Mrgendragama 1.10

ग्रन्थिजन्यं कलाकाल- विद्यारागनृमातरः । गुणधीगर्वचित्ताक्ष- मात्राभूतान्यनुक्रमात्

granthijanyaṃ kalākāla- vidyārāganṛmātaraḥ / guṇadhīgarvacittākṣa- mātrābhūtānyanukramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधत्ते देहसिद्ध्यर्थं यत्साक्षाद्यत्पदान्तरात् । यथा युनक्ति यद्धेतोस् तादृक्तदधुनोच्यते

vidhatte dehasiddhyarthaṃ yatsākṣādyatpadāntarāt / yathā yunakti yaddhetos tādṛktadadhunocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तृशक्तिरणोर्नित्या विभ्वी चेश्वरशक्तिवत् । तमश्च्छन्नतयार्थेषु नाभाति निरनुग्रहा

kartṛśaktiraṇornityā vibhvī ceśvaraśaktivat / tamaścchannatayārtheṣu nābhāti niranugrahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदनुग्राहकं तत्त्वं कलाख्यं तैजसं हरः । मायां विक्षोभ्य कुरुते प्रवृत्त्यङ्गं परं हि तत्

tadanugrāhakaṃ tattvaṃ kalākhyaṃ taijasaṃ haraḥ / māyāṃ vikṣobhya kurute pravṛttyaṅgaṃ paraṃ hi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन प्रदीपकल्पेन तदास्वच्छचितेरणोः । प्रकाशयत्येकदेशं विदार्य तिमिरं घनम्

tena pradīpakalpena tadāsvacchaciteraṇoḥ / prakāśayatyekadeśaṃ vidārya timiraṃ ghanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल इत्येष यो धातुः संख्याने प्रेरणे च सः । प्रोत्सारणं प्रेरणं सा कुर्वती तमसः कला

kala ityeṣa yo dhātuḥ saṃkhyāne preraṇe ca saḥ / protsāraṇaṃ preraṇaṃ sā kurvatī tamasaḥ kalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येतदुभयं विप्र संभूयानन्यवत्स्थितम् । भोगक्रियाविधौ जन्तोर् निजगुः कर्तृकारकम्

ityetadubhayaṃ vipra saṃbhūyānanyavatsthitam / bhogakriyāvidhau jantor nijaguḥ kartṛkārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं व्यक्तक्रियाशक्तिर् दिदृक्षुर्गोचरं दृशः । भजत्यनुग्रहापेक्षं स्वयं द्रष्टुमशक्नुवत्

evaṃ vyaktakriyāśaktir didṛkṣurgocaraṃ dṛśaḥ / bhajatyanugrahāpekṣaṃ svayaṃ draṣṭumaśaknuvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदर्थं क्षोभयित्वेशः कलामेव जनिक्षमाम् । तत्त्वं विद्याख्यमसृजत् करणं परमात्मनः

tadarthaṃ kṣobhayitveśaḥ kalāmeva janikṣamām / tattvaṃ vidyākhyamasṛjat karaṇaṃ paramātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन प्रकाशरूपेण ज्ञानशक्तिप्ररोचिना । सर्वकारकनिष्पाद्यम् अवैति विषयं परम्

tena prakāśarūpeṇa jñānaśaktiprarocinā / sarvakārakaniṣpādyam avaiti viṣayaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदभिव्यक्तचिच्छक्ति- दृष्टार्थो ऽप्यपिपासितः । नैति तं जनकं रागं तस्मादेवासृजत्प्रभुः

tadabhivyaktacicchakti- dṛṣṭārtho 'pyapipāsitaḥ / naiti taṃ janakaṃ rāgaṃ tasmādevāsṛjatprabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तेन रञ्जितो भोग्यं मलीमसमपि स्पृहन् । आदत्ते न च भुञ्जानो विरागमधिगच्छति

sa tena rañjito bhogyaṃ malīmasamapi spṛhan / ādatte na ca bhuñjāno virāgamadhigacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति प्रवृत्तः करणैः कार्यरूढैः सभौवनैः । भोगभूमिषु ना भुङ्क्ते भोगान्कालानुवर्तिनः

iti pravṛttaḥ karaṇaiḥ kāryarūḍhaiḥ sabhauvanaiḥ / bhogabhūmiṣu nā bhuṅkte bhogānkālānuvartinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुट्यादिप्रत्ययस्यार्थः कालो मायासमुद्भवः । कलयन्ना समुत्थानान् नियत्या नियतं पशुम्

tuṭyādipratyayasyārthaḥ kālo māyāsamudbhavaḥ / kalayannā samutthānān niyatyā niyataṃ paśum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ससाधनस्य भोगस्य कर्मतन्त्रतया जगुः । केचिन्नियामकं कर्म यदन्यदतिरिच्यते

sasādhanasya bhogasya karmatantratayā jaguḥ / kecinniyāmakaṃ karma yadanyadatiricyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगो ऽर्थः सर्वतत्त्वानां सो ऽपि कर्मनिबन्धनः । कर्मैवास्तु शरीरादि ततः सर्वमपार्थकम्

