Matsya Purāṇa 128

*ऋषय ऊचुः यदेतद्भवता प्रोक्तं श्रुतं सर्वमशेषतः । कथं देवगृहाणि स्युः पुनर्ज्योतींषि वर्णय

*ṛṣaya ūcuḥ yadetadbhavatā proktaṃ śrutaṃ sarvamaśeṣataḥ / kathaṃ devagṛhāṇi syuḥ punarjyotīṃṣi varṇaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*सूत उवाच एतत्सर्वं प्रवक्ष्यामि सूर्याचन्द्रमसोर्गतिम् । यथा देवगृहाणि स्युः सूर्याचन्द्रमसोस्तथा

*sūta uvāca etatsarvaṃ pravakṣyāmi sūryācandramasorgatim / yathā devagṛhāṇi syuḥ sūryācandramasostathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्नेर्व्युष्टौ रजन्यां वै ब्रह्मणाव्यक्तयोनिना । अव्याकृतमिदं त्वासीन् नैशेन तमसा वृतम्

agnervyuṣṭau rajanyāṃ vai brahmaṇāvyaktayoninā / avyākṛtamidaṃ tvāsīn naiśena tamasā vṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्भूतावशिष्टे ऽस्मिन् ब्रह्मणा समधिष्ठिते । स्वयम्भूर् भगवांस्तत्र लोकतत्त्वार्थसाधकः

caturbhūtāvaśiṣṭe 'smin brahmaṇā samadhiṣṭhite / svayambhūr bhagavāṃstatra lokatattvārthasādhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खद्योतरूपी विचरन्न् आविर्भावं व्यचिन्तयत् । ज्ञात्वाग्निं कल्पकालादाव् अपः पृथ्वीं च संश्रिता

khadyotarūpī vicarann āvirbhāvaṃ vyacintayat / jñātvāgniṃ kalpakālādāv apaḥ pṛthvīṃ ca saṃśritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स संभृत्य प्रकाशार्थं त्रिधा तुल्यो ऽभवत्पुनः । पाचको यस्तु लोके ऽस्मिन् पार्थिवः सो ऽग्निरुच्यते

sa saṃbhṛtya prakāśārthaṃ tridhā tulyo 'bhavatpunaḥ / pācako yastu loke 'smin pārthivaḥ so 'gnirucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यश्चासौ तपते सूर्ये शुचिरग्निश्च स स्मृतः । वैद्युतो जाठरः सौम्यो वैद्युतश्चाप्यबिन्धनः

yaścāsau tapate sūrye śuciragniśca sa smṛtaḥ / vaidyuto jāṭharaḥ saumyo vaidyutaścāpyabindhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेजोभिश्चाप्यते कश्चित् कश्चिदेवाप्यनिन्धनः । काष्ठेन्धनस्तु निर्मथ्यः सो ऽद्भिः शाम्यति पावकः

tejobhiścāpyate kaścit kaścidevāpyanindhanaḥ / kāṣṭhendhanastu nirmathyaḥ so 'dbhiḥ śāmyati pāvakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्चिष्मान्पचनो ऽग्निस्तु निष्प्रभः सौम्यलक्षणः । यश्चासौ मण्डले शुक्ले निरूष्मा न प्रकाशते

arciṣmānpacano 'gnistu niṣprabhaḥ saumyalakṣaṇaḥ / yaścāsau maṇḍale śukle nirūṣmā na prakāśate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभा सौरी तु पादेन अस्तं याति दिवाकरे । अग्निमाविशते रात्रौ तस्मादग्निः प्रकाशते

prabhā saurī tu pādena astaṃ yāti divākare / agnimāviśate rātrau tasmādagniḥ prakāśate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदिते तु पुनः सूर्ये ऊष्माग्नेस्तु समाविशत् । पादेन तेजसश्चाग्नेस् तस्मात् संतपते दिवा

udite tu punaḥ sūrye ūṣmāgnestu samāviśat / pādena tejasaścāgnes tasmāt saṃtapate divā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राकाश्यं च तथौष्ण्यं च सौर्याग्नेये तु तेजसी । परस्परानुप्रवेशाद् आप्यायेते दिवानिशम्

