Matsya Purāṇa 141

*ऋषय ऊचुः कथं गच्छत्यमावास्यां मासि मासि दिवं नृपः । ऐलः पुरूरवाः सूत तर्पयेत कथं पितॄन् । एतदिच्छामहे श्रोतुं प्रभावं तस्य धीमतः

*ṛṣaya ūcuḥ kathaṃ gacchatyamāvāsyāṃ māsi māsi divaṃ nṛpaḥ / ailaḥ purūravāḥ sūta tarpayeta kathaṃ pitṝn / etadicchāmahe śrotuṃ prabhāvaṃ tasya dhīmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*सूत उवाच एतदेव तु पप्रच्छ मनुः स मधुसूदनम् । सूर्यपुत्राय चोवाच यथा तन्मे निबोधत

*sūta uvāca etadeva tu papraccha manuḥ sa madhusūdanam / sūryaputrāya covāca yathā tanme nibodhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*मत्स्य उवाच तस्य चाहं प्रवक्ष्यामि प्रभावं विस्तरेण तु । ऐलस्य दिवि संयोगं सोमेन सह धीमता

*matsya uvāca tasya cāhaṃ pravakṣyāmi prabhāvaṃ vistareṇa tu / ailasya divi saṃyogaṃ somena saha dhīmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमाच्चैवामृतप्राप्तिः पितॄणां तर्पणं तथा । सौम्या बर्हिषदः काव्या अग्निष्वात्तास्तथैव च

somāccaivāmṛtaprāptiḥ pitṝṇāṃ tarpaṇaṃ tathā / saumyā barhiṣadaḥ kāvyā agniṣvāttāstathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा चन्द्रश्च सूर्यश्च नक्षत्राणां समागतौ । अमावास्यां निवसत एकस्मिन्नथ मण्डले

yadā candraśca sūryaśca nakṣatrāṇāṃ samāgatau / amāvāsyāṃ nivasata ekasminnatha maṇḍale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा स गच्छति द्रष्टुं दिवाकरनिशाकरौ । अमावास्याममावास्यां मातामहपितामहौ

tadā sa gacchati draṣṭuṃ divākaraniśākarau / amāvāsyāmamāvāsyāṃ mātāmahapitāmahau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिवाद्य तु तौ तत्र कालापेक्षः स तिष्ठति । प्रचस्कन्द ततः सोमम् अर्चयित्वा परिश्रमात्

abhivādya tu tau tatra kālāpekṣaḥ sa tiṣṭhati / pracaskanda tataḥ somam arcayitvā pariśramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐलः पुरूरवा विद्वान् मासि श्राद्धचिकीर्षया । ततः स दिवि सोमं वै ह्य् उपतस्थे पितॄनपि

ailaḥ purūravā vidvān māsi śrāddhacikīrṣayā / tataḥ sa divi somaṃ vai hy upatasthe pitṝnapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विलवं कुहूमात्रं च तावुभौ तु निधाय सः । सिनीवालीप्रमाणाल्प-कुहूमात्रव्रतोदये

dvilavaṃ kuhūmātraṃ ca tāvubhau tu nidhāya saḥ / sinīvālīpramāṇālpa-kuhūmātravratodaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुहूमात्रं पित्रुद्देशं ज्ञात्वा कुहूमुपासाते । तमुपास्य ततः सोमं कलापेक्षी प्रतीक्षते

kuhūmātraṃ pitruddeśaṃ jñātvā kuhūmupāsāte / tamupāsya tataḥ somaṃ kalāpekṣī pratīkṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वधामृतं तु सोमाद्वै वसंस्तेषां च तृप्तये । दशभिः पञ्चभिश्चैव स्वधामृतपरिस्रवैः । कृष्णपक्षभुजां प्रीतिर् द्रुह्यते परमांशुभिः

svadhāmṛtaṃ tu somādvai vasaṃsteṣāṃ ca tṛptaye / daśabhiḥ pañcabhiścaiva svadhāmṛtaparisravaiḥ / kṛṣṇapakṣabhujāṃ prītir druhyate paramāṃśubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्यो ऽभिक्षरता तेन सौम्येन मधुना च सः । निवापेष्वथ दत्तेषु पित्र्येण विधिना तु वै

sadyo 'bhikṣaratā tena saumyena madhunā ca saḥ / nivāpeṣvatha datteṣu pitryeṇa vidhinā tu vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वधामृतेन सौम्येन तर्पयामास वै पितॄन् । सौम्या बर्हिषदः काव्या अग्निष्वात्तास्तथैव च

svadhāmṛtena saumyena tarpayāmāsa vai pitṝn / saumyā barhiṣadaḥ kāvyā agniṣvāttāstathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋतुरग्निः स्मृतो विप्रैर् ऋतुं संवत्सरं विदुः । जज्ञिरे ऋतवस्तस्माद् ऋतुभ्यो ह्यार्तवा अभवन्

