Narahari: Bodhasara 49

उन्मत्तप्रलापशतकम् । शुद्धबोधसुधास्वादी प्रलपामि प्रमत्तवत् । तत्प्रलापनिगूढार्थं शोधयन्तु सतां धियः

unmattapralāpaśatakam | śuddhabodhasudhāsvādī pralapāmi pramattavat / tatpralāpanigūḍhārthaṃ śodhayantu satāṃ dhiyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहश्च मदमत्सरौ । संसारतारका यद्वत्तथा तद्विवृतिं शृणु

kāmaḥ krodhaśca lobhaśca mohaśca madamatsarau / saṃsāratārakā yadvattathā tadvivṛtiṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्रान्तिसुन्दरीसङ्गरतिलावण्यलम्पटाः । एकान्तलीलाचतुराः कामिनो मुक्तिगामिनः

viśrāntisundarīsaṅgaratilāvaṇyalampaṭāḥ / ekāntalīlācaturāḥ kāmino muktigāminaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्बलान्मोहदैत्यस्य योगी नरहरिः स्वयम् । वक्षो विदारयाञ्चक्रे स क्रोधो मुक्तिसाधनम्

yadbalānmohadaityasya yogī narahariḥ svayam / vakṣo vidārayāñcakre sa krodho muktisādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रुकुटीकुटिलं यस्य मुखमीक्षितुमक्षमाः । कामलोभादयो भावाः स द्वेषी केशवप्रियः

bhrukuṭīkuṭilaṃ yasya mukhamīkṣitumakṣamāḥ / kāmalobhādayo bhāvāḥ sa dveṣī keśavapriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाश्वते सुप्रसन्नानां नश्वरे भृकुटीभृताम् । रागद्वेषवतां तात मुक्तिः करतले स्थिता

śāśvate suprasannānāṃ naśvare bhṛkuṭībhṛtām / rāgadveṣavatāṃ tāta muktiḥ karatale sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःकाचमणिं दत्त्वा ज्ञानचिन्तामणिं मुनिः । क्रीणाति येन लोभेन स लोभो मुक्तिसाधनम्

manaḥkācamaṇiṃ dattvā jñānacintāmaṇiṃ muniḥ / krīṇāti yena lobhena sa lobho muktisādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन वर्णाश्रमाचारदेहभोगधनादिकम् । विस्मरन्ति चितः प्रेम्णा स मोहः परमं पदम् मत्तो नान्यत्परं किंचिदहमेव महेश्वरः । अहमेवोत्तमश्चेति मदो मुक्तिप्रदो मतः

yena varṇāśramācāradehabhogadhanādikam / vismaranti citaḥ premṇā sa mohaḥ paramaṃ padam matto nānyatparaṃ kiṃcidahameva maheśvaraḥ / ahamevottamaśceti mado muktiprado mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्योत्कर्षं न सहते ज्ञानोत्कर्षबलात्तु यः । स तु सम्वत्सरशतं ज्येष्ठो निर्मत्सरान्मुनेः

dṛśyotkarṣaṃ na sahate jñānotkarṣabalāttu yaḥ / sa tu samvatsaraśataṃ jyeṣṭho nirmatsarānmuneḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणं न क्षमते यस्तु बाह्यस्फुरणमक्षमी । तद्वामचरणाङ्गुष्ठे निबद्धाः क्षमिणां गुणाः

kṣaṇaṃ na kṣamate yastu bāhyasphuraṇamakṣamī / tadvāmacaraṇāṅguṣṭhe nibaddhāḥ kṣamiṇāṃ guṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामादयो महाधूर्त्ता धूर्त्तितं यैर्जगत्त्रयम् । तान्धूर्त्तयति यो युक्त्या स धूर्तो धूर्जटिप्रियः

kāmādayo mahādhūrttā dhūrttitaṃ yairjagattrayam / tāndhūrttayati yo yuktyā sa dhūrto dhūrjaṭipriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो लालयति लोभादीनन्तर्मूलानि कृन्तति । बहिरन्योऽन्य एवान्तर्मुक्तिमेति कपट्यसौ

