Matsya Purāṇa 156

*सूत उवाच देवीं सापश्यद् आयान्तीं सखीं मातुर्विभूषिताम् । कुसुममोदिनीं नाम तस्य शैलस्य देवताम्

*sūta uvāca devīṃ sāpaśyad āyāntīṃ sakhīṃ māturvibhūṣitām / kusumamodinīṃ nāma tasya śailasya devatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि दृष्ट्वा गिरिसुतां स्नेहविक्लवमानसा । क्व पुत्रि गच्छसीत्युच्चैर् आलिङ्ग्योवाच देवता

sāpi dṛṣṭvā girisutāṃ snehaviklavamānasā / kva putri gacchasītyuccair āliṅgyovāca devatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा चास्यै सर्वमाचख्यौ शंकरात्कोपकारणम् । पुनश्चोवाच गिरिजा देवतां मातृसंमताम्

sā cāsyai sarvamācakhyau śaṃkarātkopakāraṇam / punaścovāca girijā devatāṃ mātṛsaṃmatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*उमोवाच नित्यं शैलाधिराजस्य देवता त्वमनिन्दिते । सर्वतः संनिधानं ते मम चातीव वत्सला

*umovāca nityaṃ śailādhirājasya devatā tvamanindite / sarvataḥ saṃnidhānaṃ te mama cātīva vatsalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतस्तुते प्रवक्ष्यामि यद्विधेयं तदा धिया । अन्यस्त्रीसंप्रवेशस्तु त्वया रक्ष्यः प्रयत्नतः

atastute pravakṣyāmi yadvidheyaṃ tadā dhiyā / anyastrīsaṃpraveśastu tvayā rakṣyaḥ prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रहस्यत्र प्रयत्नेन चेतसा सततं गिरौ । पिनाकिनः प्रविष्टायां वक्तव्यं मे त्वयानघे

rahasyatra prayatnena cetasā satataṃ girau / pinākinaḥ praviṣṭāyāṃ vaktavyaṃ me tvayānaghe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽहं संविधास्यामि यत्कृत्यं तदनन्तरम् । इत्युक्ता सा तथेत्युक्त्वा जगाम स्वगिरिं शुभम्

tato 'haṃ saṃvidhāsyāmi yatkṛtyaṃ tadanantaram / ityuktā sā tathetyuktvā jagāma svagiriṃ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उमापि पितुरुद्यानं जगामाद्रिसुता द्रुतम् । अन्तरिक्षं समाविश्य मेघमालामिव प्रभा

umāpi piturudyānaṃ jagāmādrisutā drutam / antarikṣaṃ samāviśya meghamālāmiva prabhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विभूषणान्यस्य वृक्षवल्कलधारिणी । ग्रीष्मे पञ्चाग्निसंतप्ता वर्षासु च जलोषिता

tato vibhūṣaṇānyasya vṛkṣavalkaladhāriṇī / grīṣme pañcāgnisaṃtaptā varṣāsu ca jaloṣitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैशिरासु च रात्रीषु शुष्कस्थण्डिलशायिनी । एवं साधयती तत्र तपसा संव्यवस्थिता

śaiśirāsu ca rātrīṣu śuṣkasthaṇḍilaśāyinī / evaṃ sādhayatī tatra tapasā saṃvyavasthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञात्वा तु तां गिरिसुतां दैत्यस्तत्रान्तरे वशी । अन्धकस्य सुतो दृप्तः पितुर्वधमनुस्मरन्

jñātvā tu tāṃ girisutāṃ daityastatrāntare vaśī / andhakasya suto dṛptaḥ piturvadhamanusmaran

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवान्सर्वान्विजित्याजौ बकभ्राता रणोत्कटः । आडिर्नामान्तरप्रेक्षी सततं चन्द्रमौलिनः

devānsarvānvijityājau bakabhrātā raṇotkaṭaḥ / āḍirnāmāntaraprekṣī satataṃ candramaulinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आजगामामररिपुः पुरं त्रिपुरघातिनः । स तत्रागत्य ददृशे वीरकं द्वार्यवस्थितम्