ṛturagniḥ smṛto viprair ṛtuṃ saṃvatsaraṃ viduḥ / jajñire ṛtavastasmād ṛtubhyo hyārtavā abhavan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितर ऋतवो ऽर्धमासा विज्ञेया ऋतुसूनवः । पितामहास्तु ऋतवो ह्य् अमावास्याब्दसूनवः । प्रपितामहाः स्मृता देवाः पञ्चाब्दा ब्रह्मणः सुताः

pitara ṛtavo 'rdhamāsā vijñeyā ṛtusūnavaḥ / pitāmahāstu ṛtavo hy amāvāsyābdasūnavaḥ / prapitāmahāḥ smṛtā devāḥ pañcābdā brahmaṇaḥ sutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौम्या बर्हिषदः काव्या अग्निष्वात्ता इति त्रिधा । गृहस्था ये तु यज्वानो हविर्यज्ञार्तवाश्च ये । स्मृता बर्हिषदस्ते वै पुराणे निश्चयं गताः

saumyā barhiṣadaḥ kāvyā agniṣvāttā iti tridhā / gṛhasthā ye tu yajvāno haviryajñārtavāśca ye / smṛtā barhiṣadaste vai purāṇe niścayaṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहमेधिनश्च यज्वानो ह्य् अग्निष्वात्तार्तवाः स्मृताः । अष्टकापतयः काव्याः पञ्चाब्दांस्तु निबोधत

gṛhamedhinaśca yajvāno hy agniṣvāttārtavāḥ smṛtāḥ / aṣṭakāpatayaḥ kāvyāḥ pañcābdāṃstu nibodhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषु संवत्सरो ह्यग्निः सूर्यस्तु परिवत्सरः । सोमस् त्विड्वत्सरश् चैव वायुश्चैवानुवत्सरः

teṣu saṃvatsaro hyagniḥ sūryastu parivatsaraḥ / somas tviḍvatsaraś caiva vāyuścaivānuvatsaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुद्रस्तु वत्सरस्तेषां पञ्चाब्दा ये युगात्मकाः । कालेनाधिष्ठितस्तेषु चन्द्रमाः स्रवते सुधाम्

rudrastu vatsarasteṣāṃ pañcābdā ye yugātmakāḥ / kālenādhiṣṭhitasteṣu candramāḥ sravate sudhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते स्मृता देवकृत्याः सोमपाश्चोष्मपाश्च ये । तांस्तेन तर्पयामास यावदासीत्पुरूरवाः

ete smṛtā devakṛtyāḥ somapāścoṣmapāśca ye / tāṃstena tarpayāmāsa yāvadāsītpurūravāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मात्प्रसूयते सोमो मासि मासि विशेषतः । ततः स्वधाभृतं तद्वै पितॄणां सोमपायिनाम् । एतत्तदमृतं सोमम् अवाप मधु चैव हि

yasmātprasūyate somo māsi māsi viśeṣataḥ / tataḥ svadhābhṛtaṃ tadvai pitṝṇāṃ somapāyinām / etattadamṛtaṃ somam avāpa madhu caiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पीतसुधं सोमं सूर्यो ऽसावेकरश्मिना । आप्यायते सुषुम्नेन सोमं तु सोमपायिनम्

tataḥ pītasudhaṃ somaṃ sūryo 'sāvekaraśminā / āpyāyate suṣumnena somaṃ tu somapāyinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःशेषा वै कलाः पूर्वा युगपद् व्यापयन् पुरा । सुषुम्नाप्यायमानस्य भागं भागमहःक्रमात्

niḥśeṣā vai kalāḥ pūrvā yugapad vyāpayan purā / suṣumnāpyāyamānasya bhāgaṃ bhāgamahaḥkramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलाः क्षीयन्ति कृष्णास्ताः शुक्ला ह्याप्याययन्ति च । एवं सा सूर्यवीर्येण चन्द्रस्याप्यायिता तनुः

