अथ खलु भगवां शाक्यमुनिः, पुनरपि शुद्धावासभवनमवलोक्य, मञ्जुश्रियं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म । अस्ति मञ्जुश्रीः! सर्वबुद्धानुमोदिते त्वदीयमहाकल्पराजमहाविसरे महामन्त्रचर्यानुवर्तके सर्वसमयानुप्रविष्टे महामूलकल्प्रप्रविष्टास्पदभूते पञ्चमसर्वभूतरुतज्ञानाभिज्ञानं सर्वभूतरुतज्ञानाचिन्त्यगोचरं एष ते पक्षिराट् गरुत्मा स्वमन्त्रचर्यानुवर्तनरुतज्ञानाभिज्ञानां सर्वमन्त्राणां सर्वमन्त्राणां सर्वकल्पानां स्वसमयमनुप्रविष्टसर्वलौकिकानाम् एष एव ते भाषिष्यति सर्वतिर्यग्योनिगतानां सर्वपक्षिराजगरुत्मनां सर्वमन्त्रकल्पगोचररुतज्ञानं च चरितं चेति ॥ अथ खलु तस्मात् पर्षन्मण्डलाद् वैनतेयो गरुत्मा बोधिसत्त्वाधिष्ठानेनानेकैर्गरुडशतसहस्रैः परिवृतः उत्थायासनात् पर्षन्मण्डलं प्रदक्षिणीकृत्य, येन मञ्जुश्रीः, तेनोपसङ्क्रम्य, महाबोधिसत्त्वस्य पादौ कृताञ्जलिपुटः, मञ्जुश्रियमेतदवोचत् - अहं महाबोधिसत्त्व अस्मिं महाकल्पराजे सत्त्वानामर्थाय हिताय सुखाय कर्मान्तरशतं सरहस्यं भाषिष्ये । तत् साधु महाबोधिसत्त्व अनुमोदतु । अथ मञ्जुश्रीर्वैनतेयमेतदवोचत् - भाष भाष महासत्त्व सत्त्वानुकम्पया । अथ वैनतेयो बुद्धाधिष्ठानेन स्वकीये आसने निषद्य, प्रहृष्टमनसि कर्मोत्तरशतं सरहस्यं भाषति स्म । नमः समन्तबुद्धानामप्रतिहतशासनानाम् । तद्यथा - ओम् शकुन महाशकुन विततपक्ष सर्वपन्नगनाशक खख खाहि खाहि समयमनुस्मर । हुम् तिष्ठ बोधिसत्त्वो ज्ञापयति स्वाहा । कर्मोत्तरशतं भाषते स्म । नागाकर्षणं, नागदमनं, नागनिग्रहणं दष्टमदष्टावेशनं, वाचया सर्पमावाहानं, सर्पनिग्रहकरणं विषक्रीडनं, सर्वविषक्रामणं, वाचा मनसा बुद्ध्या वा, पोषधिको त्रिरात्रोषितः, शुक्लद्वादश्यां नदीतीरे शुचौ देशे पञ्चरङ्गिकसूत्रेणाष्टहस्तं मण्डलकं कृत्वा, अष्टपद्मप्रतिष्ठितं, तत्र मध्ये भगवां धर्मं देशयमानः लिखेत् । तस्य दक्षिणेनार्यमञ्जुश्रियं कृताञ्जलिपुटो भगवतो मुखमवलोकयमानं लिखेत् । भगवतो बुद्धस्य वामे नारायणं चतुर्भुजं लिखेत् सर्वप्रहरणहस्तम् । तत्समीपे गरुडं विकृतरूपम् । तदनन्तरं विनताभरणं च लिखेत् । आर्यमञ्जुश्रियस्य पृष्ठतः आर्याक्षयमतिं सुधनं सुभूतिं च लिखेत् कृताञ्जलिपुटा । एवमभ्यन्तरमण्डले लेख्य, पूर्वद्वारे बाह्यतः शुल्कभस्मना वज्रं समालिखेत् दक्षिणेन कृष्णवर्णिकया खड्गम् उत्तरेण पीतवर्णिकया गदं लिखेत् । पश्चिमेन रक्तवर्णं पाशं समालिखेत् ॥ एवं बाह्यमण्डलेभ्यः मूलमन्त्रेण सर्वदेवाह्वाननं कृत्वा, सर्वपुष्पैः सर्वगन्धैरभ्यर्च्य, गुगुऌउधूपं, त्रिमधूरेण च बलिं दत्त्वा, तेषामग्रतः खदिरसमिद्भिरग्निमुपसमाधाय, सर्वसत्त्वेभ्यः कारुण्यचितमुपस्थाप्य, नागासनोपविष्टः सर्पकण्टकानां दधिमधुघृताक्तानामष्टसहस्रं जुहुयात् । ततः सिद्धिनिमित्तं सर्पा आगच्छन्ति । अर्घ्यो देयः । एवं सिद्धिर्भवति । (वैद्य ३५८) स्वमन्त्रमावर्त्य वदेत् - मम सिद्धिं विधाय गच्छत । ततो गच्छन्ति । ततो विसर्ज्य मूलमन्त्रेणैव समभ्युक्षयेत् । ततः कर्मं समारभेत् । सर्वं च बलिद्रव्यमप्सु क्षिपेत् । पश्चाद् वाचामात्रेण सर्वविषकर्माणि करोति ॥ विद्वेषणं कर्तुकामः सर्पास्थीनि विषाक्तामेकविंशत्याहुतिं जुहुयात् । विद्वेषो भवति ॥ उत्सादयितुकामः सर्पनिर्मोकखण्डानामेकविंशत्याहुतिं जुहुयादुत्सद्यति । काकपक्षाणामेकविंशत्याहुतिं जुहुयात् सद्यः काकवद् भ्रमति । स्त्रीपुरुषवशीकरणे सर्षपाणां घृताक्तानामेकविंशत्याहुतिं जुहुयाद् वश्या भवन्ति । राजानं राजमात्रं वशीकरणे परमान्नस्य घृताक्तस्य एकविंशत्याहुति जुहुयाद् वशो भवति । लोष्टकमभिमन्त्र्य, अग्नौ प्रक्षिपेत् न तपति । तृणेन मोक्षः । उक्तेन मत्स्या न बध्यन्ति । चेतनमचेतनं वा सत्त्वं छोटिकया आकर्षयति । सर्वव्याधिने उदकाभिषेचनेन स्वस्थो भवति । दण्डमभिमन्त्र्य द्वारमाहरेत्, अपावृतं भवति । तमेव दण्डं नीलपटप्रावृतं गृह्य सङ्ग्रामे गच्छेत्, परसैन्यं दर्शनाद् भिद्यति । स्वशाटके ग्रन्थिबन्धनेन सर्वमन्त्राः स्तम्भिता भवन्ति । मुक्ते मोक्षः । सर्पवदनं भस्मना पूरयेत् । यस्य नामं गृह्य करोति, स मूको भवति । गण्डविषं सकृज्जप्तेन उदकेन हनेत् । गण्डं सङ्कुचति । पतति च परविद्या । अनेन बध्नीत । तथैव मोक्षयति । इष्टकमभिमन्त्र्य मावर्त्त्य जपेत् । परबद्धग्रन्थिं स्तोभयति । एवं वर्षापयितुकामः पूर्वोक्तं मण्डलकं लेख्य, पूजां कृत्वा, अग्निमुपसमाधाय, वरुणसमिधानामष्टसहस्रं जुहुयात्; आढकं वर्षति । एवं यावद्दशाढकं वर्षति । पिप्पलामभिमन्त्र्य हस्तेन गृह्य, यावद्दिशं क्षिपति; तत्र अशनं सङ्क्रामति । अग्निदाहेप्येष एव विधिः । उदकमवतरणमेवं कर्तव्यम् । नागानुत्सारयति । मृन्मयं सर्पं कृत्वा यमिच्छति तं दशापयति । अङ्गारसर्पस्य एष एव विधिः । पुनरपि मोक्षयति । सर्षपान् सप्तजप्तान् चतुर्दिशं क्षिपेत् । सर्पा आगच्छन्ति । मण्डलबन्धः कार्यः । पानीयेनाभ्युक्ष्य विसर्जयेत् । उदकेन मोक्षणं लेष्टुना नागाकार्षणं पांसु परिजप्य उदके क्षिपेत्; निर्विष भवन्ति । धनुं गृह्य अलोहाश्चत्वारः शराः चतुर्दिशं क्षेप्तव्या । सर्पं शरचलितं गृह्य आगच्छन्ति । स च नागो वक्तव्यः । विषं प्रतिपिबेति । पिबति दष्टकोत्तिष्ठति । अथ सर्पाणि शल्लयितुं पानीये पानीयेनाभ्युक्ष्य तस्य तस्य शराः पतन्ति । सर्पश्चाक्षतो भवति । वल्मीकमृत्तिकया चत्त्वारो नकुला कर्तव्या । पानीयमभिमन्त्र्याभ्युक्षयेद्ः; गत्वा सर्पापहाया गच्छन्ति । आगता वक्तव्याः - विषं प्रतिपिबस्वेति । पिबन्ति मृतक उत्तिष्ठति । अङ्गारमभिमन्त्र्य, रेखां कृत्वा, अर्कलतया ताडयेत्; ततः सर्पो वध्यैराकृष्यमाणो आगच्छति । विषं प्रतिपिबेति पिबति । दष्टको निर्विषो भवति । ध्वजं छत्रं वाभिमन्त्रयेत् । यावन्तो मृतकाः विषपीतकाश्च सर्वे निरीक्ष्य निर्विषा भवन्ति वादित्रमभिमन्त्र्य वादयेत् । श्रुत्वा निर्विषा भवन्ति । पांसुना पञ्चरङ्गिकेण मण्डलमालिख्य तालशब्दं दातव्यम् । ततो नागाः सर्पाश्चतुर्दिशमागच्छन्ति । ते मण्डलं प्रविशन्ति । न भेतव्यम् । शिखाबन्धमात्मरक्षां च कारयेत् । अक्षिण्यभिमन्त्र्य क्रुद्धौ निरीक्ष्य वामाङ्गुष्ठं निपीडयेत् । तत्क्षणादेव पतति । सर्प (वैद्य ३५९) इव रूपेण कुरुते । मुक्ते मोक्षः । एवं वाचया दष्टमदष्टं वा वेशयति मोक्षयति । विष्णुनिर्माल्यमभिमन्त्र्य यत्र रथ्यायां गृहे वा क्षिपति, तत्क्षणादेव सर्पो मानुषं दशति । पानीयेनाभ्युक्षिता निर्विषा भवन्ति । हस्तोत्क्षेपेण षण्मासिकमुपस्तोभम् । आत्मान अभिमन्त्र्य सर्पैर्यथेष्टं दंशापयेत् । विषो ऽस्य न क्रमते । कटककेयूरकुण्डलैरात्मान रलङ्करोति । पांसुमभिमन्त्र्य कर्णे जपेत् । उदकेनापि व्यजनेनापि मनसा सिद्धिर्मन्त्रमावर्त्य भूमौ पांसुं दद्यात् । मृतक उत्तिष्ठति । महामांस घृतेन सह धूपः पुष्टिकरणम् । मानुषास्थिचूर्णं काकोलूकपक्षाणि च धूपः मारणम् । मदनं तुषबीजानि उत्सादनो धूपः । सर्षपराजिकाधूपं ज्वरकरणं, कोद्रवबिडालविष्ठं विद्वेषणं, कपालचूर्णमधूकचूर्णं चैकतः कृत्वा मधुना सह धूपः उत्सादने । मोरङ्गी एरण्डनालं उत्सादने धूपः । गोपित्तं मानुषास्थि च घृतेन शत्रोर्मारणे धूपः । मत्स्याण्डं प्रसन्ना च कर्पासास्थिसमन्वितम् । देशान्तरगतस्य धूपः शीघ्रमानयति नरम्
atha khalu bhagavāṃ śākyamuniḥ, punarapi śuddhāvāsabhavanamavalokya, mañjuśriyaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma / asti mañjuśrīḥ! sarvabuddhānumodite tvadīyamahākalparājamahāvisare mahāmantracaryānuvartake sarvasamayānupraviṣṭe mahāmūlakalprapraviṣṭāspadabhūte pañcamasarvabhūtarutajñānābhijñānaṃ sarvabhūtarutajñānācintyagocaraṃ eṣa te pakṣirāṭ garutmā