Matsya Purāṇa 121

*सूत उवाच तस्याश्रमस्योत्तरतस् त्रिपुरारिनिषेवितः । नानारत्नमयैः शृङ्गैः कल्पद्रुमसमन्वितैः

*sūta uvāca tasyāśramasyottaratas tripurāriniṣevitaḥ / nānāratnamayaiḥ śṛṅgaiḥ kalpadrumasamanvitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्ये हिमवतः पृष्ठे कैलासो नाम पर्वतः । तस्मिन्निवसति श्रीमान् कुबेरः सह गुह्यकैः

madhye himavataḥ pṛṣṭhe kailāso nāma parvataḥ / tasminnivasati śrīmān kuberaḥ saha guhyakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्सरो ऽनुगुप्तो राजा मोदते ह्यलकाधिपः । कैलासपादसम्भूतं पुण्यं शीतजलं शुभम्

apsaro 'nugupto rājā modate hyalakādhipaḥ / kailāsapādasambhūtaṃ puṇyaṃ śītajalaṃ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्दोदकं नाम सरः पयस्तु दधिसंनिभम् । तस्मात् प्रवहते दिव्या नदी मन्दाकिनी शुभा

mandodakaṃ nāma saraḥ payastu dadhisaṃnibham / tasmāt pravahate divyā nadī mandākinī śubhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यं च नन्दनं तत्र तस्यास्तीरे महद्वनम् । प्रागुत्तरेण कैलासाद् दिव्यं सौगन्धिकं गिरिम्

divyaṃ ca nandanaṃ tatra tasyāstīre mahadvanam / prāguttareṇa kailāsād divyaṃ saugandhikaṃ girim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वधातुमयं दिव्यं सुवेलं पर्वतं प्रति । चन्द्रप्रभो नाम गिरिः यः शुभ्रो रत्नसंनिभः

sarvadhātumayaṃ divyaṃ suvelaṃ parvataṃ prati / candraprabho nāma giriḥ yaḥ śubhro ratnasaṃnibhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्समीपे सरो दिव्यम् अच्छोदं नाम विश्रुतम् । तस्मात्प्रभवते दिव्या नदी ह्यच्छोदका शुभा

tatsamīpe saro divyam acchodaṃ nāma viśrutam / tasmātprabhavate divyā nadī hyacchodakā śubhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास्तीरे वनं दिव्यं महच्चैत्ररथं शुभम् । तस्मिन्गिरौ निवसति मणिभद्रः सहानुगः

tasyāstīre vanaṃ divyaṃ mahaccaitrarathaṃ śubham / tasmingirau nivasati maṇibhadraḥ sahānugaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यक्षसेनापतिः क्रूरो गुह्यकैः परिवारितः । पुण्या मन्दाकिनी नाम नदी ह्यच्छोदका शुभा

yakṣasenāpatiḥ krūro guhyakaiḥ parivāritaḥ / puṇyā mandākinī nāma nadī hyacchodakā śubhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महीमण्डलमध्ये तु प्रविष्टे तु महोदधिम् । कैलासदक्षिणे प्राच्यां शिवं सर्वौषधिं गिरिम्

mahīmaṇḍalamadhye tu praviṣṭe tu mahodadhim / kailāsadakṣiṇe prācyāṃ śivaṃ sarvauṣadhiṃ girim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःशिलामयं दिव्यं सुवेलं पर्वतं प्रति । लोहितो हेमशृङ्गस्तु गिरिः सूर्यप्रभो महान्

manaḥśilāmayaṃ divyaṃ suvelaṃ parvataṃ prati / lohito hemaśṛṅgastu giriḥ sūryaprabho mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पादे महद्दिव्यं लोहितं सुमहत्सरः । तस्मात्प्रभवते पुण्यो लौहित्यश्च नदो महान्

tasya pāde mahaddivyaṃ lohitaṃ sumahatsaraḥ / tasmātprabhavate puṇyo lauhityaśca nado mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यारण्यं विशोकं च तस्य तीरे महद्वनम् । तस्मिन्गिरौ निवसति यक्षो मणिधरो वशी

divyāraṇyaṃ viśokaṃ ca tasya tīre mahadvanam / tasmingirau nivasati yakṣo maṇidharo vaśī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौम्यैः सुधार्मिकैश्चैव गुह्यकैः परिवारितः । कैलासात्पश्चिमोदीच्यां ककुद्मानौषधीगिरिः