kalāḥ kṣīyanti kṛṣṇāstāḥ śuklā hyāpyāyayanti ca / evaṃ sā sūryavīryeṇa candrasyāpyāyitā tanuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौर्णमास्यां स दृश्येत शुक्लः सम्पूर्णमण्डलः । एवमाप्यायितः सोमः शुक्लपक्षे ऽप्यहःक्रमात् । देवैः पीतसुधं सोमं पुरा पश्चात्पिबेद्रविः

paurṇamāsyāṃ sa dṛśyeta śuklaḥ sampūrṇamaṇḍalaḥ / evamāpyāyitaḥ somaḥ śuklapakṣe 'pyahaḥkramāt / devaiḥ pītasudhaṃ somaṃ purā paścātpibedraviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीतं पञ्चदशाहं तु रश्मिनैकेन भास्करः । आप्याययत्सुषुम्नेन भागं भागमहःक्रमात्

pītaṃ pañcadaśāhaṃ tu raśminaikena bhāskaraḥ / āpyāyayatsuṣumnena bhāgaṃ bhāgamahaḥkramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुषुम्नाप्यायमानस्य शुक्ला वर्धन्ति वै कलाः । तस्माद्ध्रसन्ति वै कृष्णाः शुक्ला ह्याप्याययन्ति च

suṣumnāpyāyamānasya śuklā vardhanti vai kalāḥ / tasmāddhrasanti vai kṛṣṇāḥ śuklā hyāpyāyayanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमाप्यायते सोमः क्षयिते च पुनः पुनः । समृद्धिरेवं सोमस्य पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः

evamāpyāyate somaḥ kṣayite ca punaḥ punaḥ / samṛddhirevaṃ somasya pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येष पितृमान्सोमः स्मृतस्तद्वसुधात्मकः । कान्तः पञ्चदशैः सार्धं सुधाभृतपरिस्रवैः

ityeṣa pitṛmānsomaḥ smṛtastadvasudhātmakaḥ / kāntaḥ pañcadaśaiḥ sārdhaṃ sudhābhṛtaparisravaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः परं प्रवक्ष्यामि पर्वणां संधयश्च याः । यथा ग्रथ्नन्ति पर्वाणि आवृत्तादिक्षुवेणुवत्

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi parvaṇāṃ saṃdhayaśca yāḥ / yathā grathnanti parvāṇi āvṛttādikṣuveṇuvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाब्दमासाः पक्षाश्च शुक्लाः कृष्णास्तु वै स्मृताः । पौर्णमास्यास्तु यो भेदो ग्रन्थयः संधयस्तथा

tathābdamāsāḥ pakṣāśca śuklāḥ kṛṣṇāstu vai smṛtāḥ / paurṇamāsyāstu yo bhedo granthayaḥ saṃdhayastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्धमासस्य पर्वाणि द्वितीयाप्रभृतीनि च । अग्न्याधानक्रिया यस्मान् नीयन्ते पर्वसंधिषु

ardhamāsasya parvāṇi dvitīyāprabhṛtīni ca / agnyādhānakriyā yasmān nīyante parvasaṃdhiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्तु पर्वणो ह्यादौ प्रतिपद्यादिसंधिषु । सायाह्ने अनुमत्याश्च द्वौ लवौ काल उच्यते । लवौ द्वावेव राकायाः कालो ज्ञेयो ऽपराह्णिकः

tasmāttu parvaṇo hyādau pratipadyādisaṃdhiṣu / sāyāhne anumatyāśca dvau lavau kāla ucyate / lavau dvāveva rākāyāḥ kālo jñeyo 'parāhṇikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृतिः कृष्णपक्षस्य काले ऽतीते ऽपराह्णिके । सायाह्ने प्रतिपद्येष स कालः पौर्णमासिकः

prakṛtiḥ kṛṣṇapakṣasya kāle 'tīte 'parāhṇike / sāyāhne pratipadyeṣa sa kālaḥ paurṇamāsikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यतीपाते स्थिते सूर्ये लेखादूर्ध्वं युगान्तरम् । युगान्तरोदिते चैव चन्द्रे लेखोपरि स्थिते

