*नारद उवाच भूर्लोको ऽथ भुवर्लोकः स्वर्लोको ऽथ महर्जनः । तपः सत्यं च सप्तैते देवलोकाः प्रकीर्तिताः
*nārada uvāca bhūrloko 'tha bhuvarlokaḥ svarloko 'tha maharjanaḥ / tapaḥ satyaṃ ca saptaite devalokāḥ prakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्यायेण तु सर्वेषाम् आधिपत्यं कथं भवेत् । इह लोके शुभं रूपम् आयुः सौभाग्यमेव च । लक्ष्मीश्च विपुला नाथ कथं स्यात्पुरसूदन
paryāyeṇa tu sarveṣām ādhipatyaṃ kathaṃ bhavet / iha loke śubhaṃ rūpam āyuḥ saubhāgyameva ca / lakṣmīśca vipulā nātha kathaṃ syātpurasūdana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*महेश्वर उवाच पुरा हुताशनः सार्धं मारुतेन महीतले । आदिष्टः पुरुहूतेन विनाशाय सुरद्विषाम्
*maheśvara uvāca purā hutāśanaḥ sārdhaṃ mārutena mahītale / ādiṣṭaḥ puruhūtena vināśāya suradviṣām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्दग्धेषु ततस्तेन दानवेषु सहस्रशः । तारकः कमलाक्षश्च कालदंष्ट्रः परावसुः । विरोचनश्च संग्रामाद् अपलायंस्तपोधन
nirdagdheṣu tatastena dānaveṣu sahasraśaḥ / tārakaḥ kamalākṣaśca kāladaṃṣṭraḥ parāvasuḥ / virocanaśca saṃgrāmād apalāyaṃstapodhana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्भः सामुद्रमाविश्य संनिवेशमकुर्वत । अशक्या इति ते ऽप्यग्नि-मारुताभ्यामुपेक्षिताः
ambhaḥ sāmudramāviśya saṃniveśamakurvata / aśakyā iti te 'pyagni-mārutābhyāmupekṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रभृति ते देवान् मनुष्यान्सह जङ्गमान् । संपीड्य च मुनीन्सर्वान् प्रविशन्ति पुनर्जलम्
tataḥ prabhṛti te devān manuṣyānsaha jaṅgamān / saṃpīḍya ca munīnsarvān praviśanti punarjalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वर्षसहस्राणि वीराः पञ्च च सप्त च । जलदुर्गबलाद्ब्रह्मन् पीडयन्ति जगत्त्रयम्
evaṃ varṣasahasrāṇi vīrāḥ pañca ca sapta ca / jaladurgabalādbrahman pīḍayanti jagattrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः परमथो वह्नि-मारुतावमराधिपः । आदिदेश चिरादम्बु-निधिरेष विशोष्यताम्
tataḥ paramatho vahni-mārutāvamarādhipaḥ / ādideśa cirādambu-nidhireṣa viśoṣyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मादस्मद्द्विषामेष शरणं वरुणालयः । तस्माद्भवद्भ्यामद्यैव क्षयमेष प्रणीयताम्
yasmādasmaddviṣāmeṣa śaraṇaṃ varuṇālayaḥ / tasmādbhavadbhyāmadyaiva kṣayameṣa praṇīyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावूचतुस्ततः शक्रम् उभौ शम्बरसूदनम् । अधर्म एष देवेन्द्र सागरस्य विनाशनम्
tāvūcatustataḥ śakram ubhau śambarasūdanam / adharma eṣa devendra sāgarasya vināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्माज्जीवनिकायस्य महतः संक्षयो भवेत् । तस्मान्न पापमद्यावां करवाव पुरंदर
yasmājjīvanikāyasya mahataḥ saṃkṣayo bhavet / tasmānna pāpamadyāvāṃ karavāva puraṃdara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्य योजनमात्रे ऽपि जीवकोटिशतानि च । निवसन्ति सुरश्रेष्ठ स कथं नाशमर्हति
asya yojanamātre 'pi jīvakoṭiśatāni ca / nivasanti suraśreṣṭha sa kathaṃ nāśamarhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तः सुरेन्द्रस्तु कोपात् संरक्तलोचनः । उवाचेदं वचो रोषान् निर्दहन्निव पावकम्
