Library·Matsya Purāṇa·122
*सूत उवाच शाकद्वीपस्य वक्ष्यामि यथावदिह निश्चयम् । कथ्यमानं निबोध त्वं शाकं द्वीपं द्विजोत्तमाः
*sūta uvāca śākadvīpasya vakṣyāmi yathāvadiha niścayam / kathyamānaṃ nibodha tvaṃ śākaṃ dvīpaṃ dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जम्बूद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणस्तस्य विस्तरः । विस्तारात्त्रिगुणश्चापि परिणाहः समन्ततः
jambūdvīpasya vistārād dviguṇastasya vistaraḥ / vistārāttriguṇaścāpi pariṇāhaḥ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनावृतः समुद्रो ऽयं द्वीपेन लवणोदधिः । तत्र पुण्या जनपदाश् चिराच्च म्रियते जनः
tenāvṛtaḥ samudro 'yaṃ dvīpena lavaṇodadhiḥ / tatra puṇyā janapadāś cirācca mriyate janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुत एव च दुर्भिक्षं क्षमातेजोयुतेष्विह । तत्रापि पर्वताः शुभ्राः सप्तैव मणिभूषिताः
kuta eva ca durbhikṣaṃ kṣamātejoyuteṣviha / tatrāpi parvatāḥ śubhrāḥ saptaiva maṇibhūṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाकद्वीपादिषु त्वेषु सप्त सप्त नगास् त्रिषु । ऋज्वायताः प्रतिदिशं निविष्टा वर्षपर्वताः
śākadvīpādiṣu tveṣu sapta sapta nagās triṣu / ṛjvāyatāḥ pratidiśaṃ niviṣṭā varṣaparvatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नाकरादिनामानः सानुमन्तो महाचिताः । समोदिताः प्रतिदिशं द्वीपविस्तारमानतः
ratnākarādināmānaḥ sānumanto mahācitāḥ / samoditāḥ pratidiśaṃ dvīpavistāramānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभयत्रावगाढौ च लवणक्षीरसागरौ । शाकद्वीपे तु वक्ष्यामि सप्त दिव्यान्महाचलान्
ubhayatrāvagāḍhau ca lavaṇakṣīrasāgarau / śākadvīpe tu vakṣyāmi sapta divyānmahācalān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवर्षिगन्धर्वयुतः प्रथमो मेरुरुच्यते । प्रागायतः स सौवर्ण उदयो नाम पर्वतः
devarṣigandharvayutaḥ prathamo merurucyate / prāgāyataḥ sa sauvarṇa udayo nāma parvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र मेघास्तु वृष्ट्यर्थं प्रभवन्त्यपयान्ति च । तस्यापरेण सुमहाञ् जलधारो महागिरिः
tatra meghāstu vṛṣṭyarthaṃ prabhavantyapayānti ca / tasyāpareṇa sumahāñ jaladhāro mahāgiriḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वै चन्द्रः समाख्यातः सर्वौषधिसमन्वितः । तस्मान्नित्यमुपादत्ते वासवः परमं जलम्
sa vai candraḥ samākhyātaḥ sarvauṣadhisamanvitaḥ / tasmānnityamupādatte vāsavaḥ paramaṃ jalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदो नाम चैवोक्तो दुर्गशैलो महाचितः । तत्राचलौ समुत्पन्नौ पूर्वं नारदपर्वतौ
nārado nāma caivokto durgaśailo mahācitaḥ / tatrācalau samutpannau pūrvaṃ nāradaparvatau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यापरेण सुमहाञ् श्यामो नाम महागिरिः । यत्र श्यामत्वमापन्नाः प्रजाः पूर्वमिमाः किल
tasyāpareṇa sumahāñ śyāmo nāma mahāgiriḥ / yatra śyāmatvamāpannāḥ prajāḥ pūrvamimāḥ kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एव दुन्दुभिर्नाम श्यामपर्वतसंनिभः । शब्दमृत्युः पुरा तस्मिन् दुन्दुभिस्ताडितः सुरैः
sa eva dundubhirnāma śyāmaparvatasaṃnibhaḥ / śabdamṛtyuḥ purā tasmin dundubhistāḍitaḥ suraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नमालान्तरमयः शाल्मलश्चान्तरालकृत् । तस्यापरेण रजतो महानस्तो गिरिः स्मृतः
