Manu-Smrti (analytic version) 7

राजधर्मान् प्रवक्ष्यामि यथावृत्तो भवेन् नृपः & संभवश् च यथा तस्य सिद्धिश् च परमा यथा

rājadharmān pravakṣyāmi yathāvṛtto bhaven nṛpaḥ & saṃbhavaś ca yathā tasya siddhiś ca paramā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मं प्राप्तेन संस्कारं क्षत्रियेण यथाविधि & सर्वस्या७स्य यथान्यायं कर्तव्यं परिरक्षणम्

brāhmaṃ prāptena saṃskāraṃ kṣatriyeṇa yathāvidhi & sarvasyā7sya yathānyāyaṃ kartavyaṃ parirakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अराजके हि लोके ऽस्मिन् सर्वतो विद्रुतो भयात् & रक्षार्थम् अस्य सर्वस्य राजानम् असृजत् प्रभुः

arājake hi loke 'smin sarvato vidruto bhayāt & rakṣārtham asya sarvasya rājānam asṛjat prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रा१निल-यमा१र्काणाम् अग्नेश् च वरुणस्य च & चन्द्र-वित्तेशयोश् चै७व मात्रा निर्हृत्य शाश्वतीः

indrā1nila-yamā1rkāṇām agneś ca varuṇasya ca & candra-vitteśayoś cai7va mātrā nirhṛtya śāśvatīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्माद् एषां सुरेन्द्राणां मात्राभ्यो निर्मितो नृपः & तस्माद् अभिभवत्य् एष सर्वभूतानि तेजसा

yasmād eṣāṃ surendrāṇāṃ mātrābhyo nirmito nṛpaḥ & tasmād abhibhavaty eṣa sarvabhūtāni tejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपत्य् आदित्यवच् चै७ष चक्षूंषि च मनांसि च & न चै७नं भुवि शक्नोति कश् चिद् अप्य् अभिवीक्षितुम्

tapaty ādityavac cai7ṣa cakṣūṃṣi ca manāṃsi ca & na cai7naṃ bhuvi śaknoti kaś cid apy abhivīkṣitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽग्निर् भवति वायुश् च सो ऽर्कः सोमः स धर्मराट् & स कुबेरः स वरुणः स महेन्द्रः प्रभावतः [म्: स चे७न्द्रः स्वप्रभावतः]

so 'gnir bhavati vāyuś ca so 'rkaḥ somaḥ sa dharmarāṭ & sa kuberaḥ sa varuṇaḥ sa mahendraḥ prabhāvataḥ [M: sa ce7ndraḥ svaprabhāvataḥ]

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालो ऽपि ना७वमान्तव्यो मनुष्य इति भूमिपः & महती देवता ह्य् एषा नररूपेण तिष्ठति

bālo 'pi nā7vamāntavyo manuṣya iti bhūmipaḥ & mahatī devatā hy eṣā nararūpeṇa tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकम् एव दहत्य् अग्निर् नरं दुरुपसर्पिणम् & कुलं दहति राजा९ग्निः स-पशु-द्रव्यसंचयम्

ekam eva dahaty agnir naraṃ durupasarpiṇam & kulaṃ dahati rājā9gniḥ sa-paśu-dravyasaṃcayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यं सो ऽवेक्ष्य शक्तिं च देश-कालौ च तत्त्वतः & कुरुते धर्मसिद्ध्यर्थं विश्वरूपं पुनः पुनः

kāryaṃ so 'vekṣya śaktiṃ ca deśa-kālau ca tattvataḥ & kurute dharmasiddhyarthaṃ viśvarūpaṃ punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य प्रसादे पद्मा श्रीर् विजयश् च पराक्रमे & मृत्युश् च वसति क्रोधे सर्वतेजोमयो हि सः

yasya prasāde padmā śrīr vijayaś ca parākrame & mṛtyuś ca vasati krodhe sarvatejomayo hi saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं यस् तु द्वेष्टि संमोहात् स विनश्यत्य् असंशयम् & तस्य ह्य् आशु विनाशाय राजा प्रकुरुते मनः

taṃ yas tu dveṣṭi saṃmohāt sa vinaśyaty asaṃśayam & tasya hy āśu vināśāya rājā prakurute manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् धर्मं यम् इष्टेषु स व्यवस्येन् नराधिपः & अनिष्टं चा७प्य् अनिष्टेषु तं धर्मं न विचालयेत्