evamuktaḥ surendrastu kopāt saṃraktalocanaḥ / uvācedaṃ vaco roṣān nirdahanniva pāvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न धर्माधर्मसंयोगं प्राप्नुवन्त्यमराः क्वचित् । भवतोस्तु विशेषेण माहात्म्यं चाधितिष्ठतोः
na dharmādharmasaṃyogaṃ prāpnuvantyamarāḥ kvacit / bhavatostu viśeṣeṇa māhātmyaṃ cādhitiṣṭhatoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदाज्ञालङ्घनं यस्मान् मारुतेन समं त्वया । मुनिव्रतमहिंसादि परिगृह्य त्वया कृतम् । धर्मार्थशास्त्ररहितं शत्रुं प्रति विभावसो
madājñālaṅghanaṃ yasmān mārutena samaṃ tvayā / munivratamahiṃsādi parigṛhya tvayā kṛtam / dharmārthaśāstrarahitaṃ śatruṃ prati vibhāvaso
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादेकेन वपुषा मुनिरूपेण मानुषे । मारुतेन समं लोके तव जन्म भविष्यति
tasmādekena vapuṣā munirūpeṇa mānuṣe / mārutena samaṃ loke tava janma bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा च मानुषत्वे ऽपि त्वयागस्त्येन शोषितः । भविष्यत्युदधिर्वह्ने तदा देवत्वमाप्स्यसि
yadā ca mānuṣatve 'pi tvayāgastyena śoṣitaḥ / bhaviṣyatyudadhirvahne tadā devatvamāpsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतीन्द्रशापात्पतितौ तत्क्षणात्तौ महीतले । अवाप्तावेकदेहेन कुम्भाज्जन्म तपोधन
itīndraśāpātpatitau tatkṣaṇāttau mahītale / avāptāvekadehena kumbhājjanma tapodhana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मित्रावरुणयोर्वीर्याद् वसिष्ठस्यानुजो ऽभवत् । अगस्त्य इत्युग्रतपाः संबभूव पुनर्मुनिः
mitrāvaruṇayorvīryād vasiṣṭhasyānujo 'bhavat / agastya ityugratapāḥ saṃbabhūva punarmuniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*नारद उवाच सम्भूतः स कथं भ्राता वसिष्ठस्याभवन्मुनिः । कथं च मित्रावरुणौ पितरावस्य तौ स्मृतौ । जन्म कुम्भादगस्त्यस्य कथं स्यात्पुरसूदन
*nārada uvāca sambhūtaḥ sa kathaṃ bhrātā vasiṣṭhasyābhavanmuniḥ / kathaṃ ca mitrāvaruṇau pitarāvasya tau smṛtau / janma kumbhādagastyasya kathaṃ syātpurasūdana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*ईश्वर उवाच पुरा पुराणपुरुषः कदाचिद्गन्धमादने । भूत्वा धर्मसुतो विष्णुश् चचार विपुलं तपः
*īśvara uvāca purā purāṇapuruṣaḥ kadācidgandhamādane / bhūtvā dharmasuto viṣṇuś cacāra vipulaṃ tapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपसा तस्य भीतेन विघ्नार्थं प्रेषितावुभौ । शक्रेण माधवानङ्गाव् अप्सरोगणसंयुतौ
tapasā tasya bhītena vighnārthaṃ preṣitāvubhau / śakreṇa mādhavānaṅgāv apsarogaṇasaṃyutau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा न गीतवाद्येन नाङ्गरागादिना हरिः । न काममाधवाभ्यां च विषयान्प्रति चुक्षुभे
yadā na gītavādyena nāṅgarāgādinā hariḥ / na kāmamādhavābhyāṃ ca viṣayānprati cukṣubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा काममधुस्त्रीणां विषादम् अगमद्गणः । संक्षोभाय ततस्तेषां स्वोरुदेशान्नराग्रजः । नारीमुत्पादयामास त्रैलोक्यजनमोहिनीम्
