३,१ अत्रभाष्यकारेण विज्ञानवादान्ते अतो न व्यभिचरति प्रत्यक्षम् इति प्रत्यक्षाव्यभिचारित्वम् उपसंहृत्य अनुमानं ज्ञातसम्बन्धस्येत्यादिनानुमानलक्षणं प्रणीतम्। तस्य तात्पर्यं दर्शयति -- प्रत्यक्षेति। अयम् अर्थः। वृत्तिकारग्रन्थे हि तेन व्यभिचरति प्रत्यक्षम्। तत्पूर्वकत्वाच् चानुमानाद्य् अपि इति प्रत्यक्षव्यभिचारपूर्वकम् अनुमानादीनाम् अपि व्यभिचारात् परीक्ष्यत्वम् उक्तम्। तत्र प्रत्यक्षाव्यभिचारित्वे प्रतिपादिते व्यभिचारिकारणप्रभवत्वेन तावद् व्यभिचारशङ्का प्रत्युक्ता। यदि परं स्वरूपाश्रयो व्यभिचारस् सम्भवति। सो ऽपि वक्ष्यमाणलक्षणकेषु नाशङ्कनीय एव। न हि प्रतिबुद्धदृशः प्रतिबन्धकसंविद्विदितव्यभिचाराः। सकलव्यवहारोच्छेदप्रसङ्गात्। एवम् इतरेष्व् अपि यथास्वम् अवसरे वक्ष्यामः। तस्माद् अनुमानाद्य् अपि लोकप्रसिद्धं न परीक्षितव्यम् इति। इयं च सर्ववक्ष्यमाणप्रमाणलक्षणभाष्यतात्पर्यव्याख्या साधारणी वार्तिककारेण कृता। सर्ववक्ष्यमाणप्रमाणप्रपञ्चस्य हीदम् एव साधारणं स्थानम्। अनेन च श्लोकेन समर्थितारम्भावसरः प्रपञ्चो विशेषतो व्याख्यास्यत इति। तद् एतद् उक्तं भवति। नात्र नैयायिकादिवदलौकिकं प्रमाणानां ३,२ स्वरूपम् उपदर्शयितुं लक्षणानि प्रणीतानि। लोकप्रसिद्धप्रमा(णा)व्य[७२८]भिचारित्वान्मीमांसकानाम्। किन् तु शङ्कितव्यभिचारापादितपरीक्षाप्रत्याख्यानार्थं लोकप्रसिद्धम् एव स्वरूपम् उपदर्श्यते। अतो न प्रमाणलक्षणे सङ्गतिः प्रत्यक्षादिलक्षणस्याशङ्कितव्येति
3,1 atrabhāṣyakāreṇa vijñānavādānte ato na vyabhicarati pratyakṣam iti pratyakṣāvyabhicāritvam upasaṃhṛtya anumānaṃ jñātasambandhasyetyādinānumānalakṣaṇaṃ praṇītam. tasya tātparyaṃ darśayati -- pratyakṣeti. ayam arthaḥ. vṛttikāragranthe hi tena vyabhicarati pratyakṣam. tatpūrvakatvāc cānumānādy api iti pratyakṣavyabhicārapūrvakam anumānādīnām api vyabhicārāt parīkṣyatvam uktam. tatra pratyakṣāvyabhicāritve pratipādite vyabhicārikāraṇaprabhavatvena tāvad vyabhicāraśaṅkā pratyuktā. yadi paraṃ svarūpāśrayo vyabhicāras sambhavati. so 'pi vakṣyamāṇalakṣaṇakeṣu nāśaṅkanīya eva. na hi pratibuddhadṛśaḥ pratibandhakasaṃvidviditavyabhicārāḥ. sakalavyavahārocchedaprasaṅgāt. evam itareṣv api yathāsvam avasare vakṣyāmaḥ. tasmād anumānādy api lokaprasiddhaṃ na parīkṣitavyam iti. iyaṃ ca sarvavakṣyamāṇapramāṇalakṣaṇabhāṣyatātparyavyākhyā sādhāraṇī vārtikakāreṇa kṛtā. sarvavakṣyamāṇapramāṇaprapañcasya hīdam eva sādhāraṇaṃ sthānam. anena ca ślokena samarthitārambhāvasaraḥ prapañco viśeṣato vyākhyāsyata iti. tad etad uktaṃ bhavati. nātra naiyāyikādivadalaukikaṃ pramāṇānāṃ 3,2 svarūpam upadarśayituṃ lakṣaṇāni praṇītāni. lokaprasiddhapramā(ṇā)vya[728]bhicāritvānmīmāṃsakānām. kin tu śaṅkitavyabhicārāpāditaparīkṣāpratyākhyānārthaṃ lokaprasiddham eva svarūpam upadarśyate. ato na pramāṇalakṣaṇe saṅgatiḥ pratyakṣādilakṣaṇasyāśaṅkitavyeti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.