Narahari: Bodhasara 13

भक्तिरसायनम् अथ सिद्धान्तसर्वस्वं शृणु भक्तिरसायनम् । जन्ममृत्युजराव्याधिभेषजं तद्रसायनम्

bhaktirasāyanam atha siddhāntasarvasvaṃ śṛṇu bhaktirasāyanam / janmamṛtyujarāvyādhibheṣajaṃ tadrasāyanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मार्थकाममोक्षाणां ज्ञानवैराग्ययोरपि । अन्तःकरणशुद्धेश्व भक्तिः परमसाधनन्

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ jñānavairāgyayorapi / antaḥkaraṇaśuddheśva bhaktiḥ paramasādhanan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ययात्र रक्त्या जीवोऽयं दधाति ब्रह्मरूपताम् । साधिता सनकाद्यैः सा भक्तिरित्यभिधीयते

yayātra raktyā jīvo'yaṃ dadhāti brahmarūpatām / sādhitā sanakādyaiḥ sā bhaktirityabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वा साधनसंपत्तिरस्ति भक्तिस्तु नास्ति चेत् । तर्हि साधनसंपातस्तुषकण्डनवद्वृथा

sarvā sādhanasaṃpattirasti bhaktistu nāsti cet / tarhi sādhanasaṃpātastuṣakaṇḍanavadvṛthā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्यन्यत्साधनं नास्ति भक्तिरस्ति महेश्वरे । तदा क्रमेण सिद्ध्यन्ति विरक्तिज्ञानमुक्तयः

yadyanyatsādhanaṃ nāsti bhaktirasti maheśvare / tadā krameṇa siddhyanti viraktijñānamuktayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि कश्चिद्भवेन्मुक्त ईश्वरानुग्रहं विना । ईश्वरानुग्रहादेव मुक्तिरित्येष निश्चयः

na hi kaścidbhavenmukta īśvarānugrahaṃ vinā / īśvarānugrahādeva muktirityeṣa niścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईश्वरः परिपूर्णत्वान्न तु किञ्चिदपेक्षते । प्रीत्यैवाशु प्रसन्नः सन्परं कुर्यादनुग्रहम्

īśvaraḥ paripūrṇatvānna tu kiñcidapekṣate / prītyaivāśu prasannaḥ sanparaṃ kuryādanugraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या प्रीतिरविवेकानां विषयेष्वनपायिनी । त्वामनुस्मरतः सा मे हृदयान्माऽपसर्पतु

yā prītiravivekānāṃ viṣayeṣvanapāyinī / tvāmanusmarataḥ sā me hṛdayānmā'pasarpatu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमात्मनि विश्वेशे भक्तिश्चेत्प्रेमलक्षणा । सर्वमेव तदा सिद्धं कर्तव्यं नावशिष्यते

paramātmani viśveśe bhaktiścetpremalakṣaṇā / sarvameva tadā siddhaṃ kartavyaṃ nāvaśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरोक्षानुभूतिर्या वेदान्तेषु निरूपिता । प्रेमलक्षणभक्तेस्तु परिणामः स एव हि

aparokṣānubhūtiryā vedānteṣu nirūpitā / premalakṣaṇabhaktestu pariṇāmaḥ sa eva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शास्त्रार्थः संपरिज्ञातो जातं प्रेम महेश्वरे । प्रेमानन्दप्रकारेण द्वैतं विस्मरणं गतम्

śāstrārthaḥ saṃparijñāto jātaṃ prema maheśvare / premānandaprakāreṇa dvaitaṃ vismaraṇaṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासुदेवमयं सर्वं वासुदेवात्मकं जगत् । इत्थं द्वैतरसाढ्यस्य ज्ञानं किमवशिष्यते

vāsudevamayaṃ sarvaṃ vāsudevātmakaṃ jagat / itthaṃ dvaitarasāḍhyasya jñānaṃ kimavaśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासुदेवः परं ब्रह्म परमात्मा परात्परः । अन्तर्बहिश्च तत्सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः

vāsudevaḥ paraṃ brahma paramātmā parātparaḥ / antarbahiśca tatsarvaṃ vyāpya nārāyaṇaḥ sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् । इत्यादिवचनैर्भक्तो वैष्णवः स्तौति केशवम्

aṇurbṛhatkṛśaḥ sthūlo guṇabhṛnnirguṇo mahān / ityādivacanairbhakto vaiṣṇavaḥ stauti keśavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवः कर्ता शिवो भोक्ता शिवः सर्वेश्वरेश्वरः । शिव अत्मा शिवो जीवः शिवादन्यन्न विद्यते

