*मनुर् उवाच अहो कष्टतरं चैतद् अङ्गजागमनं विभो । कथं न दोषमगमत् कर्मणानेन पद्मभूः
*manur uvāca aho kaṣṭataraṃ caitad aṅgajāgamanaṃ vibho / kathaṃ na doṣamagamat karmaṇānena padmabhūḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Matsya Purāṇa 4
परस्परं च सम्बन्धः सगोत्राणाम् अभूत् कथम् । वैवाहिकस्तत्सुतानां छिन्द्धि मे संशयं विभो
parasparaṃ ca sambandhaḥ sagotrāṇām abhūt katham / vaivāhikastatsutānāṃ chinddhi me saṃśayaṃ vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*मत्स्य उवाच दिव्येयमादिसृष्टिस्तु रजोगुणसमुद्भवा । अतीन्द्रियेन्द्रिया तद्वद् अतीन्द्रियशरीरिका
*matsya uvāca divyeyamādisṛṣṭistu rajoguṇasamudbhavā / atīndriyendriyā tadvad atīndriyaśarīrikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यतेजोमयी भूप दिव्यज्ञानसमुद्भवा । न मर्त्यैरभितः शक्या वक्तुं वै मांसचक्षुभिः
divyatejomayī bhūpa divyajñānasamudbhavā / na martyairabhitaḥ śakyā vaktuṃ vai māṃsacakṣubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा भुजंगाः सर्पाणाम् आकाशं विश्वपक्षिणाम् । विदन्ति मार्गं दिव्यानां दिव्या एव न मानवाः
yathā bhujaṃgāḥ sarpāṇām ākāśaṃ viśvapakṣiṇām / vidanti mārgaṃ divyānāṃ divyā eva na mānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्याकार्ये न देवानां शुभाशुभफलप्रदे । यस्मात्तस्मान्न राजेन्द्र तद्विचारो नृणां शुभः
kāryākārye na devānāṃ śubhāśubhaphalaprade / yasmāttasmānna rājendra tadvicāro nṛṇāṃ śubhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यच्च सर्ववेदानाम् अधिष्ठाता चतुर्मुखः । गायत्री ब्रह्मणस्तद्वद् अङ्गभूता निगद्यते
anyacca sarvavedānām adhiṣṭhātā caturmukhaḥ / gāyatrī brahmaṇastadvad aṅgabhūtā nigadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमूर्तं मूर्तिमद् वापि मिथुनं तत्प्रचक्षते । विरिञ्चिर् यत्र भगवांस् तत्र देवी सरस्वती । भारती यत्र यत्रैव तत्र तत्र प्रजापतिः
amūrtaṃ mūrtimad vāpi mithunaṃ tatpracakṣate / viriñcir yatra bhagavāṃs tatra devī sarasvatī / bhāratī yatra yatraiva tatra tatra prajāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथातपो न रहितश् छायया दृश्यते क्वचित् । गायत्री ब्रह्मणःपार्श्वं तथैव न विमुञ्चति
yathātapo na rahitaś chāyayā dṛśyate kvacit / gāyatrī brahmaṇaḥpārśvaṃ tathaiva na vimuñcati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदराशिः स्मृतो ब्रह्मा सावित्री तदधिष्ठिता । तस्मान्न कश्चिद्दोषः स्यात् सावित्रीगमने विभो
vedarāśiḥ smṛto brahmā sāvitrī tadadhiṣṭhitā / tasmānna kaściddoṣaḥ syāt sāvitrīgamane vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि लज्जावनतः प्रजापतिर् अभूत्पुरा । स्वसुतोपगमाद् ब्रह्मा शशाप कुसुमायुधम्
tathāpi lajjāvanataḥ prajāpatir abhūtpurā / svasutopagamād brahmā śaśāpa kusumāyudham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मान्ममाभिभवता मनः संक्षोभितं शरैः । तस्मात्त्वद्देहमचिराद् रुद्रो भस्मीकरिष्यति
yasmānmamābhibhavatā manaḥ saṃkṣobhitaṃ śaraiḥ / tasmāttvaddehamacirād rudro bhasmīkariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रसादयामास कामदेवश्चतुर्मुखम् । न मामकारणे शप्तुं त्वमिहार्हसि मानद
tataḥ prasādayāmāsa kāmadevaścaturmukham / na māmakāraṇe śaptuṃ tvamihārhasi mānada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहमेवंविधः सृष्टस् त्वयैव चतुरानन । इन्द्रियक्षोभजनकः सर्वेषामेव देहिनाम्
