निमित्तान्वेषणा चेह चतुर्धैव करिष्यते । चोदनैवान्यद् एवेति यद् वान्यच् चोदनापि वा ॥ अथवा चोदनान्यच् च न चान्यन् नापि चोदना । इति। तद् एते नियमविकल्पसमुच्चयोभयापलापैश् चत्वारः पक्षा भवन्ति। भवति च प्रमाणविकल्पः। यथाराद् अवस्थितम् अग्निं कदाचिल् लिङ्गाद् अवैति। कदाचिद् आप्तोपदेशात्। न च समुच्चये ऽन्यतरवैयर्थ्यम्, ईश्वरमहर्षयो हि प्रत्यक्षेण धर्मम् अवयन्ति आगमेनेतर इति प्रमातृभेदाद् उभयोपपत्तिः। भाष्यकारेण तु प्रदर्शनार्थं किं चोदनैव उतान्यद् अपीति दर्शितम्। परीक्षमाणस्य हि चतुर्धैव प्रतिभा जायते। तद् इह प्रत्यक्षसूत्रे तावत् प्रत्यक्षादिनिषेधेन प्रतिपक्षनियमविकल्पसमुच्चयाः प्रत्युक्ताः। उभयापलापस् तु चोदनाप्रामाण्यसमर्थनेनौत्पत्तिकसूत्रे निरसिष्यते तत् प्रमाणम् अनपेक्षत्वाद् इति। तद् अयं निमित्तपरीक्षासंक्षेपो भवति -- प्रत्यक्षादिव्युदासेन चोदनैवेत्य् अवधारणसिद्धः, अभावाशङ्कानिराकरणेन च प्रमाणम् एवेति, शब्दार्थसम्बन्धवाक्यरचनापौरुषेयत्वप्रतिपादनेन च पुरुषानुप्रवेशसम्भाविताप्रामाण्यव्युदासः, तद्भूताधिकरणेन १,२०३ च वाक्यार्थसंविन्मूलोपपादनम्, उपरिष्टात् तु मन्त्रार्थवादप्रामाण्यप्रकारकथनं, स्मृतिपादेन च मन्वाद्याप्तस्मृताचरितागृह्यमाणकारणकाष्टका होलाकादिपदार्थानां मूलवेदसद्भावोपपादनं, नामधेयपादेन चोद्भिदादिनाम्नां गुणपराणाम् एव नामधेयतयैव क्रियोपयोगकथनम् इति कृत्स्न एवाध्याये धर्मस्य निमित्तपरीक्षेति सूक्तं तस्य निमित्तपरीष्टिर् इति। अत्र भाष्यम् उक्तीमदम् अस्माभिश् चोदना निमित्तं धर्मज्ञाने इति तत् प्रतिज्ञामात्रेणोक्तम् इत्यादि। तद् अयुक्तम्, सोपपत्तिकप्रतिज्ञाभिधानात्। तथा हि -- चोदना हि भूतम् इत्यादिना चोदनाप्रामाण्योपपत्तिर् उक्तैव, नान्यत् किञ्चनेन्द्रियम् इति चान्याप्रामाण्योपपत्तिः। अतः कथम् उच्यते तत् प्रतिज्ञामात्रेणोक्तम् इति, अत आह -- प्रतिज्ञेति सार्धेन। अस्यार्थः -- यद्य् अपि भाष्यकारेणानागतावेक्षणेन सदौत्पत्तिकसूत्राभ्यां वक्ष्यमाणा स्वपक्षस्य युक्तिः प्रतिज्ञाव्यतिरिक्ता दर्शिता, तथापि न सूत्रकारेण काचिद् उपपत्तिर् उक्तेति तन्मतानुसारेण प्रतिज्ञामात्राभिधानम् इति
nimittānveṣaṇā ceha caturdhaiva kariṣyate | codanaivānyad eveti yad vānyac codanāpi vā || athavā codanānyac ca na cānyan nāpi codanā | iti. tad ete niyamavikalpasamuccayobhayāpalāpaiś catvāraḥ pakṣā bhavanti. bhavati ca pramāṇavikalpaḥ. yathārād avasthitam agniṃ kadācil liṅgād avaiti. kadācid āptopadeśāt. na ca samuccaye 'nyataravaiyarthyam, īśvaramaharṣayo hi pratyakṣeṇa dharmam avayanti āgamenetara iti pramātṛbhedād ubhayopapattiḥ. bhāṣyakāreṇa tu pradarśanārthaṃ kiṃ codanaiva utānyad apīti darśitam. parīkṣamāṇasya hi caturdhaiva pratibhā jāyate. tad iha pratyakṣasūtre tāvat pratyakṣādiniṣedhena pratipakṣaniyamavikalpasamuccayāḥ pratyuktāḥ. ubhayāpalāpas tu codanāprāmāṇyasamarthanenautpattikasūtre nirasiṣyate tat pramāṇam anapekṣatvād iti. tad ayaṃ nimittaparīkṣāsaṃkṣepo bhavati -- pratyakṣādivyudāsena codanaivety avadhāraṇasiddhaḥ, abhāvāśaṅkānirākaraṇena ca pramāṇam eveti, śabdārthasambandhavākyaracanāpauruṣeyatvapratipādanena ca puruṣānupraveśasambhāvitāprāmāṇyavyudāsaḥ, tadbhūtādhikaraṇena 1,203 ca vākyārthasaṃvinmūlopapādanam, upariṣṭāt tu mantrārthavādaprāmāṇyaprakārakathanaṃ, smṛtipādena ca manvādyāptasmṛtācaritāgṛhyamāṇakāraṇakāṣṭakā holākādipadārthānāṃ mūlavedasadbhāvopapādanaṃ, nāmadheyapādena codbhidādināmnāṃ guṇaparāṇām eva nāmadheyatayaiva kriyopayogakathanam iti kṛtsna evādhyāye dharmasya nimittaparīkṣeti sūktaṃ tasya nimittaparīṣṭir iti. atra bhāṣyam uktīmadam asmābhiś codanā nimittaṃ dharmajñāne iti tat pratijñāmātreṇoktam ityādi. tad ayuktam, sopapattikapratijñābhidhānāt. tathā hi -- codanā hi bhūtam ityādinā codanāprāmāṇyopapattir uktaiva, nānyat kiñcanendriyam iti cānyāprāmāṇyopapattiḥ. ataḥ katham ucyate tat pratijñāmātreṇoktam iti, ata āha -- pratijñeti sārdhena. asyārthaḥ -- yady api bhāṣyakāreṇānāgatāvekṣaṇena sadautpattikasūtrābhyāṃ vakṣyamāṇā svapakṣasya yuktiḥ pratijñāvyatiriktā darśitā, tathāpi na sūtrakāreṇa kācid upapattir ukteti tanmatānusāreṇa pratijñāmātrābhidhānam iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.