Library·Matsya Purāṇa·13

Matsya Purāṇa 13

*मनुरुवाच भगवञ्श्रोतुमिच्छामि पितॄणां वंशमुत्तमम् । रवेश्च श्राद्धदेवत्वं सोमस्य च विशेषतः

*manuruvāca bhagavañśrotumicchāmi pitṝṇāṃ vaṃśamuttamam / raveśca śrāddhadevatvaṃ somasya ca viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*मत्स्य उवाच हन्त ते कथयिष्यामि पितॄणां वंशमुत्तमम् । स्वर्गे पितृगणाः सप्त त्रयस्तेषाममूर्तयः

*matsya uvāca hanta te kathayiṣyāmi pitṝṇāṃ vaṃśamuttamam / svarge pitṛgaṇāḥ sapta trayasteṣāmamūrtayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्तिमन्तो ऽथ चत्वारः सर्वेषाममितौजसः । अमूर्तयः पितृगणा वैराजस्य प्रजापतेः

mūrtimanto 'tha catvāraḥ sarveṣāmamitaujasaḥ / amūrtayaḥ pitṛgaṇā vairājasya prajāpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जयन्ति यान्देवगणा वैराजा इति विश्रुताः । ये चैते योगविभ्रष्टाः प्राप्य लोकान्सनातनान्

jayanti yāndevagaṇā vairājā iti viśrutāḥ / ye caite yogavibhraṣṭāḥ prāpya lokānsanātanān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर्ब्रह्मदिनान्ते तु जायन्ते ब्रह्मवादिनः । सम्प्राप्य तां स्मृतिं भूयो योगं सांख्यमनुत्तमम्

punarbrahmadinānte tu jāyante brahmavādinaḥ / samprāpya tāṃ smṛtiṃ bhūyo yogaṃ sāṃkhyamanuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धिं प्रयान्ति योगेन पुनरावृत्तिदुर्लभाम् । योगिनामेव देयानि तस्माच्छ्राद्धानि दातृभिः

siddhiṃ prayānti yogena punarāvṛttidurlabhām / yogināmeva deyāni tasmācchrāddhāni dātṛbhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषां मानसी कन्या पत्नी हिमवतो मता । मैनाकस्तस्य दायादः क्रौञ्चस्तस्याग्रजो ऽभवत् । क्रौञ्चद्वीपः स्मृतो येन चतुर्थो घृतसंवृतः

eteṣāṃ mānasī kanyā patnī himavato matā / mainākastasya dāyādaḥ krauñcastasyāgrajo 'bhavat / krauñcadvīpaḥ smṛto yena caturtho ghṛtasaṃvṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेना च सुषुवे तिस्रः कन्या योगवतीस्ततः । उमैकपर्णापर्णा च तीव्रव्रतपरायणाः

menā ca suṣuve tisraḥ kanyā yogavatīstataḥ / umaikaparṇāparṇā ca tīvravrataparāyaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुद्रस्यैका सितस्यैका जैगीषव्यस्य चापरा । दत्ता हिमवता बालाः सर्वा लोके तपो ऽधिकाः

rudrasyaikā sitasyaikā jaigīṣavyasya cāparā / dattā himavatā bālāḥ sarvā loke tapo 'dhikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*ऋषय ऊचुः कस्माद्दाक्षायणी पूर्वं ददाहात्मानमात्मना । हिमवद्दुहिता तद्वत् कथं जाता महीतले

*ṛṣaya ūcuḥ kasmāddākṣāyaṇī pūrvaṃ dadāhātmānamātmanā / himavadduhitā tadvat kathaṃ jātā mahītale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संहरन्ती किमुक्तासौ सुता वा ब्रह्मसूनुना । दक्षेण लोकजननी सूत विस्तरतो वद

saṃharantī kimuktāsau sutā vā brahmasūnunā / dakṣeṇa lokajananī sūta vistarato vada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*सूत उवाच दक्षस्य यज्ञे वितते प्रभूतवरदक्षिणे । समाहूतेषु देवेषु प्रोवाच पितरं सती

