Library·Matsya Purāṇa·83

Matsya Purāṇa 83

*नारद उवाच भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि दानमाहात्म्यमुत्तमम् । यदक्षयं परे लोके देवर्षिगणपूजितम्

*nārada uvāca bhagavañchrotumicchāmi dānamāhātmyamuttamam / yadakṣayaṃ pare loke devarṣigaṇapūjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*उमापतिरुवाच मेरोः प्रदानं वक्ष्यामि दशधा मुनिपुंगव । यत्प्रदानान्नरो लोकान् आप्नोति सुरपूजितान्

*umāpatiruvāca meroḥ pradānaṃ vakṣyāmi daśadhā munipuṃgava / yatpradānānnaro lokān āpnoti surapūjitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराणेषु च वेदेषु यज्ञेष्वायतनेषु च । न तत्फलमधीतेषु कृतेष्विह यदश्नुते

purāṇeṣu ca vedeṣu yajñeṣvāyataneṣu ca / na tatphalamadhīteṣu kṛteṣviha yadaśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्विधानं वक्ष्यामि पर्वतानामनुक्रमात् । प्रथमो धान्यशैलः स्याद् द्वितीयो लवणाचलः

tasmādvidhānaṃ vakṣyāmi parvatānāmanukramāt / prathamo dhānyaśailaḥ syād dvitīyo lavaṇācalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुडाचलस्तृतीयस्तु चतुर्थो हेमपर्वतः । पञ्चमस्तिलशैलः स्यात् षष्ठः कार्पासपर्वतः

guḍācalastṛtīyastu caturtho hemaparvataḥ / pañcamastilaśailaḥ syāt ṣaṣṭhaḥ kārpāsaparvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तमो घृतशैलश्च रत्नशैलस्तथाष्टमः । राजतो नवमस्तद्वद् दशमः शर्कराचलः

saptamo ghṛtaśailaśca ratnaśailastathāṣṭamaḥ / rājato navamastadvad daśamaḥ śarkarācalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वक्ष्ये विधानमेतेषां यथावदनुपूर्वशः । अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनक्षये

vakṣye vidhānameteṣāṃ yathāvadanupūrvaśaḥ / ayane viṣuve puṇye vyatīpāte dinakṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्लपक्षे तृतीयायाम् उपरागे शशिक्षये । विवाहोत्सवयज्ञेषु द्वादश्यामथ वा पुनः

śuklapakṣe tṛtīyāyām uparāge śaśikṣaye / vivāhotsavayajñeṣu dvādaśyāmatha vā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्लायां पञ्चदश्यां वा पुण्यर्क्षे वा विधानतः । धान्यशैलादयो देया यथाशास्त्रं विजानता

śuklāyāṃ pañcadaśyāṃ vā puṇyarkṣe vā vidhānataḥ / dhānyaśailādayo deyā yathāśāstraṃ vijānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीर्थेष्वायतने वापि गोष्ठे वा भवनाङ्गणे । मण्डपं कारयेद्भक्त्या चतुरस्रमुदङ्मुखम् । प्रागुदक्प्रवणं तद्वत् प्राङ्मुखं च विधानतः

tīrtheṣvāyatane vāpi goṣṭhe vā bhavanāṅgaṇe / maṇḍapaṃ kārayedbhaktyā caturasramudaṅmukham / prāgudakpravaṇaṃ tadvat prāṅmukhaṃ ca vidhānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोमयेनानुलिप्तायां भूमावास्तीर्य वै कुशान् । तन्मध्ये पर्वतं कुर्याद् विष्कम्भपर्वतान्वितम्

gomayenānuliptāyāṃ bhūmāvāstīrya vai kuśān / tanmadhye parvataṃ kuryād viṣkambhaparvatānvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धान्यद्रोणसहस्रेण भवेद्गिरिरिहोत्तमः । मध्यमः पञ्चशतिकः कनिष्ठः स्यात् त्रिभिः शतैः

dhānyadroṇasahasreṇa bhavedgiririhottamaḥ / madhyamaḥ pañcaśatikaḥ kaniṣṭhaḥ syāt tribhiḥ śataiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेरुर्महाव्रीहिमयस्तु मध्ये सुवर्णवृक्षत्रयसंयुतः स्यात् । पूर्वेण मुक्ताफलवज्रयुक्तो याग्येन गोमेदकपुष्परागैः

