Narahari: Bodhasara 15

अवस्थाव्यवस्था । अथावस्थाव्यवस्थाख्यं किञ्चित्प्रकरणं शृणु । यस्मिन्परीक्षिते सम्यक्परीक्ष्यं नावशिष्यते

avasthāvyavasthā | athāvasthāvyavasthākhyaṃ kiñcitprakaraṇaṃ śṛṇu / yasminparīkṣite samyakparīkṣyaṃ nāvaśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाग्रत्स्वप्नः सुषुप्तिश्च तथा मूढसमाधिता । मूर्च्छा मृत्युस्तुरीयञ्चेत्यवस्थाः सप्त कीर्तिताः

jāgratsvapnaḥ suṣuptiśca tathā mūḍhasamādhitā / mūrcchā mṛtyusturīyañcetyavasthāḥ sapta kīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाग्रत्स्वप्नः सुषुप्तिश्च व्यक्ता मूढसमाधिता । मूर्च्छा मृत्युस्तुरीयं च व्यक्ता नित्यानुभूतितः

jāgratsvapnaḥ suṣuptiśca vyaktā mūḍhasamādhitā / mūrcchā mṛtyusturīyaṃ ca vyaktā nityānubhūtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तं मूढसमाधानं भवप्रत्ययसंज्ञकम् । पुराऽसंप्रज्ञातनामसमाधेर्भेदवर्णने

uktaṃ mūḍhasamādhānaṃ bhavapratyayasaṃjñakam / purā'saṃprajñātanāmasamādherbhedavarṇane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्समाधिस्थिता जित्वेन्द्रादीन्स्वर्गेशतां ययुः । मृत्युर्मूर्च्छा प्रसिद्धेति तुरीयमभिधीयते

tatsamādhisthitā jitvendrādīnsvargeśatāṃ yayuḥ / mṛtyurmūrcchā prasiddheti turīyamabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदान्तसंप्रदायेन निदिध्यासनदार्ढ्यतः । परमात्मनि चित्तस्य लयस्तु तुर्यमुच्यते

vedāntasaṃpradāyena nididhyāsanadārḍhyataḥ / paramātmani cittasya layastu turyamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र साक्षात्कृतं ब्रह्म मूलाविद्याविनाशकृत् । तत्र प्रश्नः । स्वप्नजागरयोस्तुल्यः संसाराडम्बरो मुने

tatra sākṣātkṛtaṃ brahma mūlāvidyāvināśakṛt / tatra praśnaḥ | svapnajāgarayostulyaḥ saṃsārāḍambaro mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तर्हि केन विशेषेण संज्ञाभेदस्तयोर्वद । अत्रोत्तरम् । जानीहि प्रथमं तात भेदं विस्मृतिबोधयोः

tarhi kena viśeṣeṇa saṃjñābhedastayorvada / atrottaram | jānīhi prathamaṃ tāta bhedaṃ vismṛtibodhayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्नजागरयोर्भेदं पश्चाज्ज्ञास्यसि तं शृणु । विस्मृतिर्यन्न भासेत बोधो मिथ्यात्वनिश्चयः

svapnajāgarayorbhedaṃ paścājjñāsyasi taṃ śṛṇu / vismṛtiryanna bhāseta bodho mithyātvaniścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जागरानन्तरं निद्रा तत्र स्वप्नो यदा भवेत् । स्वप्ने स्याज्जागराभानं न तु जागरबोधनम्

jāgarānantaraṃ nidrā tatra svapno yadā bhavet / svapne syājjāgarābhānaṃ na tu jāgarabodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जागरोऽयं तु मिथ्येति बुद्धिः स्वप्ने न वर्तते । किन्तु जागरविस्मृत्या स्वप्ने स्वप्नार्थदर्शनम्

jāgaro'yaṃ tu mithyeti buddhiḥ svapne na vartate / kintu jāgaravismṛtyā svapne svapnārthadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्नस्यैतन्निजं रूपं जागरस्याधुना शृणु । स्वप्नस्यानन्तरं तात जागरो हि यदा भवेत्