vyatīpāte sthite sūrye lekhādūrdhvaṃ yugāntaram / yugāntarodite caiva candre lekhopari sthite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्णमासव्यतीपातौ यदा पश्येत्परस्परम् । तौ तु वै प्रतिपद्यावत् तस्मिन्काले व्यवस्थितौ

pūrṇamāsavyatīpātau yadā paśyetparasparam / tau tu vai pratipadyāvat tasminkāle vyavasthitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कालं सूर्यमुद्दिश्य दृष्ट्वा संख्यातुमर्हसि । स चैव सत्क्रियाकालः षष्ठः कालो ऽभिधीयते

tatkālaṃ sūryamuddiśya dṛṣṭvā saṃkhyātumarhasi / sa caiva satkriyākālaḥ ṣaṣṭhaḥ kālo 'bhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्णेन्दुः पूर्णपक्षे तु रात्रिसंधिषु पूर्णिमा । तस्मादाप्यायते नक्तं पौर्णमास्यां निशाकरः

pūrṇenduḥ pūrṇapakṣe tu rātrisaṃdhiṣu pūrṇimā / tasmādāpyāyate naktaṃ paurṇamāsyāṃ niśākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदान्योन्यवतीं पाते पूर्णिमां प्रेक्षते दिवा । चन्द्रादित्यो ऽपराह्णे तु पूर्णत्वात्पूर्णिमा स्मृता

yadānyonyavatīṃ pāte pūrṇimāṃ prekṣate divā / candrādityo 'parāhṇe tu pūrṇatvātpūrṇimā smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मात्तामनुमन्यन्ते पितरो दैवतैः सह । तस्मादनुमतिर्नाम पूर्णत्वात्पूर्णिमा स्मृता

yasmāttāmanumanyante pitaro daivataiḥ saha / tasmādanumatirnāma pūrṇatvātpūrṇimā smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यर्थं राजते यस्मात् पौर्णमास्यां निशाकरः । रञ्जनाच्चैव चन्द्रस्य राकेति कवयो विदुः

atyarthaṃ rājate yasmāt paurṇamāsyāṃ niśākaraḥ / rañjanāccaiva candrasya rāketi kavayo viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमा वसेतामृक्षे तु यदा चन्द्रदिवाकरौ । एका पञ्चदशी रात्रिर् अमावास्या ततः स्मृता

amā vasetāmṛkṣe tu yadā candradivākarau / ekā pañcadaśī rātrir amāvāsyā tataḥ smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्दिश्य ताममावास्यां यदा दर्शं समागतौ । अन्योन्यं चन्द्रसूर्यौ तु दर्शनाद्दर्श उच्यते

uddiśya tāmamāvāsyāṃ yadā darśaṃ samāgatau / anyonyaṃ candrasūryau tu darśanāddarśa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वौ द्वौ लवावमावास्यां स कालः पर्वसंधिषु । द्व्यक्षरः कुहूमात्रश्च पर्वकालस्तु स स्मृतः

dvau dvau lavāvamāvāsyāṃ sa kālaḥ parvasaṃdhiṣu / dvyakṣaraḥ kuhūmātraśca parvakālastu sa smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टचन्द्रा त्वमावास्या मध्याह्नप्रभृतीह वै । दिवा तदूर्ध्वं रात्र्यां तु सूर्ये प्राप्ते तु चन्द्रमाः । सूर्येण सहसोद्गच्छेत् ततः प्रातस्तनात्तु वै

dṛṣṭacandrā tvamāvāsyā madhyāhnaprabhṛtīha vai / divā tadūrdhvaṃ rātryāṃ tu sūrye prāpte tu candramāḥ / sūryeṇa sahasodgacchet tataḥ prātastanāttu vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समागम्य लवौ द्वौ तु मध्याह्नान्निपतन्रविः । प्रतिपच्छुक्लपक्षस्य चन्द्रमाः सूर्यमण्डलात्

samāgamya lavau dvau tu madhyāhnānnipatanraviḥ / pratipacchuklapakṣasya candramāḥ sūryamaṇḍalāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्मुच्यमानयोर्मध्ये तयोर्मण्डलयोस्तु वै । स तदान्वाहुतेः कालो दर्शस्य च वषट्क्रियाः । एतदृतुमुखं ज्ञेयम् अमावास्यां तु पार्वणम्