saumyaiḥ sudhārmikaiścaiva guhyakaiḥ parivāritaḥ / kailāsātpaścimodīcyāṃ kakudmānauṣadhīgiriḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ककुद्मति च रुद्रस्य उत्पत्तिश्च ककुद्मिनः । तदञ्जनं त्रैककुदं शैलं त्रिककुदं प्रति

kakudmati ca rudrasya utpattiśca kakudminaḥ / tadañjanaṃ traikakudaṃ śailaṃ trikakudaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वधातुमयस्तत्र सुमहान्वैद्युतो गिरिः । तस्य पादे महद्दिव्यं मानसं सिद्धसेवितम्

sarvadhātumayastatra sumahānvaidyuto giriḥ / tasya pāde mahaddivyaṃ mānasaṃ siddhasevitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्प्रभवते पुण्या सरयूर्लोकपावनी । यस्यास्तीरे वनं दिव्यं वैभ्राजं नाम विश्रुतम्

tasmātprabhavate puṇyā sarayūrlokapāvanī / yasyāstīre vanaṃ divyaṃ vaibhrājaṃ nāma viśrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुबेरानुचरस्तस्मिन् प्रहेतितनयो वशी । ब्रह्मधाता निवसति राक्षसो ऽनन्तविक्रमः

kuberānucarastasmin prahetitanayo vaśī / brahmadhātā nivasati rākṣaso 'nantavikramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैलासात्पश्चिमामाशां दिव्यः सर्वौषधिगिरिः । वरुणः पर्वतश्रेष्ठो रुक्मधातुविभूषितः

kailāsātpaścimāmāśāṃ divyaḥ sarvauṣadhigiriḥ / varuṇaḥ parvataśreṣṭho rukmadhātuvibhūṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवस्य दयितः श्रीमान् पर्वतो हैमसंनिभः । शातकौम्भमयैर्दिव्यैः शिलाजालैः समाचितः

bhavasya dayitaḥ śrīmān parvato haimasaṃnibhaḥ / śātakaumbhamayairdivyaiḥ śilājālaiḥ samācitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतसङ्ख्यैस् तापनीयैः शृङ्गैर्दिवमिवोल्लिखन् । शृङ्गवान्सुमहादिव्यो दुर्गः शैलो महाचितः

śatasaṅkhyais tāpanīyaiḥ śṛṅgairdivamivollikhan / śṛṅgavānsumahādivyo durgaḥ śailo mahācitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्गिरौ निवसति गिरिशो धूम्रलोहितः । तस्य पादात्प्रभवति शैलोदं नाम तत्सरः

tasmingirau nivasati giriśo dhūmralohitaḥ / tasya pādātprabhavati śailodaṃ nāma tatsaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्प्रभवते पुण्या नदी शैलोदका शुभा । सा चक्षुसी तयोर्मध्ये प्रविष्टा पश्चिमोदधिम्

tasmātprabhavate puṇyā nadī śailodakā śubhā / sā cakṣusī tayormadhye praviṣṭā paścimodadhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्त्युत्तरेण कैलासाच् छिवः सर्वौषधो गिरिः । गौरं तु पर्वतश्रेष्ठं हरितालमयं प्रति

astyuttareṇa kailāsāc chivaḥ sarvauṣadho giriḥ / gauraṃ tu parvataśreṣṭhaṃ haritālamayaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्यशृङ्गः सुमहाद्-इव्यौषधिमयो गिरिः । तस्य पादे महद्दिव्यं सरः काञ्चनवालुकम्

hiraṇyaśṛṅgaḥ sumahād-ivyauṣadhimayo giriḥ / tasya pāde mahaddivyaṃ saraḥ kāñcanavālukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रम्यं बिन्दुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः । गङ्गार्थे स तु राजर्षिर् उवास बहुलाः समाः

ramyaṃ bindusaro nāma yatra rājā bhagīrathaḥ / gaṅgārthe sa tu rājarṣir uvāsa bahulāḥ samāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवं यास्यन्तु मे पूर्वे गङ्गातोयाप्लुतास्थिकाः । तत्र त्रिपथगा देवी प्रथमं तु प्रतिष्ठिता

divaṃ yāsyantu me pūrve gaṅgātoyāplutāsthikāḥ / tatra tripathagā devī prathamaṃ tu pratiṣṭhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमपादात्प्रसूता सा सप्तधा प्रविभज्यते । यूपा मणिमयास्तत्र विमानाश्च हिरण्मयाः