tadā kāmamadhustrīṇāṃ viṣādam agamadgaṇaḥ / saṃkṣobhāya tatasteṣāṃ svorudeśānnarāgrajaḥ / nārīmutpādayāmāsa trailokyajanamohinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संक्षुब्धास्तु तया देवास् तौ तु देववरावुभौ । अप्सरोभिः समक्षं हि देवानामब्रवीद्धरिः
saṃkṣubdhāstu tayā devās tau tu devavarāvubhau / apsarobhiḥ samakṣaṃ hi devānāmabravīddhariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्सरा इति सामान्या देवानामब्रवीद्धरिः । उर्वशीति च नाम्नेयं लोके ख्यातिं गमिष्यति
apsarā iti sāmānyā devānāmabravīddhariḥ / urvaśīti ca nāmneyaṃ loke khyātiṃ gamiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कामयमानेन मित्रेणाहूय सोर्वशी । उक्ता मां रमयस्वेति बाढम् इत्यब्रवीत्तु सा
tataḥ kāmayamānena mitreṇāhūya sorvaśī / uktā māṃ ramayasveti bāḍham ityabravīttu sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छन्ती चाम्बरं तद्वत् स्तोकमिन्दीवरेक्षणा । वरुणेन धृता पश्चाद् वरुणं नाभ्यनन्दत
gacchantī cāmbaraṃ tadvat stokamindīvarekṣaṇā / varuṇena dhṛtā paścād varuṇaṃ nābhyanandata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मित्रेणाहं वृता पूर्वम् अद्य भार्या न ते विभो । उवाच वरुणश्चित्तं मयि संन्यस्य गम्यताम्
mitreṇāhaṃ vṛtā pūrvam adya bhāryā na te vibho / uvāca varuṇaścittaṃ mayi saṃnyasya gamyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतायां बाढमित्युक्त्वा मित्रः शापमदात्तदा । तस्यै मानुषलोके त्वं गच्छ सोमसुतात्मजम्
gatāyāṃ bāḍhamityuktvā mitraḥ śāpamadāttadā / tasyai mānuṣaloke tvaṃ gaccha somasutātmajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भजस्वेति यतो वेश्या धर्म एष त्वया कृतः । जलकुम्भे ततो वीर्यं मित्रेण वरुणेन च । प्रक्षिप्तमथ संजातौ द्वावेव मुनिसत्तमौ
bhajasveti yato veśyā dharma eṣa tvayā kṛtaḥ / jalakumbhe tato vīryaṃ mitreṇa varuṇena ca / prakṣiptamatha saṃjātau dvāveva munisattamau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निमिर्नाम सह स्त्रीभिः पुरा द्यूतमदीव्यत । तत्रान्तरे ऽभ्याजगाम वसिष्ठो ब्रह्मसम्भवः
nimirnāma saha strībhiḥ purā dyūtamadīvyata / tatrāntare 'bhyājagāma vasiṣṭho brahmasambhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पूजामकुर्वन्तं शशाप स मुनिर्नृपम् । विदेहस्त्वं भवस्वेति ततस्तेनाप्यसौ मुनिः
tasya pūjāmakurvantaṃ śaśāpa sa munirnṛpam / videhastvaṃ bhavasveti tatastenāpyasau muniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्यशापाच्च तयोर् विगते इव चेतसी । जग्मतुः शापनाशाय ब्रह्माणं जगतः पतिम्
anyonyaśāpācca tayor vigate iva cetasī / jagmatuḥ śāpanāśāya brahmāṇaṃ jagataḥ patim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ब्रह्मण आदेशाल् लोचनेष्ववसन्निमिः । निमेषाः स्युश्च लोकानां तद्विश्रामाय नारद
atha brahmaṇa ādeśāl locaneṣvavasannimiḥ / nimeṣāḥ syuśca lokānāṃ tadviśrāmāya nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठो ऽप्यभवत्तस्मिञ् जलकुम्भे च पूर्ववत् । ततः श्वेतश्चतुर्बाहुः साक्षसूत्रकमण्डलुः । अगस्त्य इति शान्तात्मा बभूव ऋषिसत्तमः