nirmucyamānayormadhye tayormaṇḍalayostu vai / sa tadānvāhuteḥ kālo darśasya ca vaṣaṭkriyāḥ / etadṛtumukhaṃ jñeyam amāvāsyāṃ tu pārvaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवा पर्व त्वमावास्यां क्षीणेन्दौ धवले तु वै । तस्माद्दिवा त्वमावास्यां गृह्यते यो दिवाकरः

divā parva tvamāvāsyāṃ kṣīṇendau dhavale tu vai / tasmāddivā tvamāvāsyāṃ gṛhyate yo divākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुहेति कोकिलेनोक्तं यस्मात्कालात्समाप्यते । तत्कालसंज्ञिता ह्येषा अमावास्या कुहूः स्मृता

kuheti kokilenoktaṃ yasmātkālātsamāpyate / tatkālasaṃjñitā hyeṣā amāvāsyā kuhūḥ smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिनीवालीप्रमाणं तु क्षीणशेषो निशाकरः । अमावास्या विशत्यर्कं सिनीवाली तदा स्मृता

sinīvālīpramāṇaṃ tu kṣīṇaśeṣo niśākaraḥ / amāvāsyā viśatyarkaṃ sinīvālī tadā smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुमतिश्च राका च सिनीवाली कुहूस्तथा । एतासां द्विलवः कालः कुहूमात्रा कुहूः स्मृता

anumatiśca rākā ca sinīvālī kuhūstathā / etāsāṃ dvilavaḥ kālaḥ kuhūmātrā kuhūḥ smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येष पर्वसंधीनां कालो वै द्विलवः स्मृतः । पर्वणां तुल्यकालस्तु तुल्याहुतिवषट्क्रियाः

ityeṣa parvasaṃdhīnāṃ kālo vai dvilavaḥ smṛtaḥ / parvaṇāṃ tulyakālastu tulyāhutivaṣaṭkriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रभूर्यव्यतीपाते समे वै पूर्णिमे उभे । प्रतिपत्प्रतिपन्नस्तु पर्वकालो द्विमात्रकः

candrabhūryavyatīpāte same vai pūrṇime ubhe / pratipatpratipannastu parvakālo dvimātrakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालः कुहूसिनीवाल्योः समुद्धो द्विलवः स्मृतः । अर्कनिर्मण्डले सोमे पर्वकालः कलाः स्मृताः

kālaḥ kuhūsinīvālyoḥ samuddho dvilavaḥ smṛtaḥ / arkanirmaṇḍale some parvakālaḥ kalāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्माद् आपूर्यते सोमः पञ्चदश्यां तु पूर्णिमा । दशभिः पञ्चभिश्चैव कलाभिर्दिवसक्रमात्

yasmād āpūryate somaḥ pañcadaśyāṃ tu pūrṇimā / daśabhiḥ pañcabhiścaiva kalābhirdivasakramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्पञ्चदशे सोमे कला वै नास्ति षोडशी । तस्मात्सोमस्य विप्रोक्तः पञ्चदश्यां मया क्षयः

tasmātpañcadaśe some kalā vai nāsti ṣoḍaśī / tasmātsomasya viproktaḥ pañcadaśyāṃ mayā kṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येते पितरो देवाः सोमपाः सोमवर्धनाः । आर्तवा ऋतवो ऽथाब्दा देवास्तान्भावयन्ति हि

ityete pitaro devāḥ somapāḥ somavardhanāḥ / ārtavā ṛtavo 'thābdā devāstānbhāvayanti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः परं प्रवक्ष्यामि पितॄञ्छ्राद्धभुजस्तु ये । तेषां गतिं च सत्तत्वं प्राप्तिं श्राद्धस्य चैव हि

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pitṝñchrāddhabhujastu ye / teṣāṃ gatiṃ ca sattatvaṃ prāptiṃ śrāddhasya caiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मृतानां गतिः शक्या ज्ञातुं वा पुनरागतिः । तपसा हि प्रसिद्धेन किं पुनर्मांसचक्षुषा

na mṛtānāṃ gatiḥ śakyā jñātuṃ vā punarāgatiḥ / tapasā hi prasiddhena kiṃ punarmāṃsacakṣuṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र देवान्पितॄंश्चैते पितरो लौकिकाः स्मृताः । तेषां ते धर्मसामर्थ्यात् स्मृताः सायुज्यगा द्विजैः

