Library·Matsya Purāṇa·72

Matsya Purāṇa 72

*ईश्वर उवाच शृणु चान्यद्भविष्यं यद् रूपसम्पद्विधायकम् । भविष्यति युगे तस्मिन् द्वापरान्ते पितामह । पिप्पलादस्य संवादो युधिष्ठिरपुरःसरैः

*īśvara uvāca śṛṇu cānyadbhaviṣyaṃ yad rūpasampadvidhāyakam / bhaviṣyati yuge tasmin dvāparānte pitāmaha / pippalādasya saṃvādo yudhiṣṭhirapuraḥsaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसन्तं नैमिषारण्ये पिप्पलादं महामुनिम् । अभिगम्य तदा चैनं प्रश्नमेकं करिष्यति । युधिष्ठिरो धर्मपुत्रो धर्मयुक्तस्तपोधनम्

vasantaṃ naimiṣāraṇye pippalādaṃ mahāmunim / abhigamya tadā cainaṃ praśnamekaṃ kariṣyati / yudhiṣṭhiro dharmaputro dharmayuktastapodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*युधिष्ठिर उवाच कथमारोग्यमैश्वर्यं मतिर्धर्मे गतिस्तथा । अव्यङ्गता शिवे भक्तिर् वैष्णवो वा भवेत्कथम्

*yudhiṣṭhira uvāca kathamārogyamaiśvaryaṃ matirdharme gatistathā / avyaṅgatā śive bhaktir vaiṣṇavo vā bhavetkatham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*ईश्वर उवाच तस्योत्तरमिदं ब्रह्मन् पिप्पलादस्य धीमतः । शृणुष्व यद्वक्ष्यति वै धर्मपुत्राय धार्मिकः

*īśvara uvāca tasyottaramidaṃ brahman pippalādasya dhīmataḥ / śṛṇuṣva yadvakṣyati vai dharmaputrāya dhārmikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*पिप्पलाद उवाच साधु पृष्टं त्वया भद्र इदानीं कथयामि ते । अङ्गारव्रतम् इत्येतत् स वक्ष्यति महीपतेः

*pippalāda uvāca sādhu pṛṣṭaṃ tvayā bhadra idānīṃ kathayāmi te / aṅgāravratam ityetat sa vakṣyati mahīpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । विरोचनस्य संवादं भार्गवस्य च धीमतः

atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam / virocanasya saṃvādaṃ bhārgavasya ca dhīmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रह्लादस्य सुतं दृष्ट्वा द्विरष्टपरिवत्सरम् । रूपेणाप्रतिमं कान्त्या सो ऽहसद्भृगुनन्दनः

prahlādasya sutaṃ dṛṣṭvā dviraṣṭaparivatsaram / rūpeṇāpratimaṃ kāntyā so 'hasadbhṛgunandanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधु साधु महाबाहो विरोचन शिवं तव । तत्तथा हसितं तस्य पप्रच्छ सुरसूदनः

sādhu sādhu mahābāho virocana śivaṃ tava / tattathā hasitaṃ tasya papraccha surasūdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मन्किमर्थमेतत्ते हास्यमाकस्मिकं कृतम् । साधुसाध्विति मामेवम् उक्तवांस्त्वं वदस्व मे

brahmankimarthametatte hāsyamākasmikaṃ kṛtam / sādhusādhviti māmevam uktavāṃstvaṃ vadasva me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमेवंवादिनं शुक्र उवाच वदतां वरः । विस्मयाद्व्रतमाहात्म्याद् धास्यमेतत्कृतं मया

tamevaṃvādinaṃ śukra uvāca vadatāṃ varaḥ / vismayādvratamāhātmyād dhāsyametatkṛtaṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा दक्षविनाशाय कुपितस्य तु शूलिनः । अथ तद्भीमवक्त्रस्य स्वेदबिन्दुर्ललाटजः

purā dakṣavināśāya kupitasya tu śūlinaḥ / atha tadbhīmavaktrasya svedabindurlalāṭajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भित्त्वा स सप्त पातालान् अदहत्सप्त सागरान् । अनेकवक्त्रनयनो ज्वलज्ज्वलनभीषणः