yo lālayati lobhādīnantarmūlāni kṛntati / bahiranyo'nya evāntarmuktimeti kapaṭyasau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणात्मकेषु सर्वेषु दोषमेवान्तरात्मनः । कर्णे जपति यो नित्यं पिशुनोऽसौ विमुक्तिभाक्

guṇātmakeṣu sarveṣu doṣamevāntarātmanaḥ / karṇe japati yo nityaṃ piśuno'sau vimuktibhāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परापवाद एवास्ति हृदये यस्य सर्वदा । परां गतिं गतो दृष्टः स मया मुनिशेखरः

parāpavāda evāsti hṛdaye yasya sarvadā / parāṃ gatiṃ gato dṛṣṭaḥ sa mayā muniśekharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथ्यैवेदं जगत्सर्वमिति निश्चितचेतसाम् । स मिथ्यावादिनां लोको दुर्लभः सत्यवादिनः

mithyaivedaṃ jagatsarvamiti niścitacetasām / sa mithyāvādināṃ loko durlabhaḥ satyavādinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैव किंचित्करोमीति यः सदाचारवर्जितः । आचारिणो न गच्छन्ति तस्यानाचारिणो गतिम्

naiva kiṃcitkaromīti yaḥ sadācāravarjitaḥ / ācāriṇo na gacchanti tasyānācāriṇo gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं यानि च मित्राणि विचारादीनि तान्यपि । विहाय तत्परं यातो मित्रद्रोही स मुच्यते

pūrvaṃ yāni ca mitrāṇi vicārādīni tānyapi / vihāya tatparaṃ yāto mitradrohī sa mucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चभूतात्मकं विश्वं निर्मितं येन मायया । स एव हि मया दृष्टो मायावी मुक्तिभाजनम्

pañcabhūtātmakaṃ viśvaṃ nirmitaṃ yena māyayā / sa eva hi mayā dṛṣṭo māyāvī muktibhājanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेच्छयैव कृतं विश्वं स्वेच्छयैव निहन्ति यः । कृतज्ञादपि पूज्योऽसौ कृतघ्नो मोक्षमश्नुते

svecchayaiva kṛtaṃ viśvaṃ svecchayaiva nihanti yaḥ / kṛtajñādapi pūjyo'sau kṛtaghno mokṣamaśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्चर्यं योऽभिमन्येत जीव आत्मानमीश्वरम् । सोऽभिमानी गतिं याति निरहङ्कारदुर्लभाम्

āścaryaṃ yo'bhimanyeta jīva ātmānamīśvaram / so'bhimānī gatiṃ yāti nirahaṅkāradurlabhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणेषु दोषं पश्यन्तो विश्वमात्रविनिन्दकाः । आत्मस्तुतिपरा यान्ति नित्यं वैकुण्ठमन्दिरम्

guṇeṣu doṣaṃ paśyanto viśvamātravinindakāḥ / ātmastutiparā yānti nityaṃ vaikuṇṭhamandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्ध्वाऽपि शुद्धमात्मानं व्यावहारिकलोकवत् । करोति न करोमीति दम्भकृच्छम्भुवल्लभः

buddhvā'pi śuddhamātmānaṃ vyāvahārikalokavat / karoti na karomīti dambhakṛcchambhuvallabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधखङ्गेन तीक्ष्णेन मोहाहङ्कारदुर्धियाम् । घातकः पातकं हन्ति पूर्वजन्मशतार्जितम्

bodhakhaṅgena tīkṣṇena mohāhaṅkāradurdhiyām / ghātakaḥ pātakaṃ hanti pūrvajanmaśatārjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहङ्कारं हरिरहं ब्रह्मैवाहमहं शिवः । इति विश्वास्य हन्तारः पुण्या विश्वस्तघातकाः

ahaṅkāraṃ harirahaṃ brahmaivāhamahaṃ śivaḥ / iti viśvāsya hantāraḥ puṇyā viśvastaghātakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्तो विधिनिषेधाभ्यां निश्चिन्तः स्वेच्छया चरन् । कर्मठानामपाङ्क्तेयः सोऽस्माकं पङ्क्तिपावनः