ratnamālāntaramayaḥ śālmalaścāntarālakṛt / tasyāpareṇa rajato mahānasto giriḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वै सोमक इत्युक्तो देवैर्यत्रामृतं पुरा । संभृतं च हृतं चैव मातुरर्थे गरुत्मता
sa vai somaka ityukto devairyatrāmṛtaṃ purā / saṃbhṛtaṃ ca hṛtaṃ caiva māturarthe garutmatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यापरे चाम्बिकेयः सुमनाश्चैव स स्मृतः । हिरण्याक्षो वराहेण तस्मिञ्छैले निषूदितः
tasyāpare cāmbikeyaḥ sumanāścaiva sa smṛtaḥ / hiraṇyākṣo varāheṇa tasmiñchaile niṣūditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आम्बिकेयात्परो रम्यः सर्वौषधिनिषेवितः । विभ्राजस्तु समाख्यातः स्फाटिकस्तु महान्गिरिः
āmbikeyātparo ramyaḥ sarvauṣadhiniṣevitaḥ / vibhrājastu samākhyātaḥ sphāṭikastu mahāngiriḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्माद्विभ्राजते वह्निर् विभ्राजस्तेन स स्मृतः । सैवेह केशवेत्युक्तो यतो वायुः प्रवाति च
yasmādvibhrājate vahnir vibhrājastena sa smṛtaḥ / saiveha keśavetyukto yato vāyuḥ pravāti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि पर्वतानां द्विजोत्तमाः । शृणुध्वं नामतस्तानि यथावदनुपूर्वशः
teṣāṃ varṣāṇi vakṣyāmi parvatānāṃ dvijottamāḥ / śṛṇudhvaṃ nāmatastāni yathāvadanupūrvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विनामान्येव वर्षाणि यथैव गिरयस्तथा । उदयस्योदयं वर्षं जलधारेति विश्रुतम्
dvināmānyeva varṣāṇi yathaiva girayastathā / udayasyodayaṃ varṣaṃ jaladhāreti viśrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाम्ना गतभयं नाम वर्षं तत्प्रथमं स्मृतम् । द्वितीयं जलधारस्य सुकुमारमिति स्मृतम्
nāmnā gatabhayaṃ nāma varṣaṃ tatprathamaṃ smṛtam / dvitīyaṃ jaladhārasya sukumāramiti smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेव शैशिरं नाम वर्षं तत्परिकीर्तितम् । नारदस्य च कौमारं तदेव च सुखोदयम्
tadeva śaiśiraṃ nāma varṣaṃ tatparikīrtitam / nāradasya ca kaumāraṃ tadeva ca sukhodayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्यामपर्वतवर्षं तद् अनीचकम् इति स्मृतम् । आनन्दकमिति प्रोक्तं तदेव मुनिभिः शुभम्
śyāmaparvatavarṣaṃ tad anīcakam iti smṛtam / ānandakamiti proktaṃ tadeva munibhiḥ śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमकस्य शुभं वर्षं विज्ञेयं कुसुमोत्करम् । तदेवासितम् इत्युक्तं वर्षं सोमकसंज्ञितम्
somakasya śubhaṃ varṣaṃ vijñeyaṃ kusumotkaram / tadevāsitam ityuktaṃ varṣaṃ somakasaṃjñitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आम्बिकेयस्य मैनाकं क्षेमकं चैव तत्कृतम् । केसरः पर्वतस्यापि महाद्रुममिति स्मृतम् । तदेव धवमित्युक्तं वर्षं विभ्राजसंज्ञितम्
āmbikeyasya mainākaṃ kṣemakaṃ caiva tatkṛtam / kesaraḥ parvatasyāpi mahādrumamiti smṛtam / tadeva dhavamityuktaṃ varṣaṃ vibhrājasaṃjñitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वीपस्य परिणाहं च ह्रस्वदीर्घत्वमेव च । जम्बूद्वीपेन संख्यातं तस्य मध्ये वनस्पतिः