merurmahāvrīhimayastu madhye suvarṇavṛkṣatrayasaṃyutaḥ syāt / pūrveṇa muktāphalavajrayukto yāgyena gomedakapuṣparāgaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चाच्च गारुत्मतनीलरत्नैः सौम्येन वैदूर्यसरोजरागैः । श्रीखण्डखण्डैरभितः प्रवालैर् लतान्वितः शुक्तिशिलातलः स्यात्

paścācca gārutmatanīlaratnaiḥ saumyena vaidūryasarojarāgaiḥ / śrīkhaṇḍakhaṇḍairabhitaḥ pravālair latānvitaḥ śuktiśilātalaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्माथ विष्णुर्भगवान्पुरारिर् दिवाकरो ऽप्यत्र हिरण्मयः स्यात् । मूर्धन्यवस्थानममत्सरेण कार्यं त्वनेकैश्च पुनर्द्विजौघैः

brahmātha viṣṇurbhagavānpurārir divākaro 'pyatra hiraṇmayaḥ syāt / mūrdhanyavasthānamamatsareṇa kāryaṃ tvanekaiśca punardvijaughaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारि शृङ्गाणि च राजतानि नितम्बभागेष्वपि राजतः स्यात् । तथेक्षुवंशावृतकन्दरस्तु घृतोदकप्रस्रवणैश्च दिक्षु

catvāri śṛṅgāṇi ca rājatāni nitambabhāgeṣvapi rājataḥ syāt / tathekṣuvaṃśāvṛtakandarastu ghṛtodakaprasravaṇaiśca dikṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्लाम्बराण्यम्बुधरावली स्यात् पूर्वेण पीतानि च दक्षिणेन । वासांसि पश्चादथ कर्बुराणि रक्तानि चैवोत्तरतो घनाली

śuklāmbarāṇyambudharāvalī syāt pūrveṇa pītāni ca dakṣiṇena / vāsāṃsi paścādatha karburāṇi raktāni caivottarato ghanālī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रौप्यान्महेन्द्रप्रमुखांस् तथाष्टौ संस्थाप्य लोकाधिपतीन्क्रमेण । नानाफलाली च समन्ततः स्यान् मनोरमं माल्यविलेपनं च

raupyānmahendrapramukhāṃs tathāṣṭau saṃsthāpya lokādhipatīnkrameṇa / nānāphalālī ca samantataḥ syān manoramaṃ mālyavilepanaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वितानकं चोपरि पञ्चवर्णम् अम्लानपुष्पाभरणं सितं च । इत्थं निवेश्यामरशैलमग्र्यं मेरोस्तु विष्कम्भगिरीन् क्रमेण

vitānakaṃ copari pañcavarṇam amlānapuṣpābharaṇaṃ sitaṃ ca / itthaṃ niveśyāmaraśailamagryaṃ merostu viṣkambhagirīn krameṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुरीयभागेण चतुर्दिशं च संस्थापयेत्पुष्पविलेपनाढ्यान् । पूर्वेण मन्दरमनेकफलावलीभिर् युक्तं यवैः कनकभद्रकदम्बचिह्नैः

turīyabhāgeṇa caturdiśaṃ ca saṃsthāpayetpuṣpavilepanāḍhyān / pūrveṇa mandaramanekaphalāvalībhir yuktaṃ yavaiḥ kanakabhadrakadambacihnaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामेन काञ्चनमयेन विराजमानम् आकारयेत्कुसुमवस्त्रविलेपनाढ्यम् । क्षीरारुणोदसरसाथ वनेन चैवं रौप्येण शक्तिघटितेन विराजमानम्

kāmena kāñcanamayena virājamānam ākārayetkusumavastravilepanāḍhyam / kṣīrāruṇodasarasātha vanena caivaṃ raupyeṇa śaktighaṭitena virājamānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याम्येन गन्धमदनश्च निवेशनीयो गोधूमसंचयमयः कलधौतयुक्तः । हैमेन यज्ञपतिना घृतमानसेन वस्त्रैश्च राजतवनेन च संयुतः स्यात्