mukto vidhiniṣedhābhyāṃ niścintaḥ svecchayā caran / karmaṭhānāmapāṅkteyaḥ so'smākaṃ paṅktipāvanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निन्दितावभिनिर्मुक्ताभ्युदितौ यौ तु तौ हि नः । पूतौ कर्माभिनिर्मुक्तोऽभ्युदितश्च चितौ सदा

ninditāvabhinirmuktābhyuditau yau tu tau hi naḥ / pūtau karmābhinirmukto'bhyuditaśca citau sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वा द्वारि कपाटं यः खण्डलड्डुकवन्मुनिः । एकाकी मिष्टमश्नाति स याति परमां गतिम्

dattvā dvāri kapāṭaṃ yaḥ khaṇḍalaḍḍukavanmuniḥ / ekākī miṣṭamaśnāti sa yāti paramāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानकर्मेन्द्रियगणो निरुद्ध्य निजमन्दिरे । पङ्क्तीकृत्य हतो येन सोऽस्माकं पङ्क्तिपावनः

jñānakarmendriyagaṇo niruddhya nijamandire / paṅktīkṛtya hato yena so'smākaṃ paṅktipāvanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्य संसारनाशार्थमात्मनाशं सहन्ति ये । संसारद्वेषिणां तेषां मुक्तिः शास्त्रेषु वर्णिता

paśya saṃsāranāśārthamātmanāśaṃ sahanti ye / saṃsāradveṣiṇāṃ teṣāṃ muktiḥ śāstreṣu varṇitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं ममेति सर्वस्वं बोधद्यूतेषु हारितम् । येनासौ मुक्तिभाक्प्रोक्तो बृहदारण्यकश्रुतौ

ahaṃ mameti sarvasvaṃ bodhadyūteṣu hāritam / yenāsau muktibhākprokto bṛhadāraṇyakaśrutau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीनेन्द्रियमृगेष्वेव दया यस्य न विद्यते । स एव देवकीसूनोर्दीनबन्धोरतिप्रियः

dīnendriyamṛgeṣveva dayā yasya na vidyate / sa eva devakīsūnordīnabandhoratipriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मभोगरतो राजा यस्तु नावेक्षते पुरीम् । लिप्यते न स पापेन प्रमाणं मुण्डकश्रुतिः

ātmabhogarato rājā yastu nāvekṣate purīm / lipyate na sa pāpena pramāṇaṃ muṇḍakaśrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानवैराग्यपाशेन हतो येन मनोधनी । यः स्यादेवंविधः पाशी तस्य काशी पदे पदे

jñānavairāgyapāśena hato yena manodhanī / yaḥ syādevaṃvidhaḥ pāśī tasya kāśī pade pade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गङ्गायमुनयोर्मध्ये बालरण्डां तपस्विनीम् । बलात्कारेण यो भुङ्क्ते स रण्डाव्यसनी शुचिः

gaṅgāyamunayormadhye bālaraṇḍāṃ tapasvinīm / balātkāreṇa yo bhuṅkte sa raṇḍāvyasanī śuciḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधदावाग्निना दग्धं येन द्वैतवनं घनम् । अतिपुण्यां गतिं याति स हि दावाग्निदायकः

bodhadāvāgninā dagdhaṃ yena dvaitavanaṃ ghanam / atipuṇyāṃ gatiṃ yāti sa hi dāvāgnidāyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहे स्थितानामपि यो गवां ग्रासं ददाति न । आचरत्यात्मनः पुष्टिं सर्वपापैः प्रमुच्यते

gṛhe sthitānāmapi yo gavāṃ grāsaṃ dadāti na / ācaratyātmanaḥ puṣṭiṃ sarvapāpaiḥ pramucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसाः सर्वेऽपि विक्रीता धर्माधर्ममजानता । ग्रन्थौ बद्धं बोधधनं स धन्यो रसविक्रयी

rasāḥ sarve'pi vikrītā dharmādharmamajānatā / granthau baddhaṃ bodhadhanaṃ sa dhanyo rasavikrayī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्याम्यात्मना येन रचितो वर्णसङ्करः । स्वयं शङ्कर एवासौ वर्णितो वर्णसङ्करी