vasiṣṭho 'pyabhavattasmiñ jalakumbhe ca pūrvavat / tataḥ śvetaścaturbāhuḥ sākṣasūtrakamaṇḍaluḥ / agastya iti śāntātmā babhūva ṛṣisattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मलयस्यैकदेशे तु वैखानसविधानतः । सभार्यः संवृतो विप्रैस् तपश्चक्रे सुदुश्चरम्
malayasyaikadeśe tu vaikhānasavidhānataḥ / sabhāryaḥ saṃvṛto viprais tapaścakre suduścaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कालेन महता तारकाद् अतिपीडितम् । जगद्वीक्ष्य स कोपेन पीतवान्वरुणालयम्
tataḥ kālena mahatā tārakād atipīḍitam / jagadvīkṣya sa kopena pītavānvaruṇālayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽस्य वरदाः सर्वे बभूवुः शंकरादयः । ब्रह्मा विष्णुश्च भगवान् वरदानाय जग्मतुः । वरं वृणीष्व भद्रं ते यदभीष्टं च वै मुने
tato 'sya varadāḥ sarve babhūvuḥ śaṃkarādayaḥ / brahmā viṣṇuśca bhagavān varadānāya jagmatuḥ / varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te yadabhīṣṭaṃ ca vai mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*अगस्त्य उवाच यावद्ब्रह्मसहस्राणां पञ्चविंशतिकोटयः । वैमानिको भविष्यामि दक्षिणाचलवर्त्मनि
*agastya uvāca yāvadbrahmasahasrāṇāṃ pañcaviṃśatikoṭayaḥ / vaimāniko bhaviṣyāmi dakṣiṇācalavartmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्विमानोदये कुर्याद् यः कश्चित्पूजनं मम । स सप्तलोकाधिपतिः पर्यायेण भविष्यति
madvimānodaye kuryād yaḥ kaścitpūjanaṃ mama / sa saptalokādhipatiḥ paryāyeṇa bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*ईश्वर उवाच एवमस्त्विति ते ऽप्युक्त्वा जग्मुर्देवा यथागतम् । तस्मादर्घः प्रदातव्यो ह्य् अगस्त्यस्य सदा बुधैः
*īśvara uvāca evamastviti te 'pyuktvā jagmurdevā yathāgatam / tasmādarghaḥ pradātavyo hy agastyasya sadā budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*नारद उवाच कथमर्घप्रदानं तु कर्तव्यं तस्य वै विभो । विधानं यदगस्त्यस्य पूजने तद्वदस्व मे
*nārada uvāca kathamarghapradānaṃ tu kartavyaṃ tasya vai vibho / vidhānaṃ yadagastyasya pūjane tadvadasva me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*ईश्वर उवाच प्रत्यूषसमये विद्वान् कुर्यादस्योदये निशि । स्नानं शुक्लतिलैस्तद्वच् छुक्लमाल्याम्बरो गृही
*īśvara uvāca pratyūṣasamaye vidvān kuryādasyodaye niśi / snānaṃ śuklatilaistadvac chuklamālyāmbaro gṛhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थापयेदव्रणं कुम्भं माल्यवस्त्रविभूषितम् । पञ्चरत्नसमायुक्तं घृतपात्रसमन्वितम् । नानाभक्ष्यफलैर्युक्तं ताम्रपात्रसमन्वितम्
sthāpayedavraṇaṃ kumbhaṃ mālyavastravibhūṣitam / pañcaratnasamāyuktaṃ ghṛtapātrasamanvitam / nānābhakṣyaphalairyuktaṃ tāmrapātrasamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गुष्ठमात्रं पुरुषं तथैव सौवर्णम् अत्यायतबाहुदण्डम् । चतुर्मुखं कुम्भमुखे निधाय धान्यानि सप्ताम्बरसंयुतानि
aṅguṣṭhamātraṃ puruṣaṃ tathaiva sauvarṇam atyāyatabāhudaṇḍam / caturmukhaṃ kumbhamukhe nidhāya dhānyāni saptāmbarasaṃyutāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकांस्यपात्राक्षतशुक्तियुक्तं मन्त्रेण दद्याद्द्विजपुंगवाय । उत्क्षिप्य लम्बोदरदीर्घबाहुम् अनन्यचेता यमदिङ्मुखः सन्