prākāśyaṃ ca tathauṣṇyaṃ ca sauryāgneye tu tejasī / parasparānupraveśād āpyāyete divāniśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरे चैव भूम्यर्धे तथा ह्यस्मिंस्तु दक्षिणे । उत्तिष्ठति पुनः सूर्ये रात्रिराविशते ह्य् अपः

uttare caiva bhūmyardhe tathā hyasmiṃstu dakṣiṇe / uttiṣṭhati punaḥ sūrye rātrirāviśate hy apaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्ताम्रा भवन्त्यापो दिवारात्रिप्रवेशनात् । अस्तं गते पुनः सूर्ये अहर्वै प्रविशत्य् अपः

tasmāttāmrā bhavantyāpo divārātripraveśanāt / astaṃ gate punaḥ sūrye aharvai praviśaty apaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान्नक्तं पुनः शुक्ला ह्य् आपो दृश्यन्ति भासुराः । एतेन क्रमयोगेण भूम्यर्धे दक्षिणोत्तरे

tasmānnaktaṃ punaḥ śuklā hy āpo dṛśyanti bhāsurāḥ / etena kramayogeṇa bhūmyardhe dakṣiṇottare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदयास्तमये ह्यत्र अहोरात्रं विशत्य् अपः । यश्चासौ तपते सूर्यः सो ऽपः पिबति रश्मिभिः

udayāstamaye hyatra ahorātraṃ viśaty apaḥ / yaścāsau tapate sūryaḥ so 'paḥ pibati raśmibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्रपादस्त्वेषो ऽग्नी रक्तकुम्भनिभस्तु सः । आदत्ते स तु नाडीनां सहस्रेण समन्ततः

sahasrapādastveṣo 'gnī raktakumbhanibhastu saḥ / ādatte sa tu nāḍīnāṃ sahasreṇa samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपो नदीसमुद्रेभ्यो ह्रदकूपेभ्य एव च । तस्य रश्मिसहस्रेण शीतवर्षोष्णनिःस्रवः

apo nadīsamudrebhyo hradakūpebhya eva ca / tasya raśmisahasreṇa śītavarṣoṣṇaniḥsravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासां चतुःशतं नाड्यो वर्षन्ते चित्रमूर्तयः । चन्दनाश्चैव मेध्याश्च केतनाश् चेतनास्तथा

tāsāṃ catuḥśataṃ nāḍyo varṣante citramūrtayaḥ / candanāścaiva medhyāśca ketanāś cetanāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमृता जीवनाः सर्वा रश्मयो वृष्टिसर्जनाः । हिमोद्भवाश्च ते ऽन्योन्यं रश्मयस्त्रिंशतः स्मृताः । चन्द्रताराग्रहैः सर्वैः पीता भानोर्गभस्तयः

amṛtā jīvanāḥ sarvā raśmayo vṛṣṭisarjanāḥ / himodbhavāśca te 'nyonyaṃ raśmayastriṃśataḥ smṛtāḥ / candratārāgrahaiḥ sarvaiḥ pītā bhānorgabhastayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एता मध्यास्तथान्याश्च ह्लादिन्यो हिमसर्जनाः । शुक्लाश्च ककुभश्चैव गावो विश्वसृतश्च याः

etā madhyāstathānyāśca hlādinyo himasarjanāḥ / śuklāśca kakubhaścaiva gāvo viśvasṛtaśca yāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्लास्ता नामतः सर्वास् त्रिंशतो घर्मसर्जनाः । संबिभ्रति हि ताः सर्वा मनुष्यान्देवताः पितॄन्

