Matsya Purāṇa 129

*ऋषय ऊचुः कथं जगाम भगवान् पुरारित्वं महेश्वरः । ददाह च कथं देवस् तन्नो विस्तरतो वद

*ṛṣaya ūcuḥ kathaṃ jagāma bhagavān purāritvaṃ maheśvaraḥ / dadāha ca kathaṃ devas tanno vistarato vada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृच्छामस्त्वां वयं सर्वे बहुमानात्पुनः पुनः । त्रिपुरं तद्यथा दुर्गं मयमायाविनिर्मितम् । देवेनैकेषुणा दग्धं तथा नो वद मानद

pṛcchāmastvāṃ vayaṃ sarve bahumānātpunaḥ punaḥ / tripuraṃ tadyathā durgaṃ mayamāyāvinirmitam / devenaikeṣuṇā dagdhaṃ tathā no vada mānada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*सूत उवाच शृणुध्वं त्रिपुरं देवो यथा दारितवान् भवः । मयो नाम महामायो मायानां जनको ऽसुरः

*sūta uvāca śṛṇudhvaṃ tripuraṃ devo yathā dāritavān bhavaḥ / mayo nāma mahāmāyo māyānāṃ janako 'suraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्जितः स तु संग्रामे तताप परमं तपः । तपस्यन्तं तु तं विप्रा दैत्यावन्यावनुग्रहात्

nirjitaḥ sa tu saṃgrāme tatāpa paramaṃ tapaḥ / tapasyantaṃ tu taṃ viprā daityāvanyāvanugrahāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यैव कृत्यमुद्दिश्य तेपतुः परमं तपः । विद्युन्माली च बलवांस् तारकाख्यश्च वीर्यवान्

tasyaiva kṛtyamuddiśya tepatuḥ paramaṃ tapaḥ / vidyunmālī ca balavāṃs tārakākhyaśca vīryavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयतेजःसमाक्रान्तौ तेपतुर्मयपार्श्वगौ । लोका इव यथा मूर्तास् त्रयस् त्रय इवाग्नयः

mayatejaḥsamākrāntau tepaturmayapārśvagau / lokā iva yathā mūrtās trayas traya ivāgnayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकत्रयं तापयन्तस् ते तेपुर्दानवास्तपः । हेमन्ते जलशय्यासु ग्रीष्मे पञ्चतपे तथा

lokatrayaṃ tāpayantas te tepurdānavāstapaḥ / hemante jalaśayyāsu grīṣme pañcatape tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्षासु च तथाकाशे क्षपयन्तस्तनूः प्रियाः । सेवानाः फलमूलानि पुष्पाणि च जलानि च

varṣāsu ca tathākāśe kṣapayantastanūḥ priyāḥ / sevānāḥ phalamūlāni puṣpāṇi ca jalāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यदाचरिताहाराः पङ्केनाचितवल्कलाः । मग्नाः शैवालपङ्केषु विमलाविमलेषु च

anyadācaritāhārāḥ paṅkenācitavalkalāḥ / magnāḥ śaivālapaṅkeṣu vimalāvimaleṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्मांसाश्च ततो जाताः कृशा धमनिसंतताः । तेषां तपःप्रभावेन प्रभावविधुतं यथा

nirmāṃsāśca tato jātāḥ kṛśā dhamanisaṃtatāḥ / teṣāṃ tapaḥprabhāvena prabhāvavidhutaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्प्रभं तु जगत्सर्वं मन्दमेवाभिभाषितम् । दह्यमानेषु लोकेषु तैस्त्रिभिर्दानवाग्निभिः

niṣprabhaṃ tu jagatsarvaṃ mandamevābhibhāṣitam / dahyamāneṣu lokeṣu taistribhirdānavāgnibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषामग्रे जगद्बन्धुः प्रादुर्भूतः पितामहः । ततः साहसकर्तारः प्राहुस्ते सहसागतम्

