Library·Matsya Purāṇa·131
*सूत उवाच निर्मिते त्रिपुरे दुर्गे मयेनासुरशिल्पिना । तद्दुर्गं दुर्गतां प्राप बद्धवैरैः सुरासुरैः
*sūta uvāca nirmite tripure durge mayenāsuraśilpinā / taddurgaṃ durgatāṃ prāpa baddhavairaiḥ surāsuraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकलत्राः सपुत्राश्च शस्त्रवन्तो ऽन्तकोपमाः । मयादिष्टानि विविशुर् गृहाणि हृषिताश्च ते
sakalatrāḥ saputrāśca śastravanto 'ntakopamāḥ / mayādiṣṭāni viviśur gṛhāṇi hṛṣitāśca te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिंहा वनमिवानेके मकरा इव सागरम् । रोषैश्चैवातिपारुष्यैः शरीरमिव संहतैः
siṃhā vanamivāneke makarā iva sāgaram / roṣaiścaivātipāruṣyaiḥ śarīramiva saṃhataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वद्बलिभिरध्यस्तं तत्पुरं देवतारिभिः । त्रिपुरं संकुलं जातं दैत्यकोटिशताकुलम्
tadvadbalibhiradhyastaṃ tatpuraṃ devatāribhiḥ / tripuraṃ saṃkulaṃ jātaṃ daityakoṭiśatākulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुतलादपि निष्पत्य पातालाद्दानवालयात् । उपतस्थुः पयोदाभा ये च गिर्युपजीविनः
sutalādapi niṣpatya pātālāddānavālayāt / upatasthuḥ payodābhā ye ca giryupajīvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो यं प्रार्थयते कामं सम्प्राप्तस्त्रिपुराश्रयात् । तस्य तस्य मयस्तत्र मायया विदधाति सः
yo yaṃ prārthayate kāmaṃ samprāptastripurāśrayāt / tasya tasya mayastatra māyayā vidadhāti saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सचन्द्रेषु प्रदोषेषु साम्बुजेषु सरःसु च । आरामेषु सचूतेषु तपोधनवनेषु च
sacandreṣu pradoṣeṣu sāmbujeṣu saraḥsu ca / ārāmeṣu sacūteṣu tapodhanavaneṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वङ्गाश्चन्दनदिग्धाङ्गां मातंगाः समदा इव । मृष्टाभरणवस्त्राश्च मृष्टस्रगनुलेपनाः
svaṅgāścandanadigdhāṅgāṃ mātaṃgāḥ samadā iva / mṛṣṭābharaṇavastrāśca mṛṣṭasraganulepanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियाभिः प्रियक्रामाभिर् हावभावप्रसूतिभिः । नारीभिः सततं रेमुर् मुदिताश्चैव दानवाः
priyābhiḥ priyakrāmābhir hāvabhāvaprasūtibhiḥ / nārībhiḥ satataṃ remur muditāścaiva dānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयेन निर्मिते स्थाने मोदमाना महासुराः । अर्थे धर्मे च कामे च निदधुस्ते मतीः स्वयम्
mayena nirmite sthāne modamānā mahāsurāḥ / arthe dharme ca kāme ca nidadhuste matīḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां त्रिपुरयुक्तानां त्रिपुरे त्रिदशारिणाम् । व्रजति स्म सुखं कालः स्वर्गस्थानां यथा तथा
teṣāṃ tripurayuktānāṃ tripure tridaśāriṇām / vrajati sma sukhaṃ kālaḥ svargasthānāṃ yathā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुश्रूषन्ते पितॄन्पुत्राः पत्न्यश्चापि पतींस्तथा । विमुक्तकलहाश्चापि प्रीतयः प्रचुराभवन्
śuśrūṣante pitṝnputrāḥ patnyaścāpi patīṃstathā / vimuktakalahāścāpi prītayaḥ pracurābhavan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाधर्मस्त्रिपुरस्थानां बाधते वीर्यवानपि । अर्चयन्तो दितेः पुत्रास् त्रिपुरायतने हरम्
