Matsya Purāṇa 158

*वीरक उवाच एवमुक्त्वा गिरिसुता माता मे स्नेहवत्सला । प्रवेशं लभते नान्या नारी कमललोचने

*vīraka uvāca evamuktvā girisutā mātā me snehavatsalā / praveśaṃ labhate nānyā nārī kamalalocane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ता तु तदा देवी चिन्तयामास चेतसा । न सा नारीति दैत्यो ऽसौ वायुर्मे यामभाषत

ityuktā tu tadā devī cintayāmāsa cetasā / na sā nārīti daityo 'sau vāyurme yāmabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृथैव वीरकः शप्तो मया क्रोधपरीतया । अकार्यं क्रियते मूढैः प्रायः क्रोधसमीरितैः

vṛthaiva vīrakaḥ śapto mayā krodhaparītayā / akāryaṃ kriyate mūḍhaiḥ prāyaḥ krodhasamīritaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोधेन नश्यते कीर्तिः क्रोधो हन्ति स्थिरां श्रियम् । अपरिच्छिन्नतत्त्वार्था पुत्रं शापितवत्यहम् । विपरीतार्थबुद्धीनां सुलभो विपदोदयः

krodhena naśyate kīrtiḥ krodho hanti sthirāṃ śriyam / aparicchinnatattvārthā putraṃ śāpitavatyaham / viparītārthabuddhīnāṃ sulabho vipadodayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संचिन्त्यैवमुवाचेदं वीरकं प्रति शैलजा । लज्जासज्जविकारेण वदनेनाम्बुजत्विषा

saṃcintyaivamuvācedaṃ vīrakaṃ prati śailajā / lajjāsajjavikāreṇa vadanenāmbujatviṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*देव्युवाच अहं वीरक ते माता मा ते ऽस्तु मनसो भ्रमः । शंकरस्यास्मि दयिता सुता तुहिनभूभृतः

*devyuvāca ahaṃ vīraka te mātā mā te 'stu manaso bhramaḥ / śaṃkarasyāsmi dayitā sutā tuhinabhūbhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम गात्रच्छविभ्रान्त्या मा शङ्कां पुत्र भावय । तुष्टेन गौरता दत्ता ममेयं पद्मजन्मना

mama gātracchavibhrāntyā mā śaṅkāṃ putra bhāvaya / tuṣṭena gauratā dattā mameyaṃ padmajanmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया शप्तो ऽस्यविदिते वृत्तान्ते दैत्यनिर्मिते । ज्ञात्वा नारीप्रवेशं तु शंकरे रहसि स्थिते

mayā śapto 'syavidite vṛttānte daityanirmite / jñātvā nārīpraveśaṃ tu śaṃkare rahasi sthite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न निवर्तयितुं शक्यः शापः किं तु ब्रवीमि ते । शीघ्रमेष्यसि मानुष्यात् स त्वं कामसमन्वितः

na nivartayituṃ śakyaḥ śāpaḥ kiṃ tu bravīmi te / śīghrameṣyasi mānuṣyāt sa tvaṃ kāmasamanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*सूत उवाच शिरसा तु ततो वन्द्य मातरं पूर्णमानसः । उवाचोदितपूर्णेन्दु-द्युतिं च हिमशैलजाम्

*sūta uvāca śirasā tu tato vandya mātaraṃ pūrṇamānasaḥ / uvācoditapūrṇendu-dyutiṃ ca himaśailajām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*वीरक उवाच नतसुरासुरमौलिमिलन्मणि-प्रचयकान्तिकरालनखाङ्किते । नगसुते शरणागतवत्सले तव नतो ऽस्मि नतार्तिविनाशिनि

*vīraka uvāca natasurāsuramaulimilanmaṇi-pracayakāntikarālanakhāṅkite / nagasute śaraṇāgatavatsale tava nato 'smi natārtivināśini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपनमण्डलमण्डितकंधरे पृथुसुवर्णसुवर्णनगद्युते । विषभुजंगनिषङ्गविभूषिते गिरिसुते भवतीमहमाश्रये

tapanamaṇḍalamaṇḍitakaṃdhare pṛthusuvarṇasuvarṇanagadyute / viṣabhujaṃganiṣaṅgavibhūṣite girisute bhavatīmahamāśraye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगति कः प्रणताभिमतं ददौ झटिति सिद्धनुते भवती यथा । जगति कां च न वाञ्छति शंकरो भुवनधृत्तनये भवतीं यथा