antaryāmyātmanā yena racito varṇasaṅkaraḥ / svayaṃ śaṅkara evāsau varṇito varṇasaṅkarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन वेदाः समभ्यस्य विदित्वाऽर्थं स्वचिन्तया । प्लाविताः सह वेदान्तैर्वेदप्लावी स मुच्यते

yena vedāḥ samabhyasya viditvā'rthaṃ svacintayā / plāvitāḥ saha vedāntairvedaplāvī sa mucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवे निवेदितं सर्वं शिवनिर्माल्यतां गतम् । तद्भुनक्ति पवित्रात्मा शिवनिर्माल्यभोजनः

śive niveditaṃ sarvaṃ śivanirmālyatāṃ gatam / tadbhunakti pavitrātmā śivanirmālyabhojanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मचर्यं गतो भुङ्क्ते सर्वा नगरनायिकाः । लिप्यते न स पापेन चित्रं वेदान्तदर्शनम्

brahmacaryaṃ gato bhuṅkte sarvā nagaranāyikāḥ / lipyate na sa pāpena citraṃ vedāntadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगिनामवधूतानां शुकादीनां मुखाच्च्युतम् । किञ्चिदुच्छिष्टमास्वाद्य मुच्येदुच्छिष्टभोजनः

yogināmavadhūtānāṃ śukādīnāṃ mukhāccyutam / kiñciducchiṣṭamāsvādya mucyeducchiṣṭabhojanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्म जानाति तस्यैव ब्राह्मणस्य स्वचेतसः । वृत्तिलोपः कृतो येन स धन्यो वृत्तिलोपकृत्

brahma jānāti tasyaiva brāhmaṇasya svacetasaḥ / vṛttilopaḥ kṛto yena sa dhanyo vṛttilopakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्तु वृन्ताकदग्धान्नं कलञ्जादि यदृच्छया । लब्धमश्नाति हि मुनिस्तस्यादूरतरो हरिः

yastu vṛntākadagdhānnaṃ kalañjādi yadṛcchayā / labdhamaśnāti hi munistasyādūrataro hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृगवे वरुणेनोक्ता ब्रह्मविद्या तु वारुणी । तद्वारुणीरसास्वादमत्तानामुत्तमा गतिः

bhṛgave varuṇenoktā brahmavidyā tu vāruṇī / tadvāruṇīrasāsvādamattānāmuttamā gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पराग्वृत्तिं परित्यज्य या प्रत्यक्सा तु वारुणी । तदभ्यासरतानां च न दूरे परमं पदम्

parāgvṛttiṃ parityajya yā pratyaksā tu vāruṇī / tadabhyāsaratānāṃ ca na dūre paramaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुन्दरीं वीक्ष्य चित्कान्तामिन्द्रियेश्वरमिन्द्रियम् । मानसं स्खलितं येषां ते मुक्ता अजितेन्द्रियाः

sundarīṃ vīkṣya citkāntāmindriyeśvaramindriyam / mānasaṃ skhalitaṃ yeṣāṃ te muktā ajitendriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगभूमिं समारुह्य गम्भीरे ब्रह्मसागरे । पश्चान्निपतितो लीन आरूढपतितः शुचिः

yogabhūmiṃ samāruhya gambhīre brahmasāgare / paścānnipatito līna ārūḍhapatitaḥ śuciḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिद्विद्याकर्मनाशायां नद्यां स्नानं मया कृतम् । कर्मनाशाजलस्पर्शात्कर्मबन्धो निवर्त्तते

cidvidyākarmanāśāyāṃ nadyāṃ snānaṃ mayā kṛtam / karmanāśājalasparśātkarmabandho nivarttate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गवङ्गकलिङ्गेषु सौराष्ट्रमगधेषु च । सर्वत्र परिपूर्णोऽहं पुनः संस्कारवर्जितः

aṅgavaṅgakaliṅgeṣu saurāṣṭramagadheṣu ca / sarvatra paripūrṇo'haṃ punaḥ saṃskāravarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजं गृहं परित्यज्य रमते परमन्दिरे । स गृहस्थो गतिं गच्छेत्परामिति विदां मतम्

nijaṃ gṛhaṃ parityajya ramate paramandire / sa gṛhastho gatiṃ gacchetparāmiti vidāṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मनः सुखलोभेन सुकृतं येन हारितम् । स एव सुकृती शेषः सुकृत्यपि हि दुष्कृती

