Matsya Purāṇa 172

*मत्स्य उवाच विष्णुत्वं शृणु विष्णोश्च हरित्वं च कृते युगे । वैकुण्ठत्वं च देवेषु कृष्णत्वं मानुषेषु च

*matsya uvāca viṣṇutvaṃ śṛṇu viṣṇośca haritvaṃ ca kṛte yuge / vaikuṇṭhatvaṃ ca deveṣu kṛṣṇatvaṃ mānuṣeṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईश्वरस्य हि तस्यैषा कर्मणां गहना गतिः । संप्रत्यतीतान्भव्यांश्च शृणु राजन्यथातथम्

īśvarasya hi tasyaiṣā karmaṇāṃ gahanā gatiḥ / saṃpratyatītānbhavyāṃśca śṛṇu rājanyathātatham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यक्तो व्यक्तलिङ्गस्थो य एष भगवान्प्रभुः । नारायणो ह्यनन्तात्मा प्रभवो ऽव्यय एव च

avyakto vyaktaliṅgastho ya eṣa bhagavānprabhuḥ / nārāyaṇo hyanantātmā prabhavo 'vyaya eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष नारायणो भूत्वा हरिरासीत्सनातनः । ब्रह्मा वायुश्च सोमश्च धर्मः शक्रो बृहस्पतिः

eṣa nārāyaṇo bhūtvā harirāsītsanātanaḥ / brahmā vāyuśca somaśca dharmaḥ śakro bṛhaspatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदितेरपि पुत्रत्वम् एव याति युगे युगे । एष विष्णुरिति ख्यात इन्द्रस्यावरजो विभुः

aditerapi putratvam eva yāti yuge yuge / eṣa viṣṇuriti khyāta indrasyāvarajo vibhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसादजं ह्यस्य विभोर् अदित्याः पुत्रकारणम् । वधार्थं सुरशत्रूणां दैत्यदानवरक्षसाम्

prasādajaṃ hyasya vibhor adityāḥ putrakāraṇam / vadhārthaṃ suraśatrūṇāṃ daityadānavarakṣasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रधानात्मा पुरा ह्येष ब्रह्माणमसृजत्प्रभुः । सो ऽसृजत्पूर्वपुरुषः पुराकल्पे प्रजापतीन्

pradhānātmā purā hyeṣa brahmāṇamasṛjatprabhuḥ / so 'sṛjatpūrvapuruṣaḥ purākalpe prajāpatīn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असृजन्मानवांस्तत्र ब्रह्मवंशाननुत्तमान् । तेभ्यो ऽभवन्महात्मभ्यो बहुधा ब्रह्म शाश्वतम्

asṛjanmānavāṃstatra brahmavaṃśānanuttamān / tebhyo 'bhavanmahātmabhyo bahudhā brahma śāśvatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदाश्चर्यभूतस्य विष्णोः कर्मानुकीर्तनम् । कीर्तनीयस्य लोकेषु कीर्त्यमानं निबोध मे

etadāścaryabhūtasya viṣṇoḥ karmānukīrtanam / kīrtanīyasya lokeṣu kīrtyamānaṃ nibodha me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृते वृत्रवधे तत्र वर्तमाने कृते युगे । आसीत्त्रैलोक्यविख्यातः सङ्ग्रामस्तारकामयः

vṛte vṛtravadhe tatra vartamāne kṛte yuge / āsīttrailokyavikhyātaḥ saṅgrāmastārakāmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र ते दानवा घोराः सर्वे सङ्ग्रामदुर्जयाः । घ्नन्ति देवगणान्सर्वान् सयक्षोरगराक्षसान्

yatra te dānavā ghorāḥ sarve saṅgrāmadurjayāḥ / ghnanti devagaṇānsarvān sayakṣoragarākṣasān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते वध्यमाना विमुखाः क्षीणप्रहरणा रणे । त्रातारं मनसा जग्मुर् देवं नारायणं प्रभुम्

te vadhyamānā vimukhāḥ kṣīṇapraharaṇā raṇe / trātāraṃ manasā jagmur devaṃ nārāyaṇaṃ prabhum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्मिन्नन्तरे मेघा निर्वाणाङ्गारवर्चसः । सार्कचन्द्रग्रहगणं छादयन्तो नभस्तलम्

etasminnantare meghā nirvāṇāṅgāravarcasaḥ / sārkacandragrahagaṇaṃ chādayanto nabhastalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चण्डा विद्युद्गणोपेता घोरनिर्ह्रादकारिणः । अन्योन्यवेगाभिहताः प्रववुः सह मारुताः

caṇḍā vidyudgaṇopetā ghoranirhrādakāriṇaḥ / anyonyavegābhihatāḥ pravavuḥ saha mārutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीप्ततोयाशनिपनैर् वज्रवेगानलानिलैः । रवैः सुघोरैरुत्पातैर् दह्यमानम् इवाम्बरम्

dīptatoyāśanipanair vajravegānalānilaiḥ / ravaiḥ sughorairutpātair dahyamānam ivāmbaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत उल्कासहस्राणि निपेतुः खगतान्यपि । दिव्यानि च विमानानि प्रपतन्त्युत्पतन्ति च

tata ulkāsahasrāṇi nipetuḥ khagatānyapi / divyāni ca vimānāni prapatantyutpatanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्युगान्तपर्याये लोकानां यद्भयं भवेत् । अरूपवन्ति रूपाणि तस्मिन्नुत्पातलक्षणे

caturyugāntaparyāye lokānāṃ yadbhayaṃ bhavet / arūpavanti rūpāṇi tasminnutpātalakṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातं च निष्प्रभं सर्वं न प्राज्ञायत किंचन । तिमिरौघपरिक्षिप्ता न रेजुश्च दिशो दश

jātaṃ ca niṣprabhaṃ sarvaṃ na prājñāyata kiṃcana / timiraughaparikṣiptā na rejuśca diśo daśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेश रूपिणी काली कालमेघावगुण्ठिता । द्यौर्न भात्यभिभूतार्का घोरेण तमसावृता

viveśa rūpiṇī kālī kālameghāvaguṇṭhitā / dyaurna bhātyabhibhūtārkā ghoreṇa tamasāvṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान्घनौघान्स तिमिरान् दोर्भ्यामाक्षिप्य स प्रभुः । वपुः संदर्शयामास दिव्यं कृष्णवपुर्हरिः

tānghanaughānsa timirān dorbhyāmākṣipya sa prabhuḥ / vapuḥ saṃdarśayāmāsa divyaṃ kṛṣṇavapurhariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलाहकाञ्जननिभं बलाहकतनूरुहम् । तेजसा वपुषा चैव कृष्णं कृष्णमिवाचलम्

balāhakāñjananibhaṃ balāhakatanūruham / tejasā vapuṣā caiva kṛṣṇaṃ kṛṣṇamivācalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीप्तपीताम्बरधरं तप्तकाञ्चनभूषणम् । धूमान्धकारवपुषं युगान्ताग्निमिवोत्थितम्

dīptapītāmbaradharaṃ taptakāñcanabhūṣaṇam / dhūmāndhakāravapuṣaṃ yugāntāgnimivotthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्द्विगुणपीनांसं किरीटच्छन्नमूर्धजम् । बभौ चामीकरप्रख्यैर् आयुधैरुपशोभितम्

caturdviguṇapīnāṃsaṃ kirīṭacchannamūrdhajam / babhau cāmīkaraprakhyair āyudhairupaśobhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रार्ककिरणोद्द्योतं गिरिकूटमिवोच्छ्रितम् । नन्दकानन्दितकरं शराशीविषधारिणम्

candrārkakiraṇoddyotaṃ girikūṭamivocchritam / nandakānanditakaraṃ śarāśīviṣadhāriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तिचित्रबलोदग्रं शङ्खचक्रगदाधरम् । विष्णुशैलं क्षमामूलं श्रीवृक्षं शार्ङ्गशृङ्गिणम्