ahamevaṃvidhaḥ sṛṣṭas tvayaiva caturānana / indriyakṣobhajanakaḥ sarveṣāmeva dehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीपुंसोरविचारेण मया सर्वत्र सर्वदा । क्षोभ्यं मनः प्रयत्नेन त्वयैवोक्तं पुरा विभो
strīpuṃsoravicāreṇa mayā sarvatra sarvadā / kṣobhyaṃ manaḥ prayatnena tvayaivoktaṃ purā vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादनपराधो ऽहं त्वया शप्तस्तथा विभो । कुरु प्रसादं भगवन् स्वशरीराप्तये पुनः
tasmādanaparādho 'haṃ tvayā śaptastathā vibho / kuru prasādaṃ bhagavan svaśarīrāptaye punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*ब्रह्मोवाच वैवस्वते ऽन्तरे प्राप्ते यादवान्वयसम्भवः । रामो नाम यदा मर्त्यो मत्सत्त्वबलमाश्रितः
*brahmovāca vaivasvate 'ntare prāpte yādavānvayasambhavaḥ / rāmo nāma yadā martyo matsattvabalamāśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवतीर्यासुरध्वंसी द्वारकाम् अधिवत्स्यति । तद्भ्रातुस्तत्समस्य त्वं तदा पुत्रत्वमेष्यसि
avatīryāsuradhvaṃsī dvārakām adhivatsyati / tadbhrātustatsamasya tvaṃ tadā putratvameṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं शरीरमासाद्य भुक्त्वा भोगानशेषतः । ततो भरतवंशान्ते भूत्वा वत्सनृपात्मजः
evaṃ śarīramāsādya bhuktvā bhogānaśeṣataḥ / tato bharatavaṃśānte bhūtvā vatsanṛpātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याधराधिपत्यं च यावद् आभूतसंप्लवम् । सुखानि धर्मतः प्राप्य मत्समीपं गमिष्यसि
vidyādharādhipatyaṃ ca yāvad ābhūtasaṃplavam / sukhāni dharmataḥ prāpya matsamīpaṃ gamiṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं शापप्रसादाभ्याम् उपेतः कुसुमायुधः । शोकप्रमोदाभियुतो जगाम स यथागतम्
evaṃ śāpaprasādābhyām upetaḥ kusumāyudhaḥ / śokapramodābhiyuto jagāma sa yathāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*मनुरुवाच को ऽसौ यदुरिति प्रोक्तो यद्वंशे कामसम्भवः । कथं च दग्धो रुद्रेण किमथ कुसुमायुधः
*manuruvāca ko 'sau yaduriti prokto yadvaṃśe kāmasambhavaḥ / kathaṃ ca dagdho rudreṇa kimatha kusumāyudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरतस्यान्वये कस्य का च सृष्टिः पुराभवत् । एतत्सर्वं समाचक्ष्व मूलतः संशयो हि मे
bharatasyānvaye kasya kā ca sṛṣṭiḥ purābhavat / etatsarvaṃ samācakṣva mūlataḥ saṃśayo hi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*मत्स्य उवाच या सा देहार्धसम्भूता गायत्री ब्रह्मवादिनी । जननी या मनोर्देवी शतरूपा शतेन्द्रिया
*matsya uvāca yā sā dehārdhasambhūtā gāyatrī brahmavādinī / jananī yā manordevī śatarūpā śatendriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रतिर्मनस्तपो बुद्धिर् महान् दिक्सम्भ्रमस् तथा । ततः स शतरूपायां सप्तापत्यान्यजीजनत्
ratirmanastapo buddhir mahān diksambhramas tathā / tataḥ sa śatarūpāyāṃ saptāpatyānyajījanat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये मरीच्यादयः पुत्रा मानसास्तस्य धीमतः । तेषामयमभूल्लोकः सर्वज्ञानात्मकः पुरा
ye marīcyādayaḥ putrā mānasāstasya dhīmataḥ / teṣāmayamabhūllokaḥ sarvajñānātmakaḥ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽसृजद्वामदेवं त्रिशूलवरधारिणम् । सनत्कुमारं च विभुं पूर्वेषामपि पूर्वजम्
tato 'sṛjadvāmadevaṃ triśūlavaradhāriṇam / sanatkumāraṃ ca vibhuṃ pūrveṣāmapi pūrvajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामदेवस्तु भगवान् असृजन्मुखतो द्विजान् । राजन्यान् असृजद्बाह्वोर् विट्छूद्रान् ऊरुपादयोः
vāmadevastu bhagavān asṛjanmukhato dvijān / rājanyān asṛjadbāhvor viṭchūdrān ūrupādayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्युतो ऽशनिमेघांश्च रोहितेन्द्रधनूंषि च । छन्दांसि च ससर्जादौ पर्जन्यं च ततः परम्
