Matsya Purāṇa 151

*सूत उवाच तं दृष्ट्वा दानवाः क्रुद्धाश्चेरुः स्वैः स्वैर्बलैर्वृताः ।* सरघा इव माक्षीकहरणे सर्वतोदिशम् ॥ मत्स्प् १५१।१ ॥* कृष्णचामरजालाढ्ये सुधाविरचिताङ्कुरे । चित्रपञ्चपताके तु प्रभिन्नकरटामुखे

*sūta uvāca taṃ dṛṣṭvā dānavāḥ kruddhāśceruḥ svaiḥ svairbalairvṛtāḥ /* saraghā iva mākṣīkaharaṇe sarvatodiśam // MatsP 151.1 //* kṛṣṇacāmarajālāḍhye sudhāviracitāṅkure / citrapañcapatāke tu prabhinnakaraṭāmukhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्वताभे गजे भीमे मदस्राविणि दुर्धरे । आरुह्याजौ निमिर्दैत्यो हरिं प्रत्युद्ययौ बली

parvatābhe gaje bhīme madasrāviṇi durdhare / āruhyājau nimirdaityo hariṃ pratyudyayau balī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यासन्दानवा रौद्रा गजस्य पदरक्षिणः । सप्तविंशतिसाहस्राः किरीटकवचोज्ज्वलाः

tasyāsandānavā raudrā gajasya padarakṣiṇaḥ / saptaviṃśatisāhasrāḥ kirīṭakavacojjvalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वारूढश्च मथनो जम्भकश्चोष्ट्रवाहनः । शुम्भो ऽपि विपुलं मेषं समारुह्याव्रजद्रणम्

aśvārūḍhaśca mathano jambhakaścoṣṭravāhanaḥ / śumbho 'pi vipulaṃ meṣaṃ samāruhyāvrajadraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरे दानवेन्द्रास्तु यत्ता नानास्त्रपाणयः । आजघ्नुः समरे क्रुद्धा विष्णुमक्लिष्टकारिणम्

apare dānavendrāstu yattā nānāstrapāṇayaḥ / ājaghnuḥ samare kruddhā viṣṇumakliṣṭakāriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिघेण निमिर्दैत्यो मथनो मुद्गरेण तु । शुम्भः शूलेन तीक्ष्णेन प्रासेन ग्रसनस्तथा

parigheṇa nimirdaityo mathano mudgareṇa tu / śumbhaḥ śūlena tīkṣṇena prāsena grasanastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्रेण महिषः क्रुद्धो जम्भः शक्त्या महारणे । जघ्नुर्नारायणं सर्वे शेषास्तीक्ष्णैश्च मार्गणैः

cakreṇa mahiṣaḥ kruddho jambhaḥ śaktyā mahāraṇe / jaghnurnārāyaṇaṃ sarve śeṣāstīkṣṇaiśca mārgaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान्यस्त्राणि प्रयुक्तानि शरीरं विविशुर्हरेः । गुरूक्तान्युपदिष्टानि सच्छिष्यस्य श्रुताविव

tānyastrāṇi prayuktāni śarīraṃ viviśurhareḥ / gurūktānyupadiṣṭāni sacchiṣyasya śrutāviva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असम्भ्रान्तो रणे विष्णुर् अथ जग्राह कार्मुकम् । शरांश्चाशीविषाकारांस् तैलधौतानजिह्मगान्

asambhrānto raṇe viṣṇur atha jagrāha kārmukam / śarāṃścāśīviṣākārāṃs tailadhautānajihmagān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽभिसंध्य दैत्यांस्तान् आकर्णाकृष्टकार्मुकः । अभ्यद्रवद्रणे क्रुद्धो दैत्यानीके तु पौरुषात्

tato 'bhisaṃdhya daityāṃstān ākarṇākṛṣṭakārmukaḥ / abhyadravadraṇe kruddho daityānīke tu pauruṣāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमिं विव्याध विंशत्या बाणानामग्निवर्चसाम् । मथनं दशभिर्बाणैः शुम्भं पञ्चभिरेव च

nimiṃ vivyādha viṃśatyā bāṇānāmagnivarcasām / mathanaṃ daśabhirbāṇaiḥ śumbhaṃ pañcabhireva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकेन महिषं क्रुद्धो विव्याधोरसि पत्त्रिणा । जम्भं द्वादशभिस्तीक्ष्णैः सर्वांश्चैकैकशो ऽष्टभिः