svapnasyaitannijaṃ rūpaṃ jāgarasyādhunā śṛṇu / svapnasyānantaraṃ tāta jāgaro hi yadā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्नमिथ्यात्वबुध्याऽऽत्मस्वप्नबोधस्तदा भवेत् । अन्यच्च । स्वप्ने तु यादृशी तात भवेज्जागरविस्मृतिः

svapnamithyātvabudhyā''tmasvapnabodhastadā bhavet / anyacca | svapne tu yādṛśī tāta bhavejjāgaravismṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जागरे तादृशी नास्ति स्वप्नसंसारविस्मृतिः । जागरे स्मर्यते स्वप्नस्तस्य मिथ्यात्वदर्शनम्

jāgare tādṛśī nāsti svapnasaṃsāravismṛtiḥ / jāgare smaryate svapnastasya mithyātvadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्ने न स्मर्यते जाग्रन्न तन्मिथ्यात्वदर्शनम् । अनेनातिविशेषेण स्वप्नजागरयोर्भिदा

svapne na smaryate jāgranna tanmithyātvadarśanam / anenātiviśeṣeṇa svapnajāgarayorbhidā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रश्नान्तरम् । ननु मूढसमाधौ च मूर्च्छामृत्युसुषुप्तिषु । तुरीये च न दृश्यश्रीस्तर्हि तेषां भिदा कुतः

atha praśnāntaram | nanu mūḍhasamādhau ca mūrcchāmṛtyusuṣuptiṣu / turīye ca na dṛśyaśrīstarhi teṣāṃ bhidā kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रोत्तरम् । सिद्धिकामनया यैस्तु तप उग्रं कृतं महत् । देहोऽपि विस्मृतस्तैस्तु क्रिमिकीटादिभक्षितः

atrottaram | siddhikāmanayā yaistu tapa ugraṃ kṛtaṃ mahat / deho'pi vismṛtastaistu krimikīṭādibhakṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेयं मूर्च्छा न रोगोऽयं न मृत्युर्जीवनादयम् । सुषुप्तानन्दविरहान्न सुषुप्तिरिति स्फुटम्

neyaṃ mūrcchā na rogo'yaṃ na mṛtyurjīvanādayam / suṣuptānandavirahānna suṣuptiriti sphuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वरूपलाभविरहान्मूढत्वान्न तुरीयकम् । दृश्यभानं तु नास्त्यासु तावता न कृतार्थता

svarūpalābhavirahānmūḍhatvānna turīyakam / dṛśyabhānaṃ tu nāstyāsu tāvatā na kṛtārthatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्युत्थानानन्तरं तेषां सम्सारोऽपि यदास्थितः । यदात्मदर्शनं नास्ति संसारोऽबाधितस्ततः

vyutthānānantaraṃ teṣāṃ samsāro'pi yadāsthitaḥ / yadātmadarśanaṃ nāsti saṃsāro'bādhitastataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथयाम्यत्र दृष्टान्तं सावधानमनाः शृणु । स्वप्ने तु विस्मृतं जाग्रज्जाग्रत्स्वप्ने न बाधितम्

kathayāmyatra dṛṣṭāntaṃ sāvadhānamanāḥ śṛṇu / svapne tu vismṛtaṃ jāgrajjāgratsvapne na bādhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादनन्तरं जाग्रत्स्वप्नस्य च यथास्थितम् । जागरे बाधितः स्वप्नस्तेन मिथ्यात्वमागतः

tasmādanantaraṃ jāgratsvapnasya ca yathāsthitam / jāgare bādhitaḥ svapnastena mithyātvamāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा मूढसमाधौ तु विस्मृतं सकलं जगत् । व्युत्थानानन्तरं पश्चाद्यथापूर्वमवस्थितम्

tathā mūḍhasamādhau tu vismṛtaṃ sakalaṃ jagat / vyutthānānantaraṃ paścādyathāpūrvamavasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुरीये बाधितं विश्वं तस्मान्मिथ्यात्वमागतम् । व्युत्थानेऽपि मुनेस्तात तन्मिथ्यैव न वास्तवम्