dvīpasya pariṇāhaṃ ca hrasvadīrghatvameva ca / jambūdvīpena saṃkhyātaṃ tasya madhye vanaspatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाको नाम महावृक्षः प्रजास्तस्य महानुगाः । एतेषु देवगन्धर्वाः सिद्धाश्च सह चारणैः
śāko nāma mahāvṛkṣaḥ prajāstasya mahānugāḥ / eteṣu devagandharvāḥ siddhāśca saha cāraṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहरन्ति रमन्ते च दृश्यमानाश्च तैः सह । तत्र पुण्या जनपदाश् चातुर्वर्ण्यसमन्विताः
viharanti ramante ca dṛśyamānāśca taiḥ saha / tatra puṇyā janapadāś cāturvarṇyasamanvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु नद्यश्च सप्तैव प्रतिवर्षं समुद्रगाः । द्विनाम्ना चैव ताः सर्वा गङ्गाः सप्तविधाः स्मृताः
teṣu nadyaśca saptaiva prativarṣaṃ samudragāḥ / dvināmnā caiva tāḥ sarvā gaṅgāḥ saptavidhāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रथमा सुकुमारीति गङ्गा शिवजला शुभा । मुनितप्ता च नाम्नैषा नदी सम्परिकीर्तिता
prathamā sukumārīti gaṅgā śivajalā śubhā / munitaptā ca nāmnaiṣā nadī samparikīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुकुमारी तपःसिद्धा द्वितीया नामतः सती । नन्दा च पावनी चैव तृतीया परिकीर्तिता
sukumārī tapaḥsiddhā dvitīyā nāmataḥ satī / nandā ca pāvanī caiva tṛtīyā parikīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिबिका च चतुर्थी स्याद् द्विविधा च पुनः स्मृता । इक्षुश्च पञ्चमी ज्ञेया तथैव च पुनः कुहूः
śibikā ca caturthī syād dvividhā ca punaḥ smṛtā / ikṣuśca pañcamī jñeyā tathaiva ca punaḥ kuhūḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेणुका चामृता चैव षष्ठी सम्परिकीर्तिता । सुकृता च गभस्ती च सप्तमी परिकीर्तिता
veṇukā cāmṛtā caiva ṣaṣṭhī samparikīrtitā / sukṛtā ca gabhastī ca saptamī parikīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एताः सप्त महाभागाः प्रतिवर्षं शिवोदकाः । भावयन्ति जनं सर्वं शाकद्वीपनिवासिनम्
etāḥ sapta mahābhāgāḥ prativarṣaṃ śivodakāḥ / bhāvayanti janaṃ sarvaṃ śākadvīpanivāsinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिगच्छन्ति ताश्चान्या नदा नद्यः सरांसि च । बहूदकपरिस्रावा यतो वर्षति वासवः
abhigacchanti tāścānyā nadā nadyaḥ sarāṃsi ca / bahūdakaparisrāvā yato varṣati vāsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां तु नामधेयानि परिमाणं तथैव च । न शक्यं परिसंख्यातुं पुण्यास्ताः सरिदुत्तमाः
tāsāṃ tu nāmadheyāni parimāṇaṃ tathaiva ca / na śakyaṃ parisaṃkhyātuṃ puṇyāstāḥ sariduttamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताः पिबन्ति सदा हृष्टा नदीर्जनपदास्तु ते । एते शान्तभयाः प्रोक्ताः प्रमोदा ये च वै शिवाः
tāḥ pibanti sadā hṛṣṭā nadīrjanapadāstu te / ete śāntabhayāḥ proktāḥ pramodā ye ca vai śivāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनन्दाश्च सुखाश्चैव क्षेमकाश्च नवैः सह । वर्णाश्रमाचारयुता देशास्ते सप्त विश्रुताः
ānandāśca sukhāścaiva kṣemakāśca navaiḥ saha / varṇāśramācārayutā deśāste sapta viśrutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरोग्या बलिनश्चैव सर्वे मरणवर्जिताः । अवसर्पिणी न तेष्वस्ति तथैवोत्सर्पिणी पुनः
ārogyā balinaścaiva sarve maraṇavarjitāḥ / avasarpiṇī na teṣvasti tathaivotsarpiṇī punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तत्रास्ति युगावस्था चतुर्युगकृता क्वचित् । त्रेतायुगसमः कालस् तथा तत्र प्रवर्तते