vidyuto 'śanimeghāṃśca rohitendradhanūṃṣi ca / chandāṃsi ca sasarjādau parjanyaṃ ca tataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः साध्यगणानीशस् त्रिनेत्रानसृजत्पुनः । कोटीश्च चतुरशीतिं जरामरणवर्जिताः
tataḥ sādhyagaṇānīśas trinetrānasṛjatpunaḥ / koṭīśca caturaśītiṃ jarāmaraṇavarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामो ऽसृजन्नमर्त्यांस् तान् ब्रह्मणा विनिवारितः । नैवंविधा भवेत्सृष्टिर् जरामरणवर्जिता
vāmo 'sṛjannamartyāṃs tān brahmaṇā vinivāritaḥ / naivaṃvidhā bhavetsṛṣṭir jarāmaraṇavarjitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभाशुभात्मिका या तु सैव सृष्टिः प्रशस्यते । एवं स्थितः स तेनादौ सृष्टेः स्थाणुरतो ऽभवत्
śubhāśubhātmikā yā tu saiva sṛṣṭiḥ praśasyate / evaṃ sthitaḥ sa tenādau sṛṣṭeḥ sthāṇurato 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वायम्भुवो मनुर्धीमांस् तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम् । पत्नीमेवाप रूपाढ्याम् अनन्ता नाम नामतः
svāyambhuvo manurdhīmāṃs tapastaptvā suduścaram / patnīmevāpa rūpāḍhyām anantā nāma nāmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियव्रतोत्तानपादौ मनुस्तस्याम् अजीजनत् । धर्मस्य कन्या चतुरा सूनृता नाम भामिनी
priyavratottānapādau manustasyām ajījanat / dharmasya kanyā caturā sūnṛtā nāma bhāminī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तानपादात्तनयान् प्राप मन्थरगामिनी । अपस्यतिम् अपस्यन्तं कीर्तिमन्तं ध्रुवं तथा
uttānapādāttanayān prāpa mantharagāminī / apasyatim apasyantaṃ kīrtimantaṃ dhruvaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तानपादो ऽजनयत् सूनृतायां प्रजापतिः । ध्रुवो वर्षसहस्राणि त्रीणि कृत्वा तपः पुरा
uttānapādo 'janayat sūnṛtāyāṃ prajāpatiḥ / dhruvo varṣasahasrāṇi trīṇi kṛtvā tapaḥ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यमाप ततः स्थानम् अचलं ब्रह्मणो वरात् । तमेव पुरतः कृत्वा ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः
divyamāpa tataḥ sthānam acalaṃ brahmaṇo varāt / tameva purataḥ kṛtvā dhruvaṃ saptarṣayaḥ sthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्या नाम मनोः कन्या ध्रुवाच्छिष्टम् अजीजनत् । अग्निकन्या तु सुच्छाया शिष्टात्सा सुषुवे सुतान्
dhanyā nāma manoḥ kanyā dhruvācchiṣṭam ajījanat / agnikanyā tu succhāyā śiṣṭātsā suṣuve sutān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृपं रिपुं जयं वृत्तं वृकं च वृकतेजसम् । चक्षुषं ब्रह्मदौहित्र्यां वीरिण्यां स रिपुंजयः
kṛpaṃ ripuṃ jayaṃ vṛttaṃ vṛkaṃ ca vṛkatejasam / cakṣuṣaṃ brahmadauhitryāṃ vīriṇyāṃ sa ripuṃjayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीरणस्यात्मजायां तु चक्षुर्मनुमजीजनत् । मनुर् वै राजकन्यायां नड्वलायां स चाक्षुषः
vīraṇasyātmajāyāṃ tu cakṣurmanumajījanat / manur vai rājakanyāyāṃ naḍvalāyāṃ sa cākṣuṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनयामास तनयान् दश शूरानकल्मषान् । ऊरुः पूरुः शतद्युम्नस् तपस्वी सत्यवाग्घविः
janayāmāsa tanayān daśa śūrānakalmaṣān / ūruḥ pūruḥ śatadyumnas tapasvī satyavāgghaviḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निष्टुदतिरात्रश्च सुद्युम्नश्चापराजितः । अभिमन्युस्तु दशमो नड्वलायाम् अजायत
agniṣṭudatirātraśca sudyumnaścāparājitaḥ / abhimanyustu daśamo naḍvalāyām ajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊरोर् अजनयत् पुत्रान् षड् आग्नेयी तु सुप्रभान् । अग्निं सुमनसं ख्यातिं क्रतुमङ्गिरसं गयम्