śivaḥ kartā śivo bhoktā śivaḥ sarveśvareśvaraḥ / śiva atmā śivo jīvaḥ śivādanyanna vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खंवायुतेजोजलभूक्षेत्रज्ञार्केन्दुमूर्तिभिः । अष्टाभिरष्टमूर्तिं च शांभवः स्तौति शङ्करम्

khaṃvāyutejojalabhūkṣetrajñārkendumūrtibhiḥ / aṣṭābhiraṣṭamūrtiṃ ca śāṃbhavaḥ stauti śaṅkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं यदा परिणतं प्रेम तज्ज्ञानमेव हि अथ युक्त्यन्तरम् । बालकस्तात तातेति जनकं प्रति भाषते । न पुनस्तातशब्दार्थं स तु जानाति किञ्चन

idaṃ yadā pariṇataṃ prema tajjñānameva hi atha yuktyantaram | bālakastāta tāteti janakaṃ prati bhāṣate / na punastātaśabdārthaṃ sa tu jānāti kiñcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा तातपदार्थस्य व्युत्पतिं यात्यसौ क्रमात् । तदा तु सत्यमेवायं तात इत्येति निश्चयम्

yadā tātapadārthasya vyutpatiṃ yātyasau kramāt / tadā tu satyamevāyaṃ tāta ityeti niścayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा भक्तो भजन्देवं वेदशास्त्रोदितैः क्रमैः । व्युत्पतिं परमां प्राप्य मुक्तो भवति हि क्रमात्

tathā bhakto bhajandevaṃ vedaśāstroditaiḥ kramaiḥ / vyutpatiṃ paramāṃ prāpya mukto bhavati hi kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च लक्षणभेदो हि वस्तुभेदस्य कारणम् । न भक्तज्ञानिनोर्दृष्टा शास्त्रे लक्षणभिन्नता

kiṃ ca lakṣaṇabhedo hi vastubhedasya kāraṇam / na bhaktajñāninordṛṣṭā śāstre lakṣaṇabhinnatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरागश्च विचारश्च शौचमिन्द्रियनिग्रहः । वेदे च परमा प्रीतिस्तदेकं लक्षणं द्वयोः

virāgaśca vicāraśca śaucamindriyanigrahaḥ / vede ca paramā prītistadekaṃ lakṣaṇaṃ dvayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्याये भक्तियोगाख्ये गीतायां भक्तिलक्षणम् । यदुक्तमष्टभिः श्लोकैर्दृष्टं ज्ञानिषु तन्मया

adhyāye bhaktiyogākhye gītāyāṃ bhaktilakṣaṇam / yaduktamaṣṭabhiḥ ślokairdṛṣṭaṃ jñāniṣu tanmayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तवास्मीति भजत्येकस्त्वमेवास्मीति चापरः । इति किञ्चिद्विशेषेपि परिणामः समो द्वयोः

tavāsmīti bhajatyekastvamevāsmīti cāparaḥ / iti kiñcidviśeṣepi pariṇāmaḥ samo dvayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्बहिर्यदा देवं देवभक्तः प्रपश्यति । दासोऽहं भावयन्नेव दाकारं विस्मरत्यसौ

antarbahiryadā devaṃ devabhaktaḥ prapaśyati / dāso'haṃ bhāvayanneva dākāraṃ vismaratyasau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टमेकान्तभक्तेषु नारदप्रमुखेषु तत् । किंचिद्विशेषं वक्ष्यामि त्वमेकाग्रमनाः शृणु

dṛṣṭamekāntabhakteṣu nāradapramukheṣu tat / kiṃcidviśeṣaṃ vakṣyāmi tvamekāgramanāḥ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदीश्वररसी भक्तस्तदीश्वररसी बुधः । उभौ यद्यप्येकरसौ तथापीषद्विलक्षणौ

yadīśvararasī bhaktastadīśvararasī budhaḥ / ubhau yadyapyekarasau tathāpīṣadvilakṣaṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धा बोधरसादन्यरसनीरसतां गताः । तथाऽधिकप्रेमरसान्न तु भक्ताः कदाचन

buddhā bodharasādanyarasanīrasatāṃ gatāḥ / tathā'dhikapremarasānna tu bhaktāḥ kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रश्नः । ननु ज्ञानं विना मुक्तिर्नास्ति युक्तिशतैरपि । तथा भक्तिं विना ज्ञानं नास्त्युपायशतैरपि

atha praśnaḥ | nanu jñānaṃ vinā muktirnāsti yuktiśatairapi / tathā bhaktiṃ vinā jñānaṃ nāstyupāyaśatairapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्तेर्ज्ञानं ततो मुक्तिरिति साधारणक्रमः । ज्ञानिनस्तु वसिष्ठाद्या भक्ता वै नारदादयः