nādharmastripurasthānāṃ bādhate vīryavānapi / arcayanto diteḥ putrās tripurāyatane haram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्याहशब्दानुच्चेरुर् आशीर्वादांश्च वेदगान् । स्वनूपुररवोन्मिश्रान् वेणुवीणारवानपि
puṇyāhaśabdānuccerur āśīrvādāṃśca vedagān / svanūpuraravonmiśrān veṇuvīṇāravānapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हासश्च वरनारीणां चित्तव्याकुलकारकः । त्रिपुरे दानवेन्द्राणां रमतां श्रूयते सदा
hāsaśca varanārīṇāṃ cittavyākulakārakaḥ / tripure dānavendrāṇāṃ ramatāṃ śrūyate sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषामर्चयतां देवान् ब्राह्मणांश्च नमस्यताम् । धर्मार्थकाममन्त्राणां महान्कालो ऽभ्यवर्तत
teṣāmarcayatāṃ devān brāhmaṇāṃśca namasyatām / dharmārthakāmamantrāṇāṃ mahānkālo 'bhyavartata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथालक्ष्मीरसूया च तृड्बुभुक्षे तथैव च । कलिश्च कलहश्चैव त्रिपुरं विविशुः सह
athālakṣmīrasūyā ca tṛḍbubhukṣe tathaiva ca / kaliśca kalahaścaiva tripuraṃ viviśuḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संध्याकालं प्रविष्टास्ते त्रिपुरं च भयावहाः । समध्यासुः समं घोराः शरीराणि यथामयाः
saṃdhyākālaṃ praviṣṭāste tripuraṃ ca bhayāvahāḥ / samadhyāsuḥ samaṃ ghorāḥ śarīrāṇi yathāmayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्व एते विशन्तस्तु मयेन त्रिपुरान्तरम् । स्वप्ने भयावहा दृष्टा आविशन्तस्तु दानवान्
sarva ete viśantastu mayena tripurāntaram / svapne bhayāvahā dṛṣṭā āviśantastu dānavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदिते च सहस्रांशौ शुभभासाकरे रवौ । मयः सभामाविवेश भास्कराभ्यामिवाम्बुदः
udite ca sahasrāṃśau śubhabhāsākare ravau / mayaḥ sabhāmāviveśa bhāskarābhyāmivāmbudaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेरुकूटनिभे रम्य आसने स्वर्णमण्डिते । आसीनाः काञ्चनगिरेः शृङ्गे तोयमुचो यथा
merukūṭanibhe ramya āsane svarṇamaṇḍite / āsīnāḥ kāñcanagireḥ śṛṅge toyamuco yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्श्वयोस्तारकाख्यश्च विद्युन्माली च दानवः । उपविष्टौ मयस्यान्ते हस्तिनः कलभाविव
pārśvayostārakākhyaśca vidyunmālī ca dānavaḥ / upaviṣṭau mayasyānte hastinaḥ kalabhāviva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सुरारयः सर्वे ऽशेषकोपा रणाजिरे । उपविष्टा दृढं विद्धा दानवा देवशत्रवः
tataḥ surārayaḥ sarve 'śeṣakopā raṇājire / upaviṣṭā dṛḍhaṃ viddhā dānavā devaśatravaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेष्वासीनेषु सर्वेषु सुखासनगतेषु च । मयो मायाविजनक इत्युवाच स दानवान्
teṣvāsīneṣu sarveṣu sukhāsanagateṣu ca / mayo māyāvijanaka ityuvāca sa dānavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खेचराः खेचरारावा भो भो दाक्षायणीसुताः । निशामयध्वं स्वप्नो ऽयं मया दृष्टो भयावहः
khecarāḥ khecarārāvā bho bho dākṣāyaṇīsutāḥ / niśāmayadhvaṃ svapno 'yaṃ mayā dṛṣṭo bhayāvahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतस्रः प्रमदास्तत्र त्रयो मर्त्या भयावहाः । कोपानलादीप्तमुखाः प्रविष्टास् त्रिपुरार्दिनः
