*सूत उवाच एवमुक्तो मनुस्तेन पप्रच्छ मधुसूदनम् । भगवन्कियद्भिर्वर्षैर् भविष्यत्यन्तरक्षयः
*sūta uvāca evamukto manustena papraccha madhusūdanam / bhagavankiyadbhirvarṣair bhaviṣyatyantarakṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वानि च कथं नाथ रक्षिष्ये मधुसूदन । त्वया सह पुनर्योगः कथं वा भविता मम
sattvāni ca kathaṃ nātha rakṣiṣye madhusūdana / tvayā saha punaryogaḥ kathaṃ vā bhavitā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*मत्स्य उवाच अद्यप्रभृत्यनावृष्टिर् भविष्यति महीतले । यावद्वर्षशतं साग्रं दुर्भिक्षम् अशुभावहम्
*matsya uvāca adyaprabhṛtyanāvṛṣṭir bhaviṣyati mahītale / yāvadvarṣaśataṃ sāgraṃ durbhikṣam aśubhāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽल्पसत्त्वक्षयदा रश्मयः सप्त दारुणाः । सप्तसप्तेर्भविष्यन्ति प्रतप्ताङ्गारवर्षिणः
tato 'lpasattvakṣayadā raśmayaḥ sapta dāruṇāḥ / saptasapterbhaviṣyanti prataptāṅgāravarṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
और्वानलो ऽपि विकृतिं गमिष्यति युगक्षये । विषाग्निश्चापि पातालात् संकर्षणमुखच्युतः । भवस्यापि ललाटोत्थस् तृतीयनयनानलः
aurvānalo 'pi vikṛtiṃ gamiṣyati yugakṣaye / viṣāgniścāpi pātālāt saṃkarṣaṇamukhacyutaḥ / bhavasyāpi lalāṭotthas tṛtīyanayanānalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिजगन्निर्दहन् क्षोभं समेष्यति महामुने । एवं दग्धा मही सर्वा यदा स्याद्भस्मसंनिभा
trijagannirdahan kṣobhaṃ sameṣyati mahāmune / evaṃ dagdhā mahī sarvā yadā syādbhasmasaṃnibhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशमूष्मणा तप्तं भविष्यति परंतप । ततः सदेवनक्षत्रं जगद्यास्यति संक्षयम्
ākāśamūṣmaṇā taptaṃ bhaviṣyati paraṃtapa / tataḥ sadevanakṣatraṃ jagadyāsyati saṃkṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवर्तो भीमनादश्च द्रोणश्चण्डो बलाहकः । विद्युत्पताकः शोणस्तु सप्तैते लयवारिदाः
saṃvarto bhīmanādaśca droṇaścaṇḍo balāhakaḥ / vidyutpatākaḥ śoṇastu saptaite layavāridāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निप्रस्वेदसम्भूताः प्लावयिष्यन्ति मेदिनीम् । समुद्राः क्षोभमागत्य चैकत्वेन व्यवस्थिताः
agniprasvedasambhūtāḥ plāvayiṣyanti medinīm / samudrāḥ kṣobhamāgatya caikatvena vyavasthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतदेकार्णवं सर्वं करिष्यन्ति जगत्त्रयम् । वेदनावमिमां गृह्य सत्त्वबीजानि सर्वशः
etadekārṇavaṃ sarvaṃ kariṣyanti jagattrayam / vedanāvamimāṃ gṛhya sattvabījāni sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरोप्य रज्जुयोगेन मत्प्रदत्तेन सुव्रत । संयम्य नावं मच्छृङ्गे मत्स्यभावाभिरक्षितः
āropya rajjuyogena matpradattena suvrata / saṃyamya nāvaṃ macchṛṅge matsyabhāvābhirakṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकः स्थास्यसि देवेषु दग्धेष्वपि परंतप । सोमसूर्यावहं ब्रह्मा चतुर्लोकसमन्वितः
ekaḥ sthāsyasi deveṣu dagdheṣvapi paraṃtapa / somasūryāvahaṃ brahmā caturlokasamanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नर्मदा च नदी पुण्या मार्कण्डेयो महानृषिः । भवो वेदाः पुराणानि विद्याभिः सर्वतोवृतम्