atra devānpitṝṃścaite pitaro laukikāḥ smṛtāḥ / teṣāṃ te dharmasāmarthyāt smṛtāḥ sāyujyagā dvijaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि वाश्रमधर्मेण प्रज्ञानेषु व्यवस्थितान् । अन्ये चात्र प्रसीदन्ति श्रद्धायुक्तेषु कर्मसु

yadi vāśramadharmeṇa prajñāneṣu vyavasthitān / anye cātra prasīdanti śraddhāyukteṣu karmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मचर्येण तपसा यज्ञेन प्रजया भुवि । श्राद्धेन विद्यया चैव चान्नदानेन सप्तधा

brahmacaryeṇa tapasā yajñena prajayā bhuvi / śrāddhena vidyayā caiva cānnadānena saptadhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मस्वेतेषु ये सक्ता वर्तन्त्य् आ देहपातनात् । देवैस्ते पितृभिः सार्धम् ऊष्मपैः सोमपैस्तथा । स्वर्गता दिवि मोदन्ते पितृमन्त उपासते

karmasveteṣu ye saktā vartanty ā dehapātanāt / devaiste pitṛbhiḥ sārdham ūṣmapaiḥ somapaistathā / svargatā divi modante pitṛmanta upāsate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजावतां प्रसिद्धैषा उक्ता श्राद्धकृतां च वै । तेषां निवापे दत्तं हि तत्कुलीनैस्तु बान्धवैः

prajāvatāṃ prasiddhaiṣā uktā śrāddhakṛtāṃ ca vai / teṣāṃ nivāpe dattaṃ hi tatkulīnaistu bāndhavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मासश्राद्धं हि भुञ्जानास् तेऽत्येते सोमलौकिकाः । एते मनुष्याः पितरो मासश्राद्धभुजस्तु वै

māsaśrāddhaṃ hi bhuñjānās te'tyete somalaukikāḥ / ete manuṣyāḥ pitaro māsaśrāddhabhujastu vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेभ्यो ऽपरे तु ये त्वन्ये संकीर्णाः कर्मयोनिषु । भ्रष्टाश्चाश्रमधर्मेषु स्वधास्वाहाविवर्जिताः

tebhyo 'pare tu ye tvanye saṃkīrṇāḥ karmayoniṣu / bhraṣṭāścāśramadharmeṣu svadhāsvāhāvivarjitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्ने देहे दुरापन्नाः प्रेतभूता यमक्षये । स्वकर्माण्यनुशोचन्तो यातनास्थानमागताः

bhinne dehe durāpannāḥ pretabhūtā yamakṣaye / svakarmāṇyanuśocanto yātanāsthānamāgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीर्घाश्चैवातिशुष्काश्च श्मश्रुलाश्च विवाससः । क्षुत्पिपासाभिभूतास्ते विद्रवन्ति त्वितस्ततः

dīrghāścaivātiśuṣkāśca śmaśrulāśca vivāsasaḥ / kṣutpipāsābhibhūtāste vidravanti tvitastataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरित्सरस्तडागानि पुष्करिण्यश्च सर्वशः । परान्नान्यभिकाङ्क्षन्तः काल्यमाना इतस्ततः

saritsarastaḍāgāni puṣkariṇyaśca sarvaśaḥ / parānnānyabhikāṅkṣantaḥ kālyamānā itastataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थानेषु पात्यमाना ये यातनास्थेषु तेषु वै । शाल्मल्यां वैतरण्यां च कुम्भीपाकेद्धवालुके

sthāneṣu pātyamānā ye yātanāstheṣu teṣu vai / śālmalyāṃ vaitaraṇyāṃ ca kumbhīpākeddhavāluke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असिपत्त्रवने चैव पात्यमानाः स्वकर्मभिः । तत्रस्थानां तु तेषां वै दुःखितानाम् अशायिनाम्

asipattravane caiva pātyamānāḥ svakarmabhiḥ / tatrasthānāṃ tu teṣāṃ vai duḥkhitānām aśāyinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां लोकान्तरस्थानां बान्धवैर्नामगोत्रतः । भूमावसव्यं दर्भेषु दत्ताः पिण्डास्त्रयस्तु वै । प्राप्तांस्तु तर्पयन्त्येव प्रेतस्थानेष्वधिष्ठितान्