na tatrāsti yugāvasthā caturyugakṛtā kvacit / tretāyugasamaḥ kālas tathā tatra pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाकद्वीपादिषु ज्ञेयं पञ्चस्वेतेषु सर्वशः । देशस्य तु विचारेण कालः स्वाभाविकः स्मृतः
śākadvīpādiṣu jñeyaṃ pañcasveteṣu sarvaśaḥ / deśasya tu vicāreṇa kālaḥ svābhāvikaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तेषु संकरः कश्चिद् वर्णाश्रमकृतः क्वचित् । धर्मस्य चाव्यभीचाराद् एकान्तसुखिनः प्रजाः
na teṣu saṃkaraḥ kaścid varṇāśramakṛtaḥ kvacit / dharmasya cāvyabhīcārād ekāntasukhinaḥ prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तेषु माया लोभो वा ईर्ष्यासूया भयं कुतः । विपर्ययो न तेष्वस्ति तद्वै स्वाभाविकं स्मृतम्
na teṣu māyā lobho vā īrṣyāsūyā bhayaṃ kutaḥ / viparyayo na teṣvasti tadvai svābhāvikaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालो नैव च तेष्वस्ति न दण्डो न च दाण्डिकः । स्वधर्मेण च धर्मज्ञास् ते रक्षन्ति परस्परम्
kālo naiva ca teṣvasti na daṇḍo na ca dāṇḍikaḥ / svadharmeṇa ca dharmajñās te rakṣanti parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिमण्डलस्तु सुमहान् द्वीपो वै कुशसंज्ञकः । नदीजलैः परिवृतः पर्वतश्चाभ्रसंनिभैः
parimaṇḍalastu sumahān dvīpo vai kuśasaṃjñakaḥ / nadījalaiḥ parivṛtaḥ parvataścābhrasaṃnibhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वधातुविचित्रैश्च मणिविद्रुमभूषितैः । अन्यैश्च विविधाकारै रम्यैर्जनपदैस्तथा
sarvadhātuvicitraiśca maṇividrumabhūṣitaiḥ / anyaiśca vividhākārai ramyairjanapadaistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृक्षैः पुष्पफलोपेतैः सर्वतो धनधान्यवान् । नित्यं पुष्पफलोपेतः सर्वरत्नसमावृतः
vṛkṣaiḥ puṣpaphalopetaiḥ sarvato dhanadhānyavān / nityaṃ puṣpaphalopetaḥ sarvaratnasamāvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवृतः पशुभिः सर्वैर् ग्राम्यारण्यैश्च सर्वशः । आनुपूर्व्यात्समासेन कुशद्वीपं निबोधत
āvṛtaḥ paśubhiḥ sarvair grāmyāraṇyaiśca sarvaśaḥ / ānupūrvyātsamāsena kuśadvīpaṃ nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तृतीयं वक्ष्यामि कुशद्वीपं च कृत्स्नशः । कुशद्वीपेन क्षीरोदः सर्वतः परिवारितः
atha tṛtīyaṃ vakṣyāmi kuśadvīpaṃ ca kṛtsnaśaḥ / kuśadvīpena kṣīrodaḥ sarvataḥ parivāritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाकद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणेन समन्वितः । तत्रापि पर्वताः सप्त विज्ञेया रत्नयोनयः
śākadvīpasya vistārād dviguṇena samanvitaḥ / tatrāpi parvatāḥ sapta vijñeyā ratnayonayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नाकरास्तथा नद्यस् तेषां नामानि मे शृणु । द्विनामानश्च ते सर्वे शाकद्वीपे यथा तथा
ratnākarāstathā nadyas teṣāṃ nāmāni me śṛṇu / dvināmānaśca te sarve śākadvīpe yathā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रथमः सूर्यसंकाशः कुमुदो नाम पर्वतः । विद्रुमोच्चय इत्युक्तः स एव च महीधरः
prathamaḥ sūryasaṃkāśaḥ kumudo nāma parvataḥ / vidrumoccaya ityuktaḥ sa eva ca mahīdharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वधातुमयैः शृङ्गैः शिलाजालसमन्वितैः । द्वितीयः पर्वतस्तत्र उन्नतो नाम विश्रुतः