jagati kaḥ praṇatābhimataṃ dadau jhaṭiti siddhanute bhavatī yathā / jagati kāṃ ca na vāñchati śaṃkaro bhuvanadhṛttanaye bhavatīṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमलयोगविनिर्मितदुर्जय-स्वतनुतुल्यमहेश्वरमण्डले । विदलितान्धकबान्धवसंहतिः सुरवरैः प्रथमं त्वमभिष्टुता

vimalayogavinirmitadurjaya-svatanutulyamaheśvaramaṇḍale / vidalitāndhakabāndhavasaṃhatiḥ suravaraiḥ prathamaṃ tvamabhiṣṭutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सितसटापटलोद्धतकंधरा-भरमहामृगराजरथस्थिता । विमलशक्तिमुखानलपिङ्गला-यतभुजौघविपिष्टमहासुरा

sitasaṭāpaṭaloddhatakaṃdharā-bharamahāmṛgarājarathasthitā / vimalaśaktimukhānalapiṅgalā-yatabhujaughavipiṣṭamahāsurā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निगदिता भुवनैरिति चण्डिका जननि शुम्भनिशुम्भनिषूदनी । प्रणतचिन्तितदानवदानव-प्रमथनैकरतिस्तरसा भुवि

nigaditā bhuvanairiti caṇḍikā janani śumbhaniśumbhaniṣūdanī / praṇatacintitadānavadānava-pramathanaikaratistarasā bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वियति वायुपथे ज्वलनोज्ज्वले ऽवनितले तव देवि च यद्वपुः । तदजिते ऽप्रतिमे प्रणमाम्यहं भुवनभाविनि ते भववल्लभे

viyati vāyupathe jvalanojjvale 'vanitale tava devi ca yadvapuḥ / tadajite 'pratime praṇamāmyahaṃ bhuvanabhāvini te bhavavallabhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलधयो ललितोद्धतवीचयो हुतवहद्युतयश्च चराचरम् । फणसहस्रभृतश्च भुजंगमास् त्वदभिधास्यति मय्यभयंकराः

jaladhayo lalitoddhatavīcayo hutavahadyutayaśca carācaram / phaṇasahasrabhṛtaśca bhujaṃgamās tvadabhidhāsyati mayyabhayaṃkarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवति स्थिरभक्तजनाश्रये प्रतिगतो भवतीचरणाश्रयम् । करणजातमिहास्तु ममाचलं नुतिलवाप्तिफलाशयहेतुतः प्रशममेहि ममात्मजवत्सले तव नमो ऽस्तु जगत्त्रयसंश्रये । त्वयि ममास्तु मतिः सततं शिवे शरणगो ऽस्मि नतो ऽस्मि नमो ऽस्तु ते

bhagavati sthirabhaktajanāśraye pratigato bhavatīcaraṇāśrayam / karaṇajātamihāstu mamācalaṃ nutilavāptiphalāśayahetutaḥ praśamamehi mamātmajavatsale tava namo 'stu jagattrayasaṃśraye / tvayi mamāstu matiḥ satataṃ śive śaraṇago 'smi nato 'smi namo 'stu te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*सूत उवाच प्रसन्ना तु ततो देवी वीरकस्येति संस्तुता । प्रविवेश शुभं भर्तुर् भवनं भूधरात्मजा

*sūta uvāca prasannā tu tato devī vīrakasyeti saṃstutā / praviveśa śubhaṃ bhartur bhavanaṃ bhūdharātmajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ रुद्रो महागौरीं गौरीं दृष्ट्वा तु सुन्दरीम् । चित्तव्यामोहनाकारां करीन्द्रोन्मत्तगामिनीम्

atha rudro mahāgaurīṃ gaurīṃ dṛṣṭvā tu sundarīm / cittavyāmohanākārāṃ karīndronmattagāminīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्णचन्द्राननां तन्वीं नितम्बोरुघनस्तनीम् । मध्ये क्षामां तथाक्षीण-लावण्यामृतवर्षिणीम्

pūrṇacandrānanāṃ tanvīṃ nitamborughanastanīm / madhye kṣāmāṃ tathākṣīṇa-lāvaṇyāmṛtavarṣiṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाभरणपूर्वाङ्गीं मदो मन्देन कारिणीम् । सकामः शङ्कितो दीनो रौद्रो वीरो भयानकः