ājagāmāmararipuḥ puraṃ tripuraghātinaḥ / sa tatrāgatya dadṛśe vīrakaṃ dvāryavasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचिन्त्यासीद्वरं दत्तं स पुरा पद्मजन्मना । हते तदान्धके दैत्ये गिरिशेनामरद्विषि

vicintyāsīdvaraṃ dattaṃ sa purā padmajanmanā / hate tadāndhake daitye giriśenāmaradviṣi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आडिश्चकार विपुलं तपः परमदारुणम् । तमागत्याब्रवीद्ब्रह्मा तपसा परितोषितः

āḍiścakāra vipulaṃ tapaḥ paramadāruṇam / tamāgatyābravīdbrahmā tapasā paritoṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमाडे दानवश्रेष्ठ तपसा प्राप्तुमिच्छसि । ब्रह्माणमाह दैत्यस्तु निर्मृत्युत्वमहं वृणे

kimāḍe dānavaśreṣṭha tapasā prāptumicchasi / brahmāṇamāha daityastu nirmṛtyutvamahaṃ vṛṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*ब्रह्मोवाच न कश्चिच् च विना मृत्युं नरो दानव विद्यते । यतस्ततो ऽपि दैत्येन्द्र मृत्युः प्राप्यः शरीरिणा

*brahmovāca na kaścic ca vinā mṛtyuṃ naro dānava vidyate / yatastato 'pi daityendra mṛtyuḥ prāpyaḥ śarīriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तो दैत्यसिंहस्तु प्रोवाचाम्बुजसंभवम् । रूपस्य परिवर्तो मे यदा स्यात्पद्मसंभव

ityukto daityasiṃhastu provācāmbujasaṃbhavam / rūpasya parivarto me yadā syātpadmasaṃbhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा मृत्युर्मम भवेद् अन्यथा त्वमरो ह्यहम् । इत्युक्तस्तु तदोवाच तुष्टः कमलसंभवः

tadā mṛtyurmama bhaved anyathā tvamaro hyaham / ityuktastu tadovāca tuṣṭaḥ kamalasaṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा द्वितीयो रूपस्य विवर्तस्ते भविष्यति । तदा ते भविता मृत्युर् अन्यथा न भविष्यति

yadā dvitīyo rūpasya vivartaste bhaviṣyati / tadā te bhavitā mṛtyur anyathā na bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तो ऽमरतां मेने दैत्यसूनुर् महाबलः । तस्मिन्काले तु संस्मृत्य तद्वधोपायमात्मनः

ityukto 'maratāṃ mene daityasūnur mahābalaḥ / tasminkāle tu saṃsmṛtya tadvadhopāyamātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिहर्तुं दृष्टिपथं वीरकस्याभवत्तदा । भुजंगरूपी रन्ध्रेण प्रविवेश दृशः पथम्

parihartuṃ dṛṣṭipathaṃ vīrakasyābhavattadā / bhujaṃgarūpī randhreṇa praviveśa dṛśaḥ patham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिहृत्य गणेशस्य दानवो ऽसौ सुदुर्जयः । अलक्षितो गणेशेन प्रविष्टो ऽथ पुरान्तकम्

parihṛtya gaṇeśasya dānavo 'sau sudurjayaḥ / alakṣito gaṇeśena praviṣṭo 'tha purāntakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुजगरूपं संत्यज्य बभूवाथ महासुरः । उमारूपी छलयितुं गिरिशं मूढचेतनः

bhujagarūpaṃ saṃtyajya babhūvātha mahāsuraḥ / umārūpī chalayituṃ giriśaṃ mūḍhacetanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा मायां ततो रूपम् अप्रतर्क्यमनोहरम् । सर्वावयवसम्पूर्णं सर्वाभिज्ञानसंवृतम्

kṛtvā māyāṃ tato rūpam apratarkyamanoharam / sarvāvayavasampūrṇaṃ sarvābhijñānasaṃvṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा मुखान्तरे दन्तान् दैत्यो वज्रोपमान्दृढान् । तीक्ष्णाग्रान् बुद्धिमोहेन गिरिशं हन्तुमुद्यतः

kṛtvā mukhāntare dantān daityo vajropamāndṛḍhān / tīkṣṇāgrān buddhimohena giriśaṃ hantumudyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वोमारूपसंस्थानं गतो दैत्यो हरान्तिकम् । पापो रम्याकृतिश्चित्र-भूषणाम्बरभूषितः