turīye bādhitaṃ viśvaṃ tasmānmithyātvamāgatam / vyutthāne'pi munestāta tanmithyaiva na vāstavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रज्जुसर्पं यथा दृष्ट्वा कश्चिद्देशान्तरं गतः । यदा पुनः समायाति तदा तस्माद्बिभेत्यसौ

rajjusarpaṃ yathā dṛṣṭvā kaściddeśāntaraṃ gataḥ / yadā punaḥ samāyāti tadā tasmādbibhetyasau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नायं सर्प इति ज्ञात्वा यदि देशान्तरं गतः । यदा पुनः समायाति तदा तस्माद्बिभेति न

nāyaṃ sarpa iti jñātvā yadi deśāntaraṃ gataḥ / yadā punaḥ samāyāti tadā tasmādbibheti na

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा मूढसमाधानाद्गतः संसारविस्मृतिम् । यदा व्युत्थानमाप्नोति तदा संसारजं भयम्

tathā mūḍhasamādhānādgataḥ saṃsāravismṛtim / yadā vyutthānamāpnoti tadā saṃsārajaṃ bhayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि विद्वत्समाधानाद्गतः संसारविस्मृतिम् । यदा व्युत्थानमाप्नोति बाधितत्वाद्विभेति न

yadi vidvatsamādhānādgataḥ saṃsāravismṛtim / yadā vyutthānamāpnoti bādhitatvādvibheti na

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि विस्मरणादेव मुक्तिर्भविति देहिनः । सुषुप्तिर्जायते नित्यं तया मुक्तो न किं भवेत्

yadi vismaraṇādeva muktirbhaviti dehinaḥ / suṣuptirjāyate nityaṃ tayā mukto na kiṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्तुरीया सर्वासामुत्तमा च विलक्षणा । षडप्यवस्था एतस्याः कलां नार्हन्ति षोडशीम्

tasmātturīyā sarvāsāmuttamā ca vilakṣaṇā / ṣaḍapyavasthā etasyāḥ kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आब्रह्मकल्पं गरुडो यदि धावेत्सवेगतः । न चाप्नोति तथाप्येनं दूराद्दूरतरैव सा

ābrahmakalpaṃ garuḍo yadi dhāvetsavegataḥ / na cāpnoti tathāpyenaṃ dūrāddūrataraiva sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रद्धा यद्यस्ति वेदान्ते तीव्रा यदि मुमुक्षुता । ध्यानाभ्यासस्तथा गाढः सर्वत्र सुलभैव सा

śraddhā yadyasti vedānte tīvrā yadi mumukṣutā / dhyānābhyāsastathā gāḍhaḥ sarvatra sulabhaiva sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृत्युर्मूर्च्छा सुषुप्तिश्च न तपस्तेन निष्फलाः । रूढमूढसमाधानं तप उग्रं महाफलम्

mṛtyurmūrcchā suṣuptiśca na tapastena niṣphalāḥ / rūḍhamūḍhasamādhānaṃ tapa ugraṃ mahāphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्या विद्वत्समाधिस्तु तेन मोक्षप्रदो हि सः । सप्तानामप्यवस्थानामेवंरूपा व्यवस्थितिः

vidyā vidvatsamādhistu tena mokṣaprado hi saḥ / saptānāmapyavasthānāmevaṃrūpā vyavasthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तावस्था इमाः सन्ति चित्तस्यैव चितेस्तु न । अवस्थाभवनं चित्तमवस्थासाक्षिणी तु चित्

saptāvasthā imāḥ santi cittasyaiva citestu na / avasthābhavanaṃ cittamavasthāsākṣiṇī tu cit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवस्थानां व्यवस्थेयं यदि भूयो विभाव्यते । अवस्थानां तदा साक्षी साक्षात्प्रत्यक्षमीक्षते

avasthānāṃ vyavastheyaṃ yadi bhūyo vibhāvyate / avasthānāṃ tadā sākṣī sākṣātpratyakṣamīkṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.