ātmanaḥ sukhalobhena sukṛtaṃ yena hāritam / sa eva sukṛtī śeṣaḥ sukṛtyapi hi duṣkṛtī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञानमेव विज्ञानमविवेको विवेकिता । सर्वात्मकत्वं कैवल्यं येषां ते सिद्धसत्तमाः

ajñānameva vijñānamaviveko vivekitā / sarvātmakatvaṃ kaivalyaṃ yeṣāṃ te siddhasattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधो यदवधानेन तन्मनो नाशयन्ति ये । विपरीतकृतां तेषां मुक्तिरित्याह शङ्करः

bodho yadavadhānena tanmano nāśayanti ye / viparītakṛtāṃ teṣāṃ muktirityāha śaṅkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदान्तपाठरूपेण स्वधर्माः कीर्त्तिता मया । स्वधर्मकीर्त्तनादेव सायुज्यं पदमर्जितम्

vedāntapāṭharūpeṇa svadharmāḥ kīrttitā mayā / svadharmakīrttanādeva sāyujyaṃ padamarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विभार्यो ब्राह्मणो यस्तु त्यजेत्पूर्वां पतिव्रताम् । परस्या गुणलोभेन स याति परमां गतिम्

dvibhāryo brāhmaṇo yastu tyajetpūrvāṃ pativratām / parasyā guṇalobhena sa yāti paramāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्य विवरणम् प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च द्वेभार्ये वेदबोधिते । प्रथमा कर्मनिष्ठा स्याद्ब्रह्मनिष्ठा तथाऽपरा

etasya vivaraṇam pravṛttiśca nivṛttiśca dvebhārye vedabodhite / prathamā karmaniṣṭhā syādbrahmaniṣṭhā tathā'parā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्कशा रसिका चेति तयोर्नामान्तरं क्रमात् । कर्कशा कर्मकाण्डस्था रसिका ब्रह्मवादिनी

karkaśā rasikā ceti tayornāmāntaraṃ kramāt / karkaśā karmakāṇḍasthā rasikā brahmavādinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्कशा रसिका चेति यद्यपि द्वे पतिव्रते । रसिका स्वपतिं भुङ्क्ते कर्कशा कष्टभागिनी

karkaśā rasikā ceti yadyapi dve pativrate / rasikā svapatiṃ bhuṅkte karkaśā kaṣṭabhāginī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मनिष्ठा तु दासीव गृहकर्मरता सदा । ज्ञाननिष्ठा महाराज्ञी राजसिंहासने स्थिता

karmaniṣṭhā tu dāsīva gṛhakarmaratā sadā / jñānaniṣṭhā mahārājñī rājasiṃhāsane sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतिहेतोर्दिवा नक्तं गृहकर्म करोतु सा । पतिं नालिङ्ग्य निद्राति कथं सौभाग्यभागिनी

patihetordivā naktaṃ gṛhakarma karotu sā / patiṃ nāliṅgya nidrāti kathaṃ saubhāgyabhāginī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसरीतिं न जानाति कर्कशा कर्मवादिनी । पतिव्रता स्वभावेन भर्त्तारं स्तौति केवलम्

rasarītiṃ na jānāti karkaśā karmavādinī / pativratā svabhāvena bharttāraṃ stauti kevalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञाननिष्ठा तु रसिका तत्तत्संस्कारलक्षणैः । आनन्दयति भर्त्तारं तमेवाश्लिष्य खेलति

jñānaniṣṭhā tu rasikā tattatsaṃskāralakṣaṇaiḥ / ānandayati bharttāraṃ tamevāśliṣya khelati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसने शयने याने भोजने सा तदन्विता । क्षणं न तिष्ठति स्वामी तां विना रसलालसः