śuklāstā nāmataḥ sarvās triṃśato gharmasarjanāḥ / saṃbibhrati hi tāḥ sarvā manuṣyāndevatāḥ pitṝn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनुष्यानोषधीभिश्च स्वधया च पितॄनपि । अमृतेन सुरान्सर्वान् संततं परितर्पयन्

manuṣyānoṣadhībhiśca svadhayā ca pitṝnapi / amṛtena surānsarvān saṃtataṃ paritarpayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसन्ते चैव ग्रीष्मे च शनैः संतपते त्रिभिः । वर्षासु च शरद्येवं चतुर्भिः संप्रवर्षति

vasante caiva grīṣme ca śanaiḥ saṃtapate tribhiḥ / varṣāsu ca śaradyevaṃ caturbhiḥ saṃpravarṣati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेमन्ते शिशिरे चैव हिमोत्सर्गस् त्रिभिः पुनः । ओषधीषु बलं धत्ते सुधां च स्वधया पुनः

hemante śiśire caiva himotsargas tribhiḥ punaḥ / oṣadhīṣu balaṃ dhatte sudhāṃ ca svadhayā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यो ऽमरत्वममृते त्रयस् त्रिषु नियच्छति । एवं रश्मिसहस्रं तु सौरं लोकार्थसाधकम्

sūryo 'maratvamamṛte trayas triṣu niyacchati / evaṃ raśmisahasraṃ tu sauraṃ lokārthasādhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिद्यते ऋतुमासाद्य सहस्रं बहुधा पुनः । इत्येवं मण्डलं शुक्लं भास्वरं लोकसंज्ञितम्

bhidyate ṛtumāsādya sahasraṃ bahudhā punaḥ / ityevaṃ maṇḍalaṃ śuklaṃ bhāsvaraṃ lokasaṃjñitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नक्षत्रग्रहसोमानां प्रतिष्ठा योनिरेव च । चन्द्र ऋक्षग्रहाः सर्वे विज्ञेयाः सूर्यसम्भवाः

nakṣatragrahasomānāṃ pratiṣṭhā yonireva ca / candra ṛkṣagrahāḥ sarve vijñeyāḥ sūryasambhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुषुम्ना सूर्यरश्मिर्या क्षीणं शशिनमेधते । हरिकेशः पुरस्तात्तु यो वै नक्षत्रयोनिकृत्

suṣumnā sūryaraśmiryā kṣīṇaṃ śaśinamedhate / harikeśaḥ purastāttu yo vai nakṣatrayonikṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणे विश्वकर्मा तु रश्मिराप्याययद्बुधम् । विश्वावसुश्च यः पश्चाच् छुक्रयोनिश्च स स्मृतः

dakṣiṇe viśvakarmā tu raśmirāpyāyayadbudham / viśvāvasuśca yaḥ paścāc chukrayoniśca sa smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवर्धनस्तु यो रश्मिः स योनिर्लोहितस्य च । षष्ठस्तु ह्यश्वभू रश्मिर् योनिः स हि बृहस्पतेः

saṃvardhanastu yo raśmiḥ sa yonirlohitasya ca / ṣaṣṭhastu hyaśvabhū raśmir yoniḥ sa hi bṛhaspateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शनैश्चरं पुनश्चापि रश्मिराप्यायते सुराट् । न क्षीयते यतस्तानि तस्मान्नक्षत्रता स्मृता

śanaiścaraṃ punaścāpi raśmirāpyāyate surāṭ / na kṣīyate yatastāni tasmānnakṣatratā smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेत्राण्येतानि वै सूर्यम् आपतन्ति गभस्तिभिः । क्षेत्राणि तेषामादत्ते सूर्यो नक्षत्रता ततः

kṣetrāṇyetāni vai sūryam āpatanti gabhastibhiḥ / kṣetrāṇi teṣāmādatte sūryo nakṣatratā tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्माल्लोकादमुं लोकं तीर्णानां सुकृतात्मनाम् । तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव शुक्लिकाः

asmāllokādamuṃ lokaṃ tīrṇānāṃ sukṛtātmanām / tāraṇāttārakā hyetāḥ śuklatvāccaiva śuklikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यानां पार्थिवानां च वंशानां चैव सर्वशः । तपनस्तेजसो योगाद् आदित्य इति गद्यते

divyānāṃ pārthivānāṃ ca vaṃśānāṃ caiva sarvaśaḥ / tapanastejaso yogād āditya iti gadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रवतिः स्यन्दनार्थे च धातुरेष निगद्यते । स्रवणात्तेजसश्चैव तेनासौ सविता स्मृतः