ekena mahiṣaṃ kruddho vivyādhorasi pattriṇā / jambhaṃ dvādaśabhistīkṣṇaiḥ sarvāṃścaikaikaśo 'ṣṭabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा दानवाः क्रोधमूर्छिताः । नर्दमानाः प्रयत्नेन चक्रुरत्यद्भुतं रणम्

tasya tallāghavaṃ dṛṣṭvā dānavāḥ krodhamūrchitāḥ / nardamānāḥ prayatnena cakruratyadbhutaṃ raṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिछेदाथ धनुर्विष्णोर् निमिर्भल्लेन दानवः । संध्यमानं शरं हस्ते चिछेद महिषासुरः

cichedātha dhanurviṣṇor nimirbhallena dānavaḥ / saṃdhyamānaṃ śaraṃ haste cicheda mahiṣāsuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीडयामास गरुडं जम्भस्तीक्ष्णैस्तु सायकैः । भुजं तस्याहनद्गाढं शुम्भो भूधरसंनिभः

pīḍayāmāsa garuḍaṃ jambhastīkṣṇaistu sāyakaiḥ / bhujaṃ tasyāhanadgāḍhaṃ śumbho bhūdharasaṃnibhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छिन्ने धनुषि गोविन्दो गदां जग्राह भीषणाम् । तां प्राहिणोत्स वेगेन मथनाय महाहवे

chinne dhanuṣi govindo gadāṃ jagrāha bhīṣaṇām / tāṃ prāhiṇotsa vegena mathanāya mahāhave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तामप्राप्तां निमिर्बाणैश् चिछेद तिलशो रणे । तां नाशमागतां दृष्ट्वा हीनाग्रे प्रार्थनामिव

tāmaprāptāṃ nimirbāṇaiś cicheda tilaśo raṇe / tāṃ nāśamāgatāṃ dṛṣṭvā hīnāgre prārthanāmiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जग्राह मुद्गरं घोरं दिव्यरत्नपरिष्कृतम् । तं मुमोचाथ वेगेन निमिमुद्दिश्य दानवम्

jagrāha mudgaraṃ ghoraṃ divyaratnapariṣkṛtam / taṃ mumocātha vegena nimimuddiśya dānavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् आयान्तं वियत्येव त्रयो दैत्या न्यवारयन् । गदया जम्भदैत्यस्तु ग्रसनः पट्टिशेन तु

tam āyāntaṃ viyatyeva trayo daityā nyavārayan / gadayā jambhadaityastu grasanaḥ paṭṭiśena tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्त्या च महिषो दैत्यः स्वपक्षजयकाङ्क्षया । निराकृतं तमालोक्य दुर्जने प्रणयं यथा

śaktyā ca mahiṣo daityaḥ svapakṣajayakāṅkṣayā / nirākṛtaṃ tamālokya durjane praṇayaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जग्राह शक्तिमुग्राग्राम् अष्टघण्टोत्कटस्वनाम् । जम्भाय तां समुद्दिश्य प्राहिणोद्रणभीषणः

jagrāha śaktimugrāgrām aṣṭaghaṇṭotkaṭasvanām / jambhāya tāṃ samuddiśya prāhiṇodraṇabhīṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तामम्बरस्थां जग्राह गजो दानवनन्दनः । गृहीतां तां समालोक्य शिक्षामिव विवेकिभिः

tāmambarasthāṃ jagrāha gajo dānavanandanaḥ / gṛhītāṃ tāṃ samālokya śikṣāmiva vivekibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृढं भारसहं सारम् अन्यदादाय कार्मुकम् । रौद्रास्त्रमभिसंधाय तस्मिन्बाणं मुमोच ह

dṛḍhaṃ bhārasahaṃ sāram anyadādāya kārmukam / raudrāstramabhisaṃdhāya tasminbāṇaṃ mumoca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽस्त्रतेजसा सर्वं व्याप्तं लोकं चराचरम् । ततो बाणमयं सर्वम् आकाशं समदृश्यत

tato 'stratejasā sarvaṃ vyāptaṃ lokaṃ carācaram / tato bāṇamayaṃ sarvam ākāśaṃ samadṛśyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूर्दिशो विदिशश्चैव बाणजालमया बभुः । दृष्ट्वा तदस्त्रमाहात्म्यं सेननीर् ग्रसनो ऽसुरः