sarvābharaṇapūrvāṅgīṃ mado mandena kāriṇīm / sakāmaḥ śaṅkito dīno raudro vīro bhayānakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करुणाहास्यबीभत्स-किंचित्किंचिद्धरो ऽभवत् । जिघांसुर्देववाक्येन भैरवं कृतवान्वपुः

karuṇāhāsyabībhatsa-kiṃcitkiṃciddharo 'bhavat / jighāṃsurdevavākyena bhairavaṃ kṛtavānvapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा चापि भैरवी जाता देवस्य प्रतिरूपिणी । तस्या रूपसहस्राणि ददर्श गिरिगोचरः

sā cāpi bhairavī jātā devasya pratirūpiṇī / tasyā rūpasahasrāṇi dadarśa girigocaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रस्ते सहस्ररूपाणां तारारूपे प्रदर्शिते । पार्वत्या चाथ निःशङ्कः शंकरो वाभवत्ततः

graste sahasrarūpāṇāṃ tārārūpe pradarśite / pārvatyā cātha niḥśaṅkaḥ śaṃkaro vābhavattataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा जगन्मयीं तां तु रराम सुरतप्रियः । विरहोत्कण्ठितां भार्यां प्राप्य भूयो हिमात्मजाम्

dṛṣṭvā jaganmayīṃ tāṃ tu rarāma suratapriyaḥ / virahotkaṇṭhitāṃ bhāryāṃ prāpya bhūyo himātmajām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद्वर्षसहस्रान्तम् उभयो रहसिस्थयोः । नानाकरणबद्धोत्था क्रीडासीत् संतता तयोः

yāvadvarṣasahasrāntam ubhayo rahasisthayoḥ / nānākaraṇabaddhotthā krīḍāsīt saṃtatā tayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वारस्थो वीरको देवान् हरदर्शनकाङ्क्षिणः । व्यसर्जयत् स्वकान्येव गृहाण्यादरपूर्वकम्

dvārastho vīrako devān haradarśanakāṅkṣiṇaḥ / vyasarjayat svakānyeva gṛhāṇyādarapūrvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्त्यत्रावसरो देवा देव्या सह वृषाकपिः । निभृतः क्रीडतीत्युक्ता ययुस्ते च यथागतम्

nāstyatrāvasaro devā devyā saha vṛṣākapiḥ / nibhṛtaḥ krīḍatītyuktā yayuste ca yathāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गते वर्षसहस्रे तु देवास्त्वरितमानसाः । ज्वलनं चोदयामासुर् ज्ञातुं शंकरचेष्टितम्

gate varṣasahasre tu devāstvaritamānasāḥ / jvalanaṃ codayāmāsur jñātuṃ śaṃkaraceṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविश्य जालरन्ध्रेण शुकरूपी हुताशनः । ददृशे शयने शर्वं रतं गिरिजया सह

praviśya jālarandhreṇa śukarūpī hutāśanaḥ / dadṛśe śayane śarvaṃ rataṃ girijayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददृशे तं च देवेशो हुताशं शुकरूपिणम् । तमुवाच महादेवः किंचित्कोपसमन्वितः

dadṛśe taṃ ca deveśo hutāśaṃ śukarūpiṇam / tamuvāca mahādevaḥ kiṃcitkopasamanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*शर्व उवाच निषिक्तमर्धं देव्यां मे शुक्रस्य शुकविग्रह । लज्जया विरतिस्थायां त्वमर्धं पिब पावक

*śarva uvāca niṣiktamardhaṃ devyāṃ me śukrasya śukavigraha / lajjayā viratisthāyāṃ tvamardhaṃ piba pāvaka

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मात्तु त्वत्कृतो विघ्नस् तस्मात्त्वय्युपपद्यते । इत्युक्तः प्राञ्जलिर्वह्निर् अपिबद्वीर्यमाहितम्

yasmāttu tvatkṛto vighnas tasmāttvayyupapadyate / ityuktaḥ prāñjalirvahnir apibadvīryamāhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनापूर्यत तान्देवांस् तत्तत्कायविभेदतः । विपाट्य जठरं तेषां वीर्यं माहेश्वरं ततः

tenāpūryata tāndevāṃs tattatkāyavibhedataḥ / vipāṭya jaṭharaṃ teṣāṃ vīryaṃ māheśvaraṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्क्रान्ते तप्तहेमाभं विततं शंकराश्रमे । तस्मिन्सरो महज्जातं विमलं बहुयोजनम्