catasraḥ pramadāstatra trayo martyā bhayāvahāḥ / kopānalādīptamukhāḥ praviṣṭās tripurārdinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्य रुषितास्ते च पुराण्यतुलविक्रमाः । प्रविष्टाः स्म शरीराणि भूत्वा बहुशरीरिणः
praviśya ruṣitāste ca purāṇyatulavikramāḥ / praviṣṭāḥ sma śarīrāṇi bhūtvā bahuśarīriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नगरं त्रिपुरं चेदं तमसा समवस्थितम् । सगृहं सह युष्माभिः सागराम्भसि मज्जितम्
nagaraṃ tripuraṃ cedaṃ tamasā samavasthitam / sagṛhaṃ saha yuṣmābhiḥ sāgarāmbhasi majjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उलूकं रुचिरा नारी नग्नारूढा खरं तथा । सह स्त्रीभिर्हसन्ती च चुम्बने प्रमदा यथा । पुरुषः सिन्दुतिलकश् चतुरङ्घ्रिस् त्रिलोचनः
ulūkaṃ rucirā nārī nagnārūḍhā kharaṃ tathā / saha strībhirhasantī ca cumbane pramadā yathā / puruṣaḥ sindutilakaś caturaṅghris trilocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन सा प्रमदा नुन्ना अहं चैव विबोधितः । ईदृशी प्रमदा दृष्टा मया चातिभयावहा
yena sā pramadā nunnā ahaṃ caiva vibodhitaḥ / īdṛśī pramadā dṛṣṭā mayā cātibhayāvahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष ईदृशकः स्वप्नो दृष्टो वै दितिनन्दनाः । दृष्टः कथं हि कष्टाय असुराणां भविष्यति
eṣa īdṛśakaḥ svapno dṛṣṭo vai ditinandanāḥ / dṛṣṭaḥ kathaṃ hi kaṣṭāya asurāṇāṃ bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि वो ऽहं क्षमो राजा यदिदं वेत्थ चेद्धितम् । निबोधध्वं सुमनसो न चासूयितुम् अर्हथ
yadi vo 'haṃ kṣamo rājā yadidaṃ vettha ceddhitam / nibodhadhvaṃ sumanaso na cāsūyitum arhatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामं चेर्ष्यां च कोपं च असूयां संविहाय च । सत्ये दमे च धर्मे च मुनिवादे च तिष्ठत
kāmaṃ cerṣyāṃ ca kopaṃ ca asūyāṃ saṃvihāya ca / satye dame ca dharme ca munivāde ca tiṣṭhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तयश्च प्रयुज्यन्तां पूज्यतां च महेश्वरः । यदि नामास्य स्वप्नस्य ह्य् एवं चोपरमो भवेत्
śāntayaśca prayujyantāṃ pūjyatāṃ ca maheśvaraḥ / yadi nāmāsya svapnasya hy evaṃ coparamo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुप्यते नो ध्रुवं रुद्रो देवदेवस्त्रिलोचनः । भविष्याणि च दृश्यन्ते यतो नस्त्रिपुरे ऽसुराः
kupyate no dhruvaṃ rudro devadevastrilocanaḥ / bhaviṣyāṇi ca dṛśyante yato nastripure 'surāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलहं वर्जयन्तश्च अर्जयन्तस् तथार्जवम् । स्वप्नोदयं प्रतीक्षध्वं कालोदयमथापि च
kalahaṃ varjayantaśca arjayantas tathārjavam / svapnodayaṃ pratīkṣadhvaṃ kālodayamathāpi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा दाक्षायणीपुत्रा इत्येवं मयभाषितम् । क्रोधेर्ष्यावस्थया युक्ता दृश्यन्ते च विनाशगाः
śrutvā dākṣāyaṇīputrā ityevaṃ mayabhāṣitam / krodherṣyāvasthayā yuktā dṛśyante ca vināśagāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनाशम् उपपश्यन्तो ह्य् अलक्ष्म्या व्यापितासुराः । तत्रैव दृष्ट्वा ते ऽन्योन्यं सक्रोधापूरितेक्षणाः