tasmād dharmaṃ yam iṣṭeṣu sa vyavasyen narādhipaḥ & aniṣṭaṃ cā7py aniṣṭeṣu taṃ dharmaṃ na vicālayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यार्थे सर्वभूतानां गोप्तारं धर्मम् आत्मजम् [म्: तदर्थं] & ब्रह्मतेजोमयं दण्डम् असृजत् पूर्वम् ईश्वरः

tasyārthe sarvabhūtānāṃ goptāraṃ dharmam ātmajam [M: tadarthaṃ] & brahmatejomayaṃ daṇḍam asṛjat pūrvam īśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य सर्वाणि भूतानि स्थावराणि चराणि च & भयाद् भोगाय कल्पन्ते स्वधर्मान् न चलन्ति च

tasya sarvāṇi bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca & bhayād bhogāya kalpante svadharmān na calanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं देश-कालौ शक्तिं च विद्यां चा७वेक्ष्य तत्त्वतः & यथार्हतः संप्रणयेन् नरेष्व् अन्याय-वर्तिषु

taṃ deśa-kālau śaktiṃ ca vidyāṃ cā7vekṣya tattvataḥ & yathārhataḥ saṃpraṇayen nareṣv anyāya-vartiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स राजा पुरुषो दण्डः स नेता शासिता च सः & चतुर्णाम् आश्रमाणां च धर्मस्य प्रतिभूः स्मृतः

sa rājā puruṣo daṇḍaḥ sa netā śāsitā ca saḥ & caturṇām āśramāṇāṃ ca dharmasya pratibhūḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दण्डः शास्ति प्रजाः सर्वा दण्ड एवा७भिरक्षति & दण्डः सुप्तेषु जागर्ति दण्डं धर्मं विदुर् बुधाः

daṇḍaḥ śāsti prajāḥ sarvā daṇḍa evā7bhirakṣati & daṇḍaḥ supteṣu jāgarti daṇḍaṃ dharmaṃ vidur budhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समीक्ष्य स धृतः सम्यक् सर्वा रञ्जयति प्रजाः & असमीक्ष्य प्रणीतस् तु विनाशयति सर्वतः

samīkṣya sa dhṛtaḥ samyak sarvā rañjayati prajāḥ & asamīkṣya praṇītas tu vināśayati sarvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि न प्रणयेद् राजा दण्डं दण्ड्येष्व् अतन्द्रितः & शूले मत्स्यान् इवा७पक्ष्यन् दुर्बलान् बलवत्तराः

yadi na praṇayed rājā daṇḍaṃ daṇḍyeṣv atandritaḥ & śūle matsyān ivā7pakṣyan durbalān balavattarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्यात् काकः पुरोडाशं श्वा च लिह्याद् धविस् तथा [म्: श्वा९वलिह्याद्द्] & स्वाम्यं च न स्यात् कस्मिंश् चित् प्रवर्तेता७धरो१त्तरम्

adyāt kākaḥ puroḍāśaṃ śvā ca lihyād dhavis tathā [M: śvā9valihyādd] & svāmyaṃ ca na syāt kasmiṃś cit pravartetā7dharo1ttaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वो दण्डजितो लोको दुर्लभो हि शुचिर् नरः & दण्डस्य हि भयात् सर्वं जगद् भोगाय कल्पते

sarvo daṇḍajito loko durlabho hi śucir naraḥ & daṇḍasya hi bhayāt sarvaṃ jagad bhogāya kalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देव-दानव-गन्धर्वा रक्षांसि पतगो१रगाः & ते ऽपि भोगाय कल्पन्ते दण्डेनै७व निपीडिताः

deva-dānava-gandharvā rakṣāṃsi patago1ragāḥ & te 'pi bhogāya kalpante daṇḍenai7va nipīḍitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुष्येयुः सर्ववर्णाश् च भिद्येरन् सर्वसेतवः & सर्वलोकप्रकोपश् च भवेद् दण्डस्य विभ्रमात्

duṣyeyuḥ sarvavarṇāś ca bhidyeran sarvasetavaḥ & sarvalokaprakopaś ca bhaved daṇḍasya vibhramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र श्यामो लोहिता१क्षो दण्डश् चरति पापहा & प्रजास् तत्र न मुह्यन्ति नेता चेत् साधु पश्यति