*sūta uvāca dakṣasya yajñe vitate prabhūtavaradakṣiṇe / samāhūteṣu deveṣu provāca pitaraṃ satī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमर्थं तात भर्ता मे यज्ञे ऽस्मिन्नाभिमन्त्रितः । अयोग्य इति तामाह दक्षो यज्ञेषु शूलभृत्

kimarthaṃ tāta bhartā me yajñe 'sminnābhimantritaḥ / ayogya iti tāmāha dakṣo yajñeṣu śūlabhṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपसंहारकृद्रुद्रस् तेनामङ्गलभागयम् । चुकोपाथ सती देहं त्यक्ष्यामीति त्वदुद्भवम्

upasaṃhārakṛdrudras tenāmaṅgalabhāgayam / cukopātha satī dehaṃ tyakṣyāmīti tvadudbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशानां त्वं च भविता पितॄणामेकपुत्रकः । क्षत्रियत्वे ऽश्वमेधे च रुद्रात्त्वं नाशमेष्यसि

daśānāṃ tvaṃ ca bhavitā pitṝṇāmekaputrakaḥ / kṣatriyatve 'śvamedhe ca rudrāttvaṃ nāśameṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा योगमास्थाय स्वदेहोद्भवतेजसा । निर्दहन्ती तदात्मानं सदेवासुरकिंनरैः

ityuktvā yogamāsthāya svadehodbhavatejasā / nirdahantī tadātmānaṃ sadevāsurakiṃnaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं किमेतदिति प्रोक्ता गन्धर्वगणगुह्यकैः । उपगम्याब्रवीद्दक्षः प्रणिपत्याथ दुःखितः

kiṃ kimetaditi proktā gandharvagaṇaguhyakaiḥ / upagamyābravīddakṣaḥ praṇipatyātha duḥkhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वमस्य जगतो माता जगत्सौभाग्यदेवता । दुहितृत्वं गता देवि ममानुग्रहकाम्यया

tvamasya jagato mātā jagatsaubhāgyadevatā / duhitṛtvaṃ gatā devi mamānugrahakāmyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्वया रहितं किंचिद् ब्रह्माण्डे सचराचरम् । प्रसादं कुरु धर्मज्ञे न मां त्यक्तुमिहार्हसि

na tvayā rahitaṃ kiṃcid brahmāṇḍe sacarācaram / prasādaṃ kuru dharmajñe na māṃ tyaktumihārhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राह देवी यदारब्धं तत्कार्यं मे न संशयः । किंत्ववश्यं त्वया मर्त्ये हतयज्ञेन शूलिना

prāha devī yadārabdhaṃ tatkāryaṃ me na saṃśayaḥ / kiṃtvavaśyaṃ tvayā martye hatayajñena śūlinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसादे लोकसृष्ट्यर्थं तपः कार्यं ममान्तिके । प्रजापतिस्त्वं भविता दशानामङ्गजो ऽप्यलम्

prasāde lokasṛṣṭyarthaṃ tapaḥ kāryaṃ mamāntike / prajāpatistvaṃ bhavitā daśānāmaṅgajo 'pyalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदंशेनाङ्गना षष्टिर् भविष्यन्त्यङ्गजास्तव । मत्संनिधौ तपः कुर्वन् प्राप्स्यसे योगमुत्तमम्

madaṃśenāṅganā ṣaṣṭir bhaviṣyantyaṅgajāstava / matsaṃnidhau tapaḥ kurvan prāpsyase yogamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्तो ऽब्रवीद्दक्षः केषु केषु मयानघे । तीर्थेषु च त्वं द्रष्टव्या स्तोतव्या कैश्च नामभिः

evamukto 'bravīddakṣaḥ keṣu keṣu mayānaghe / tīrtheṣu ca tvaṃ draṣṭavyā stotavyā kaiśca nāmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*देव्युवाच सर्वदा सर्वभूतेषु द्रष्टव्या सर्वतो भुवि । सर्वलोकेषु यत्किंचिद् रहितं न मया विना