sravatiḥ syandanārthe ca dhātureṣa nigadyate / sravaṇāttejasaścaiva tenāsau savitā smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बह्वर्थश्चन्द इत्येष प्रधानो धातुरुच्यते । शुक्लत्वे ह्यमृतत्वे च शीतत्वे ह्लादने ऽपि च

bahvarthaścanda ityeṣa pradhāno dhāturucyate / śuklatve hyamṛtatve ca śītatve hlādane 'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्याचन्द्रमसोर्दिव्ये मण्डले भास्वरे खगे । जलतेजोमये शुक्ले वृत्तकुम्भनिभे शुभे

sūryācandramasordivye maṇḍale bhāsvare khage / jalatejomaye śukle vṛttakumbhanibhe śubhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसन्ति कर्मदेवास्तु स्थानान्येतानि सर्वशः । मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋषिसूर्यग्रहादयः

vasanti karmadevāstu sthānānyetāni sarvaśaḥ / manvantareṣu sarveṣu ṛṣisūryagrahādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि देवगृहाणि स्युः स्थानाख्यानि भवन्ति हि । सौरं सूर्यो ऽविशत्स्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च

tāni devagṛhāṇi syuḥ sthānākhyāni bhavanti hi / sauraṃ sūryo 'viśatsthānaṃ saumyaṃ somastathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शौक्रं शुक्रो ऽविशत्स्थानं षोडशारं प्रभास्वरम् । बृहस्पतिर्बृहत्त्वं च लोहितं चापि लोहितः

śaukraṃ śukro 'viśatsthānaṃ ṣoḍaśāraṃ prabhāsvaram / bṛhaspatirbṛhattvaṃ ca lohitaṃ cāpi lohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शनैश्चरो ऽविशत्स्थानम् एवं शानैश्चरं तथा । बुधो ऽपि वै बुधस्थानं भानुं स्वर्भानुरेव च

śanaiścaro 'viśatsthānam evaṃ śānaiścaraṃ tathā / budho 'pi vai budhasthānaṃ bhānuṃ svarbhānureva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नक्षत्राणि च सर्वाणि नाक्षत्राण्याविशन्ति च । ज्योतींषि सुकृताम् एते ज्ञेया देवगृहास्तु वै

nakṣatrāṇi ca sarvāṇi nākṣatrāṇyāviśanti ca / jyotīṃṣi sukṛtām ete jñeyā devagṛhāstu vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थानान्येतानि तिष्ठन्ति यावदाभूतसंप्लवम् । मन्वन्तरेषु सर्वेषु देवस्थानानि तानि वै

sthānānyetāni tiṣṭhanti yāvadābhūtasaṃplavam / manvantareṣu sarveṣu devasthānāni tāni vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिमानेन तिष्ठन्ति तानि देवाः पुनः पुनः । अतीतास्तु सहातीतैर् भाव्या भाव्यैः सुरैः सह

abhimānena tiṣṭhanti tāni devāḥ punaḥ punaḥ / atītāstu sahātītair bhāvyā bhāvyaiḥ suraiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्तन्ते वर्तमानैश्च सुरैः सार्धं तु स्थानिनः । सूर्यो देवो विवस्वांश्च अष्टमस्त्वदितेः सुतः

vartante vartamānaiśca suraiḥ sārdhaṃ tu sthāninaḥ / sūryo devo vivasvāṃśca aṣṭamastvaditeḥ sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्युतिमान्धर्मयुक्तश्च सोमो देवो वसुः स्मृतः । शुक्रो दैत्यस्तु विज्ञेयो भार्गवो ऽसुरयाजकः

dyutimāndharmayuktaśca somo devo vasuḥ smṛtaḥ / śukro daityastu vijñeyo bhārgavo 'surayājakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृहस्पतिर् बृहत्तेजा देवाचार्यो ऽङ्गिरःसुतः । बुधो मनोहरश्चैव शशिपुत्रस्तु स स्मृतः

bṛhaspatir bṛhattejā devācāryo 'ṅgiraḥsutaḥ / budho manoharaścaiva śaśiputrastu sa smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शनैश्चरो विरूपश्च संज्ञापुत्रो विवस्वतः । अग्निर्विकेश्यां जज्ञे तु युवासौ लोहिताधिपः