sarvadhātumayaiḥ śṛṅgaiḥ śilājālasamanvitaiḥ / dvitīyaḥ parvatastatra unnato nāma viśrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेमपर्वत इत्युक्तः स एव च महीधरः । हरितालमयैः शृङ्गैर् द्वीपमावृत्य सर्वशः
hemaparvata ityuktaḥ sa eva ca mahīdharaḥ / haritālamayaiḥ śṛṅgair dvīpamāvṛtya sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलाहकस्तृतीयस्तु जात्यञ्जनमयो गिरिः । द्युतिमान्नामतः प्रोक्तः स एव च महीधरः
balāhakastṛtīyastu jātyañjanamayo giriḥ / dyutimānnāmataḥ proktaḥ sa eva ca mahīdharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थः पर्वतो द्रोणो यत्रौषध्यो महागिरौ । विशल्यकरणी चैव मृतसंजीवनी तथा
caturthaḥ parvato droṇo yatrauṣadhyo mahāgirau / viśalyakaraṇī caiva mṛtasaṃjīvanī tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पवान्नाम सैवोक्तः पर्वतः सुमहाचितः । कङ्कस्तु पञ्चमस्तेषां पर्वतो नाम सारवान्
puṣpavānnāma saivoktaḥ parvataḥ sumahācitaḥ / kaṅkastu pañcamasteṣāṃ parvato nāma sāravān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुशेशय इति प्रोक्तः पुनः स पृथिवीधरः । दिव्यपुष्पफलोपेतो दिव्यविरुत्समन्वितः
kuśeśaya iti proktaḥ punaḥ sa pṛthivīdharaḥ / divyapuṣpaphalopeto divyavirutsamanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्ठस्तु पर्वतस्तत्र महिषो मेघसंनिभः । स एव तु पुनः प्रोक्तो हरिरित्यभिविश्रुतः
ṣaṣṭhastu parvatastatra mahiṣo meghasaṃnibhaḥ / sa eva tu punaḥ prokto harirityabhiviśrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्सो ऽग्निर्निवसति महिषो नाम यो ऽप्सुजः । सप्तमः पर्वतस्तत्र ककुद्मान्स हि भाषते
tasminso 'gnirnivasati mahiṣo nāma yo 'psujaḥ / saptamaḥ parvatastatra kakudmānsa hi bhāṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दरः सैव विज्ञेयः सर्वधातुमयः शुभः । मन्द इत्येष यो धातुर् अपामर्थे प्रकाशकः
mandaraḥ saiva vijñeyaḥ sarvadhātumayaḥ śubhaḥ / manda ityeṣa yo dhātur apāmarthe prakāśakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपां विदारणाच्चैव मन्दरः स निगद्यते । तत्र रत्नान्यनेकानि स्वयं रक्षति वासवः
apāṃ vidāraṇāccaiva mandaraḥ sa nigadyate / tatra ratnānyanekāni svayaṃ rakṣati vāsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापतिमुपादाय प्रजाभ्यो विदधत्स्वयम् । तेषामन्तरविष्कम्भो द्विगुणः समुदाहृतः
prajāpatimupādāya prajābhyo vidadhatsvayam / teṣāmantaraviṣkambho dviguṇaḥ samudāhṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येते पर्वताः सप्त कुशद्वीपे प्रभाषिताः । तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि सप्तैव तु विभागशः
ityete parvatāḥ sapta kuśadvīpe prabhāṣitāḥ / teṣāṃ varṣāṇi vakṣyāmi saptaiva tu vibhāgaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमुदस्य स्मृतः श्वेत उन्नतश्चेव स स्मृतः । उन्नतस्य तु विज्ञेयं वर्षं लोहितसंज्ञकम्
kumudasya smṛtaḥ śveta unnataśceva sa smṛtaḥ / unnatasya tu vijñeyaṃ varṣaṃ lohitasaṃjñakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेणुमण्डलकं चैव तथैव परिकीर्तितम् । बलाहकस्य जीमूतः स्वैरथाकारमित्यपि