yatra śyāmo lohitā1kṣo daṇḍaś carati pāpahā & prajās tatra na muhyanti netā cet sādhu paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्या८हुः संप्रणेतारं राजानं सत्यवादिनम् & समीक्ष्यकारिणं प्राज्ञं धर्म-कामा१र्थ-कोविदम्

tasyā8huḥ saṃpraṇetāraṃ rājānaṃ satyavādinam & samīkṣyakāriṇaṃ prājñaṃ dharma-kāmā1rtha-kovidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं राजा प्रणयन् सम्यक् त्रिवर्गेणा७भिवर्धते & कामा३त्मा विषमः क्षुद्रो दण्डेनै७व निहन्यते [म्: कामा१न्धो]

taṃ rājā praṇayan samyak trivargeṇā7bhivardhate & kāmā3tmā viṣamaḥ kṣudro daṇḍenai7va nihanyate [M: kāmā1ndho]

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दण्डो हि सुमहत्-तेजो दुर्धरश् चा७कृता३त्मभिः & धर्माद् विचलितं हन्ति नृपम् एव स-बान्धवम्

daṇḍo hi sumahat-tejo durdharaś cā7kṛtā3tmabhiḥ & dharmād vicalitaṃ hanti nṛpam eva sa-bāndhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दुर्गं च राष्ट्रं च लोकं च स-चरा१चरम् & अन्तरिक्षगतांश् चै७व मुनीन् देवांश् च पीडयेत्

tato durgaṃ ca rāṣṭraṃ ca lokaṃ ca sa-carā1caram & antarikṣagatāṃś cai7va munīn devāṃś ca pīḍayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽसहायेन मूढेन लुब्धेना७कृत-बुद्धिना & न शक्यो न्यायतो नेतुं सक्तेन विषयेषु च

so 'sahāyena mūḍhena lubdhenā7kṛta-buddhinā & na śakyo nyāyato netuṃ saktena viṣayeṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुचिना सत्यसंधेन यथाशास्त्रा१नुसारिणा & प्रणेतुं शक्यते दण्डः सुसहायेन धीमता

śucinā satyasaṃdhena yathāśāstrā1nusāriṇā & praṇetuṃ śakyate daṇḍaḥ susahāyena dhīmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वराष्ट्रे न्यायवृत्तः स्याद् भृश-दण्डश् च शत्रुषु & सुहृत्स्व् अजिह्मः स्निग्धेषु ब्राह्मणेषु क्षमान्वितः

svarāṣṭre nyāyavṛttaḥ syād bhṛśa-daṇḍaś ca śatruṣu & suhṛtsv ajihmaḥ snigdheṣu brāhmaṇeṣu kṣamānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंवृत्तस्य नृपतेः शिलो२ञ्छेना७पि जीवतः & विस्तीर्यते यशो लोके तैलबिन्दुर् इवा७म्भसि

evaṃvṛttasya nṛpateḥ śilo2ñchenā7pi jīvataḥ & vistīryate yaśo loke tailabindur ivā7mbhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतस् तु विपरीतस्य नृपतेर् अजिता३त्मनः & संक्षिप्यते यशो लोके घृतबिन्दुर् इवा७म्भसि

atas tu viparītasya nṛpater ajitā3tmanaḥ & saṃkṣipyate yaśo loke ghṛtabindur ivā7mbhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वे स्वे धर्मे निविष्टानां सर्वेषाम् अनुपूर्वशः & वर्णानाम् आश्रमाणां च राजा सृष्टो ऽभिरक्षिता

sve sve dharme niviṣṭānāṃ sarveṣām anupūrvaśaḥ & varṇānām āśramāṇāṃ ca rājā sṛṣṭo 'bhirakṣitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन यद् यत् स-भृत्येन कर्तव्यं रक्षता प्रजाः & तत् तद् वो ऽहं प्रवक्ष्यामि यथावद् अनुपूर्वशः

tena yad yat sa-bhṛtyena kartavyaṃ rakṣatā prajāḥ & tat tad vo 'haṃ pravakṣyāmi yathāvad anupūrvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणान् पर्युपासीत प्रातर् उत्थाय पार्थिवः & त्रैविद्यवृद्धान् विदुषस् तिष्ठेत् तेषां च शासने

