Sucaritamisra: Mimamsaslokavarttikakasika 24

३,१२२ एकञ्जातीयकस्य शब्दस्य चानुमानेन प्रामाण्यम् एव समं, न लक्षणम् इत्य् आह -- अनुमानेनेति

3,122 ekañjātīyakasya śabdasya cānumānena prāmāṇyam eva samaṃ, na lakṣaṇam ity āha -- anumāneneti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वमतेनेदानीं पदस्यानुमानाद् भेदं वदिष्यंस् तत्प्रतिपादने कारणम् आह -- पद इति। यद्य् अपि पदस्य पदार्थे प्रमाणत्वान् न तद्भेदप्रतिपादनम् उपयुज्यते, तथापि परैः पदान्य् उदाहृत्य विचारः कृत इति तद्भेदम् एव प्रतिपादयामः। अत्रेति। पद इत्य् अर्थः

svamatenedānīṃ padasyānumānād bhedaṃ vadiṣyaṃs tatpratipādane kāraṇam āha -- pada iti. yady api padasya padārthe pramāṇatvān na tadbhedapratipādanam upayujyate, tathāpi paraiḥ padāny udāhṛtya vicāraḥ kṛta iti tadbhedam eva pratipādayāmaḥ. atreti. pada ity arthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् इदानीं भेदकारणम् आह -- विषय इति। विषयभेदम् एव दर्शयति -- सामान्येति। आकृत्यधिकरणे हि पदस्य सामान्यविषयत्वं स्थापयिष्यत इति

tad idānīṃ bhedakāraṇam āha -- viṣaya iti. viṣayabhedam eva darśayati -- sāmānyeti. ākṛtyadhikaraṇe hi padasya sāmānyaviṣayatvaṃ sthāpayiṣyata iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुमानं तु धर्मविशिष्टधर्मिविषयम् इत्य् अनुमानपरिच्छेदे साधितम् इत्य् आह -- धर्मीति। लिङ्गम् अस्यास्तीति लिङ्गी। तस्य विशिष्टस्य प्रसाधकं लिङ्गम् अस्तीति। नन्व् अनुमाने व्याप्तिबलेन धर्मसामान्यम् अनुमीयत इत्य् अत आह -- न तावद् इति। यावत् तदनुमानं तद्विषयं विशिष्टविषयं न भवति तावदनुमानम् एव न भवति, न धर्ममा(?त्रं।त्रविषयं) सिद्धत्वाद् इत्य् उक्तम् इति

anumānaṃ tu dharmaviśiṣṭadharmiviṣayam ity anumānaparicchede sādhitam ity āha -- dharmīti. liṅgam asyāstīti liṅgī. tasya viśiṣṭasya prasādhakaṃ liṅgam astīti. nanv anumāne vyāptibalena dharmasāmānyam anumīyata ity ata āha -- na tāvad iti. yāvat tadanumānaṃ tadviṣayaṃ viśiṣṭaviṣayaṃ na bhavati tāvadanumānam eva na bhavati, na dharmamā(?traṃ/traviṣayaṃ) siddhatvād ity uktam iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु पदम् अपि विशिष्टगोचरं दृष्टं यथा -- को राजा यातीति पृष्टे परः प्रतिब्रवीति, पाञ्चालराज इति। तदा केवलाद् एव पाञ्चालराजपदात् क्रियाविशिष्टः पुरुषो ऽवगम्यते, अत आह -- सामान्याद् इति। यद् एव ३,१२३ किञ्चित् शाब्दे सामान्याद् अतिरिक्तम् अवगम्यते स वाक्यस्यैव विषयः। वाक्यम् एव हि तदनुषक्तयातिपदं पाञ्चालराजो यातीति। नन्व् अस्तु श्रुतस्यानुषङ्गः, अश्रुते ऽपि पदान्तरे पदाद् एकस्माद् विशिष्टबोधो दृष्टः, यथा -- द्वारम् इत्य् उक्ते विव्रियताम् इति, अत्र कथम् अत आह -- सामर्थ्याद् इति। कारकं हि क्रियया विदितव्याप्तिकम्, व्याप्तिसामर्थ्याद् एव क्रियापदम् अनुमापयति। अनुमितक्रियापदाद् वाक्याद् एव तत्रापि विशिष्टार्थप्रत्यय इति

nanu padam api viśiṣṭagocaraṃ dṛṣṭaṃ yathā -- ko rājā yātīti pṛṣṭe paraḥ pratibravīti, pāñcālarāja iti. tadā kevalād eva pāñcālarājapadāt kriyāviśiṣṭaḥ puruṣo 'vagamyate, ata āha -- sāmānyād iti. yad eva 3,123 kiñcit śābde sāmānyād atiriktam avagamyate sa vākyasyaiva viṣayaḥ. vākyam eva hi tadanuṣaktayātipadaṃ pāñcālarājo yātīti. nanv astu śrutasyānuṣaṅgaḥ, aśrute 'pi padāntare padād ekasmād viśiṣṭabodho dṛṣṭaḥ, yathā -- dvāram ity ukte vivriyatām iti, atra katham ata āha -- sāmarthyād iti. kārakaṃ hi kriyayā viditavyāptikam, vyāptisāmarthyād eva kriyāpadam anumāpayati. anumitakriyāpadād vākyād eva tatrāpi viśiṣṭārthapratyaya iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र चोदयति -- सङ्ख्येति। परिहरति -- न तावद् इति। यत्र हि सङ्ख्यादयो ऽवगम्यन्ते तत्र कथम् अत आह -- यत्रापीति। सम्भवव्यभिचाराभ्यां हि विशेषणम् अर्थवद् भवति। आकृतिस् तु न तावद् एकत्वं व्यभिचरति, द्वित्वादयस् त्व् एकत्वान् न सम्भवन्तीति तदाक्षिप्ताया व्यक्तेर् एव विशेषणं सङ्ख्यादय इति

atra codayati -- saṅkhyeti. pariharati -- na tāvad iti. yatra hi saṅkhyādayo 'vagamyante tatra katham ata āha -- yatrāpīti. sambhavavyabhicārābhyāṃ hi viśeṣaṇam arthavad bhavati. ākṛtis tu na tāvad ekatvaṃ vyabhicarati, dvitvādayas tv ekatvān na sambhavantīti tadākṣiptāyā vyakter eva viśeṣaṇaṃ saṅkhyādaya iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.