bhakterjñānaṃ tato muktiriti sādhāraṇakramaḥ / jñāninastu vasiṣṭhādyā bhaktā vai nāradādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमादिव्यवस्थायाः कारणं किं निरूप्यताम् । अत्रोच्यते विचित्रं यत्कारणं तन्निशामय

evamādivyavasthāyāḥ kāraṇaṃ kiṃ nirūpyatām / atrocyate vicitraṃ yatkāraṇaṃ tanniśāmaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथयामि सदृष्टान्तं येनार्थः स्फुटतां व्रजेत् । स्यात्तापस्य च पापस्य गंगास्नानेन हि क्षयः

kathayāmi sadṛṣṭāntaṃ yenārthaḥ sphuṭatāṃ vrajet / syāttāpasya ca pāpasya gaṃgāsnānena hi kṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्तु स्यात्तापशान्त्यर्थी तस्यापि स्यादघक्षयः । यस्तु स्यादघशान्त्यर्थी तापस्तस्यापि नश्यति

yastu syāttāpaśāntyarthī tasyāpi syādaghakṣayaḥ / yastu syādaghaśāntyarthī tāpastasyāpi naśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तापपापक्षयौ स्नानं त्रयमेतत्समं द्वयोः । तथाप्येकस्तु शैत्यार्थी शुद्ध्यर्थी तु द्वितीयकः

tāpapāpakṣayau snānaṃ trayametatsamaṃ dvayoḥ / tathāpyekastu śaityārthī śuddhyarthī tu dvitīyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथैव भावभेदेन नामभेदस्तयोरभूत् । एवमेव बुधैर्यैस्तु देवो मुक्त्यर्थमाश्रितः

yathaiva bhāvabhedena nāmabhedastayorabhūt / evameva budhairyaistu devo muktyarthamāśritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्त्या ज्ञानमवाप्यैव ये मुक्ता ज्ञानिनो हि ते । यैस्तु संसारविरसैर्भक्त्यर्थं हरिराश्रितः

bhaktyā jñānamavāpyaiva ye muktā jñānino hi te / yaistu saṃsāravirasairbhaktyarthaṃ harirāśritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो भक्तिप्रभावेन स्वभावाज्ज्ञानमुद्गतम् । तज्ज्ञानं प्राप्य मुक्ता ये ते भक्ता इति वर्णिताः

tato bhaktiprabhāvena svabhāvājjñānamudgatam / tajjñānaṃ prāpya muktā ye te bhaktā iti varṇitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरक्तिभक्तिविज्ञानमुक्तयस्तु समा द्वयोः । तथापि भावभेदेन नामभेदस्तयोरभूत्

viraktibhaktivijñānamuktayastu samā dvayoḥ / tathāpi bhāvabhedena nāmabhedastayorabhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्तिर्मुख्यफलं ज्ञस्य भक्तिस्तत्साधनत्वतः । भक्तस्य भक्तिर्मुख्यैव मुक्तिः स्यादानुषङ्गिकी

muktirmukhyaphalaṃ jñasya bhaktistatsādhanatvataḥ / bhaktasya bhaktirmukhyaiva muktiḥ syādānuṣaṅgikī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रीत्याऽनयऽपि सुमते वरिष्ठा भक्तिरीश्वरे । अथान्योऽपि महिमा परमानन्दरूपोसौ परमात्मा स्वयं हरिः

rītyā'naya'pi sumate variṣṭhā bhaktirīśvare / athānyo'pi mahimā paramānandarūposau paramātmā svayaṃ hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवभक्तिं पुरस्कृत्य भुङ्क्ते भक्तिरसायनम् । सनकाद्या वसिष्ठाद्या नन्दिस्कन्दशुकादयः

śivabhaktiṃ puraskṛtya bhuṅkte bhaktirasāyanam / sanakādyā vasiṣṭhādyā nandiskandaśukādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुञ्जते तत्पदं प्राप्ता अपि भक्तिरसायनम् । द्वैतं विना कथं भक्तिरिति तत्रोत्तरं शृणु

bhuñjate tatpadaṃ prāptā api bhaktirasāyanam / dvaitaṃ vinā kathaṃ bhaktiriti tatrottaraṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वैतं मोहाय बोधात्प्राक्प्राप्ते बोधे मनीषया । भक्त्यर्थं कल्पितं द्वैतमद्वैतादपि सुन्दरम्