somapādātprasūtā sā saptadhā pravibhajyate / yūpā maṇimayāstatra vimānāśca hiraṇmayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रेष्ट्वा क्रतुभिः सिद्धः शक्रः सुरगणैः सह । दिव्यश्छायापथस् तत्र नक्षत्राणां तु मण्डलम्

tatreṣṭvā kratubhiḥ siddhaḥ śakraḥ suragaṇaiḥ saha / divyaśchāyāpathas tatra nakṣatrāṇāṃ tu maṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यते भासुरा रात्रौ देवी त्रिपथगा तु सा । अन्तरिक्षं दिवं चैव भावयित्वा भुवं गता

dṛśyate bhāsurā rātrau devī tripathagā tu sā / antarikṣaṃ divaṃ caiva bhāvayitvā bhuvaṃ gatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवोत्तमाङ्गे पतिता संरुद्धा योगमायया । तस्या ये बिन्दवः केचित् क्रुद्धायाः पतिता भुवि

bhavottamāṅge patitā saṃruddhā yogamāyayā / tasyā ye bindavaḥ kecit kruddhāyāḥ patitā bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतं तु तैर्बहुसरस् ततो बिन्दुसरः स्मृतम् । ततस्तस्या निरुद्धाया भवेन सहसा रुषा

kṛtaṃ tu tairbahusaras tato bindusaraḥ smṛtam / tatastasyā niruddhāyā bhavena sahasā ruṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञात्वा तस्या ह्यभिप्रायं क्रूरं देव्याश्चिकीर्षितम् । भित्त्वा विशामि पातालं स्रोतसा गृह्य शंकरम्

jñātvā tasyā hyabhiprāyaṃ krūraṃ devyāścikīrṣitam / bhittvā viśāmi pātālaṃ srotasā gṛhya śaṃkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथावलेपं तं ज्ञात्वा तस्याः क्रुद्धस्तु शंकरः । तिरोभावयितुं बुद्धिर् आसीदङ्गेषु तां नदीम्

athāvalepaṃ taṃ jñātvā tasyāḥ kruddhastu śaṃkaraḥ / tirobhāvayituṃ buddhir āsīdaṅgeṣu tāṃ nadīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्मिन्नेव काले तु दृष्ट्वा राजानमग्रतः । धमनीसंततं क्षीणं क्षुधाव्याकुलितेन्द्रियम्

etasminneva kāle tu dṛṣṭvā rājānamagrataḥ / dhamanīsaṃtataṃ kṣīṇaṃ kṣudhāvyākulitendriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन तोषितश्चाहं नद्यर्थे पूर्वमेव तु । बुद्ध्वाऽस्य वरदानं तु ततः कोपं न्ययच्छत

anena toṣitaścāhaṃ nadyarthe pūrvameva tu / buddhvā'sya varadānaṃ tu tataḥ kopaṃ nyayacchata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा यदुक्तं धारयन्नदीम् । ततो विसर्जयामास संरुद्धां स्वेन तेजसा

brahmaṇo vacanaṃ śrutvā yaduktaṃ dhārayannadīm / tato visarjayāmāsa saṃruddhāṃ svena tejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नदीं भगीरथस्यार्थे तपसोग्रेण तोषितः । ततो विसर्जयामास सप्त स्रोतांसि गङ्गया

nadīṃ bhagīrathasyārthe tapasogreṇa toṣitaḥ / tato visarjayāmāsa sapta srotāṃsi gaṅgayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रीणि प्राचीमभिमुखं प्रतीचीं त्रीण्यथैव तु । स्रोतांसि त्रिपथायास्तु प्रत्यपद्यन्त सप्तधा

trīṇi prācīmabhimukhaṃ pratīcīṃ trīṇyathaiva tu / srotāṃsi tripathāyāstu pratyapadyanta saptadhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नलिनी ह्लादिनी चैव पावनी चैव प्राच्यगा । सीता चक्षुश्च सिन्धुश्च तिस्रस्ता वै प्रतीच्यगाः

nalinī hlādinī caiva pāvanī caiva prācyagā / sītā cakṣuśca sindhuśca tisrastā vai pratīcyagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तमी त्वनुगा तासां दक्षिणेन भगीरथम् । तस्माद्भागीरथी सा वै प्रविष्टा दक्षिणोदधिम्