teṣāmagre jagadbandhuḥ prādurbhūtaḥ pitāmahaḥ / tataḥ sāhasakartāraḥ prāhuste sahasāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वकं पितामहं दैत्यास् तं वै तुष्टुवुरेव च । अथ तान्दानवान्ब्रह्मा तपसा तपनप्रभान्

svakaṃ pitāmahaṃ daityās taṃ vai tuṣṭuvureva ca / atha tāndānavānbrahmā tapasā tapanaprabhān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच हर्षपूर्णाक्षो हर्षपूर्णमुखस्तदा । वरदो ऽहं हि वो वत्सास् तपस्तोषित आगतः

uvāca harṣapūrṇākṣo harṣapūrṇamukhastadā / varado 'haṃ hi vo vatsās tapastoṣita āgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रियताम् ईप्सितं यच्च साभिलाषं तदुच्यताम् । इत्येवमुच्यमानास्तु प्रतिपन्नं पितामहम्

vriyatām īpsitaṃ yacca sābhilāṣaṃ taducyatām / ityevamucyamānāstu pratipannaṃ pitāmaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वकर्मा मयः प्राह प्रहर्षोत्फुल्ललोचनः । देव दैत्याः पुरा देवैः संग्रामे तारकामये

viśvakarmā mayaḥ prāha praharṣotphullalocanaḥ / deva daityāḥ purā devaiḥ saṃgrāme tārakāmaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्जितास्ताडिताश्चैव हताश्चाप्यायुधैरपि । देवैर्वैरानुबन्धाच्च धावन्तो भयवेपिताः

nirjitāstāḍitāścaiva hatāścāpyāyudhairapi / devairvairānubandhācca dhāvanto bhayavepitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरणं नैव जानीमः शर्म वा शरणार्थिनः । सो ऽहं तपःप्रभावेन तव भक्त्या तथैव च

śaraṇaṃ naiva jānīmaḥ śarma vā śaraṇārthinaḥ / so 'haṃ tapaḥprabhāvena tava bhaktyā tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इच्छामि कर्तुं तद्दुर्गं यद्देवैरपि दुस्तरम् । तस्मिंश्च त्रिपुरे दुर्गे मत्कृते कृतिनां वर

icchāmi kartuṃ taddurgaṃ yaddevairapi dustaram / tasmiṃśca tripure durge matkṛte kṛtināṃ vara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूम्यानां जलजानां च शापानां मुनितेजसाम् । देवप्रहरणानां च देवानां च प्रजापतेः

bhūmyānāṃ jalajānāṃ ca śāpānāṃ munitejasām / devapraharaṇānāṃ ca devānāṃ ca prajāpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलङ्घनीयं भवतु त्रिपुरं यदि ते प्रियम् । विश्वकर्मा इतीवोक्तः स तदा विश्वकर्मणा

alaṅghanīyaṃ bhavatu tripuraṃ yadi te priyam / viśvakarmā itīvoktaḥ sa tadā viśvakarmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच प्रहसन्वाक्यं मयं दैत्यगणाधिपम् । सर्वामरत्वं नैवास्ति असद्वृत्तस्य दानव

uvāca prahasanvākyaṃ mayaṃ daityagaṇādhipam / sarvāmaratvaṃ naivāsti asadvṛttasya dānava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्दुर्गविधानं हि क्षणादपि विधीयताम् । पितामहवचः श्रुत्वा तदैवं दानवो मयः

tasmāddurgavidhānaṃ hi kṣaṇādapi vidhīyatām / pitāmahavacaḥ śrutvā tadaivaṃ dānavo mayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राञ्जलिः पुनरप्याह ब्रह्माणं पद्मसम्भवम् । यस्तदेकेषुणा दुर्गं सकृन्मुक्तेन निर्दहेत्

prāñjaliḥ punarapyāha brahmāṇaṃ padmasambhavam / yastadekeṣuṇā durgaṃ sakṛnmuktena nirdahet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समं स संयुगे हन्याद् अवध्यं शेषतो भवेत् । एवमस्त्विति चाप्युक्त्वा मयं देवः पितामहः