yāmyena gandhamadanaśca niveśanīyo godhūmasaṃcayamayaḥ kaladhautayuktaḥ / haimena yajñapatinā ghṛtamānasena vastraiśca rājatavanena ca saṃyutaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चात् तिलाचलम् अनेकसुगन्धिपुष्प-सौवर्णपिप्पलहिरण्मयहंसयुक्तम् । आकारयेद्रजतपुष्पवनेन तद्वद् वस्त्रान्वितं दधिसितोदसरस् तथाग्रे

paścāt tilācalam anekasugandhipuṣpa-sauvarṇapippalahiraṇmayahaṃsayuktam / ākārayedrajatapuṣpavanena tadvad vastrānvitaṃ dadhisitodasaras tathāgre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्थाप्य तं विपुलशैलमथोत्तरेण शैलं सुपार्श्वमपि माषमयं सुवस्त्रम् । पुष्पैश्च हेमवटपादपशेखरं तम् आकारयेत् कनकधेनुविराजमानम्

saṃsthāpya taṃ vipulaśailamathottareṇa śailaṃ supārśvamapi māṣamayaṃ suvastram / puṣpaiśca hemavaṭapādapaśekharaṃ tam ākārayet kanakadhenuvirājamānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माक्षीकभद्रसरसाथ वनेन तद्वद् रौप्येण भास्वरवता च युतं विधाय । होमश्चतुर्भिरथ वेदपुराणविद्भिर् दान्तैर् अनिन्द्यचरिताकृतिभिर्द्विजेन्द्रैः

mākṣīkabhadrasarasātha vanena tadvad raupyeṇa bhāsvaravatā ca yutaṃ vidhāya / homaścaturbhiratha vedapurāṇavidbhir dāntair anindyacaritākṛtibhirdvijendraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वेण हस्तमितमत्र विधाय कुण्डं कार्यस्तिलैर्यवघृतेन समित्कुशैश्च । रात्रौ च जागरमनुद्धतगीततूर्यैर् आवाहनं च कथयामि शिलोच्चयानाम्

pūrveṇa hastamitamatra vidhāya kuṇḍaṃ kāryastilairyavaghṛtena samitkuśaiśca / rātrau ca jāgaramanuddhatagītatūryair āvāhanaṃ ca kathayāmi śiloccayānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं सर्वदेवगणधामनिधे विरुद्धम् अस्मद्गृहेष्वमरपर्वत नाशयाशु । क्षेमं विधत्स्व कुरु शान्तिमनुत्तमां नः सम्पूजितः परमभक्तिमता मया हि

tvaṃ sarvadevagaṇadhāmanidhe viruddham asmadgṛheṣvamaraparvata nāśayāśu / kṣemaṃ vidhatsva kuru śāntimanuttamāṃ naḥ sampūjitaḥ paramabhaktimatā mayā hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वमेव भगवानीशो ब्रह्मा विष्णुर्दिवाकरः । मूर्तामूर्तात्परं बीजम् अतः पाहि सनातन

tvameva bhagavānīśo brahmā viṣṇurdivākaraḥ / mūrtāmūrtātparaṃ bījam ataḥ pāhi sanātana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मात्त्वं लोकपालानां विश्वमूर्तेश्च मन्दिरम् । रुद्रादित्यवसूनां च तस्माच्छान्तिं प्रयच्छ मे

yasmāttvaṃ lokapālānāṃ viśvamūrteśca mandiram / rudrādityavasūnāṃ ca tasmācchāntiṃ prayaccha me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मादशून्यममरैर् नारीभिश्च शिवेन च । तस्मान्माम् उद्धराशेष-दुःखसंसारसागरात्

yasmādaśūnyamamarair nārībhiśca śivena ca / tasmānmām uddharāśeṣa-duḥkhasaṃsārasāgarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमभ्यर्च्य तं मेरुं मन्दरं चाभिपूजयेत् । यस्माच्चैत्ररथेन त्वं भद्राश्वेन च वर्षतः

evamabhyarcya taṃ meruṃ mandaraṃ cābhipūjayet / yasmāccaitrarathena tvaṃ bhadrāśvena ca varṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोभसे मन्दर क्षिप्रम् अतस्तुष्टिकरो भव । यस्माच्चूडामणिर्जम्बू-द्वीपे त्वं गन्धमादन