āsane śayane yāne bhojane sā tadanvitā / kṣaṇaṃ na tiṣṭhati svāmī tāṃ vinā rasalālasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्तु जानाति चातुर्यान्महदन्तरमेनयोः । स कथं तत्र मूढायां रमेत किमु तत्सुखम्

yastu jānāti cāturyānmahadantaramenayoḥ / sa kathaṃ tatra mūḍhāyāṃ rameta kimu tatsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्तु कश्चिन्महामूढः पामरः पशुधर्मवान् । कर्कशायां रमते रसिकां च न विन्दति

yastu kaścinmahāmūḍhaḥ pāmaraḥ paśudharmavān / karkaśāyāṃ ramate rasikāṃ ca na vindati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां च दुःखमाप्नोति प्रत्यहं कलहायते । भूयस्तामेव भजते दौर्भाग्यं तस्य तादृशम्

tasyāṃ ca duḥkhamāpnoti pratyahaṃ kalahāyate / bhūyastāmeva bhajate daurbhāgyaṃ tasya tādṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र द्विभार्यशास्त्रार्थे विषयोऽयं व्यवस्थितः । निवृत्तिवनितां त्यक्त्वा प्रवृत्तो नरकं व्रजेत्

atra dvibhāryaśāstrārthe viṣayo'yaṃ vyavasthitaḥ / nivṛttivanitāṃ tyaktvā pravṛtto narakaṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्तिवनितां त्यक्त्वा निवृत्तो मोक्षमश्नुते । विषमोऽप्येष शास्त्रार्थः प्रमाणं व्यासवाक्यतः

pravṛttivanitāṃ tyaktvā nivṛtto mokṣamaśnute / viṣamo'pyeṣa śāstrārthaḥ pramāṇaṃ vyāsavākyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति प्रवृत्तिनिवृत्तिशास्त्रविवरणम् । अथान्यदपि । एको विष्णुर्महद्भूतं व्यासेनोक्तं लगेद्यदि । तन्महाभूतसञ्चारे न दूरे परमं पदम्

iti pravṛttinivṛttiśāstravivaraṇam | athānyadapi | eko viṣṇurmahadbhūtaṃ vyāsenoktaṃ lagedyadi / tanmahābhūtasañcāre na dūre paramaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

डाकिनीसिद्धमन्त्रोऽयं ब्रह्मास्मीत्यक्षरात्मकः । भावनामात्रतो यस्य सद्यस्तद्रूपतां व्रजेत्

ḍākinīsiddhamantro'yaṃ brahmāsmītyakṣarātmakaḥ / bhāvanāmātrato yasya sadyastadrūpatāṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुशास्त्रप्रसादेन संप्राप्य परमं पदम् । ममैवेदं मया प्राप्तमिति प्राह स उत्तमः

guruśāstraprasādena saṃprāpya paramaṃ padam / mamaivedaṃ mayā prāptamiti prāha sa uttamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्तु जन्मशताभ्यस्तविज्ञानैरपि वस्तुतः । न किञ्चिदपि सम्प्राप्तं तस्य प्राप्तिर्महीयसी

yattu janmaśatābhyastavijñānairapi vastutaḥ / na kiñcidapi samprāptaṃ tasya prāptirmahīyasī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अणीयसो महीयस्त्वं नेदीयस्त्वं दवीयसः । परस्य निजरूपत्वं यत्प्रत्येति प्रमा हि सा

aṇīyaso mahīyastvaṃ nedīyastvaṃ davīyasaḥ / parasya nijarūpatvaṃ yatpratyeti pramā hi sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्दृश्यते तत्तु मिथ्या तत्सत्यं यन्न दृश्यते । एतत्प्रामाणिकत्वं हि महोपनिषदां मतम्

yaddṛśyate tattu mithyā tatsatyaṃ yanna dṛśyate / etatprāmāṇikatvaṃ hi mahopaniṣadāṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचित्रा यस्य रचना समस्ता भाति नीरसा । जीवन्मृतकतुल्योऽसौ जीवन्मुक्तः श्रुतौ स्तुतः