śanaiścaro virūpaśca saṃjñāputro vivasvataḥ / agnirvikeśyāṃ jajñe tu yuvāsau lohitādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नक्षत्रनाम्न्यः क्षेत्रेषु दाक्षायण्यः सुताः स्मृताः । स्वर्भानुः सिंहिकापुत्रो भूतसंसाधनो ऽसुरः

nakṣatranāmnyaḥ kṣetreṣu dākṣāyaṇyaḥ sutāḥ smṛtāḥ / svarbhānuḥ siṃhikāputro bhūtasaṃsādhano 'suraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रार्कग्रहनक्षत्रेष्व् अभिमानी प्रकीर्तितः । स्थानान्येतानि चोक्तानि स्थानिन्यश्चैव देवताः

candrārkagrahanakṣatreṣv abhimānī prakīrtitaḥ / sthānānyetāni coktāni sthāninyaścaiva devatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्लमग्निसमं दिव्यं सहस्रांशोर्विवस्वतः । सहस्रांशुत्विषः स्थानम् अम्मयं तैजसं तथा

śuklamagnisamaṃ divyaṃ sahasrāṃśorvivasvataḥ / sahasrāṃśutviṣaḥ sthānam ammayaṃ taijasaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आशास्थानं मनोज्ञस्य रविरश्मिगृहे स्थितम् । शुक्रः षोडशरश्मिस्तु यस्तु देवो ह्यपोमयः

āśāsthānaṃ manojñasya raviraśmigṛhe sthitam / śukraḥ ṣoḍaśaraśmistu yastu devo hyapomayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोहितो नवरश्मिस्तु स्थानमाप्यं तु तस्य वै । बृहद्द्वादशरश्मीकं हरिद्राभं तु वेधसः

lohito navaraśmistu sthānamāpyaṃ tu tasya vai / bṛhaddvādaśaraśmīkaṃ haridrābhaṃ tu vedhasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टरश्मिशनेस्तत्तु कृष्णं वृद्धमयस्मयम् । स्वर्भानोस्त्वायसं स्थानं भूतसंतापनालयम्

aṣṭaraśmiśanestattu kṛṣṇaṃ vṛddhamayasmayam / svarbhānostvāyasaṃ sthānaṃ bhūtasaṃtāpanālayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुकृताम् आश्रयास्तारा रश्मयस्तु हिरण्मयाः । तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव तारकाः

sukṛtām āśrayāstārā raśmayastu hiraṇmayāḥ / tāraṇāttārakā hyetāḥ śuklatvāccaiva tārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवयोजनसाहस्रो विष्कम्भः सवितुः स्मृतः । मण्डलं त्रिगुणं चास्य विस्तारो भास्करस्य तु

navayojanasāhasro viṣkambhaḥ savituḥ smṛtaḥ / maṇḍalaṃ triguṇaṃ cāsya vistāro bhāskarasya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विगुणः सूर्यविस्ताराद् विस्तारः शशिनः स्मृतः । त्रिगुणं मण्डलं चास्य वैपुल्याच्छशिनः स्मृतम्

dviguṇaḥ sūryavistārād vistāraḥ śaśinaḥ smṛtaḥ / triguṇaṃ maṇḍalaṃ cāsya vaipulyācchaśinaḥ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वोपरि निसृष्टानि मण्डलानि तु तारकाः । योजनार्धप्रमाणानि ताभ्यो ऽन्यानि गणानि तु

sarvopari nisṛṣṭāni maṇḍalāni tu tārakāḥ / yojanārdhapramāṇāni tābhyo 'nyāni gaṇāni tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुल्यो भूत्वा तु स्वर्भानुस् तदधस्तात्प्रसर्पति । उद्धूत्य पार्थिवीं छायां निर्मितां मण्डलाकृतिम्

tulyo bhūtvā tu svarbhānus tadadhastātprasarpati / uddhūtya pārthivīṃ chāyāṃ nirmitāṃ maṇḍalākṛtim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मणा निर्मितं स्थानं तृतीयं तु तमोमयम् । आदित्यात्स तु निष्क्रम्य सोमं गच्छति पर्वसु

brahmaṇā nirmitaṃ sthānaṃ tṛtīyaṃ tu tamomayam / ādityātsa tu niṣkramya somaṃ gacchati parvasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदित्यमेति सोमाच्च पुनः सौरेषु पर्वसु । स्वभासा तुदते यस्मात् स्वर्भानुरिति स स्मृतः