brāhmaṇān paryupāsīta prātar utthāya pārthivaḥ & traividyavṛddhān viduṣas tiṣṭhet teṣāṃ ca śāsane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृद्धांश् च नित्यं सेवेत विप्रान् वेदविदः शुचीन् & वृद्धसेवी हि सततं रक्षोभिर् अपि पूज्यते

vṛddhāṃś ca nityaṃ seveta viprān vedavidaḥ śucīn & vṛddhasevī hi satataṃ rakṣobhir api pūjyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेभ्यो ऽधिगच्छेद् विनयं विनीता३त्मा९पि नित्यशः & विनीता३त्मा हि नृपतिर् न विनश्यति कर्हि चित्

tebhyo 'dhigacched vinayaṃ vinītā3tmā9pi nityaśaḥ & vinītā3tmā hi nṛpatir na vinaśyati karhi cit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहवो ऽविनयान् नष्टा राजानः स-परिच्छदाः [म्: स-परिग्रहाः] & वनस्था अपि राज्यानि विनयात् प्रतिपेदिरे

bahavo 'vinayān naṣṭā rājānaḥ sa-paricchadāḥ [M: sa-parigrahāḥ] & vanasthā api rājyāni vinayāt pratipedire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेनो विनष्टो ऽविनयान् नहुषश् चै७व पार्थिवः & सुदाः पैजवनश् चै७व सुमुखो निमिर् एव च

veno vinaṣṭo 'vinayān nahuṣaś cai7va pārthivaḥ & sudāḥ paijavanaś cai7va sumukho nimir eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथुस् तु विनयाद् राज्यं प्राप्तवान् मनुर् एव च & कुबेरश् च धनैश्वर्यं ब्राह्मण्यं चै७व गाधिजः

pṛthus tu vinayād rājyaṃ prāptavān manur eva ca & kuberaś ca dhanaiśvaryaṃ brāhmaṇyaṃ cai7va gādhijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रैविद्येभ्यस् त्रयीं विद्यां दण्डनीतिं च शाश्वतीम् [म्: त्रयीं विद्यात्] & आन्वीक्षिकीं चा८त्मविद्यां वार्तारम्भांश् च लोकतः

traividyebhyas trayīṃ vidyāṃ daṇḍanītiṃ ca śāśvatīm [M: trayīṃ vidyāt] & ānvīkṣikīṃ cā8tmavidyāṃ vārtārambhāṃś ca lokataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियाणां जये योगं समातिष्ठेद् दिवा-निशम् & जिते१न्द्रियो हि शक्नोति वशे स्थापयितुं प्रजाः

indriyāṇāṃ jaye yogaṃ samātiṣṭhed divā-niśam & jite1ndriyo hi śaknoti vaśe sthāpayituṃ prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दश काम-समुत्थानि तथा९ष्टौ क्रोधजानि च & व्यसनानि दुर्-अन्तानि प्रयत्नेन विवर्जयेत्

daśa kāma-samutthāni tathā9ṣṭau krodhajāni ca & vyasanāni dur-antāni prayatnena vivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामजेषु प्रसक्तो हि व्यसनेषु महीपतिः & वियुज्यते ऽर्थ-धर्माभ्यां क्रोधजेष्व् आत्मनै९व तु

kāmajeṣu prasakto hi vyasaneṣu mahīpatiḥ & viyujyate 'rtha-dharmābhyāṃ krodhajeṣv ātmanai9va tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगया९क्षो दिवास्वप्नः परिवादः स्त्रियो मदः & तौर्यत्रिकं वृथाट्या च कामजो दशको गणः

mṛgayā9kṣo divāsvapnaḥ parivādaḥ striyo madaḥ & tauryatrikaṃ vṛthāṭyā ca kāmajo daśako gaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पैशुन्यं साहसं द्रोह ईर्ष्या२सूया२र्थदूषणम् & वाग्दण्डजं च पारुष्यं क्रोधजो ऽपि गणो ऽष्टकः

paiśunyaṃ sāhasaṃ droha īrṣyā2sūyā2rthadūṣaṇam & vāgdaṇḍajaṃ ca pāruṣyaṃ krodhajo 'pi gaṇo 'ṣṭakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वयोर् अप्य् एतयोर् मूलं यं सर्वे कवयो विदुः & तं यत्नेन जयेल् लोभं तज्जाव् एताव् उभौ गणौ