veṇumaṇḍalakaṃ caiva tathaiva parikīrtitam / balāhakasya jīmūtaḥ svairathākāramityapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रोणस्य हरिकं नाम लवणं च पुनः स्मृतम् । कङ्कस्यापि ककुन् नाम धृतिमच्चैव तत्स्मृतम्
droṇasya harikaṃ nāma lavaṇaṃ ca punaḥ smṛtam / kaṅkasyāpi kakun nāma dhṛtimaccaiva tatsmṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महिषं महिषस्यापि पुनश्चापि प्रभाकरम् । ककुद्मिनस्तु तद्वर्षं कपिलं नाम विश्रुतम्
mahiṣaṃ mahiṣasyāpi punaścāpi prabhākaram / kakudminastu tadvarṣaṃ kapilaṃ nāma viśrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतान्यपि विशिष्टानि सप्त सप्त पृथक्पृथक् । वर्षाणि पर्वताश्चैव नदीस्तेषु निबोधत
etānyapi viśiṣṭāni sapta sapta pṛthakpṛthak / varṣāṇi parvatāścaiva nadīsteṣu nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापि नद्यः सप्तैव प्रतिवर्षं हि ताः स्मृताः । द्विनामवत्यस्ताः सर्वाः सर्वाः पुण्यजलाः स्मृताः
tatrāpi nadyaḥ saptaiva prativarṣaṃ hi tāḥ smṛtāḥ / dvināmavatyastāḥ sarvāḥ sarvāḥ puṇyajalāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धूतपापा नदी नाम योनिश्चैव पुनः स्मृता । सीता द्वितीया विज्ञेया सा चैव हि निशा स्मृता
dhūtapāpā nadī nāma yoniścaiva punaḥ smṛtā / sītā dvitīyā vijñeyā sā caiva hi niśā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पवित्रा तृतीया विज्ञेया वितृष्णापि च या पुनः । चतुर्थी ह्लादिनीत्युक्ता चन्द्रभा इति च स्मृता
pavitrā tṛtīyā vijñeyā vitṛṣṇāpi ca yā punaḥ / caturthī hlādinītyuktā candrabhā iti ca smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्युच्च पञ्चमी प्रोक्ता शुक्ला चैव विभाव्यते । पुण्ड्रा षष्ठी तु विज्ञेया पुनश्चैव विभावरी
vidyucca pañcamī proktā śuklā caiva vibhāvyate / puṇḍrā ṣaṣṭhī tu vijñeyā punaścaiva vibhāvarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महती सप्तमी प्रोक्ता पुनश्चैषा धृतिः स्मृता । अन्यास्ताभ्यो ऽपि संजाताः शतशो ऽथ सहस्रशः
mahatī saptamī proktā punaścaiṣā dhṛtiḥ smṛtā / anyāstābhyo 'pi saṃjātāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिगच्छन्ति ता नद्यो यतो वर्षति वासवः । इत्येष संनिवेशो वः कुशद्वीपस्य वर्णितः
abhigacchanti tā nadyo yato varṣati vāsavaḥ / ityeṣa saṃniveśo vaḥ kuśadvīpasya varṇitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाकद्वीपेन विस्तारः प्रोक्तस्तस्य सनातनः । कुशद्वीपः समुद्रेण घृतमण्डोदकेन च
śākadvīpena vistāraḥ proktastasya sanātanaḥ / kuśadvīpaḥ samudreṇa ghṛtamaṇḍodakena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वतः सुमहान्द्वीपश् चन्द्रवत्परिवेष्टितः । विस्तारान्मण्डलाच्चैव क्षीरोदाद्द्विगुणो मतः
sarvataḥ sumahāndvīpaś candravatpariveṣṭitaḥ / vistārānmaṇḍalāccaiva kṣīrodāddviguṇo mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः परं प्रवक्ष्यामि क्रौञ्चद्वीपं यथा तथा । कुशद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणस्तस्य विस्तरः
tataḥ paraṃ pravakṣyāmi krauñcadvīpaṃ yathā tathā / kuśadvīpasya vistārād dviguṇastasya vistaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृतोदकः समुद्रो वै क्रौञ्चद्वीपेन संवृतः । चक्रनेमिप्रमाणेन वृतो वृत्तेन सर्वशः