ādityameti somācca punaḥ saureṣu parvasu / svabhāsā tudate yasmāt svarbhānuriti sa smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रतः षोडशो भागो भार्गवस्य विधीयते । विष्कम्भान्मण्डलाच्चैव योजनानां तु स स्मृतः

candrataḥ ṣoḍaśo bhāgo bhārgavasya vidhīyate / viṣkambhānmaṇḍalāccaiva yojanānāṃ tu sa smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्गवात्पादहीनश्च विज्ञेयो वै बृहस्पतिः । बृहस्पतेः पादहीनौ केतुवक्रावुभौ स्मृतौ

bhārgavātpādahīnaśca vijñeyo vai bṛhaspatiḥ / bṛhaspateḥ pādahīnau ketuvakrāvubhau smṛtau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तारमण्डलाभ्यां तु पादहीनस्तयोर्बुधः । तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्तीह यानि वै

vistāramaṇḍalābhyāṃ tu pādahīnastayorbudhaḥ / tārānakṣatrarūpāṇi vapuṣmantīha yāni vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुधेन समरूपाणि विस्तारान्मण्डलात्तु वै । तारानक्षत्ररूपाणि हीनानि तु परस्परम्

budhena samarūpāṇi vistārānmaṇḍalāttu vai / tārānakṣatrarūpāṇi hīnāni tu parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैकमेव च । सर्वोपरि निसृष्टानि मण्डलानि तु तारकाः

śatāni pañca catvāri trīṇi dve caikameva ca / sarvopari nisṛṣṭāni maṇḍalāni tu tārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योजनार्धप्रमाणानि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते । उपरिष्टात्तु ये तेषां ग्रहा ये क्रूरसात्त्विकाः

yojanārdhapramāṇāni tebhyo hrasvaṃ na vidyate / upariṣṭāttu ye teṣāṃ grahā ye krūrasāttvikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौरश्चाङ्गिरसो वक्रो विज्ञेया मन्दचारिणः । तेभ्यो ऽधस्तात्तु चत्वारः पुनश्चान्ये महाग्रहाः

sauraścāṅgiraso vakro vijñeyā mandacāriṇaḥ / tebhyo 'dhastāttu catvāraḥ punaścānye mahāgrahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमः सूर्यो बुधश्चैव भार्गवश्चेति शीघ्रगाः । यावन्ति चैव ऋक्षाणि कोट्यस्तावन्ति तारकाः

somaḥ sūryo budhaścaiva bhārgavaśceti śīghragāḥ / yāvanti caiva ṛkṣāṇi koṭyastāvanti tārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषां तु ग्रहाणां वै सूर्यो ऽधस्तात्प्रसर्पति । विस्तीर्णं मण्डलं कृत्वा तस्योर्ध्वं चरते शशी

sarveṣāṃ tu grahāṇāṃ vai sūryo 'dhastātprasarpati / vistīrṇaṃ maṇḍalaṃ kṛtvā tasyordhvaṃ carate śaśī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नक्षत्रमण्डलं चापि सोमादूर्ध्वं प्रसर्पति । नक्षत्रेभ्यो बुधश्चोर्ध्वं बुधाच्चोर्ध्वं तु भार्गवः

nakṣatramaṇḍalaṃ cāpi somādūrdhvaṃ prasarpati / nakṣatrebhyo budhaścordhvaṃ budhāccordhvaṃ tu bhārgavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वक्रस्तु भार्गवादूर्ध्वं वक्रादूर्ध्वं बृहस्पतिः । तस्माच्छनैश्चरश्चोर्ध्वं देवाचार्योपरि स्थितः

vakrastu bhārgavādūrdhvaṃ vakrādūrdhvaṃ bṛhaspatiḥ / tasmācchanaiścaraścordhvaṃ devācāryopari sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शनैश्चरात्तथा चोर्ध्वं ज्ञेयं सप्तर्षिमण्डलम् । सप्तर्षिभ्यो ध्रुवश्चोर्ध्वं समस्तं त्रिदिवं ध्रुवे