śobhase mandara kṣipram atastuṣṭikaro bhava / yasmāccūḍāmaṇirjambū-dvīpe tvaṃ gandhamādana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धर्ववनशोभावान् अतः कीर्तिर्दृढास्तु मे । यस्मात्त्वं केतुमालेन वैभ्राजेन वनेन च

gandharvavanaśobhāvān ataḥ kīrtirdṛḍhāstu me / yasmāttvaṃ ketumālena vaibhrājena vanena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्मयाश्वत्थशिरास् तस्मात्पुष्टिर्ध्रुवास्तु मे । उत्तरैः कुरुभिर्यस्मात् सावित्रेण वनेन च

hiraṇmayāśvatthaśirās tasmātpuṣṭirdhruvāstu me / uttaraiḥ kurubhiryasmāt sāvitreṇa vanena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुपार्श्व राजसे नित्यम् अतः श्रीरक्षयास्तु मे । एवमामन्त्र्य तान्सर्वान् प्रभाते विमले पुनः

supārśva rājase nityam ataḥ śrīrakṣayāstu me / evamāmantrya tānsarvān prabhāte vimale punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नात्वाथ गुरवे दद्यान् मध्यमं पर्वतोत्तमम् । विष्कम्भपर्वतान्दद्याद् ऋत्विग्भ्यः क्रमशो मुने

snātvātha gurave dadyān madhyamaṃ parvatottamam / viṣkambhaparvatāndadyād ṛtvigbhyaḥ kramaśo mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गाश्च दद्याच्चतुर्विंशत् यथवा दश नारद । नव सप्त तथाष्टौ वा पञ्च दद्याद् अशक्तिमान्

gāśca dadyāccaturviṃśat yathavā daśa nārada / nava sapta tathāṣṭau vā pañca dadyād aśaktimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकापि गुरवे देया कपिला च पयस्विनी । पर्वतानामशेषाणाम् एष एव विधिः स्मृतः

ekāpi gurave deyā kapilā ca payasvinī / parvatānāmaśeṣāṇām eṣa eva vidhiḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त एव पूजने मन्त्रास् त एवोपस्करा मताः । ग्रहाणां लोकपालानां ब्रह्मादीनां च सर्वदा

ta eva pūjane mantrās ta evopaskarā matāḥ / grahāṇāṃ lokapālānāṃ brahmādīnāṃ ca sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वमन्त्रेणैव सर्वेषु होमः शैलेषु पठ्यते । उपवासी भवेन्नित्यम् अशक्ते नक्तमिष्यते

svamantreṇaiva sarveṣu homaḥ śaileṣu paṭhyate / upavāsī bhavennityam aśakte naktamiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधानं सर्वशैलानां क्रमशः शृणु नारद । दानकाले च ये मन्त्राः पर्वतेषु च यत्फलम्

vidhānaṃ sarvaśailānāṃ kramaśaḥ śṛṇu nārada / dānakāle ca ye mantrāḥ parvateṣu ca yatphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्नं ब्रह्म यतः प्रोक्तम् अन्ने प्राणाः प्रतिष्ठिताः । अन्नाद्भवन्ति भूतानि जगदन्नेन वर्तते

annaṃ brahma yataḥ proktam anne prāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ / annādbhavanti bhūtāni jagadannena vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्नमेव ततो लक्ष्मीर् अन्नमेव जनार्दनः । धान्यपर्वतरूपेण पाहि तस्मान्नगोत्तम

annameva tato lakṣmīr annameva janārdanaḥ / dhānyaparvatarūpeṇa pāhi tasmānnagottama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन विधिना यस्तु दद्याद्धान्यमयं गिरिम् । मन्वन्तरशतं साग्रं देवलोके महीयते

anena vidhinā yastu dadyāddhānyamayaṃ girim / manvantaraśataṃ sāgraṃ devaloke mahīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्सरोगणगन्धर्वैर् आकीर्णेन विराजता । विमानेन दिवः पृष्ठम् आयाति स्म निषेवित । धर्मक्षये राजराज्यम् आप्नोतीह न संशयः

apsarogaṇagandharvair ākīrṇena virājatā / vimānena divaḥ pṛṣṭham āyāti sma niṣevita / dharmakṣaye rājarājyam āpnotīha na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.