*devyuvāca sarvadā sarvabhūteṣu draṣṭavyā sarvato bhuvi / sarvalokeṣu yatkiṃcid rahitaṃ na mayā vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि येषु स्थानेषु द्रष्टव्या सिद्धिमीप्सुभिः । स्मर्तव्या भूतिकामैर् वा तानि वक्ष्यामि तत्त्वतः

tathāpi yeṣu sthāneṣu draṣṭavyā siddhimīpsubhiḥ / smartavyā bhūtikāmair vā tāni vakṣyāmi tattvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाराणस्यां विशालाक्षी नैमिषे लिङ्गधारिणी । प्रयागे ललिता देवी कामाक्षी गन्धमादने । मानसे कुमुदा नाम विश्वकाया तथाम्बरे

vārāṇasyāṃ viśālākṣī naimiṣe liṅgadhāriṇī / prayāge lalitā devī kāmākṣī gandhamādane / mānase kumudā nāma viśvakāyā tathāmbare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोमन्ते गोमती नाम मन्दरे कामचारिणी । मदोत्कटा चैत्ररथे जयन्ती हस्तिनापुरे

gomante gomatī nāma mandare kāmacāriṇī / madotkaṭā caitrarathe jayantī hastināpure

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्यकुब्जे तथा गौरी रम्भा मलयपर्वते । एकाम्भके कीर्तिमती विश्वां विश्वेश्वरे विदुः

kānyakubje tathā gaurī rambhā malayaparvate / ekāmbhake kīrtimatī viśvāṃ viśveśvare viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्करे पुरुहूतेति केदारे मार्गदायिनी । नन्दा हिमवतः पृष्ठे गोकर्णे भद्रकर्णिका

puṣkare puruhūteti kedāre mārgadāyinī / nandā himavataḥ pṛṣṭhe gokarṇe bhadrakarṇikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थानेश्वरे भवानी तु बिल्वले बिल्वपत्त्रिका । श्रीशैले माधवी नाम भद्रा भद्रेश्वरे तथा

sthāneśvare bhavānī tu bilvale bilvapattrikā / śrīśaile mādhavī nāma bhadrā bhadreśvare tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जया वराहशैले तु कामला कमलालये । रुद्रकोट्यां च रुद्राणी काली कालञ्जरे गिरौ

jayā varāhaśaile tu kāmalā kamalālaye / rudrakoṭyāṃ ca rudrāṇī kālī kālañjare girau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महालिङ्गे तु कपिला मर्कोटे मुकुटेश्वरी । शालग्रामे महादेवी शिवलिङ्गे जलप्रिया

mahāliṅge tu kapilā markoṭe mukuṭeśvarī / śālagrāme mahādevī śivaliṅge jalapriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायापुर्यां कुमारी तु संताने ललिता तथा । उत्पलाक्षी सहस्राक्षे कमलाक्षे महोत्पला

māyāpuryāṃ kumārī tu saṃtāne lalitā tathā / utpalākṣī sahasrākṣe kamalākṣe mahotpalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गङ्गायां मङ्गला नाम विमिला पुरुषोत्तमे । विपाशायाम् अमोघाक्षी पाटला पुण्ड्रवर्धने

gaṅgāyāṃ maṅgalā nāma vimilā puruṣottame / vipāśāyām amoghākṣī pāṭalā puṇḍravardhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारायणी सुपार्श्वे तु विकूटे भद्रसुन्दरी । विपुले विपुला नाम कल्याणी मलयाचले

nārāyaṇī supārśve tu vikūṭe bhadrasundarī / vipule vipulā nāma kalyāṇī malayācale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोटवी कोटितीर्थे तु सुगन्धा माधवे वने । गोदाश्रमे त्रिसंध्या तु गङ्गाद्वारे रतिप्रिया

koṭavī koṭitīrthe tu sugandhā mādhave vane / godāśrame trisaṃdhyā tu gaṅgādvāre ratipriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवकुण्डे शिवानन्दा नन्दिनी देविकातटे । रुक्मिणी द्वारवत्यां तु राधा वृन्दावने वने