narmadā ca nadī puṇyā mārkaṇḍeyo mahānṛṣiḥ / bhavo vedāḥ purāṇāni vidyābhiḥ sarvatovṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया सार्धमिदं विश्वं स्थास्यत्यन्तरसंक्षये । एवमेकार्णवे जाते चाक्षुषान्तरसंक्षये
tvayā sārdhamidaṃ viśvaṃ sthāsyatyantarasaṃkṣaye / evamekārṇave jāte cākṣuṣāntarasaṃkṣaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदान्प्रवर्तयिष्यामि त्वत्सर्गादौ महीपते । एवमुक्त्वा स भगवांस् तत्रैवान्तरधीयत
vedānpravartayiṣyāmi tvatsargādau mahīpate / evamuktvā sa bhagavāṃs tatraivāntaradhīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनुर् अप्यास्थितो योगं वासुदेवप्रसादजम् । अभ्यसन् यावद् आभूत-सम्प्लवं पूर्वसूचितम्
manur apyāsthito yogaṃ vāsudevaprasādajam / abhyasan yāvad ābhūta-samplavaṃ pūrvasūcitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काले यथोक्ते संजाते वासुदेवमुखोद्गते । शृङ्गी प्रादुर्बभूवाथ मत्स्यरूपी जनार्दनः
kāle yathokte saṃjāte vāsudevamukhodgate / śṛṅgī prādurbabhūvātha matsyarūpī janārdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुजंगो रज्जुरूपेण मनोः पार्श्वमुपागमत् । भूतान्सर्वान्समाकृष्य योगेनारोप्य धर्मवित्
bhujaṃgo rajjurūpeṇa manoḥ pārśvamupāgamat / bhūtānsarvānsamākṛṣya yogenāropya dharmavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुजंगरज्ज्वा मत्स्यस्य शृङ्गे नावमयोजयत् । उपर्युपस्थितस्तस्याः प्रणिपत्य जनार्दनम्
bhujaṃgarajjvā matsyasya śṛṅge nāvamayojayat / uparyupasthitastasyāḥ praṇipatya janārdanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभूतसम्प्लवे तस्मिन्न् अतीते योगशायिना । पृष्टेन मनुना प्रोक्तं पुराणं मत्स्यरूपिणा । तदिदानीं प्रवक्ष्यामि शृणुध्वमृषिसत्तमाः
ābhūtasamplave tasminn atīte yogaśāyinā / pṛṣṭena manunā proktaṃ purāṇaṃ matsyarūpiṇā / tadidānīṃ pravakṣyāmi śṛṇudhvamṛṣisattamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्भवद्भिः पुरा पृष्टः सृष्ट्यादिकमहं द्विजाः । तद् एवैकार्णवे तस्मिन् मनुः पप्रच्छ केशवम्
yadbhavadbhiḥ purā pṛṣṭaḥ sṛṣṭyādikamahaṃ dvijāḥ / tad evaikārṇave tasmin manuḥ papraccha keśavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*मनुरुवाच उत्पत्तिं प्रलयं चैव वंशान्मन्वन्तराणि च । वंश्यानुचरितं चैव भुवनस्य च विस्तरम्
*manuruvāca utpattiṃ pralayaṃ caiva vaṃśānmanvantarāṇi ca / vaṃśyānucaritaṃ caiva bhuvanasya ca vistaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानधर्मविधिं चैव श्राद्धकल्पं च शाश्वतम् । वर्णाश्रमविभागं च तथेष्टापूर्तसंज्ञितम्
dānadharmavidhiṃ caiva śrāddhakalpaṃ ca śāśvatam / varṇāśramavibhāgaṃ ca tatheṣṭāpūrtasaṃjñitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवतानां प्रतिष्ठादि यच्चान्यद्विद्यते भुवि । तत्सर्वं विस्तरेण त्वं धर्मं व्याख्यातुमर्हसि
devatānāṃ pratiṣṭhādi yaccānyadvidyate bhuvi / tatsarvaṃ vistareṇa tvaṃ dharmaṃ vyākhyātumarhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*मत्स्य उवाच महाप्रलयकालान्त एतदासीत्तमोमयम् । प्रसुप्तमिव चातर्क्यम् अप्रज्ञातमलक्षणम्
*matsya uvāca mahāpralayakālānta etadāsīttamomayam / prasuptamiva cātarkyam aprajñātamalakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविज्ञेयमविज्ञातं जगत् स्थास्नु चरिष्णु च । ततः स्वयम्भूर् अव्यक्तः प्रभवः पुण्यकर्मणाम्