svamantracaryānuvartanarutajñānābhijñānāṃ sarvamantrāṇāṃ sarvamantrāṇāṃ sarvakalpānāṃ svasamayamanupraviṣṭasarvalaukikānām eṣa eva te bhāṣiṣyati sarvatiryagyonigatānāṃ sarvapakṣirājagarutmanāṃ sarvamantrakalpagocararutajñānaṃ ca caritaṃ ceti // atha khalu tasmāt parṣanmaṇḍalād vainateyo garutmā bodhisattvādhiṣṭhānenānekairgaruḍaśatasahasraiḥ parivṛtaḥ utthāyāsanāt parṣanmaṇḍalaṃ pradakṣiṇīkṛtya, yena mañjuśrīḥ, tenopasaṅkramya, mahābodhisattvasya pādau kṛtāñjalipuṭaḥ, mañjuśriyametadavocat - ahaṃ mahābodhisattva asmiṃ mahākalparāje sattvānāmarthāya hitāya sukhāya karmāntaraśataṃ sarahasyaṃ bhāṣiṣye / tat sādhu mahābodhisattva anumodatu / atha mañjuśrīrvainateyametadavocat - bhāṣa bhāṣa mahāsattva sattvānukampayā / atha vainateyo buddhādhiṣṭhānena svakīye āsane niṣadya, prahṛṣṭamanasi karmottaraśataṃ sarahasyaṃ bhāṣati sma / namaḥ samantabuddhānāmapratihataśāsanānām / tadyathā - om śakuna mahāśakuna vitatapakṣa sarvapannaganāśaka khakha khāhi khāhi samayamanusmara / hum tiṣṭha bodhisattvo jñāpayati svāhā / karmottaraśataṃ bhāṣate sma / nāgākarṣaṇaṃ, nāgadamanaṃ, nāganigrahaṇaṃ daṣṭamadaṣṭāveśanaṃ, vācayā sarpamāvāhānaṃ, sarpanigrahakaraṇaṃ viṣakrīḍanaṃ, sarvaviṣakrāmaṇaṃ, vācā manasā buddhyā vā, poṣadhiko trirātroṣitaḥ, śukladvādaśyāṃ nadītīre śucau deśe pañcaraṅgikasūtreṇāṣṭahastaṃ maṇḍalakaṃ kṛtvā, aṣṭapadmapratiṣṭhitaṃ, tatra madhye bhagavāṃ dharmaṃ deśayamānaḥ likhet / tasya dakṣiṇenāryamañjuśriyaṃ kṛtāñjalipuṭo bhagavato mukhamavalokayamānaṃ likhet / bhagavato buddhasya vāme nārāyaṇaṃ caturbhujaṃ likhet sarvapraharaṇahastam / tatsamīpe garuḍaṃ vikṛtarūpam / tadanantaraṃ vinatābharaṇaṃ ca likhet / āryamañjuśriyasya pṛṣṭhataḥ āryākṣayamatiṃ sudhanaṃ subhūtiṃ ca likhet kṛtāñjalipuṭā / evamabhyantaramaṇḍale lekhya, pūrvadvāre bāhyataḥ śulkabhasmanā vajraṃ samālikhet dakṣiṇena kṛṣṇavarṇikayā khaḍgam uttareṇa pītavarṇikayā gadaṃ likhet / paścimena raktavarṇaṃ pāśaṃ samālikhet // evaṃ bāhyamaṇḍalebhyaḥ mūlamantreṇa sarvadevāhvānanaṃ kṛtvā, sarvapuṣpaiḥ sarvagandhairabhyarcya, guguḷudhūpaṃ, trimadhūreṇa ca baliṃ dattvā, teṣāmagrataḥ khadirasamidbhiragnimupasamādhāya, sarvasattvebhyaḥ kāruṇyacitamupasthāpya, nāgāsanopaviṣṭaḥ sarpakaṇṭakānāṃ dadhimadhughṛtāktānāmaṣṭasahasraṃ juhuyāt / tataḥ siddhinimittaṃ sarpā āgacchanti / arghyo deyaḥ / evaṃ siddhirbhavati / (Vaidya 358) svamantramāvartya vadet - mama siddhiṃ vidhāya gacchata / tato gacchanti / tato visarjya mūlamantreṇaiva samabhyukṣayet / tataḥ karmaṃ samārabhet / sarvaṃ ca balidravyamapsu kṣipet / paścād vācāmātreṇa sarvaviṣakarmāṇi karoti // vidveṣaṇaṃ kartukāmaḥ sarpāsthīni viṣāktāmekaviṃśatyāhutiṃ juhuyāt / vidveṣo bhavati // utsādayitukāmaḥ sarpanirmokakhaṇḍānāmekaviṃśatyāhutiṃ juhuyādutsadyati / kākapakṣāṇāmekaviṃśatyāhutiṃ juhuyāt sadyaḥ kākavad bhramati / strīpuruṣavaśīkaraṇe sarṣapāṇāṃ ghṛtāktānāmekaviṃśatyāhutiṃ juhuyād vaśyā bhavanti / rājānaṃ rājamātraṃ vaśīkaraṇe paramānnasya ghṛtāktasya ekaviṃśatyāhuti juhuyād vaśo bhavati / loṣṭakamabhimantrya, agnau prakṣipet na tapati / tṛṇena mokṣaḥ / uktena matsyā na badhyanti / cetanamacetanaṃ vā sattvaṃ choṭikayā ākarṣayati / sarvavyādhine udakābhiṣecanena svastho bhavati / daṇḍamabhimantrya dvāramāharet, apāvṛtaṃ bhavati / tameva daṇḍaṃ nīlapaṭaprāvṛtaṃ gṛhya saṅgrāme gacchet, parasainyaṃ darśanād bhidyati / svaśāṭake granthibandhanena sarvamantrāḥ stambhitā bhavanti / mukte mokṣaḥ / sarpavadanaṃ bhasmanā pūrayet / yasya nāmaṃ gṛhya karoti, sa mūko bhavati / gaṇḍaviṣaṃ sakṛjjaptena udakena hanet / gaṇḍaṃ saṅkucati / patati ca paravidyā / anena badhnīta / tathaiva mokṣayati / iṣṭakamabhimantrya māvarttya japet / parabaddhagranthiṃ stobhayati / evaṃ varṣāpayitukāmaḥ pūrvoktaṃ maṇḍalakaṃ lekhya, pūjāṃ kṛtvā, agnimupasamādhāya, varuṇasamidhānāmaṣṭasahasraṃ juhuyāt; āḍhakaṃ varṣati / evaṃ yāvaddaśāḍhakaṃ varṣati / pippalāmabhimantrya hastena gṛhya, yāvaddiśaṃ kṣipati; tatra aśanaṃ saṅkrāmati / agnidāhepyeṣa eva vidhiḥ / udakamavataraṇamevaṃ kartavyam / nāgānutsārayati / mṛnmayaṃ sarpaṃ kṛtvā yamicchati taṃ daśāpayati / aṅgārasarpasya eṣa eva vidhiḥ / punarapi mokṣayati / sarṣapān saptajaptān caturdiśaṃ kṣipet / sarpā āgacchanti / maṇḍalabandhaḥ kāryaḥ / pānīyenābhyukṣya visarjayet / udakena mokṣaṇaṃ leṣṭunā nāgākārṣaṇaṃ pāṃsu parijapya udake kṣipet; nirviṣa bhavanti / dhanuṃ gṛhya alohāścatvāraḥ śarāḥ caturdiśaṃ kṣeptavyā / sarpaṃ śaracalitaṃ gṛhya āgacchanti / sa ca nāgo vaktavyaḥ / viṣaṃ pratipibeti / pibati daṣṭakottiṣṭhati / atha sarpāṇi śallayituṃ pānīye pānīyenābhyukṣya tasya tasya śarāḥ patanti / sarpaścākṣato bhavati / valmīkamṛttikayā cattvāro nakulā kartavyā / pānīyamabhimantryābhyukṣayedḥ; gatvā sarpāpahāyā gacchanti / āgatā vaktavyāḥ - viṣaṃ pratipibasveti / pibanti mṛtaka uttiṣṭhati / aṅgāramabhimantrya, rekhāṃ kṛtvā, arkalatayā tāḍayet; tataḥ sarpo vadhyairākṛṣyamāṇo āgacchati / viṣaṃ pratipibeti pibati / daṣṭako nirviṣo bhavati / dhvajaṃ chatraṃ vābhimantrayet / yāvanto mṛtakāḥ viṣapītakāśca sarve nirīkṣya nirviṣā bhavanti vāditramabhimantrya vādayet / śrutvā nirviṣā bhavanti / pāṃsunā pañcaraṅgikeṇa maṇḍalamālikhya tālaśabdaṃ dātavyam / tato nāgāḥ sarpāścaturdiśamāgacchanti / te maṇḍalaṃ praviśanti / na bhetavyam / śikhābandhamātmarakṣāṃ ca kārayet / akṣiṇyabhimantrya kruddhau nirīkṣya vāmāṅguṣṭhaṃ nipīḍayet / tatkṣaṇādeva patati / sarpa (Vaidya 359) iva rūpeṇa kurute / mukte mokṣaḥ / evaṃ vācayā daṣṭamadaṣṭaṃ vā veśayati mokṣayati / viṣṇunirmālyamabhimantrya yatra rathyāyāṃ gṛhe vā kṣipati, tatkṣaṇādeva sarpo mānuṣaṃ daśati / pānīyenābhyukṣitā nirviṣā bhavanti / hastotkṣepeṇa ṣaṇmāsikamupastobham / ātmāna abhimantrya sarpairyatheṣṭaṃ daṃśāpayet / viṣo 'sya na kramate / kaṭakakeyūrakuṇḍalairātmāna ralaṅkaroti / pāṃsumabhimantrya karṇe japet / udakenāpi vyajanenāpi manasā siddhirmantramāvartya bhūmau pāṃsuṃ dadyāt / mṛtaka uttiṣṭhati / mahāmāṃsa ghṛtena saha dhūpaḥ puṣṭikaraṇam / mānuṣāsthicūrṇaṃ kākolūkapakṣāṇi ca dhūpaḥ māraṇam / madanaṃ tuṣabījāni utsādano dhūpaḥ / sarṣaparājikādhūpaṃ jvarakaraṇaṃ, kodravabiḍālaviṣṭhaṃ vidveṣaṇaṃ, kapālacūrṇamadhūkacūrṇaṃ caikataḥ kṛtvā madhunā saha dhūpaḥ utsādane / moraṅgī eraṇḍanālaṃ utsādane dhūpaḥ / gopittaṃ mānuṣāsthi ca ghṛtena śatrormāraṇe dhūpaḥ / matsyāṇḍaṃ prasannā ca karpāsāsthisamanvitam / deśāntaragatasya dhūpaḥ śīghramānayati naram
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.