dvayor apy etayor mūlaṃ yaṃ sarve kavayo viduḥ & taṃ yatnena jayel lobhaṃ tajjāv etāv ubhau gaṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पानम् अक्षाः स्त्रियश् चै७व मृगया च यथाक्रमम् & एतत् कष्टतमं विद्याच् चतुष्कं कामजे गणे

pānam akṣāḥ striyaś cai7va mṛgayā ca yathākramam & etat kaṣṭatamaṃ vidyāc catuṣkaṃ kāmaje gaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दण्डस्य पातनं चै७व वाक्पारुष्या१र्थदूषणे & क्रोधजे ऽपि गणे विद्यात् कष्टम् एतत् त्रिकं सदा

daṇḍasya pātanaṃ cai7va vākpāruṣyā1rthadūṣaṇe & krodhaje 'pi gaṇe vidyāt kaṣṭam etat trikaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तकस्या७स्य वर्गस्य सर्वत्रै७वा७नुषङ्गिणः & पूर्वं पूर्वं गुरुतरं विद्याद् व्यसनम् आत्मवान्

saptakasyā7sya vargasya sarvatrai7vā7nuṣaṅgiṇaḥ & pūrvaṃ pūrvaṃ gurutaraṃ vidyād vyasanam ātmavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यसनस्य च मृत्योश् च व्यसनं कष्टम् उच्यते & व्यसन्य् अधो ऽधो व्रजति स्वर् यात्य् अव्यसनी मृतः

vyasanasya ca mṛtyoś ca vyasanaṃ kaṣṭam ucyate & vyasany adho 'dho vrajati svar yāty avyasanī mṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मौलाञ् शास्त्रविदः शूरांल् लब्ध-लक्षान् कुलो१द्भवान् [म्: कुलो१द्गतान्] & सचिवान् सप्त चा७ष्टौ वा प्रकुर्वीत परीक्षितान् [म्: कुर्वीत सुपरीक्षितान्]

maulāñ śāstravidaḥ śūrāṃl labdha-lakṣān kulo1dbhavān [M: kulo1dgatān] & sacivān sapta cā7ṣṭau vā prakurvīta parīkṣitān [M: kurvīta suparīkṣitān]

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि यत् सुकरं कर्म तद् अप्य् एकेन दुष्करम् & विशेषतो ऽसहायेन किं तु राज्यं महो२दयम् [म्: किं नु]

api yat sukaraṃ karma tad apy ekena duṣkaram & viśeṣato 'sahāyena kiṃ tu rājyaṃ maho2dayam [M: kiṃ nu]

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैः सार्धं चिन्तयेन् नित्यं सामान्यं संधि-विग्रहम् & स्थानं समुदयं गुप्तिं लब्धप्रशमनानि च

taiḥ sārdhaṃ cintayen nityaṃ sāmānyaṃ saṃdhi-vigraham & sthānaṃ samudayaṃ guptiṃ labdhapraśamanāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां स्वं स्वम् अभिप्रायम् उपलभ्य पृथक् पृथक् & समस्तानां च कार्येषु विदध्याद् धितम् आत्मनः

teṣāṃ svaṃ svam abhiprāyam upalabhya pṛthak pṛthak & samastānāṃ ca kāryeṣu vidadhyād dhitam ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषां तु विशिष्टेन ब्राह्मणेन विपश्चिता & मन्त्रयेत् परमं मन्त्रं राजा षाड्गुण्यसंयुतम्

sarveṣāṃ tu viśiṣṭena brāhmaṇena vipaścitā & mantrayet paramaṃ mantraṃ rājā ṣāḍguṇyasaṃyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यं तस्मिन् समाश्वस्तः सर्वकार्याणि निःक्षिपेत् [म्: निक्षिपेत्] & तेन सार्धं विनिश्चित्य ततः कर्म समारभेत्

nityaṃ tasmin samāśvastaḥ sarvakāryāṇi niḥkṣipet [M: nikṣipet] & tena sārdhaṃ viniścitya tataḥ karma samārabhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यान् अपि प्रकुर्वीत शुचीन् प्राज्ञान् अवस्थितान् & सम्यग् अर्थसमाहर्तॄन् अमात्यान् सुपरीक्षितान्

anyān api prakurvīta śucīn prājñān avasthitān & samyag arthasamāhartṝn amātyān suparīkṣitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्वर्तेता७स्य यावद्भिर् इतिकर्तव्यता नृभिः & तावतो ऽतन्द्रितान् दक्षान् प्रकुर्वीत विचक्षणान्