bhittvā sa sapta pātālān adahatsapta sāgarān / anekavaktranayano jvalajjvalanabhīṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीरभद्र इति ख्यातः करपादायुतैर्युतः । कृत्वासौ यज्ञमथनं पुनर्भूतलसम्भवः । त्रिजगन्निर्दहन्भूयः शिवेन विनिवारितः

vīrabhadra iti khyātaḥ karapādāyutairyutaḥ / kṛtvāsau yajñamathanaṃ punarbhūtalasambhavaḥ / trijagannirdahanbhūyaḥ śivena vinivāritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतं त्वया वीरभद्र दक्षयज्ञविनाशनम् । इदानीमलमेतेन लोकदाहेन कर्मणा

kṛtaṃ tvayā vīrabhadra dakṣayajñavināśanam / idānīmalametena lokadāhena karmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्तिप्रदाता सर्वेषां ग्रहाणां प्रथमो भव । प्रेक्षिष्यन्ते जनाः पूजां करिष्यन्ति वरान्मम

śāntipradātā sarveṣāṃ grahāṇāṃ prathamo bhava / prekṣiṣyante janāḥ pūjāṃ kariṣyanti varānmama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गारक इति ख्यातिं गमिष्यसि धरात्मज । देवलोके ऽद्वितीयं च तव रूपं भविष्यति

aṅgāraka iti khyātiṃ gamiṣyasi dharātmaja / devaloke 'dvitīyaṃ ca tava rūpaṃ bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये च त्वां पूजयिष्यन्ति चतुर्थ्यां त्वद्दिने नराः । रूपमारोग्यमैश्वर्यं तेष्वनन्तं भविष्यति

ye ca tvāṃ pūjayiṣyanti caturthyāṃ tvaddine narāḥ / rūpamārogyamaiśvaryaṃ teṣvanantaṃ bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्तस्तदा शान्तिम् अगमत् कामरूपधृक् । संजातस्तत्क्षणाद्राजन् ग्रहत्वम् अगमत्पुनः

evamuktastadā śāntim agamat kāmarūpadhṛk / saṃjātastatkṣaṇādrājan grahatvam agamatpunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कदाचिद्भवांस्तस्य पूजार्घ्यादिकमुत्तमम् । दृष्टवान्क्रियमाणं च शूद्रेण च व्यवस्थितः

sa kadācidbhavāṃstasya pūjārghyādikamuttamam / dṛṣṭavānkriyamāṇaṃ ca śūdreṇa ca vyavasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन त्वं रूपवाञ्जातः सुरशत्रुकुलोद्वह । विविधा च रुचिर्जाता यस्मात्तव विदूरगा

tena tvaṃ rūpavāñjātaḥ suraśatrukulodvaha / vividhā ca rucirjātā yasmāttava vidūragā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरोचन इति प्राहुस् तस्मात्त्वां देवदानवाः । शूद्रेण क्रियमाणस्य व्रतस्य तव दर्शनात् । ईदृशीं रूपसम्पत्तिं दृष्ट्वा विस्मितवानहम्

virocana iti prāhus tasmāttvāṃ devadānavāḥ / śūdreṇa kriyamāṇasya vratasya tava darśanāt / īdṛśīṃ rūpasampattiṃ dṛṣṭvā vismitavānaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधु साध्विति तेनोक्तम् अहो माहात्म्यमुत्तमम् । पश्यतो ऽपि भवेद्रूपम् ऐश्वर्यं किमु कुर्वतः

sādhu sādhviti tenoktam aho māhātmyamuttamam / paśyato 'pi bhavedrūpam aiśvaryaṃ kimu kurvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्माच्च भक्त्या धरणीसुतस्य विनिन्द्यमानेन गवादिदानम् । आलोकितं तेन सुरारिगर्भे सम्भूतिरेषा तव दैत्य जाता

yasmācca bhaktyā dharaṇīsutasya vinindyamānena gavādidānam / ālokitaṃ tena surārigarbhe sambhūtireṣā tava daitya jātā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*ईश्वर उवाच अथ तद्वचनं श्रुत्वा भार्गवस्य महात्मनः । प्रह्रादनन्दनो वीरः पुनः पप्रच्छ विस्मितः