śakticitrabalodagraṃ śaṅkhacakragadādharam / viṣṇuśailaṃ kṣamāmūlaṃ śrīvṛkṣaṃ śārṅgaśṛṅgiṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिदशोदारफलदं स्वर्गस्त्रीचारुपल्लवम् । सर्वलोकमनःकान्तं सर्वसत्त्वमनोहरम्

tridaśodāraphaladaṃ svargastrīcārupallavam / sarvalokamanaḥkāntaṃ sarvasattvamanoharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानविमानविटपं तोयदाम्बुमधुस्रवम् । विद्याहंकारसाराढ्यं महाभूतप्ररोहणम्

nānavimānaviṭapaṃ toyadāmbumadhusravam / vidyāhaṃkārasārāḍhyaṃ mahābhūtaprarohaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषपत्रैर्निचितं ग्रहनक्षत्रपुष्पितम् । दैत्यलोकमहास्कन्धं मर्त्यलोकप्रकाशितम्

viśeṣapatrairnicitaṃ grahanakṣatrapuṣpitam / daityalokamahāskandhaṃ martyalokaprakāśitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सागराकारनिर्ह्रादं रसातलमहाश्रयम् । मृगेन्द्रपाशैर्विततं पक्षजन्तुनिषेवितम्

sāgarākāranirhrādaṃ rasātalamahāśrayam / mṛgendrapāśairvitataṃ pakṣajantuniṣevitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीलार्थचारुगन्धाढ्यं सर्वलोकमहाद्रुमम् । अव्यक्तानन्तसलिलं व्यक्ताहंकारफेनिलम्

śīlārthacārugandhāḍhyaṃ sarvalokamahādrumam / avyaktānantasalilaṃ vyaktāhaṃkāraphenilam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाभूततरङ्गौघं ग्रहनक्षत्रबुद्बुदम् । विमानविहगव्यातं तोयदाडम्बराकुलम्

mahābhūtataraṅgaughaṃ grahanakṣatrabudbudam / vimānavihagavyātaṃ toyadāḍambarākulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जन्तुमत्स्यगणाकीर्णं शैलशङ्खकुलैर्युतम् । त्रैगुण्यविषयावर्तं सर्वलोकतिमिङ्गिलम्

jantumatsyagaṇākīrṇaṃ śailaśaṅkhakulairyutam / traiguṇyaviṣayāvartaṃ sarvalokatimiṅgilam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीरवृक्षलतागुल्मं भुजगोत्कृष्टशैवलम् । द्वादशार्कमहाद्वीपं रुद्रैकादशपत्तनम्

vīravṛkṣalatāgulmaṃ bhujagotkṛṣṭaśaivalam / dvādaśārkamahādvīpaṃ rudraikādaśapattanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्वष्टपर्वतोपेतं त्रैलोक्याम्भोमहोदधिम् । संध्यासंख्योर्मिसलिलं सुपर्णानिलसेवितम्

vasvaṣṭaparvatopetaṃ trailokyāmbhomahodadhim / saṃdhyāsaṃkhyormisalilaṃ suparṇānilasevitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैत्यरक्षोगणग्राहं यक्षोरगझषाकुलम् । पितामहमहावीर्यं सर्वस्त्रीरत्नशोभितम्

daityarakṣogaṇagrāhaṃ yakṣoragajhaṣākulam / pitāmahamahāvīryaṃ sarvastrīratnaśobhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीकीर्तिकान्तिलक्ष्मीभिर् नदीभिर् उपशोभितम् । कालयोगिमहापर्व-प्रलयोत्पत्तिवेगिनम्

śrīkīrtikāntilakṣmībhir nadībhir upaśobhitam / kālayogimahāparva-pralayotpattiveginam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तु योगमहापारं नारायणमहार्णवम् । देवाधिदेवं वरदं भक्तानां भक्तिवत्सलम्

taṃ tu yogamahāpāraṃ nārāyaṇamahārṇavam / devādhidevaṃ varadaṃ bhaktānāṃ bhaktivatsalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुग्रहकरं देवं प्रशान्तिकरणं शुभम् । हर्यश्वरथसंयुक्ते सुपर्णध्वजसेविते

anugrahakaraṃ devaṃ praśāntikaraṇaṃ śubham / haryaśvarathasaṃyukte suparṇadhvajasevite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रहचन्द्रार्करचिते मन्दराक्षवरावृते । अनन्तरश्मिभिर्युक्ते विस्तीर्णे मेरुगह्वरे