nirvartetā7sya yāvadbhir itikartavyatā nṛbhiḥ & tāvato 'tandritān dakṣān prakurvīta vicakṣaṇān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषाम् अर्थे नियुञ्जीत शूरान् दक्षान् कुलो१द्गतान् & शुचीन् आकर-कर्मान्ते भीरून् अन्तर्निवेशने

teṣām arthe niyuñjīta śūrān dakṣān kulo1dgatān & śucīn ākara-karmānte bhīrūn antarniveśane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूतं चै७व प्रकुर्वीत सर्वशास्त्र-विशारदम् & इङ्गिता३कार-चेष्टज्ञं शुचिं दक्षं कुलो१द्गतम्

dūtaṃ cai7va prakurvīta sarvaśāstra-viśāradam & iṅgitā3kāra-ceṣṭajñaṃ śuciṃ dakṣaṃ kulo1dgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुरक्तः शुचिर् दक्षः स्मृतिमान् देश-कालवित् & वपुष्मान् वीतभीर् वाग्मी दूतो राज्ञः प्रशस्यते

anuraktaḥ śucir dakṣaḥ smṛtimān deśa-kālavit & vapuṣmān vītabhīr vāgmī dūto rājñaḥ praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमात्ये दण्ड आयत्तो दण्डे वैनयिकी क्रिया & नृपतौ कोश-राष्ट्रे च दूते संधि-विपर्ययौ

amātye daṇḍa āyatto daṇḍe vainayikī kriyā & nṛpatau kośa-rāṣṭre ca dūte saṃdhi-viparyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूत एव हि संधत्ते भिनत्त्य् एव च संहतान् & दूतस् तत् कुरुते कर्म भिद्यन्ते येन मानवः

dūta eva hi saṃdhatte bhinatty eva ca saṃhatān & dūtas tat kurute karma bhidyante yena mānavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स विद्याद् अस्य कृत्येषु निर्गूढे१ङ्गित-चेष्टितैः & आकारम् इङ्गितं चेष्टां भृत्येषु च चिकीर्षितम्

sa vidyād asya kṛtyeṣu nirgūḍhe1ṅgita-ceṣṭitaiḥ & ākāram iṅgitaṃ ceṣṭāṃ bhṛtyeṣu ca cikīrṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्ध्वा च सर्वं तत्त्वेन परराजचिकीर्षितम् & तथा प्रयत्नम् आतिष्ठेद् यथा०त्मानं न पीडयेत्

buddhvā ca sarvaṃ tattvena pararājacikīrṣitam & tathā prayatnam ātiṣṭhed yathā0tmānaṃ na pīḍayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाङ्गलं सस्यसंपन्नम् आर्य-प्रायम् अनाविलम् & रम्यम् आनत-सामन्तं स्वाजीव्यं देशम् आवसेत्

jāṅgalaṃ sasyasaṃpannam ārya-prāyam anāvilam & ramyam ānata-sāmantaṃ svājīvyaṃ deśam āvaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धन्व-दुर्गं मही-दुर्गम् अब्-दुर्गं वार्क्षम् एव वा & नृदुर्गं गिरिदुर्गं वा समाश्रित्य वसेत् पुरम्

dhanva-durgaṃ mahī-durgam ab-durgaṃ vārkṣam eva vā & nṛdurgaṃ giridurgaṃ vā samāśritya vaset puram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेण तु प्रयत्नेन गिरिदुर्गं समाश्रयेत् & एषां हि बाहुगुण्येन गिरिदुर्गं विशिष्यते

sarveṇa tu prayatnena giridurgaṃ samāśrayet & eṣāṃ hi bāhuguṇyena giridurgaṃ viśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिण्य् आद्यान्य् आश्रितास् त्व् एषां मृग-गर्ताश्रया१प्चराः & त्रीण्य् उत्तराणि क्रमशः प्लवंगम-नरा१मराः

triṇy ādyāny āśritās tv eṣāṃ mṛga-gartāśrayā1pcarāḥ & trīṇy uttarāṇi kramaśaḥ plavaṃgama-narā1marāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा दुर्गाश्रितान् एतान् नो७पहिंसन्ति शत्रवः & तथा९रयो न हिंसन्ति नृपं दुर्गसमाश्रितम्