śivakuṇḍe śivānandā nandinī devikātaṭe / rukmiṇī dvāravatyāṃ tu rādhā vṛndāvane vane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवकी मथुरायां तु पाताले परमेश्वरी । चित्रकूटे तथा सीता विन्ध्ये विन्ध्याधिवासिनी

devakī mathurāyāṃ tu pātāle parameśvarī / citrakūṭe tathā sītā vindhye vindhyādhivāsinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सह्याद्राव् एकवीरा तु हरिश्चन्द्रे तु चन्द्रिका । रमणा रामतीर्थे तु यमुनायां मृगावती

sahyādrāv ekavīrā tu hariścandre tu candrikā / ramaṇā rāmatīrthe tu yamunāyāṃ mṛgāvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करवीरे महालक्ष्मीर् उमा देवी विनायके । अरोगा वैद्यनाथे तु महाकाले महेश्वरी

karavīre mahālakṣmīr umā devī vināyake / arogā vaidyanāthe tu mahākāle maheśvarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभयेत्युष्णतीर्थेषु चामृता विन्ध्यकन्दरे । माण्डव्ये माण्डवी नाम स्वाहा माहेश्वरे पुरे

abhayetyuṣṇatīrtheṣu cāmṛtā vindhyakandare / māṇḍavye māṇḍavī nāma svāhā māheśvare pure

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छागलाण्डे प्रचण्डा तु चण्डिका मकरन्दके । सोमेश्वरे वरारोहा प्रभासे पुष्करावती

chāgalāṇḍe pracaṇḍā tu caṇḍikā makarandake / someśvare varārohā prabhāse puṣkarāvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवमाता सरस्वत्यां पारावारतटे मता । महालये महाभागा पयोष्ण्यां पिङ्गलेश्वरी

devamātā sarasvatyāṃ pārāvārataṭe matā / mahālaye mahābhāgā payoṣṇyāṃ piṅgaleśvarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहिका कृतशौचे तु कार्त्तिकेये यशस्करी । उत्पलावर्तके लोला सुभद्रा शोणसंगमे

siṃhikā kṛtaśauce tu kārttikeye yaśaskarī / utpalāvartake lolā subhadrā śoṇasaṃgame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माता सिद्धपुरे लक्ष्मीर् अङ्गना भरताश्रमे । जालंधरे विश्वमुखी तारा किष्किन्धपर्वते

mātā siddhapure lakṣmīr aṅganā bharatāśrame / jālaṃdhare viśvamukhī tārā kiṣkindhaparvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदारुवने पुष्टिर् मेधा काश्मीरमण्डले । भीमा देवी हिमाद्रौ तु पुष्टिर्विश्वेश्वरे तथा

devadāruvane puṣṭir medhā kāśmīramaṇḍale / bhīmā devī himādrau tu puṣṭirviśveśvare tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपालमोचने शुद्धिर् माता कायावरोहणे । शङ्खोद्धारे ध्वनिर्नाम धृतिः पिण्डारके तथा

kapālamocane śuddhir mātā kāyāvarohaṇe / śaṅkhoddhāre dhvanirnāma dhṛtiḥ piṇḍārake tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काला तु चन्द्रभागायाम् अच्छोदे शिवकारिणी । वेणायाममृता नाम बदर्यामुर्वशी तथा

kālā tu candrabhāgāyām acchode śivakāriṇī / veṇāyāmamṛtā nāma badaryāmurvaśī tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओषधी चोत्तरकुरौ कुशद्वीपे कुशोदका । मन्मथा हेमकूटे तु मुकुटे सत्यवादिनी

oṣadhī cottarakurau kuśadvīpe kuśodakā / manmathā hemakūṭe tu mukuṭe satyavādinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वत्थे वन्दनीया तु निधिर्वैश्रवणालये । गायत्री वेदवदने पार्वती शिवसंनिधौ

aśvatthe vandanīyā tu nidhirvaiśravaṇālaye / gāyatrī vedavadane pārvatī śivasaṃnidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवलोके तथेन्द्राणी ब्रह्मास्येषु सरस्वती । सूर्यबिम्बे प्रभा नाम मातॄणां वैष्णवी मता