saptamī tvanugā tāsāṃ dakṣiṇena bhagīratham / tasmādbhāgīrathī sā vai praviṣṭā dakṣiṇodadhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्त चैताः प्लावयन्ति वर्षं तु हिमसाह्वयम् । प्रसूताः सप्त नद्यस्तु शुभा बिन्दुसरोद्भवाः

sapta caitāḥ plāvayanti varṣaṃ tu himasāhvayam / prasūtāḥ sapta nadyastu śubhā bindusarodbhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान्देशान्प्लावयन्ति स्म म्लेच्छप्रायांश्च सर्वशः । सशैलान्कुकुरान्रौध्रान् बर्बरान्यवनान्खसान्

tāndeśānplāvayanti sma mlecchaprāyāṃśca sarvaśaḥ / saśailānkukurānraudhrān barbarānyavanānkhasān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुलिकांश्च कुलत्थांश्च अङ्गलोक्यान्वरांश्च यान् । कृत्वा द्विधा हिमवन्तं प्रविष्टा दक्षिणोदधिम्

pulikāṃśca kulatthāṃśca aṅgalokyānvarāṃśca yān / kṛtvā dvidhā himavantaṃ praviṣṭā dakṣiṇodadhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वीरमरूंश्चैव कालिकांश्चैव शूलिकान् । तुकरान्बर्बराकारान् पह्लवान्पारदाञ्छकान्

atha vīramarūṃścaiva kālikāṃścaiva śūlikān / tukarānbarbarākārān pahlavānpāradāñchakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एताञ्जनपदांश्चक्षुः प्लावयित्वोदधिं गता । दरदोर्जगुडांश्चैव गान्धारानौरसान्कुहून्

etāñjanapadāṃścakṣuḥ plāvayitvodadhiṃ gatā / daradorjaguḍāṃścaiva gāndhārānaurasānkuhūn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवपौरानिन्द्रमरून् वसतीन्समतेजसम् । सैन्धवानुर्वसान्बर्बान् कुपथान्भीमरोमकान्

śivapaurānindramarūn vasatīnsamatejasam / saindhavānurvasānbarbān kupathānbhīmaromakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुनामुखांश्चोर्दमरून् सिन्धुरेतान्निषेवते । गन्धर्वान्किन्नरान्यक्षान् रक्षोविद्याधरोरगान्

śunāmukhāṃścordamarūn sindhuretānniṣevate / gandharvānkinnarānyakṣān rakṣovidyādharoragān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलापग्रामकांश्चैव तथा किम्पुरुषान्नरान् । किरातांश्च पुलिन्दांश्च कुरून्वै भारतानपि

kalāpagrāmakāṃścaiva tathā kimpuruṣānnarān / kirātāṃśca pulindāṃśca kurūnvai bhāratānapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाञ्चालान्कौशिकान्मत्स्यान् मागधाङ्गांस्तथैव च । ब्रह्मोत्तरांश्च वङ्गांश्च ताम्रलिप्तांस्तथैव च

pāñcālānkauśikānmatsyān māgadhāṅgāṃstathaiva ca / brahmottarāṃśca vaṅgāṃśca tāmraliptāṃstathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एताञ्जनपदानार्यान् गङ्गा भावयते शुभा । ततः प्रतिहता विन्ध्ये प्रविष्टा दक्षिणोदधिम्

etāñjanapadānāryān gaṅgā bhāvayate śubhā / tataḥ pratihatā vindhye praviṣṭā dakṣiṇodadhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तु ह्लादिनी पुण्या प्राचीनाभिमुखी ययौ । प्लावयन्त्युपकांश्चैव निषादानपि सर्वशः

tatastu hlādinī puṇyā prācīnābhimukhī yayau / plāvayantyupakāṃścaiva niṣādānapi sarvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धीवरानृषिकांश्चैव तथा नलिमुखानपि । केकरानेककर्णांश्च किरातानपि चैव हि

dhīvarānṛṣikāṃścaiva tathā nalimukhānapi / kekarānekakarṇāṃśca kirātānapi caiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालञ्जरान्विकर्णांश्च कुशिकान्स्वर्गभौमकान् । सा मण्डले समुद्रस्य तीरे भूत्वा तु सर्वशः

kālañjarānvikarṇāṃśca kuśikānsvargabhaumakān / sā maṇḍale samudrasya tīre bhūtvā tu sarvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तु नलिनी चापि प्राचीमेव दिशं ययौ । कुपथान्प्लावयन्ती सा इन्द्रद्युम्नसरांस्यपि

tatastu nalinī cāpi prācīmeva diśaṃ yayau / kupathānplāvayantī sā indradyumnasarāṃsyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा खरपथान्देशान् वेत्रशङ्कुपथानपि । मध्येनोज्जानकमरून् कुथप्रावरणान्ययौ

tathā kharapathāndeśān vetraśaṅkupathānapi / madhyenojjānakamarūn kuthaprāvaraṇānyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रद्वीपसमीपे तु प्रविष्टा लवणोदधिम् । ततस्तु पावनी प्रायात् प्राचीमाशां जवेन तु

indradvīpasamīpe tu praviṣṭā lavaṇodadhim / tatastu pāvanī prāyāt prācīmāśāṃ javena tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तोमरान्प्लावयती च हंसमार्गान्समूहकान् । पूर्वान्देशांश्च सेवन्ती भित्त्वा सा बहुधा गिरिम् । कर्णप्रावरणान्प्राप्य गता साश्वमुखानपि

tomarānplāvayatī ca haṃsamārgānsamūhakān / pūrvāndeśāṃśca sevantī bhittvā sā bahudhā girim / karṇaprāvaraṇānprāpya gatā sāśvamukhānapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिक्त्वा पर्वतमेरुं सा गत्वा विद्याधरानपि । शैमिमण्डलकोष्ठं तु सा प्रविष्टा महत्सरः

siktvā parvatameruṃ sā gatvā vidyādharānapi / śaimimaṇḍalakoṣṭhaṃ tu sā praviṣṭā mahatsaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासां नद्युपनद्यो ऽन्याः शतशो ऽथ सहस्रशः । उपगच्छन्ति ता नद्यो यतो वर्षति वासवः

tāsāṃ nadyupanadyo 'nyāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ / upagacchanti tā nadyo yato varṣati vāsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीरे वंशौकसारायाः सुरभिर्नाम तद्वनम् । हिरण्यशृङ्गो वसति विद्वान्कौबेरको वशी

tīre vaṃśaukasārāyāḥ surabhirnāma tadvanam / hiraṇyaśṛṅgo vasati vidvānkauberako vaśī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यज्ञादपेतः सुमहान् अमितौजाः सुविक्रमः । तत्रागस्त्यैः परिवृता विद्वभिर्द्ब्रह्मराक्षसैः

yajñādapetaḥ sumahān amitaujāḥ suvikramaḥ / tatrāgastyaiḥ parivṛtā vidvabhirdbrahmarākṣasaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुबेरानुचरा ह्येते चत्वारस्तत्समाश्रिताः । एवमेव तु विज्ञेया सिद्धिः पर्वतवासिनाम्

kuberānucarā hyete catvārastatsamāśritāḥ / evameva tu vijñeyā siddhiḥ parvatavāsinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्परेण द्विगुणा धर्मतः कामतो ऽर्थतः । हेमकूटस्य पृष्ठे तु सर्पाणां तत्सरः स्मृतम्

paraspareṇa dviguṇā dharmataḥ kāmato 'rthataḥ / hemakūṭasya pṛṣṭhe tu sarpāṇāṃ tatsaraḥ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरस्वती प्रभवति तस्माज्ज्योतिष्मती तु या । अवगाढे ह्युभयतः समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ

sarasvatī prabhavati tasmājjyotiṣmatī tu yā / avagāḍhe hyubhayataḥ samudrau pūrvapaścimau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरो विष्णुपदं नाम निषधे पर्वतोत्तमे । यस्मादग्रे प्रभवति गन्धर्वानुकुले च ते

saro viṣṇupadaṃ nāma niṣadhe parvatottame / yasmādagre prabhavati gandharvānukule ca te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेरोः पार्श्वात्प्रभवति ह्रदश्चन्द्रप्रभो महान् । जम्बूश्चैव नदी पुण्या यस्यां जाम्बूनदं स्मृतम्

meroḥ pārśvātprabhavati hradaścandraprabho mahān / jambūścaiva nadī puṇyā yasyāṃ jāmbūnadaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पयोदस्तु ह्रदो नीलः स शुभ्रः पुण्डरीकवान् । पुण्डरीकात्पयोदाच्च तस्माद् द्वे सम्प्रसूयताम्

payodastu hrado nīlaḥ sa śubhraḥ puṇḍarīkavān / puṇḍarīkātpayodācca tasmād dve samprasūyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरसस्तु सरस्त्वेतत् स्मृतमुत्तरमानसम् । मृग्या च मृगकान्ता च तस्माद् द्वे सम्प्रसूयताम्