śanaiścarāttathā cordhvaṃ jñeyaṃ saptarṣimaṇḍalam / saptarṣibhyo dhruvaścordhvaṃ samastaṃ tridivaṃ dhruve

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विगुणेषु सहस्रेषु योजनानां शतेषु च । ग्रहान्तरम् अथैकैकम् ऊर्ध्वं नक्षत्रमण्डलात्

dviguṇeṣu sahasreṣu yojanānāṃ śateṣu ca / grahāntaram athaikaikam ūrdhvaṃ nakṣatramaṇḍalāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताराग्रहान्तराणि स्युर् उपर्युपर्यधिष्ठितम् । ग्रहाश्च चन्द्रसूर्यौ च दिवि दिव्येन तेजसा

tārāgrahāntarāṇi syur uparyuparyadhiṣṭhitam / grahāśca candrasūryau ca divi divyena tejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नक्षत्रेषु च युज्यन्ते गच्छन्तो नियतक्रमात् । चन्द्रार्कग्रहनक्षत्रा नीचोच्चगृहमाश्रिताः

nakṣatreṣu ca yujyante gacchanto niyatakramāt / candrārkagrahanakṣatrā nīcoccagṛhamāśritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समागमे च भेदे च पश्यन्ति युगपत्प्रजाः । परस्परं स्थिता ह्येवं युज्यन्ते च परस्परम्

samāgame ca bhede ca paśyanti yugapatprajāḥ / parasparaṃ sthitā hyevaṃ yujyante ca parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंकरेण विज्ञेयस् तेषां योगस्तु वै बुधैः । इत्येवं संनिवेशो वै पृथिव्या ज्योतिषां च यः

asaṃkareṇa vijñeyas teṣāṃ yogastu vai budhaiḥ / ityevaṃ saṃniveśo vai pṛthivyā jyotiṣāṃ ca yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वीपानामुदधीनां च पर्वतानां तथैव च । वर्षाणां च नदीनां च ये च तेषु वसन्ति वै

dvīpānāmudadhīnāṃ ca parvatānāṃ tathaiva ca / varṣāṇāṃ ca nadīnāṃ ca ye ca teṣu vasanti vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येषो ऽर्कवशेनैव संनिवेशस्तु ज्योतिषाम् । आवर्तः सान्तरो मध्ये संक्षिप्तश्च ध्रुवात्तु स

ityeṣo 'rkavaśenaiva saṃniveśastu jyotiṣām / āvartaḥ sāntaro madhye saṃkṣiptaśca dhruvāttu sa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वतस्तेषु विस्तीर्णो वृत्ताकार इवोच्छ्रितः । लोकसंव्यवहारार्थम् ईश्वरेण विनिर्मितः

sarvatasteṣu vistīrṇo vṛttākāra ivocchritaḥ / lokasaṃvyavahārārtham īśvareṇa vinirmitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पादौ बुद्धिपूर्वं तु स्थापितो ऽसौ स्वयम्भुवा । इत्येष संनिवेशो वै सर्वस्य ज्योतिरात्मकः

kalpādau buddhipūrvaṃ tu sthāpito 'sau svayambhuvā / ityeṣa saṃniveśo vai sarvasya jyotirātmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैश्वरूपं प्रधानस्य परिणाहो ऽस्य यः स्मृतः । तेषां शक्यं न संख्यातुं याथातथ्येन केनचित् । गतागतं मनुष्येण ज्योतिषां मांसचक्षुषा

vaiśvarūpaṃ pradhānasya pariṇāho 'sya yaḥ smṛtaḥ / teṣāṃ śakyaṃ na saṃkhyātuṃ yāthātathyena kenacit / gatāgataṃ manuṣyeṇa jyotiṣāṃ māṃsacakṣuṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.