grahacandrārkaracite mandarākṣavarāvṛte / anantaraśmibhiryukte vistīrṇe merugahvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारकाचित्रकुसुमे ग्रहनक्षत्रबन्धुरे । भयेष्वभयदं व्योम्नि देवा दैत्यपराजिताः

tārakācitrakusume grahanakṣatrabandhure / bhayeṣvabhayadaṃ vyomni devā daityaparājitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददृशुस्ते स्थितं देवं दिव्ये लोकमये रथे । ते कृताञ्जलयः सर्वे देवाः शक्रपुरोगमाः

dadṛśuste sthitaṃ devaṃ divye lokamaye rathe / te kṛtāñjalayaḥ sarve devāḥ śakrapurogamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जयशब्दं पुरस्कृत्य शरण्यं शरणं गताः । स तेषां तां गिरं श्रुत्वा विष्णुर्दैवतदैवतम्

jayaśabdaṃ puraskṛtya śaraṇyaṃ śaraṇaṃ gatāḥ / sa teṣāṃ tāṃ giraṃ śrutvā viṣṇurdaivatadaivatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनश्चक्रे विनाशाय दानवानां महामृधे । आकाशे तु स्थितो विष्णुर् उत्तमं वपुरास्थितः

manaścakre vināśāya dānavānāṃ mahāmṛdhe / ākāśe tu sthito viṣṇur uttamaṃ vapurāsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच देवताः सर्वाः सप्रतिज्ञमिदं वचः । शान्तिं व्रजत भद्रं वो मा भैष्ट मरुतां गणाः

uvāca devatāḥ sarvāḥ sapratijñamidaṃ vacaḥ / śāntiṃ vrajata bhadraṃ vo mā bhaiṣṭa marutāṃ gaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिता मे दानवाः सर्वे त्रैलोक्यं परिगृह्यताम् । ते तस्य सत्यसंधस्य विष्णोर्वाक्येन तोषिताः

jitā me dānavāḥ sarve trailokyaṃ parigṛhyatām / te tasya satyasaṃdhasya viṣṇorvākyena toṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवाः प्रीतिं समाजग्मुः प्राश्यामृतमिवोत्तमम् । ततस्तमः संहृतं तद् विनेशुश्च बलाहकाः

devāḥ prītiṃ samājagmuḥ prāśyāmṛtamivottamam / tatastamaḥ saṃhṛtaṃ tad vineśuśca balāhakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रववुश्च शिवा वाताः प्रशान्ताश्च दिशो दश । शुद्धप्रभाणि ज्योतींषि सोमश्चक्रुः प्रदक्षिणाम्

pravavuśca śivā vātāḥ praśāntāśca diśo daśa / śuddhaprabhāṇi jyotīṃṣi somaścakruḥ pradakṣiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विग्रहं ग्रहाश्चक्रुः प्रशान्ताश्चापि सिन्धवः । विरजस्काभवन्मार्गा नाकवर्गादयस्त्रयः

na vigrahaṃ grahāścakruḥ praśāntāścāpi sindhavaḥ / virajaskābhavanmārgā nākavargādayastrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथार्थमूहुः सरितो नापि चुक्षुभिरे ऽर्णवाः । आसञ्छुभानीन्द्रियाणि नराणामन्तरात्मसु

yathārthamūhuḥ sarito nāpi cukṣubhire 'rṇavāḥ / āsañchubhānīndriyāṇi narāṇāmantarātmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महर्षयो वीतशोका वेदान् उच्चैरधीयत । यज्ञेषु च हविः पाकं शिवमाप च पावकः

maharṣayo vītaśokā vedān uccairadhīyata / yajñeṣu ca haviḥ pākaṃ śivamāpa ca pāvakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्तधर्माः संवृत्ता लोका मुदितमानसाः । विष्णोर्दत्तप्रतिज्ञस्य श्रुत्वारिनिधने गिरम्

pravṛttadharmāḥ saṃvṛttā lokā muditamānasāḥ / viṣṇordattapratijñasya śrutvārinidhane giram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.