kṛtvomārūpasaṃsthānaṃ gato daityo harāntikam / pāpo ramyākṛtiścitra-bhūṣaṇāmbarabhūṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा गिरिशस्तुष्टस् तदालिङ्ग्य महासुरम् । मन्यमानो गिरिसुतां सर्वैरवयवान्तरैः

taṃ dṛṣṭvā giriśastuṣṭas tadāliṅgya mahāsuram / manyamāno girisutāṃ sarvairavayavāntaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपृच्छत्साधु ते भावो गिरिपुत्रि न कृत्रिमः । या त्वं मदाशयं ज्ञात्वा प्राप्तेह वरवर्णिनी

apṛcchatsādhu te bhāvo giriputri na kṛtrimaḥ / yā tvaṃ madāśayaṃ jñātvā prāpteha varavarṇinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया विरहितं शून्यं मन्यमानो जगत्त्रयम् । प्राप्ता प्रसन्नवदना युक्तमेवंविधं त्वयि

tvayā virahitaṃ śūnyaṃ manyamāno jagattrayam / prāptā prasannavadanā yuktamevaṃvidhaṃ tvayi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तो दानवेन्द्रस्तु तदाभाषत्स्मयञ्छनैः । न चाबुध्यदभिज्ञानं प्रायस्त्रिपुरघातिनः

ityukto dānavendrastu tadābhāṣatsmayañchanaiḥ / na cābudhyadabhijñānaṃ prāyastripuraghātinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*देव्युवाच यातास्म्यहं तपश्चर्तुं वाल्लभ्याय तवातुलम् । रतिश्च तत्र मे नाभूत् ततः प्राप्ता त्वदन्तिकम्

*devyuvāca yātāsmyahaṃ tapaścartuṃ vāllabhyāya tavātulam / ratiśca tatra me nābhūt tataḥ prāptā tvadantikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तः शंकरः शङ्कां कांचित्प्राप्यावधारयत् । हृदयेन समाधाय देवः प्रहसिताननः

ityuktaḥ śaṃkaraḥ śaṅkāṃ kāṃcitprāpyāvadhārayat / hṛdayena samādhāya devaḥ prahasitānanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुपिता मयि तन्वङ्गी प्रकृत्या च दृढव्रता । अप्राप्तकामा सम्प्राप्ता किमेतत्संशयो मम

kupitā mayi tanvaṅgī prakṛtyā ca dṛḍhavratā / aprāptakāmā samprāptā kimetatsaṃśayo mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति चिन्त्य हरस्तस्या अभिज्ञानं विधारयन् । नापश्यद्वामपार्श्वे तु तदङ्गे पद्मलक्षणम्

iti cintya harastasyā abhijñānaṃ vidhārayan / nāpaśyadvāmapārśve tu tadaṅge padmalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोमावर्तं तु रचितं ततो देवः पिनाकधृक् । अबुध्यद्दानवीं मायाम् आकारं गूहयंस्ततः

lomāvartaṃ tu racitaṃ tato devaḥ pinākadhṛk / abudhyaddānavīṃ māyām ākāraṃ gūhayaṃstataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेढ्रे वज्रास्त्रमादाय दानवं तमसूदयत् । अबुध्यद्वीरको नैव दानवेन्द्रं निषूदितम्

meḍhre vajrāstramādāya dānavaṃ tamasūdayat / abudhyadvīrako naiva dānavendraṃ niṣūditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरेण सूदितं दृष्ट्वा स्त्रीरूपं दानवेश्वरम् । अपरिच्छिन्नतत्त्वार्था शैलपुत्र्यै न्यवेदयत्

hareṇa sūditaṃ dṛṣṭvā strīrūpaṃ dānaveśvaram / aparicchinnatattvārthā śailaputryai nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूतेन मारुतेनाशु-गामिना नगदेवता । श्रुत्वा वायुमुखाद्देवी क्रोधरक्तविलोचना । अशपद्वीरकं पुत्रं हृदयेन विदूयता

dūtena mārutenāśu-gāminā nagadevatā / śrutvā vāyumukhāddevī krodharaktavilocanā / aśapadvīrakaṃ putraṃ hṛdayena vidūyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.