vicitrā yasya racanā samastā bhāti nīrasā / jīvanmṛtakatulyo'sau jīvanmuktaḥ śrutau stutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयमेव प्रकाशेत दीपः शून्यालये यथा । तस्य व्यर्थप्रकाशस्य सार्थकं जन्म वर्णितम्

svayameva prakāśeta dīpaḥ śūnyālaye yathā / tasya vyarthaprakāśasya sārthakaṃ janma varṇitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न बोधयति भावानामात्मनो भेदमण्वपि । अबोधदीप एवायमस्माकं बोधदीपकः

na bodhayati bhāvānāmātmano bhedamaṇvapi / abodhadīpa evāyamasmākaṃ bodhadīpakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशायामेव जागर्मि निद्रामि सकलं दिनम् । न च रोगा प्रबाधन्ते मा जरामरणादयः

niśāyāmeva jāgarmi nidrāmi sakalaṃ dinam / na ca rogā prabādhante mā jarāmaraṇādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमाधममध्यानां भेदभानं धियां फलम् । ताभिर्हीनस्य हरिणा प्रोक्ता पण्डितराजता

uttamādhamamadhyānāṃ bhedabhānaṃ dhiyāṃ phalam / tābhirhīnasya hariṇā proktā paṇḍitarājatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जडेन येन संत्यक्ते उभे सुकृतदुष्कृते । बुद्धियुक्तः स एवेति पार्थं प्राह जनार्दनः

jaḍena yena saṃtyakte ubhe sukṛtaduṣkṛte / buddhiyuktaḥ sa eveti pārthaṃ prāha janārdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृताकृतैर्न यस्यार्थो नाश्रयो यस्य कुत्रचित् । पार्थसारथिरित्याह स तुच्छः स्वच्छमुक्तिभाक्

kṛtākṛtairna yasyārtho nāśrayo yasya kutracit / pārthasārathirityāha sa tucchaḥ svacchamuktibhāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्माधर्मौ न जानाति न जानाति शुभाशुभे । सुखदुःखे न जानाति स ज्ञानीति मतं हरेः

dharmādharmau na jānāti na jānāti śubhāśubhe / sukhaduḥkhe na jānāti sa jñānīti mataṃ hareḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्तनेनैव मुक्तिः स्यादिति सर्वत्र वर्णितम् । अस्माकं तु मते स्वस्मिन्न किञ्चिदपि चिन्तयेत्

cintanenaiva muktiḥ syāditi sarvatra varṇitam / asmākaṃ tu mate svasminna kiñcidapi cintayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्तनं सर्वशास्त्राणां मतमन्यन्मतं मम । न किञ्चिच्चिन्तनादेव स्वयं तत्त्वं प्रकाशते

cintanaṃ sarvaśāstrāṇāṃ matamanyanmataṃ mama / na kiñciccintanādeva svayaṃ tattvaṃ prakāśate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं प्रकाशिते तत्त्वे तत्क्षणात्तन्मयो भवेत् । एकोऽपि न गुणो यस्मिन्द्वौ त्रयो वा कुतः किल । गुणान्गायति गोविन्दो निस्त्रैगुण्यस्य तस्य हि

svayaṃ prakāśite tattve tatkṣaṇāttanmayo bhavet / eko'pi na guṇo yasmindvau trayo vā kutaḥ kila / guṇāngāyati govindo nistraiguṇyasya tasya hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य नैवाधिकारोऽस्ति कस्मिंश्चिदपि कर्मणि । मुख्योऽधिकारी कैवल्ये स गीतो नन्दसूनुना

yasya naivādhikāro'sti kasmiṃścidapi karmaṇi / mukhyo'dhikārī kaivalye sa gīto nandasūnunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यन्शृण्वन्स्पृशञ्जिघ्रन्यः प्रत्यक्षापलापकृत् । नैव किञ्चित्करोमीति तमार्यं प्राह केशवः

paśyanśṛṇvanspṛśañjighranyaḥ pratyakṣāpalāpakṛt / naiva kiñcitkaromīti tamāryaṃ prāha keśavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जानन्तोऽपि न सन्मार्गं मूढायोपदिशन्ति ये । मूढमार्गं प्रशंसन्ति तान्साधूनाह माधवः