devaloke tathendrāṇī brahmāsyeṣu sarasvatī / sūryabimbe prabhā nāma mātṝṇāṃ vaiṣṇavī matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरुन्धती सतीनां तु रामासु च तिलोत्तमा । चित्ते ब्रह्मकला नाम शक्तिः सर्वशरीरिणाम्

arundhatī satīnāṃ tu rāmāsu ca tilottamā / citte brahmakalā nāma śaktiḥ sarvaśarīriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदुद्देशतः प्रोक्तं नामाष्टशतमुत्तमम् । अष्टोत्तरं च तीर्थानां शतमेतदुदाहृतम्

etaduddeśataḥ proktaṃ nāmāṣṭaśatamuttamam / aṣṭottaraṃ ca tīrthānāṃ śatametadudāhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः स्मरेच्छृणुयाद् वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते । एषु तीर्थेषु यः कृत्वा स्नानं पश्यति मां नरः

yaḥ smarecchṛṇuyād vāpi sarvapāpaiḥ pramucyate / eṣu tīrtheṣu yaḥ kṛtvā snānaṃ paśyati māṃ naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वपापविनिर्मुक्तः कल्पं शिवपुरे वसेत् । यस्तु मत्परमं कालं करोत्येतेषु मानवः

sarvapāpavinirmuktaḥ kalpaṃ śivapure vaset / yastu matparamaṃ kālaṃ karotyeteṣu mānavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स भित्त्वा ब्रह्मसदनं पदमभ्येति शांकरम् । नाम्नामष्टशतं यस्तु श्रावयेच्छिवसंनिधौ

sa bhittvā brahmasadanaṃ padamabhyeti śāṃkaram / nāmnāmaṣṭaśataṃ yastu śrāvayecchivasaṃnidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयायामथाष्टम्यां बहुपुत्रो भवेन्नरः । गोदाने श्राद्धदाने वा अहन्य् अहनि वा बुधः

tṛtīyāyāmathāṣṭamyāṃ bahuputro bhavennaraḥ / godāne śrāddhadāne vā ahany ahani vā budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवार्चनविधौ विद्वान् पठन् ब्रह्माधिगच्छति । एवं वदन्ती सा तत्र ददाहात्मानम् आत्मना

devārcanavidhau vidvān paṭhan brahmādhigacchati / evaṃ vadantī sā tatra dadāhātmānam ātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वायम्भुवो ऽपि कालेन दक्षः प्राचेतसो ऽभवत् । पार्वती साभवद्देवी शिवदेहार्धधारिणी

svāyambhuvo 'pi kālena dakṣaḥ prācetaso 'bhavat / pārvatī sābhavaddevī śivadehārdhadhāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेनागर्भसमुत्पन्ना भुक्तमुक्तिफलप्रदा । अरुन्धती जपन्त्येतत् प्राप योगमनुत्तमम्

menāgarbhasamutpannā bhuktamuktiphalapradā / arundhatī japantyetat prāpa yogamanuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरूरवाश्च राजर्षि-लोके व्यजेयताम् अगात् । ययातिः पुत्रलाभं च धनलाभं च भार्गवः

purūravāśca rājarṣi-loke vyajeyatām agāt / yayātiḥ putralābhaṃ ca dhanalābhaṃ ca bhārgavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथान्ये देवदैत्याश्च ब्राह्मणाः क्षत्रियास्तथा । वैश्याः शूद्राश्च बहवः सिद्धिमीयुर्यथेप्सिताम्

tathānye devadaityāśca brāhmaṇāḥ kṣatriyāstathā / vaiśyāḥ śūdrāśca bahavaḥ siddhimīyuryathepsitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रैतल्लिखितं तिष्ठेत् पूज्यते देवसंनिधौ । न तत्र शोको दौर्गत्यं कदाचिदपि जायते

yatraitallikhitaṃ tiṣṭhet pūjyate devasaṃnidhau / na tatra śoko daurgatyaṃ kadācidapi jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.