yathā durgāśritān etān no7pahiṃsanti śatravaḥ & tathā9rayo na hiṃsanti nṛpaṃ durgasamāśritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकः शतं योधयति प्राकारस्थो धनुर्धरः & शतं दशसहस्राणि तस्माद् दुर्गं विधीयते

ekaḥ śataṃ yodhayati prākārastho dhanurdharaḥ & śataṃ daśasahasrāṇi tasmād durgaṃ vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् स्याद् आयुधसंपन्नं धन-धान्येन वाहनैः & ब्राह्मणैः शिल्पिभिर् यन्त्रैर् यवसेनो७दकेन च

tat syād āyudhasaṃpannaṃ dhana-dhānyena vāhanaiḥ & brāhmaṇaiḥ śilpibhir yantrair yavaseno7dakena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य मध्ये सुपर्याप्तं कारयेद् गृहम् आत्मनः & गुप्तं सर्वर्तुकं शुभ्रं जल-वृक्षसमन्वितम्

tasya madhye suparyāptaṃ kārayed gṛham ātmanaḥ & guptaṃ sarvartukaṃ śubhraṃ jala-vṛkṣasamanvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अध्यास्यो७द्वहेद् भार्यां स-वर्णां लक्षणान्विताम् & कुले महति संभूतां हृद्यां रूप-गुणान्वीताम्

tad adhyāsyo7dvahed bhāryāṃ sa-varṇāṃ lakṣaṇānvitām & kule mahati saṃbhūtāṃ hṛdyāṃ rūpa-guṇānvītām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरोहितं च कुर्वीत वृणुयाद् एव च र्त्विजः & ते ऽस्य गृह्याणि कर्माणि कुर्युर् वैतानिकानि च

purohitaṃ ca kurvīta vṛṇuyād eva ca rtvijaḥ & te 'sya gṛhyāṇi karmāṇi kuryur vaitānikāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यजेत राजा क्रतुभिर् विविधैर् आप्त-दक्षिणैः & धर्मार्थं चै७व विप्रेभ्यो दद्याद् भोगान् धनानि च

yajeta rājā kratubhir vividhair āpta-dakṣiṇaiḥ & dharmārthaṃ cai7va viprebhyo dadyād bhogān dhanāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सांवत्सरिकम् आप्तैश् च राष्ट्राद् आहारयेद् बलिम् & स्याच् चा८म्नाय-परो लोके वर्तेत पितृवन् नृषु

sāṃvatsarikam āptaiś ca rāṣṭrād āhārayed balim & syāc cā8mnāya-paro loke varteta pitṛvan nṛṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्यक्षान् विविधान् कुर्यात् तत्र तत्र विपश्चितः & ते ऽस्य सर्वाण्य् अवेक्षेरन् नृणां कार्याणि कुर्वताम्

adhyakṣān vividhān kuryāt tatra tatra vipaścitaḥ & te 'sya sarvāṇy avekṣeran nṛṇāṃ kāryāṇi kurvatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवृत्तानां गुरुकुलाद् विप्राणां पूजको भवेत् & नृपाणाम् अक्षयो ह्य् एष निधिर् ब्राह्मो ऽभिधीयते

āvṛttānāṃ gurukulād viprāṇāṃ pūjako bhavet & nṛpāṇām akṣayo hy eṣa nidhir brāhmo 'bhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तं स्तेना न चा७मित्रा हरन्ति न च नश्यति & तस्माद् राज्ञा निधातव्यो ब्राह्मणेष्व् अक्षयो निधिः

na taṃ stenā na cā7mitrā haranti na ca naśyati & tasmād rājñā nidhātavyo brāhmaṇeṣv akṣayo nidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न स्कन्दते न व्यथते न विनश्यति कर्हि चित् [म्: न स्कन्दति न च्यवते] & वरिष्ठम् अग्निहोत्रेभ्यो ब्राह्मणस्य मुखे हुतम्

na skandate na vyathate na vinaśyati karhi cit [M: na skandati na cyavate] & variṣṭham agnihotrebhyo brāhmaṇasya mukhe hutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्रगुणम्

sahasraguṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पात्रस्य हि विशेषेण श्रद्दधानतयै९व च & अल्पं वा बहु वा प्रेत्य दानस्य फलम् अश्नुते

pātrasya hi viśeṣeṇa śraddadhānatayai9va ca & alpaṃ vā bahu vā pretya dānasya phalam aśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.