ūror ajanayat putrān ṣaḍ āgneyī tu suprabhān / agniṃ sumanasaṃ khyātiṃ kratumaṅgirasaṃ gayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृकन्या सुनीथा तु वेनमङ्गादजीजनत् । वेनमन्यायिनं विप्रा ममन्थुस् तत्कराद् अभूत् । पृथुर्नाम महातेजाः स पुत्रौ द्वाव् अजीजनत्
pitṛkanyā sunīthā tu venamaṅgādajījanat / venamanyāyinaṃ viprā mamanthus tatkarād abhūt / pṛthurnāma mahātejāḥ sa putrau dvāv ajījanat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तर्धानस् तु मारीचं शिखण्डिन्यामजीजनत् । हविर्धानात् षड् आग्नेयी धिषणाजनयत् सुतान् । प्राचीनबर्हिषं साङ्गं यमं शुक्रं बलं शुभम्
antardhānas tu mārīcaṃ śikhaṇḍinyāmajījanat / havirdhānāt ṣaḍ āgneyī dhiṣaṇājanayat sutān / prācīnabarhiṣaṃ sāṅgaṃ yamaṃ śukraṃ balaṃ śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राचीनबर्हिर् भगवान् महान् आसीत् प्रजापतिः । हविर्धानाः प्रजास् तेन बहवः सम्प्रवर्तिताः
prācīnabarhir bhagavān mahān āsīt prajāpatiḥ / havirdhānāḥ prajās tena bahavaḥ sampravartitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सवर्णायां तु सामुद्र्यां दशाधत्त सुतान्प्रभुः । सर्वे प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगाः
savarṇāyāṃ tu sāmudryāṃ daśādhatta sutānprabhuḥ / sarve pracetaso nāma dhanurvedasya pāragāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तपोरक्षिता वृक्षा बभुर् लोके समन्ततः । देवादेशाच्च तानग्निर् अदहद्रविनन्दन
tattaporakṣitā vṛkṣā babhur loke samantataḥ / devādeśācca tānagnir adahadravinandana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमकन्याभवत् पत्नी मारीषा नाम विश्रुता । तेभ्यस्तु दक्षमेकं सा पुत्रम् अग्र्यम् अजीजनत्
somakanyābhavat patnī mārīṣā nāma viśrutā / tebhyastu dakṣamekaṃ sā putram agryam ajījanat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षादनन्तरं वृक्षान् औषधानि च सर्वशः । अजीजनत्सोमकन्या नदीं चन्द्रवतीं तथा
dakṣādanantaraṃ vṛkṣān auṣadhāni ca sarvaśaḥ / ajījanatsomakanyā nadīṃ candravatīṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमांशस्य च तस्यापि दक्षस्याशीतिकोटयः । वक्ष्ये तासां तु विस्तारं लोके यः सुप्रतिष्ठितः
somāṃśasya ca tasyāpi dakṣasyāśītikoṭayaḥ / vakṣye tāsāṃ tu vistāraṃ loke yaḥ supratiṣṭhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विपदश्चाभवन् केचित् केचिद् बहुपदा नराः । वलीमुखाः शङ्कुकर्णाः कर्णप्रावरणास् तथा
dvipadaścābhavan kecit kecid bahupadā narāḥ / valīmukhāḥ śaṅkukarṇāḥ karṇaprāvaraṇās tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वऋक्षमुखाः केचित् केचित् सिंहाननास्तथा । श्वसूकरमुखाः केचित् केचिदुष्ट्रमुखास् तथा
aśvaṛkṣamukhāḥ kecit kecit siṃhānanāstathā / śvasūkaramukhāḥ kecit keciduṣṭramukhās tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनयामास धर्मात्मा म्लेच्छान्सर्वाननेकशः । स सृष्ट्वा मनसा दक्षः स्त्रियः पश्चादजीजनत्
janayāmāsa dharmātmā mlecchānsarvānanekaśaḥ / sa sṛṣṭvā manasā dakṣaḥ striyaḥ paścādajījanat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । सप्तविंशतिं सोमाय ददौ नक्षत्रसंज्ञिताः । देवासुरमनुष्यादि ताभ्यः सर्वमभूज्जगत्
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa / saptaviṃśatiṃ somāya dadau nakṣatrasaṃjñitāḥ / devāsuramanuṣyādi tābhyaḥ sarvamabhūjjagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.