sakāṃsyapātrākṣataśuktiyuktaṃ mantreṇa dadyāddvijapuṃgavāya / utkṣipya lambodaradīrghabāhum ananyacetā yamadiṅmukhaḥ san
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतां च दद्याद्यदि शक्तिरस्ति रौप्यैः खुरैर् हेममुखीं सवत्साम् । धेनुं नरः क्षीरवतीं प्रणम्य सवत्सघण्टाभरणां द्विजाय
śvetāṃ ca dadyādyadi śaktirasti raupyaiḥ khurair hemamukhīṃ savatsām / dhenuṃ naraḥ kṣīravatīṃ praṇamya savatsaghaṇṭābharaṇāṃ dvijāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आ सप्तरात्रोदयम् एतदस्य दातव्यमेतत्सकलं नरेण । यावत्समाः सप्त दशाथवा स्युर् अथोर्ध्वमप्यत्र वदन्ति केचित्
ā saptarātrodayam etadasya dātavyametatsakalaṃ nareṇa / yāvatsamāḥ sapta daśāthavā syur athordhvamapyatra vadanti kecit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काशपुष्पप्रतीकाश वह्निमारुतसम्भव । मित्रावरुणयोः पुत्र कुम्भयोने नमो ऽस्तु ते
kāśapuṣpapratīkāśa vahnimārutasambhava / mitrāvaruṇayoḥ putra kumbhayone namo 'stu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विन्ध्यवृद्धिक्षयकर मेघतोयविषापह । रत्नवल्लभ देवेश लङ्कावासिन्नमो ऽस्तु ते
vindhyavṛddhikṣayakara meghatoyaviṣāpaha / ratnavallabha deveśa laṅkāvāsinnamo 'stu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातापी भक्षितो येन समुद्रः शोषितः पुरा । लोपामुद्रापतिः श्रीमान् यो ऽसौ तस्मै नमो नमः
vātāpī bhakṣito yena samudraḥ śoṣitaḥ purā / lopāmudrāpatiḥ śrīmān yo 'sau tasmai namo namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजपुत्रि महाभागे ऋषिपत्नि वरानने । लोपामुद्रे नमस्तुभ्यम् अर्घो मे प्रतिगृह्यताम् । प्रत्यब्दं तु फलत्यागम् एवं कुर्वन्न सीदति
rājaputri mahābhāge ṛṣipatni varānane / lopāmudre namastubhyam argho me pratigṛhyatām / pratyabdaṃ tu phalatyāgam evaṃ kurvanna sīdati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
होमं कृत्वा ततः पश्चाद् वर्जयेन्मानवः फलम् । अनेन विधिना यस्तु पुमानर्घ्यं निवेदयेत्
homaṃ kṛtvā tataḥ paścād varjayenmānavaḥ phalam / anena vidhinā yastu pumānarghyaṃ nivedayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमं लोकं स चाप्नोति रूपारोग्यसमन्वितः । द्वितीयेन भुवर्लोकं स्वर्गलोकं ततः परम्
imaṃ lokaṃ sa cāpnoti rūpārogyasamanvitaḥ / dvitīyena bhuvarlokaṃ svargalokaṃ tataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तैव लोकानाप्नोति सप्तार्घान् यः प्रयच्छति । यावदायुश्च यः कुर्यात् परं ब्रह्माधिगच्छति
saptaiva lokānāpnoti saptārghān yaḥ prayacchati / yāvadāyuśca yaḥ kuryāt paraṃ brahmādhigacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह पठति शृणोति वा य एतद् युगलमुनिप्रभवार्घ्यसम्प्रदानम् । मतिमपि च ददाति सो ऽपि विष्णोर् भवनगतः परिपूज्यते ऽमरौघैः
iha paṭhati śṛṇoti vā ya etad yugalamuniprabhavārghyasampradānam / matimapi ca dadāti so 'pi viṣṇor bhavanagataḥ paripūjyate 'maraughaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.