vināśam upapaśyanto hy alakṣmyā vyāpitāsurāḥ / tatraiva dṛṣṭvā te 'nyonyaṃ sakrodhāpūritekṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दैवपरिध्वस्ता दानवास्त्रिपुरालयाः । हित्वा सत्यं च धर्मं च अकार्याण्युपचक्रमुः
atha daivaparidhvastā dānavāstripurālayāḥ / hitvā satyaṃ ca dharmaṃ ca akāryāṇyupacakramuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विषन्ति ब्राह्मणान्पुण्यान् न चार्चन्ति हि देवताः । गुरुं चैव न मन्यन्ते ह्य् अन्योन्यं चापि चुक्रुधुः
dviṣanti brāhmaṇānpuṇyān na cārcanti hi devatāḥ / guruṃ caiva na manyante hy anyonyaṃ cāpi cukrudhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलहेषु च सज्जन्ते स्वधर्मेषु हसन्ति च । परस्परं च निन्दन्ति अहमित्येव वादिनः
kalaheṣu ca sajjante svadharmeṣu hasanti ca / parasparaṃ ca nindanti ahamityeva vādinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उच्चैर्गुरून्प्रभाषन्ते नाभिभाषन्ति पूजिताः । अकस्मात्साश्रुनयना जायन्ते च समुत्सुकाः
uccairgurūnprabhāṣante nābhibhāṣanti pūjitāḥ / akasmātsāśrunayanā jāyante ca samutsukāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दधिसक्तून्पयश्चैव कपित्थानि च रात्रिषु । भक्षयन्ति च शेरन्त उच्छिष्टाः संवृतास्तथा
dadhisaktūnpayaścaiva kapitthāni ca rātriṣu / bhakṣayanti ca śeranta ucchiṣṭāḥ saṃvṛtāstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूत्रं कृत्वोपस्पृशन्ति चाकृत्वा पादधावनम् । संविशन्ति च शय्यासु शौचाचारविवर्जिताः
mūtraṃ kṛtvopaspṛśanti cākṛtvā pādadhāvanam / saṃviśanti ca śayyāsu śaucācāravivarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संकुचन्ति भयाच्चैव मार्जाराणां यथाखुकः । भार्यां गत्वा न शुध्यन्ति रहोवृत्तिषु निस्त्रपाः
saṃkucanti bhayāccaiva mārjārāṇāṃ yathākhukaḥ / bhāryāṃ gatvā na śudhyanti rahovṛttiṣu nistrapāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा सुशीला भूत्वा च दुःशीलत्वमुपागताः । देवांस्तपोधनांश्चैव बाधन्ते त्रिपुरालयाः
purā suśīlā bhūtvā ca duḥśīlatvamupāgatāḥ / devāṃstapodhanāṃścaiva bādhante tripurālayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयेन वार्यमाणा अपि ते विनाशमुपस्थिताः । विप्रियाण्येव विप्राणां कुर्वाणाः कलहैषिणः
mayena vāryamāṇā api te vināśamupasthitāḥ / vipriyāṇyeva viprāṇāṃ kurvāṇāḥ kalahaiṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैभ्राजं नन्दनं चैव तथा चैत्ररथं वनम् । अशोकं च वराशोकं सर्वर्तुकमथापि च
vaibhrājaṃ nandanaṃ caiva tathā caitrarathaṃ vanam / aśokaṃ ca varāśokaṃ sarvartukamathāpi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्गं च देवतावासं पूर्वदेववशानुगाः । विध्वंसयन्ति संक्रुद्धास् तपोधनवनानि च
svargaṃ ca devatāvāsaṃ pūrvadevavaśānugāḥ / vidhvaṃsayanti saṃkruddhās tapodhanavanāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विध्वस्तदेवायतनाश्रमं च संभग्नदेवद्विजपूजकं तु । जगद्बभूवामरराजदुष्टैर् अभिद्रुतं सस्यमिवालिवृन्दैः
vidhvastadevāyatanāśramaṃ ca saṃbhagnadevadvijapūjakaṃ tu / jagadbabhūvāmararājaduṣṭair abhidrutaṃ sasyamivālivṛndaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.