*īśvara uvāca atha tadvacanaṃ śrutvā bhārgavasya mahātmanaḥ / prahrādanandano vīraḥ punaḥ papraccha vismitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*विरोचन उवाच भगवंस्तद्व्रतं सम्यक् श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः । दीयमानं तु यद्दानं मया दृष्टं भवान्तरे

*virocana uvāca bhagavaṃstadvrataṃ samyak śrotumicchāmi tattvataḥ / dīyamānaṃ tu yaddānaṃ mayā dṛṣṭaṃ bhavāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माहात्म्यं च विधिं तस्य यथावद्वक्तुमर्हसि । इति तद्वचनं श्रुत्वा पुनः प्रोवाच विस्तरात्

māhātmyaṃ ca vidhiṃ tasya yathāvadvaktumarhasi / iti tadvacanaṃ śrutvā punaḥ provāca vistarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*शुक्र उवाच चतुर्थ्यङ्गारकदिने यदा भवति दानव । मृदा स्नानं तदा कुर्यात् पद्मरागविभूषितः

*śukra uvāca caturthyaṅgārakadine yadā bhavati dānava / mṛdā snānaṃ tadā kuryāt padmarāgavibhūṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निर्मूर्धा दिवो मन्त्रं जपन्नास्ते उदङ्मुखः । शूद्रस्तूष्णीं स्मरन्भौमम् आस्ते भोगविवर्जितः

agnirmūrdhā divo mantraṃ japannāste udaṅmukhaḥ / śūdrastūṣṇīṃ smaranbhaumam āste bhogavivarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथास्तमित आदित्ये गोमयेनानुलेपयेत् । प्राङ्गणं पुष्पमालाभिर् अक्षताभिः समन्ततः

tathāstamita āditye gomayenānulepayet / prāṅgaṇaṃ puṣpamālābhir akṣatābhiḥ samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यर्च्याभिलिखेत्पद्मं कुङ्कुमेनाष्टपत्त्रकम् । कुङ्कुमस्याप्यभावे तु रक्तचन्दनमिष्यते

abhyarcyābhilikhetpadmaṃ kuṅkumenāṣṭapattrakam / kuṅkumasyāpyabhāve tu raktacandanamiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारः करकाः कार्या भक्ष्यभोज्यसमन्विताः । तण्डुलै रक्तशालीयैः पद्मरागैश्च संयुताः

catvāraḥ karakāḥ kāryā bhakṣyabhojyasamanvitāḥ / taṇḍulai raktaśālīyaiḥ padmarāgaiśca saṃyutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुष्कोणेषु तान्कृत्वा फलानि विविधानि च । गन्धमाल्यादिकं सर्वं तथैव विनिवेदयेत्

catuṣkoṇeṣu tānkṛtvā phalāni vividhāni ca / gandhamālyādikaṃ sarvaṃ tathaiva vinivedayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुवर्णशृङ्गीं कपिलाम् अथार्च्य रौप्यैः सुरैः कांस्यदोहां सवत्साम् । धुरंधरं रक्तमतीव सौम्यं धान्यानि सप्ताम्बरसंयुतानि

suvarṇaśṛṅgīṃ kapilām athārcya raupyaiḥ suraiḥ kāṃsyadohāṃ savatsām / dhuraṃdharaṃ raktamatīva saumyaṃ dhānyāni saptāmbarasaṃyutāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुष्ठमात्रं पुरुषं तथैव सौवर्णमत्यायतबाहुदण्डम् । चतुर्भुजं हेममये निविष्टं पात्रे गुडस्योपरि सर्पियुक्ते

aṅguṣṭhamātraṃ puruṣaṃ tathaiva sauvarṇamatyāyatabāhudaṇḍam / caturbhujaṃ hemamaye niviṣṭaṃ pātre guḍasyopari sarpiyukte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समस्तयज्ञाय जितेन्द्रियाय पात्राय शीलान्वयसंयुताय । दातव्यमेतत्सकलं द्विजाय कुटुम्बिने नैव तु दाम्भिकाय । समर्पयेद्विप्रवराय भक्त्या कृताञ्जलिः पूर्वमुदीर्य मन्त्रम्