jānanto'pi na sanmārgaṃ mūḍhāyopadiśanti ye / mūḍhamārgaṃ praśaṃsanti tānsādhūnāha mādhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मिन्मार्गे प्रविष्टस्य भ्रष्टताऽग्रिमजन्मनि । तमेव योगिनां मार्गमस्तौषीत्पार्थसारथिः

yasminmārge praviṣṭasya bhraṣṭatā'grimajanmani / tameva yogināṃ mārgamastauṣītpārthasārathiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथेष्टचेष्टारोधो हि सिद्धिदो हठयोगिनाम् । यथेष्टचेष्टा कैवल्यमस्माकं ज्ञानयोगिनाम्

yatheṣṭaceṣṭārodho hi siddhido haṭhayoginām / yatheṣṭaceṣṭā kaivalyamasmākaṃ jñānayoginām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हत्वाऽपि य इमाल्लोकान्न हन्ति न निबध्यते । अस्माकं तु मते तस्य सङ्गतिः शान्तिसाधनम्

hatvā'pi ya imāllokānna hanti na nibadhyate / asmākaṃ tu mate tasya saṅgatiḥ śāntisādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च । एतस्यापरिहार्यस्य परिहारो मतं मम

jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca / etasyāparihāryasya parihāro mataṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि कुरुते यस्य भस्मसात् । न तस्य कर्मभ्रष्टस्य कर्मठैर्लभ्यते पदम्

jñānāgniḥ sarvakarmāṇi kurute yasya bhasmasāt / na tasya karmabhraṣṭasya karmaṭhairlabhyate padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्तु कापुरुषः कामात्सर्वस्मादपि निर्गतः । स एव पुरुषार्थीति जगाद पुरुषोत्तमः

yastu kāpuruṣaḥ kāmātsarvasmādapi nirgataḥ / sa eva puruṣārthīti jagāda puruṣottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्णुगीता मयाऽधीता निर्णयस्तत्र निर्गतः । सर्वधर्मपरित्यागी सर्वपापैः प्रमुच्यते

viṣṇugītā mayā'dhītā nirṇayastatra nirgataḥ / sarvadharmaparityāgī sarvapāpaiḥ pramucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असङ्गवस्तुविषये प्रलापोऽयं तु सङ्गतः । ध्यातो मुहुर्मुहुर्दद्यात्सतां पूर्णामसङ्गताम्

asaṅgavastuviṣaye pralāpo'yaṃ tu saṅgataḥ / dhyāto muhurmuhurdadyātsatāṃ pūrṇāmasaṅgatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगोचरविचारेऽस्य निन्द्यकामादिवर्त्मना । शतकस्य प्रवृत्तस्य व्यक्तोन्मत्तप्रलापता

agocaravicāre'sya nindyakāmādivartmanā / śatakasya pravṛttasya vyaktonmattapralāpatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्योन्मत्तप्रलापत्वादुपेक्षां तात मा कुरु । नूनमेतस्य भावार्थो दुर्बोधो विषयात्मभिः

asyonmattapralāpatvādupekṣāṃ tāta mā kuru / nūnametasya bhāvārtho durbodho viṣayātmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युन्मत्तप्रलापोऽयं नाम्ना प्रोक्तो मया तव

ityunmattapralāpo'yaṃ nāmnā prokto mayā tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नूनमेकान्तनिष्ठेन नित्यमेकाग्रचेतसा । इत्युन्मत्तप्रलापोऽयं विचार्यः कृतबुद्धिना

nūnamekāntaniṣṭhena nityamekāgracetasā / ityunmattapralāpo'yaṃ vicāryaḥ kṛtabuddhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवस्थाया मनोन्मन्या उन्मत्ता ये महाधियः । निधिस्तेषां प्रलापोऽयं स्थाप्यो हृदयमन्दिरे

avasthāyā manonmanyā unmattā ye mahādhiyaḥ / nidhisteṣāṃ pralāpo'yaṃ sthāpyo hṛdayamandire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.