niṣkrānte taptahemābhaṃ vitataṃ śaṃkarāśrame / tasminsaro mahajjātaṃ vimalaṃ bahuyojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रोत्फुल्लहेमकमलं नानाविहगनादितम् । तच्छ्रुत्वा तु ततो देवी हेमद्रुममहाजलम्

protphullahemakamalaṃ nānāvihaganāditam / tacchrutvā tu tato devī hemadrumamahājalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगाम कौतुकाविष्टा तत्सरः कनकाम्बुजम् । तत्र कृत्वा जलक्रीडां तदब्जकृतशेखरा

jagāma kautukāviṣṭā tatsaraḥ kanakāmbujam / tatra kṛtvā jalakrīḍāṃ tadabjakṛtaśekharā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपविष्टा ततस्तस्य तीरे देवी सखीयुता । पातुकामा च तत्तोयं स्वादु निर्मलपङ्कजम्

upaviṣṭā tatastasya tīre devī sakhīyutā / pātukāmā ca tattoyaṃ svādu nirmalapaṅkajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपश्यत्कृत्तिकाः स्नाताः षडर्कद्युतिसंनिभाः । पद्मपत्रे तु तद्वारि गृहीत्वोपस्थिता गृहम्

apaśyatkṛttikāḥ snātāḥ ṣaḍarkadyutisaṃnibhāḥ / padmapatre tu tadvāri gṛhītvopasthitā gṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हर्षादुवाच पश्यामि पद्मपत्रे स्थितं पयः । ततस्ता ऊचुरखिलं कृत्तिका हिमशैलजाम्

harṣāduvāca paśyāmi padmapatre sthitaṃ payaḥ / tatastā ūcurakhilaṃ kṛttikā himaśailajām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*कृत्तिका ऊचुः दास्यामो यदि ते गर्भः सम्भूतो यो भविष्यति । सो ऽस्माकमपि पुत्रः स्याद् अस्मन्नाम्ना च वर्तताम् । भवेल्लोकेषु विख्यातः सर्वेष्वपि शुभानने

*kṛttikā ūcuḥ dāsyāmo yadi te garbhaḥ sambhūto yo bhaviṣyati / so 'smākamapi putraḥ syād asmannāmnā ca vartatām / bhavellokeṣu vikhyātaḥ sarveṣvapi śubhānane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तोवाच गिरिजा कथं मद्गात्रसंभवः । सर्वैरवयवैर्युक्तो भवतीभ्यः सुतो भवेत्

ityuktovāca girijā kathaṃ madgātrasaṃbhavaḥ / sarvairavayavairyukto bhavatībhyaḥ suto bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तां कृत्तिका ऊचुर् विधास्यामो ऽस्य वै वयम् । उत्तमान्युत्तमाङ्गानि यद्येवं तु भविष्यति

tatastāṃ kṛttikā ūcur vidhāsyāmo 'sya vai vayam / uttamānyuttamāṅgāni yadyevaṃ tu bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्ता वै शैलजा प्राह भवत्वेवमनिन्दिताः । ततस्ता हर्षसम्पूर्णाः पद्मपत्रस्थितं पयः

uktā vai śailajā prāha bhavatvevamaninditāḥ / tatastā harṣasampūrṇāḥ padmapatrasthitaṃ payaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यै ददुस्तया चापि तत्पीतं क्रमशो जलम् । पीते तु सलिले तस्मिंस् ततस्तस्मिन्सरोवरे

tasyai dadustayā cāpi tatpītaṃ kramaśo jalam / pīte tu salile tasmiṃs tatastasminsarovare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपाट्य देव्याश्च ततो दक्षिणां कुक्षिमुद्गतः । निश्चक्रामाद्भुतो बालः सर्वलोकविभासकः

vipāṭya devyāśca tato dakṣiṇāṃ kukṣimudgataḥ / niścakrāmādbhuto bālaḥ sarvalokavibhāsakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभाकरप्रभाकारः प्रकाशकनकप्रभः । गृहीतनिर्मलोदग्र-शक्तिशूलः षडाननः

prabhākaraprabhākāraḥ prakāśakanakaprabhaḥ / gṛhītanirmalodagra-śaktiśūlaḥ ṣaḍānanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीप्तो मारयितुं दैत्यान् कुत्सितान्कनकच्छविः । एतस्मात्कारणाद्दैवः कुमारश्चापि सो ऽभवत्

dīpto mārayituṃ daityān kutsitānkanakacchaviḥ / etasmātkāraṇāddaivaḥ kumāraścāpi so 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.