samastayajñāya jitendriyāya pātrāya śīlānvayasaṃyutāya / dātavyametatsakalaṃ dvijāya kuṭumbine naiva tu dāmbhikāya / samarpayedvipravarāya bhaktyā kṛtāñjaliḥ pūrvamudīrya mantram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमिपुत्र महाभाग स्वेदोद्भव पिनाकिनः । रूपार्थी त्वां प्रपन्नो ऽहं गृहाणार्घ्यं नमो ऽस्तु ते

bhūmiputra mahābhāga svedodbhava pinākinaḥ / rūpārthī tvāṃ prapanno 'haṃ gṛhāṇārghyaṃ namo 'stu te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रेणानेन दत्त्वार्घ्यं रक्तचन्दनवारिणा । ततो ऽर्चयेद्विप्रवरं रक्तमाल्याम्बरादिभिः

mantreṇānena dattvārghyaṃ raktacandanavāriṇā / tato 'rcayedvipravaraṃ raktamālyāmbarādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दद्यात्तेनैव मन्त्रेण भौमं गोमिथुनान्वितम् । शय्यां च शक्तितो दद्यात् सर्वोपस्करसंयुताम्

dadyāttenaiva mantreṇa bhaumaṃ gomithunānvitam / śayyāṃ ca śaktito dadyāt sarvopaskarasaṃyutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्यदिष्टतमं लोके यच्चास्य दयितं गृहे । तत्तद्गुणवते देयं तदेवाक्षय्यमिच्छता

yadyadiṣṭatamaṃ loke yaccāsya dayitaṃ gṛhe / tattadguṇavate deyaṃ tadevākṣayyamicchatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदक्षिणं ततः कृत्वा विसर्ज्य द्विजपुंगवम् । नक्तमक्षारलवणम् अश्नीयाद्घृतसंयुतम्

pradakṣiṇaṃ tataḥ kṛtvā visarjya dvijapuṃgavam / naktamakṣāralavaṇam aśnīyādghṛtasaṃyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्त्या यस्तु पुनः कुर्याद् एवमङ्गारकाष्टकम् । चतुरो वाथ वा तस्य यत्पुण्यं तद्वदामि ते

bhaktyā yastu punaḥ kuryād evamaṅgārakāṣṭakam / caturo vātha vā tasya yatpuṇyaṃ tadvadāmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपसौभाग्यसम्पन्नः पुनर्जन्मनि जन्मनि । विष्णौ वाथ शिवे भक्तः सप्तद्वीपाधिपो भवेत्

rūpasaubhāgyasampannaḥ punarjanmani janmani / viṣṇau vātha śive bhaktaḥ saptadvīpādhipo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्त कल्पसहस्राणि रुद्रलोके महीयते । तस्मात्त्वमपि दैत्येन्द्र व्रतमेतत्समाचर

sapta kalpasahasrāṇi rudraloke mahīyate / tasmāttvamapi daityendra vratametatsamācara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*पिप्पलाद उवाच इत्येवमुक्त्वा भृगुनन्दनो ऽपि जगाम दैत्यश्च चकार सर्वम् । त्वं चापि राजन्कुरु सर्वमेतद् यतो ऽक्षयं वेदविदो वदन्ति

*pippalāda uvāca ityevamuktvā bhṛgunandano 'pi jagāma daityaśca cakāra sarvam / tvaṃ cāpi rājankuru sarvametad yato 'kṣayaṃ vedavido vadanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*ईश्वर उवाच तथेति सम्पूज्य स पिप्पलादं वाक्यं चकाराद्भुतवीर्यकर्मा । शृणोति यश्चैनमनन्यचेतास् तस्यापि सिद्धिं भगवान्विधत्ते

*īśvara uvāca tatheti sampūjya sa pippalādaṃ vākyaṃ cakārādbhutavīryakarmā / śṛṇoti yaścainamananyacetās tasyāpi siddhiṃ bhagavānvidhatte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.