वस्त्वसङ्करम् एव विवृणोति -- क्षीरे दधीति सार्धद्वयेन। यो ऽयं कार्यकारणादिना परस्परविवेकश् चतुर्धा दर्शितः स वस्त्वसङ्कर इत्य् आख्यायते। सो ऽभावेन प्रमीयते। शशशृङ्गादिरूपेणेति। तेन रूपेणालोच्यमानाः शशमूर्ध्न्यवयवा अभावः, स्वरूपेण तु भावा एवेति ॥ २ -- ४ ॥ असति त्व् अभावप्रामाण्ये सर्वस् सर्वेण सङ्कीर्यत इत्य् आह -- क्षीर इति द्वयेन। एवम् इति। यथा क्षीरे दधि एवं दध्नि क्षीरम् इत्य् अर्थः। शशे शृङ्गम् इत्य् अतः प्रभृत्यत्यन्ताभावासिद्धौ दोषप्रसञ्जनम्। अभावप्रमाणानाश्रयणे हि न शशादिषु शृङ्गादीनाम् आत्यन्तिको ऽभावस् सिध्यति। परिपन्थिनश् च भूतचैतन्यवादिनो न निराकर्तुं शक्यन्ते। महाभूतानां च वाय्वादीनाम् ३,१९५ आत्यन्तिको गन्धाद्यभावो न सिध्येत्। यथोत्तरं हि चत्वारि महाभूतान्येकैकगुणरहितानीति स्थितिर् इति ॥ ५ -- ६ ॥ सर्वत्र सङ्करे दोषम् आह -- न चेति। यो ऽयं कारणादिविभागेन लौकिकानां व्यवहारो दृश्यते, सर्वसङ्करे न स्यात्, क्षीरमानयेति नियुक्तो यत् क्षीरम् एवानयति न दधि, दध्यानयने न क्षीरम्, इदम् असति कार्यकारणादीनाम् इतरेतरविवेके न सिध्यतीति
vastvasaṅkaram eva vivṛṇoti -- kṣīre dadhīti sārdhadvayena. yo 'yaṃ kāryakāraṇādinā parasparavivekaś caturdhā darśitaḥ sa vastvasaṅkara ity ākhyāyate. so 'bhāvena pramīyate. śaśaśṛṅgādirūpeṇeti. tena rūpeṇālocyamānāḥ śaśamūrdhnyavayavā abhāvaḥ, svarūpeṇa tu bhāvā eveti || 2 -- 4 || asati tv abhāvaprāmāṇye sarvas sarveṇa saṅkīryata ity āha -- kṣīra iti dvayena. evam iti. yathā kṣīre dadhi evaṃ dadhni kṣīram ity arthaḥ. śaśe śṛṅgam ity ataḥ prabhṛtyatyantābhāvāsiddhau doṣaprasañjanam. abhāvapramāṇānāśrayaṇe hi na śaśādiṣu śṛṅgādīnām ātyantiko 'bhāvas sidhyati. paripanthinaś ca bhūtacaitanyavādino na nirākartuṃ śakyante. mahābhūtānāṃ ca vāyvādīnām 3,195 ātyantiko gandhādyabhāvo na sidhyet. yathottaraṃ hi catvāri mahābhūtānyekaikaguṇarahitānīti sthitir iti || 5 -- 6 || sarvatra saṅkare doṣam āha -- na ceti. yo 'yaṃ kāraṇādivibhāgena laukikānāṃ vyavahāro dṛśyate, sarvasaṅkare na syāt, kṣīramānayeti niyukto yat kṣīram evānayati na dadhi, dadhyānayane na kṣīram, idam asati kāryakāraṇādīnām itaretaraviveke na sidhyatīti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.