bhūrdiśo vidiśaścaiva bāṇajālamayā babhuḥ / dṛṣṭvā tadastramāhātmyaṃ senanīr grasano 'suraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्ममस्त्रं चकारासौ सर्वास्त्रविनिवारणम् । तेन तत्प्रशमं यातं रौद्रास्त्रं लोकघस्मरम्

brāhmamastraṃ cakārāsau sarvāstravinivāraṇam / tena tatpraśamaṃ yātaṃ raudrāstraṃ lokaghasmaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्त्रे प्रतिहते तस्मिन् विष्णुर्दानवसूदनः । कालदण्डास्त्रमकरोत् सर्वलोकभयंकरम्

astre pratihate tasmin viṣṇurdānavasūdanaḥ / kāladaṇḍāstramakarot sarvalokabhayaṃkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संधीयमाने तस्मिंस्तु मारुतः परुषो ववौ । चकम्पे च मही देवी दैत्या भिन्नधियो ऽभवन्

saṃdhīyamāne tasmiṃstu mārutaḥ paruṣo vavau / cakampe ca mahī devī daityā bhinnadhiyo 'bhavan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदस्त्रमुग्रं दृष्ट्वा तु दानवा युद्धदुर्मदाः । चक्रुरस्त्राणि दिव्यानि नानारूपाणि संयुगे

tadastramugraṃ dṛṣṭvā tu dānavā yuddhadurmadāḥ / cakrurastrāṇi divyāni nānārūpāṇi saṃyuge

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारायणास्त्रं ग्रसनो गृहीत्वा चक्रं निमिः स्वास्त्रवरं मुमोच । ऐषीकमस्त्रं च चकार जम्भस् तत्कालदण्डास्त्रनिवारणाय

nārāyaṇāstraṃ grasano gṛhītvā cakraṃ nimiḥ svāstravaraṃ mumoca / aiṣīkamastraṃ ca cakāra jambhas tatkāladaṇḍāstranivāraṇāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावन्न संध्या न दशां प्रयान्ति दैत्येश्वराश्चास्त्रनिवारणाय । तावत्क्षणेनैव जघान कोटीर् दैत्येश्वराणां सगजान्सहाश्वान्

yāvanna saṃdhyā na daśāṃ prayānti daityeśvarāścāstranivāraṇāya / tāvatkṣaṇenaiva jaghāna koṭīr daityeśvarāṇāṃ sagajānsahāśvān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरं शान्तमभूत्तदस्त्रं दैत्यास्त्रयोगेण तु कालदण्डम् । शान्तं तदालोक्य हरिः स्वशस्त्रं स्वविक्रमे मन्युपरीतमूर्तिः

anantaraṃ śāntamabhūttadastraṃ daityāstrayogeṇa tu kāladaṇḍam / śāntaṃ tadālokya hariḥ svaśastraṃ svavikrame manyuparītamūrtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जग्राह चक्रं तपनायुताभम् उग्रारमात्मानमिव द्वितीयम् । चिक्षेप सेनापतये ऽभिसंध्य कण्ठस्थलं वज्रकठोरमुग्रम्

jagrāha cakraṃ tapanāyutābham ugrāramātmānamiva dvitīyam / cikṣepa senāpataye 'bhisaṃdhya kaṇṭhasthalaṃ vajrakaṭhoramugram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्रं तदाकाशगतं विलोक्य सर्वात्मना दैत्यवराः स्ववीर्यैः । नाशक्नुवन्वारयितुं प्रचण्डं दैवं यथा कर्म मुधा प्रपन्नम्

cakraṃ tadākāśagataṃ vilokya sarvātmanā daityavarāḥ svavīryaiḥ / nāśaknuvanvārayituṃ pracaṇḍaṃ daivaṃ yathā karma mudhā prapannam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमप्रतर्क्यं जनयन्नजय्यं चक्रं पपात ग्रसनस्य कण्ठे । द्विधा तु कृत्वा ग्रसनस्य कण्ठं तद्रक्तधारारुणघोरनाभि । जगाम भूयो ऽपि जनार्दनस्य पाणिं प्रवृद्धानलतुल्यदीप्ति

tamapratarkyaṃ janayannajayyaṃ cakraṃ papāta grasanasya kaṇṭhe / dvidhā tu kṛtvā grasanasya kaṇṭhaṃ tadraktadhārāruṇaghoranābhi / jagāma bhūyo 'pi janārdanasya pāṇiṃ pravṛddhānalatulyadīpti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.