samaṃ sa saṃyuge hanyād avadhyaṃ śeṣato bhavet / evamastviti cāpyuktvā mayaṃ devaḥ pitāmahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्ने लब्धो यथार्थो वै तत्रैवादर्शनं ययौ । गते पितामहे दैत्या गता मयरविप्रभाः

svapne labdho yathārtho vai tatraivādarśanaṃ yayau / gate pitāmahe daityā gatā mayaraviprabhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरदानाद्विरेजुस्ते तपसा च महाबलाः । स मयस्तु महाबुद्धिर् दानवो वृषसत्तमः

varadānādvirejuste tapasā ca mahābalāḥ / sa mayastu mahābuddhir dānavo vṛṣasattamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्गं व्यवसितः कर्तुम् इति चाचिन्तयत्तदा । कथं नाम भवेद्दुर्गं तन्मया त्रिपुरं कृतम्

durgaṃ vyavasitaḥ kartum iti cācintayattadā / kathaṃ nāma bhaveddurgaṃ tanmayā tripuraṃ kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वत्स्यते तत्पुरं दिव्यं मत्तो नान्यैर्न संशयः । यथाचैकेषुणा तेन तत्पुरं न हि हन्यते

vatsyate tatpuraṃ divyaṃ matto nānyairna saṃśayaḥ / yathācaikeṣuṇā tena tatpuraṃ na hi hanyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवैस्तथा विधातव्यं मया मतिविचारणम् । विस्तारो योजनशतम् एकैकस्य पुरस्य तु

devaistathā vidhātavyaṃ mayā mativicāraṇam / vistāro yojanaśatam ekaikasya purasya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यस्तेषां च विष्कम्भश् चैकैकशतयोजनम् । पुष्ययोगेण निर्माणं पुराणं च भविष्यति

kāryasteṣāṃ ca viṣkambhaś caikaikaśatayojanam / puṣyayogeṇa nirmāṇaṃ purāṇaṃ ca bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्ययोगेण च दिवि समेष्यन्ति परस्परम् । पुष्ययोगेण युक्तानि यस्तान्यासादयिष्यति

puṣyayogeṇa ca divi sameṣyanti parasparam / puṣyayogeṇa yuktāni yastānyāsādayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराण्येकप्रहारेण शतानि निहनिष्यति । आयसं तु क्षितितले राजतं तु नभस्तले

purāṇyekaprahāreṇa śatāni nihaniṣyati / āyasaṃ tu kṣititale rājataṃ tu nabhastale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजतस्योपरिष्टात्तु सौवर्णं भविता पुरम् । एवं त्रिभिः पुरैर्युक्तं त्रिपुरं तद्भविष्यति । शतयोजनविष्कम्भैर् अन्तरैस्तद्दुरासदम्

rājatasyopariṣṭāttu sauvarṇaṃ bhavitā puram / evaṃ tribhiḥ purairyuktaṃ tripuraṃ tadbhaviṣyati / śatayojanaviṣkambhair antaraistaddurāsadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अट्टालकैर् यन्त्रशतघ्निभिश्च सचक्रशूलोपलकम्पनैश्च । द्वारैर्महामन्दरमेरुकल्पैः प्राकारशृङ्गैः सुविराजमानम्

aṭṭālakair yantraśataghnibhiśca sacakraśūlopalakampanaiśca / dvārairmahāmandaramerukalpaiḥ prākāraśṛṅgaiḥ suvirājamānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सतारकाख्येन मयेन गुप्तं स्वस्थं च गुप्तं तडिन्मालिनापि । को नाम हन्तुं त्रिपुरं समर्थो मुक्त्वा त्रिनेत्रं भगवन्तमेकम्

satārakākhyena mayena guptaṃ svasthaṃ ca guptaṃ taḍinmālināpi / ko nāma hantuṃ tripuraṃ samartho muktvā trinetraṃ bhagavantamekam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.