ghṛtodakaḥ samudro vai krauñcadvīpena saṃvṛtaḥ / cakranemipramāṇena vṛto vṛttena sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्द्वीपे नगाः श्रेष्ठा देवनो गिरिरुच्यते । देवनात्परतश्चापि गोविन्दो नाम पर्वतः
tasmindvīpe nagāḥ śreṣṭhā devano girirucyate / devanātparataścāpi govindo nāma parvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोविन्दात्परतश्चापि क्रौञ्चस्तु प्रथमो गिरिः । क्रौञ्चात्परे पावनकः पावनादन्धकारकः
govindātparataścāpi krauñcastu prathamo giriḥ / krauñcātpare pāvanakaḥ pāvanādandhakārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्धकारात्परे चापि देवावृन् नाम पर्वतः । देवावृतः परेणापि पुण्डरीको महान्गिरिः
andhakārātpare cāpi devāvṛn nāma parvataḥ / devāvṛtaḥ pareṇāpi puṇḍarīko mahāngiriḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते रत्नमयाः सप्त क्रौञ्चद्वीपस्य पर्वताः । परस्परस्य द्विगुणो विष्कम्भो वर्षपर्वतः
ete ratnamayāḥ sapta krauñcadvīpasya parvatāḥ / parasparasya dviguṇo viṣkambho varṣaparvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्षाणि तस्य वक्ष्यामि नामतस्तु निबोधत । क्रौञ्चस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः
varṣāṇi tasya vakṣyāmi nāmatastu nibodhata / krauñcasya kuśalo deśo vāmanasya manonugaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोनुगात्परे चोष्णास् तृतीयो ऽपि स उच्यते । उष्णात्परे पावनकः पावनादन्धकारकः
manonugātpare coṣṇās tṛtīyo 'pi sa ucyate / uṣṇātpare pāvanakaḥ pāvanādandhakārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्धकारकदेशात्तु मुनिदेशस्तथा परः । मुनिदेशात्परे चापि प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः
andhakārakadeśāttu munideśastathā paraḥ / munideśātpare cāpi procyate dundubhisvanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धचारणसंकीर्णो गौरप्रायः शुचिर्जनः । श्रुतास्तत्रैव नद्यस्तु प्रतिवर्षं गताः शुभाः
siddhacāraṇasaṃkīrṇo gauraprāyaḥ śucirjanaḥ / śrutāstatraiva nadyastu prativarṣaṃ gatāḥ śubhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौरी कुमुद्वती चैव संध्या रात्रिर्मनोजवा । ख्याती च पुण्डरीका च गङ्गा सप्तविधा स्मृता
gaurī kumudvatī caiva saṃdhyā rātrirmanojavā / khyātī ca puṇḍarīkā ca gaṅgā saptavidhā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां सहस्रशश्चान्या नद्यः पार्श्वसमीपगाः । अभिगच्छन्ति ता नद्यो बहुलाश्च बहूदकाः
tāsāṃ sahasraśaścānyā nadyaḥ pārśvasamīpagāḥ / abhigacchanti tā nadyo bahulāśca bahūdakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां निसर्गो देशानाम् आनुपूर्व्येण सर्वशः । न शक्यो विस्तराद्वक्तुम् अपि वर्षशतैरपि
teṣāṃ nisargo deśānām ānupūrvyeṇa sarvaśaḥ / na śakyo vistarādvaktum api varṣaśatairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्गो यश्च प्रजानां तु संहारो यश्च तेषु वै । अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि शाल्मलस्य निबोधत
sargo yaśca prajānāṃ tu saṃhāro yaśca teṣu vai / ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi śālmalasya nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाल्मलो द्विगुणो द्वीपः क्रौञ्चद्वीपस्य विस्तरात् । परिवार्य समुद्रं तु दधिमण्डोदकं स्थितः