dvaitaṃ mohāya bodhātprākprāpte bodhe manīṣayā / bhaktyarthaṃ kalpitaṃ dvaitamadvaitādapi sundaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा चोक्तं भागवते आत्मारामाश्च मुनयो निर्ग्रन्था अप्युरुक्रमे । कुर्वन्त्यहेतुकीं भक्तिमित्थंभूतगुणो हरिः

tathā coktaṃ bhāgavate ātmārāmāśca munayo nirgranthā apyurukrame / kurvantyahetukīṃ bhaktimitthaṃbhūtaguṇo hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाते समरसानन्दे द्वैतमप्यमृतोपमम् । मित्रयोरिव दंपत्योर्जीवात्मपरमात्मनोः

jāte samarasānande dvaitamapyamṛtopamam / mitrayoriva daṃpatyorjīvātmaparamātmanoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदये वसति प्रीत्या लोकरीत्या च लज्जते । यथा चमत्कारमयी नित्यमानन्दिनी वधूः

hṛdaye vasati prītyā lokarītyā ca lajjate / yathā camatkāramayī nityamānandinī vadhūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पारमार्थिकमद्वैतं द्वैतं भजनहेतवे । तादृशी यदि भक्तिश्चेत्सा तु मुक्तिशताधिका

pāramārthikamadvaitaṃ dvaitaṃ bhajanahetave / tādṛśī yadi bhaktiścetsā tu muktiśatādhikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियतमहृदये वा खेलतु प्रेमरीत्या पदयुगपरिचर्यां प्रेयसी वा विधत्ताम् । विहरतु विदितार्थो निर्विकल्पे समाधौ ननु भजनविधौ वा तद्द्वयं तुल्यमेव

priyatamahṛdaye vā khelatu premarītyā padayugaparicaryāṃ preyasī vā vidhattām / viharatu viditārtho nirvikalpe samādhau nanu bhajanavidhau vā taddvayaṃ tulyameva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वेश्वरस्तु सुधिया गलितेऽपि भेदे भावेन भक्तिसहितेन समर्चनीयः । प्राणेश्वरश्चतुरया मिलितेऽपि चित्ते चैलाञ्चलव्यवहितेन निरीक्षणीयः

viśveśvarastu sudhiyā galite'pi bhede bhāvena bhaktisahitena samarcanīyaḥ / prāṇeśvaraścaturayā milite'pi citte cailāñcalavyavahitena nirīkṣaṇīyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ भक्तिरसमाश्रित्य श्लोकः । योगे नास्ति गतिर्न निर्गुणविधौ सम्भावनादुर्गमे नित्यं नीरसया धिया परिहृते द्वे ऐहिकामुष्मिके । गोपः कोऽपि सखाऽकृतः स तु पुनर्नानाङ्गनासङ्गवानस्माकं पदमर्थयन्ति मुनयश्चित्रं किमस्मात्परम्

atha bhaktirasamāśritya ślokaḥ | yoge nāsti gatirna nirguṇavidhau sambhāvanādurgame nityaṃ nīrasayā dhiyā parihṛte dve aihikāmuṣmike / gopaḥ ko'pi sakhā'kṛtaḥ sa tu punarnānāṅganāsaṅgavānasmākaṃ padamarthayanti munayaścitraṃ kimasmātparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोमाञ्चेन चमत्कृता तनुरियं भक्त्या मनो नन्दितं प्रेमाश्रूणि विभूषयन्तिं वदनं कण्ठं गिरो गद्गदाः । नास्माकं क्षणमात्रमप्यवसरः कृष्णार्चनं कुर्वतां मुक्तिर्द्वारि चतुर्विधापि किमियं दास्याय लोलायते

romāñcena camatkṛtā tanuriyaṃ bhaktyā mano nanditaṃ premāśrūṇi vibhūṣayantiṃ vadanaṃ kaṇṭhaṃ giro gadgadāḥ / nāsmākaṃ kṣaṇamātramapyavasaraḥ kṛṣṇārcanaṃ kurvatāṃ muktirdvāri caturvidhāpi kimiyaṃ dāsyāya lolāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घनः कामोऽस्माकं तव तु भजनेऽन्यत्र न रुचिस्तवैवांघ्रिद्वन्द्वे नतिषु रतिरस्माकमतुला । सकामे निष्कामा सपदि तु सकामा पदगता सकामाऽस्मान्मुक्तिर्भजति महिमाऽयं तव हरे

ghanaḥ kāmo'smākaṃ tava tu bhajane'nyatra na rucistavaivāṃghridvandve natiṣu ratirasmākamatulā / sakāme niṣkāmā sapadi tu sakāmā padagatā sakāmā'smānmuktirbhajati mahimā'yaṃ tava hare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.