sarasastu sarastvetat smṛtamuttaramānasam / mṛgyā ca mṛgakāntā ca tasmād dve samprasūyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ह्रदाः कुरुषु विख्याताः पद्ममीनकुलाकुलाः । नाम्ना ते वै जया नाम द्वादशोदधिसंनिभाः

hradāḥ kuruṣu vikhyātāḥ padmamīnakulākulāḥ / nāmnā te vai jayā nāma dvādaśodadhisaṃnibhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेभ्यः शान्ती च मध्वी च द्वे नद्यौ सम्प्रसूयताम् । किम्पुरुषाद्यानि यान्यष्टौ तेषु देवो न वर्षति

tebhyaḥ śāntī ca madhvī ca dve nadyau samprasūyatām / kimpuruṣādyāni yānyaṣṭau teṣu devo na varṣati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्भिदान्युदकान्यत्र प्रवहन्ति सरिद्वराः । बलाहकश्च ऋषभो चक्रो मैनाक एव च

udbhidānyudakānyatra pravahanti saridvarāḥ / balāhakaśca ṛṣabho cakro maināka eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनिविष्टाः प्रतिदिशं निमग्ना लवणाम्बुधिम् । चन्द्रकान्तस्तथा द्रोणः सुमहांश्च शिलोच्चयः

viniviṣṭāḥ pratidiśaṃ nimagnā lavaṇāmbudhim / candrakāntastathā droṇaḥ sumahāṃśca śiloccayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्गायता उदीच्यां तु अवगाढा महोदधिम् । चक्रो बधिरकश्चैव तथा नारदपर्वतः

udgāyatā udīcyāṃ tu avagāḍhā mahodadhim / cakro badhirakaścaiva tathā nāradaparvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतीचीमायतास्ते वै प्रतिष्ठास्ते महोदधिम् । जीमूतो द्रावणश्चैव मैनाकश्चन्द्रपर्वतः

pratīcīmāyatāste vai pratiṣṭhāste mahodadhim / jīmūto drāvaṇaścaiva mainākaścandraparvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयतास्ते महाशैलाः समुद्रं दक्षिणं प्रति । चक्रमैनाकयोर्मध्ये दिवि सन् दक्षिणापथे

āyatāste mahāśailāḥ samudraṃ dakṣiṇaṃ prati / cakramainākayormadhye divi san dakṣiṇāpathe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र संवर्तको नाम सो ऽग्निः पिबति तज्जलम् । अग्निः समुद्रवासस्तु और्वो ऽसौ वडवामुखः

tatra saṃvartako nāma so 'gniḥ pibati tajjalam / agniḥ samudravāsastu aurvo 'sau vaḍavāmukhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येते पर्वताविष्टाश् चत्वारो लवणोदधिम् । छिद्यमानेषु पक्षेषु पुरा इन्द्रस्य वै भयात्

ityete parvatāviṣṭāś catvāro lavaṇodadhim / chidyamāneṣu pakṣeṣu purā indrasya vai bhayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तु दृश्यते चन्द्रे शुक्ले कृष्णे समाप्लुतिः । ते भारतस्य वर्षस्य भेदा येन प्रकीर्तिताः

teṣāṃ tu dṛśyate candre śukle kṛṣṇe samāplutiḥ / te bhāratasya varṣasya bhedā yena prakīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इहोदितस्य दृश्यन्ते अन्ये त्वन्यत्र चोदिताः । उत्तरोत्तरमेतेषां वर्षम् उद्रिच्यते गुणैः

ihoditasya dṛśyante anye tvanyatra coditāḥ / uttarottarameteṣāṃ varṣam udricyate guṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरोग्यायुःप्रमाणाभ्यां धर्मतः कामतो ऽर्थतः । समन्वितानि भूतानि तेषु वर्षेषु भागशः

ārogyāyuḥpramāṇābhyāṃ dharmataḥ kāmato 'rthataḥ / samanvitāni bhūtāni teṣu varṣeṣu bhāgaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसन्ति नानाजातीनि तेषु सर्वेषु तानि वै । इत्येतद्धारयद्विश्वं पृथ्वी जगदिदं स्थिता

vasanti nānājātīni teṣu sarveṣu tāni vai / ityetaddhārayadviśvaṃ pṛthvī jagadidaṃ sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.