śālmalo dviguṇo dvīpaḥ krauñcadvīpasya vistarāt / parivārya samudraṃ tu dadhimaṇḍodakaṃ sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र पुण्या जनपदाश् चिराच्च म्रियते जनः । कुत एव तु दुर्भिक्षं क्षमातेजोयुता हि ते
tatra puṇyā janapadāś cirācca mriyate janaḥ / kuta eva tu durbhikṣaṃ kṣamātejoyutā hi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रथमः सूर्यसंकाशः सुमना नाम पर्वतः । पीतस्तु मध्यमश्चासीत् ततः कुम्भमयो गिरिः
prathamaḥ sūryasaṃkāśaḥ sumanā nāma parvataḥ / pītastu madhyamaścāsīt tataḥ kumbhamayo giriḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाम्ना सर्वसुखो नाम दिव्यौषधिसमन्वितः । तृतीयश्चैव सौवर्णो भृङ्गपत्त्रनिभो गिरिः
nāmnā sarvasukho nāma divyauṣadhisamanvitaḥ / tṛtīyaścaiva sauvarṇo bhṛṅgapattranibho giriḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमहान्रोहितो नाम दिव्यो गिरिवरो हि सः । सुमनाः कुशलो देशः सुखोदर्कः सुखोदयः
sumahānrohito nāma divyo girivaro hi saḥ / sumanāḥ kuśalo deśaḥ sukhodarkaḥ sukhodayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोहितो यस्तृतीयस्तु रोहिणो नाम विश्रुतः । तत्र रत्नान्यनेकानि स्वयं रक्षति वासवः
rohito yastṛtīyastu rohiṇo nāma viśrutaḥ / tatra ratnānyanekāni svayaṃ rakṣati vāsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापतिमुपादाय प्रसन्नो विदधत्स्वयम् । न तत्र मेघा वर्षन्ति शीतोष्णं च न तद्विधम्
prajāpatimupādāya prasanno vidadhatsvayam / na tatra meghā varṣanti śītoṣṇaṃ ca na tadvidham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णाश्रमाणां वार्त्ता वा त्रिषु द्वीपेषु विद्यते । न ग्रहो न च चन्द्रो ऽस्ति ईर्ष्यासूया भयं तथा
varṇāśramāṇāṃ vārttā vā triṣu dvīpeṣu vidyate / na graho na ca candro 'sti īrṣyāsūyā bhayaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्भिदान्युदकान्यत्र गिरिप्रस्रवणानि च । भोजनं षड्रसं तत्र तेषां स्वयमुपस्थितम्
udbhidānyudakānyatra giriprasravaṇāni ca / bhojanaṃ ṣaḍrasaṃ tatra teṣāṃ svayamupasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधमोत्तमं न तेष्वस्ति न लोभो न परिग्रहः । आरोग्यबलवन्तश्च एकान्तसुखिनो नराः
adhamottamaṃ na teṣvasti na lobho na parigrahaḥ / ārogyabalavantaśca ekāntasukhino narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिंशद्वर्षसहस्राणि मानसीं सिद्धिमास्थिताः । सुखमायुश्च रूपं च धर्मैश्वर्यं तथैव च
triṃśadvarṣasahasrāṇi mānasīṃ siddhimāsthitāḥ / sukhamāyuśca rūpaṃ ca dharmaiśvaryaṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाल्मलान्तेषु विज्ञेयं द्वीपेषु त्रिषु सर्वतः । व्याख्यातः शाल्मलान्तानां द्वीपानां तु विधिः शुभः
śālmalānteṣu vijñeyaṃ dvīpeṣu triṣu sarvataḥ / vyākhyātaḥ śālmalāntānāṃ dvīpānāṃ tu vidhiḥ śubhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिमण्डलस्तु द्वीपस्य चक्रवत्परिवेष्टितः । सुरोदेन समुद्रेण द्विगुणेन समन्वितः
parimaṇḍalastu dvīpasya cakravatpariveṣṭitaḥ / surodena samudreṇa dviguṇena samanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.