bhogo 'rthaḥ sarvatattvānāṃ so 'pi karmanibandhanaḥ / karmaivāstu śarīrādi tataḥ sarvamapārthakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ देहादिसापेक्षं तत्पुमर्थप्रसाधकम् । ततो नियतिसापेक्षम् अस्तु कर्म नियामकम्

atha dehādisāpekṣaṃ tatpumarthaprasādhakam / tato niyatisāpekṣam astu karma niyāmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुंस्तत्त्वं तत एवाभूत् पुंस्प्रत्ययनिबन्धनम् । आपूरकं प्रधानादेर् भौवनेरुद्रसंश्रयम्

puṃstattvaṃ tata evābhūt puṃspratyayanibandhanam / āpūrakaṃ pradhānāder bhauvanerudrasaṃśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्राधानिकं तत्त्वं कलातत्त्वादजीजनत् । सप्तग्रन्थिनिदानस्य यत्तद्गौणस्य कारणम्

tataḥ prādhānikaṃ tattvaṃ kalātattvādajījanat / saptagranthinidānasya yattadgauṇasya kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो बुद्ध्याद्युपादानं गौणं सत्त्वं रजस्तमः । तद्वृत्तयः प्रकाशाद्याः प्रसिद्धा एव भूयसा

tato buddhyādyupādānaṃ gauṇaṃ sattvaṃ rajastamaḥ / tadvṛttayaḥ prakāśādyāḥ prasiddhā eva bhūyasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयो गुणास्तथाप्येकं तत्त्वं तदवियोगतः । एकैकश्रुतिरेतेषां वृत्त्याधिक्यनिबन्धना

trayo guṇāstathāpyekaṃ tattvaṃ tadaviyogataḥ / ekaikaśrutireteṣāṃ vṛttyādhikyanibandhanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तदस्ति जगत्यस्मिन् वस्तु किञ्चिदचेतनम् । यन्न व्याप्तं गुणैर्यस्मिन्न् एको वामिश्रको गुणः

na tadasti jagatyasmin vastu kiñcidacetanam / yanna vyāptaṃ guṇairyasminn eko vāmiśrako guṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धितत्त्वं ततो नाना- भावप्रत्ययलक्षणम् । परं तदात्मनो भोग्यं वक्ष्यमाणार्थसंस्कृतम्

buddhitattvaṃ tato nānā- bhāvapratyayalakṣaṇam / paraṃ tadātmano bhogyaṃ vakṣyamāṇārthasaṃskṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावा बुद्धिगुणा धर्म- ज्ञानवैराग्यभूतयः । सात्त्विका व्यत्ययेनैते रागमुत्सृज्य तामसाः

bhāvā buddhiguṇā dharma- jñānavairāgyabhūtayaḥ / sāttvikā vyatyayenaite rāgamutsṛjya tāmasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्ययास्तदुपादानास् ते ऽष्टौ नव चतुर्गुणाः । सप्त पञ्च च विख्याताः सिद्ध्याद्या वर्गशो मुने

pratyayāstadupādānās te 'ṣṭau nava caturguṇāḥ / sapta pañca ca vikhyātāḥ siddhyādyā vargaśo mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावाः सप्रत्ययास्तेषां लेशाल्लक्षणमुच्यते । सांसिद्धिका वैनयिकाः प्राकृताश्च भवन्त्यणोः

bhāvāḥ sapratyayāsteṣāṃ leśāllakṣaṇamucyate / sāṃsiddhikā vainayikāḥ prākṛtāśca bhavantyaṇoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशिष्टधर्मसंस्कार- समुद्दीपितचेतसाम् । गुणः सांसिद्धिको भाति देहाभावे ऽपि पूर्ववत्

viśiṣṭadharmasaṃskāra- samuddīpitacetasām / guṇaḥ sāṃsiddhiko bhāti dehābhāve 'pi pūrvavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकधीगुरुशास्त्रेभ्यो भाति वैनयिको गुणः । समर्जितो वैनयिको मनोवाक्तनुचेष्टया

lokadhīguruśāstrebhyo bhāti vainayiko guṇaḥ / samarjito vainayiko manovāktanuceṣṭayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राकृतो देहसंयोगे व्यक्तः स्वप्नादिबोधवत् । स्वर्गो मुक्तिः प्रकृतित्वा- विघातौ योनिक्रान्तिर्निरयावाप्तिबन्धौ । रूपेष्वर्था वैनयप्राकृतेषु सम्पद्यन्ते सविघाताः क्रमेण

prākṛto dehasaṃyoge vyaktaḥ svapnādibodhavat / svargo muktiḥ prakṛtitvā- vighātau yonikrāntirnirayāvāptibandhau / rūpeṣvarthā vainayaprākṛteṣu sampadyante savighātāḥ krameṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वश्याक्रान्तिस्तत्परिज्ञानयोगो भोगानिच्छा विघ्नसंघव्यपायः । भोगासक्तिर्न्यक्कृतिर्देहलब्धिर् विघ्नश्चार्थास्तेषु सांसिद्धिकेषु

vaśyākrāntistatparijñānayogo bhogānicchā vighnasaṃghavyapāyaḥ / bhogāsaktirnyakkṛtirdehalabdhir vighnaścārthāsteṣu sāṃsiddhikeṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.