avijñeyamavijñātaṃ jagat sthāsnu cariṣṇu ca / tataḥ svayambhūr avyaktaḥ prabhavaḥ puṇyakarmaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यञ्जयन्नेतदखिलं प्रादुरासीत् तमोनुदः । यो ऽतीन्द्रियः परो व्यक्ताद् अणुर् ज्यायान् सनातनः । नारायण इति ख्यातः स एकः स्वयम् उद्बभौ
vyañjayannetadakhilaṃ prādurāsīt tamonudaḥ / yo 'tīndriyaḥ paro vyaktād aṇur jyāyān sanātanaḥ / nārāyaṇa iti khyātaḥ sa ekaḥ svayam udbabhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः शरीराद् अभिध्याय सिसृक्षुर्विविधं जगत् । अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यम् अवासृजत्
yaḥ śarīrād abhidhyāya sisṛkṣurvividhaṃ jagat / apa eva sasarjādau tāsu vīryam avāsṛjat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेवाण्डं समभवद् धेमरूप्यमयं महत् । संवत्सरसहस्रेण सूर्यायुतसमप्रभम्
tadevāṇḍaṃ samabhavad dhemarūpyamayaṃ mahat / saṃvatsarasahasreṇa sūryāyutasamaprabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्यान्तर्महातेजाः स्वयम् एवात्मसम्भवः । प्रभावाद् अपि तद्व्याप्त्या विष्णुत्वम् अगमत् पुनः
praviśyāntarmahātejāḥ svayam evātmasambhavaḥ / prabhāvād api tadvyāptyā viṣṇutvam agamat punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदन्तर्भगवानेष सूर्यः समभवत्पुरा । आदित्यश्चादिभूतत्वाद् ब्रह्मा ब्रह्म पठन्न् अभूत्
tadantarbhagavāneṣa sūryaḥ samabhavatpurā / ādityaścādibhūtatvād brahmā brahma paṭhann abhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवं भूमिं समकरोत् तदण्डशकलद्वयम् । स चाकरोद्दिशः सर्वा मध्ये व्योम च शाश्वतम्
divaṃ bhūmiṃ samakarot tadaṇḍaśakaladvayam / sa cākaroddiśaḥ sarvā madhye vyoma ca śāśvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जरायुर्मेरुमुख्याश् च शैलास् तस्याभवंस् तदा ।* यद् औल्बं तद् अभून् मेघस् तडित्सङ्घातमण्डलम् ॥ मत्स्प् २।३३ ॥* नद्यो ऽण्डनाम्नः संभूताः पितरो मनवस् तथा । सप्त ये ऽमी समुद्राश् च ते ऽपि चान्तर्जलोद्भवाः । लवणेक्षुसुराद्याश् च नानारत्नसमन्विताः
jarāyurmerumukhyāś ca śailās tasyābhavaṃs tadā /* yad aulbaṃ tad abhūn meghas taḍitsaṅghātamaṇḍalam // MatsP 2.33 //* nadyo 'ṇḍanāmnaḥ saṃbhūtāḥ pitaro manavas tathā / sapta ye 'mī samudrāś ca te 'pi cāntarjalodbhavāḥ / lavaṇekṣusurādyāś ca nānāratnasamanvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स सिसृक्षुर् अभूद् देवः प्रजापतिर् अरिन्दम । तत्तेजसश् च तत्रैष मार्तण्डः समजायत
sa sisṛkṣur abhūd devaḥ prajāpatir arindama / tattejasaś ca tatraiṣa mārtaṇḍaḥ samajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृते ऽण्डे जायते यस्मान् मार्तण्डस् तेन संस्मृतः । रजोगुणमयं यत्तद् रूपं तस्य महात्मनः । चतुर्मुखः स भगवान् अभूल् लोकपितामहः
mṛte 'ṇḍe jāyate yasmān mārtaṇḍas tena saṃsmṛtaḥ / rajoguṇamayaṃ yattad rūpaṃ tasya mahātmanaḥ / caturmukhaḥ sa bhagavān abhūl lokapitāmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन सृष्टं जगत् सर्वं सदेवासुरमानुषम् । तमवेहि रजोरूपं महत् सत्त्वम् उदाहृतम्
yena sṛṣṭaṃ jagat sarvaṃ sadevāsuramānuṣam / tamavehi rajorūpaṃ mahat sattvam udāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.