teṣāṃ lokāntarasthānāṃ bāndhavairnāmagotrataḥ / bhūmāvasavyaṃ darbheṣu dattāḥ piṇḍāstrayastu vai / prāptāṃstu tarpayantyeva pretasthāneṣvadhiṣṭhitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्राप्ता यातनास्थानं प्रभ्रष्टा ये च पञ्चधा । पश्चाद्ये स्थावरान्ते वै भूतानीके स्वकर्मभिः

aprāptā yātanāsthānaṃ prabhraṣṭā ye ca pañcadhā / paścādye sthāvarānte vai bhūtānīke svakarmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानारूपासु जातीनां तिर्यग्योनिषु मूर्तिषु । यदाहारा भवन्त्येते तासु तास्विह योनिषु

nānārūpāsu jātīnāṃ tiryagyoniṣu mūrtiṣu / yadāhārā bhavantyete tāsu tāsviha yoniṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिंस् तस्मिंस् तदाहारे श्राद्धं दत्तं तु प्रीणयेत् । काले न्यायागतं पात्रे विधिना प्रतिपादितम् । प्राप्नुवन्त्यन्नमादत्तं यत्र यत्रावतिष्ठते

tasmiṃs tasmiṃs tadāhāre śrāddhaṃ dattaṃ tu prīṇayet / kāle nyāyāgataṃ pātre vidhinā pratipāditam / prāpnuvantyannamādattaṃ yatra yatrāvatiṣṭhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा गोषु प्रनष्टासु वत्सो विन्दति मातरम् । तथा श्राद्धेषु दृष्टान्तो मन्त्रः प्रापयते तु तम्

yathā goṣu pranaṣṭāsu vatso vindati mātaram / tathā śrāddheṣu dṛṣṭānto mantraḥ prāpayate tu tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ह्यविकलं श्राद्धं श्रद्धादत्तं मनुर्ब्रवीत् । सनत्कुमारः प्रोवाच पश्यन्दिव्येन चक्षुषा

evaṃ hyavikalaṃ śrāddhaṃ śraddhādattaṃ manurbravīt / sanatkumāraḥ provāca paśyandivyena cakṣuṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतागतज्ञः प्रेतानां प्राप्तिं श्राद्धस्य चैव हि । कृष्णपक्षस्त्वहस्तेषां शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी

gatāgatajñaḥ pretānāṃ prāptiṃ śrāddhasya caiva hi / kṛṣṇapakṣastvahasteṣāṃ śuklaḥ svapnāya śarvarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येते पितरो देवा देवाश्च पितरश्च वै । अन्योन्यपितरो ह्येते देवाश्च पितरो दिवि

ityete pitaro devā devāśca pitaraśca vai / anyonyapitaro hyete devāśca pitaro divi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते तु पितरो देवा मनुष्याः पितरश्च ये । पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः

ete tu pitaro devā manuṣyāḥ pitaraśca ye / pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येष विषयः प्रोक्तः पितॄणां सोमपायिनाम् । एतत्पितृमहत्त्वं हि पुराणे निश्चयं गतम्

ityeṣa viṣayaḥ proktaḥ pitṝṇāṃ somapāyinām / etatpitṛmahattvaṃ hi purāṇe niścayaṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येष सोमसूर्याभ्याम् ऐलस्य च समागमः । अवाप्तिं श्रद्धया चैव पितॄणां चैव तर्पणम्

ityeṣa somasūryābhyām ailasya ca samāgamaḥ / avāptiṃ śraddhayā caiva pitṝṇāṃ caiva tarpaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्वणां चैव यः कालो यातनास्थानमेव च । समासात्कीर्तितस्तुभ्यं सर्ग एष सनातनः

parvaṇāṃ caiva yaḥ kālo yātanāsthānameva ca / samāsātkīrtitastubhyaṃ sarga eṣa sanātanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैरूप्यं येन तत्सर्वं कथितं त्वेकदेशिकम् । अशक्यं परिसंख्यातुं श्रद्धेयं भूतिमिच्छता

vairūpyaṃ yena tatsarvaṃ kathitaṃ tvekadeśikam / aśakyaṃ parisaṃkhyātuṃ śraddheyaṃ bhūtimicchatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वायम्भुवस्य देवस्य एष सर्गो मयेरितः । विस्तरेणानुपूर्व्याच्च भूयः किं कथयामि वः

svāyambhuvasya devasya eṣa sargo mayeritaḥ / vistareṇānupūrvyācca bhūyaḥ kiṃ kathayāmi vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.