लेखयेत् पूर्वपक्षं तु कृतकार्यविनिश्चयः ॥ [ञ् ंआ २।१]
lekhayet pūrvapakṣaṃ tu kṛtakāryaviniścayaḥ // [ñ ṃā 2.1]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Narada-Smrti 2
पूर्वपक्षश्रुतार्थस् तु प्रत्यर्थी तदनन्तरम् । पूर्वपक्षार्थसंबन्धं प्रतिपक्षं निवेशयेत् ॥ [ञ् ंआ २।२]
pūrvapakṣaśrutārthas tu pratyarthī tadanantaram / pūrvapakṣārthasaṃbandhaṃ pratipakṣaṃ niveśayet // [ñ ṃā 2.2]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वो लेखनं वा स लभेत् त्र्यहं सप्ताहम् एव वा । अर्थी तृतीयपादे तु युक्तं सद्यो ध्रुवं जयी ॥ [ञ् ंआ २।३]
śvo lekhanaṃ vā sa labhet tryahaṃ saptāham eva vā / arthī tṛtīyapāde tu yuktaṃ sadyo dhruvaṃ jayī // [ñ ṃā 2.3]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथ्या संप्रतिपत्तिर् वा प्रत्यवस्कन्दम् एव वा । प्राङ्न्यायविधिसाध्यं वा उत्तरं स्याच् चतुर्विधम् ॥ [ञ् ंआ २।४]
mithyā saṃpratipattir vā pratyavaskandam eva vā / prāṅnyāyavidhisādhyaṃ vā uttaraṃ syāc caturvidham // [ñ ṃā 2.4]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथ्यैतन् नाभिजानामि तदा तत्र न संनिधिः । अजातश् चास्मि तत्काल एवं मिथ्या चतुर्विधा ॥ [ञ् ंआ २।५]
mithyaitan nābhijānāmi tadā tatra na saṃnidhiḥ / ajātaś cāsmi tatkāla evaṃ mithyā caturvidhā // [ñ ṃā 2.5]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथ्या च विपरीतं च पुनः शब्दसमागमम् । पूर्वपक्षार्थसंबन्धम् उत्तरं स्याच् चतुर्विधम् ॥ [ञ् ंआ २।६]
mithyā ca viparītaṃ ca punaḥ śabdasamāgamam / pūrvapakṣārthasaṃbandham uttaraṃ syāc caturvidham // [ñ ṃā 2.6]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भाषाया उत्तरं यावत् प्रत्यर्थी न निवेशयेत् । अर्थी तु लेखयेत् तावद् यावद् वस्तु विवक्षितम् ॥ [ञ् ंआ २।७]
bhāṣāyā uttaraṃ yāvat pratyarthī na niveśayet / arthī tu lekhayet tāvad yāvad vastu vivakṣitam // [ñ ṃā 2.7]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यार्थम् अर्थहीनं च प्रमाणागमवर्जितम् । लेख्यं हीनाधिकं भ्रष्टं भाषादोषास् तूदाहृताः ॥ [ञ् ंआ २।८]
anyārtham arthahīnaṃ ca pramāṇāgamavarjitam / lekhyaṃ hīnādhikaṃ bhraṣṭaṃ bhāṣādoṣās tūdāhṛtāḥ // [ñ ṃā 2.8]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लब्धव्यं येन यद् यस्मात् स तत् तस्माद् अवाप्नुयात् । न त्व् अन्यो ऽअन्यद् अथान्यस्माद् इत्य् अन्यार्थम् इदं त्रिधा ॥ [ञ् ंआ २।९]
labdhavyaṃ yena yad yasmāt sa tat tasmād avāpnuyāt / na tv anyo 'anyad athānyasmād ity anyārtham idaṃ tridhā // [ñ ṃā 2.9]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनसाहम् अपि ध्यातस् त्वन्मित्रेणेह शत्रुवत् । अतो ऽअन्यथा महाक्षान्त्या त्वम् इहावेदितो मया ॥ [ञ् ंआ २।१०]
manasāham api dhyātas tvanmitreṇeha śatruvat / ato 'anyathā mahākṣāntyā tvam ihāvedito mayā // [ñ ṃā 2.10]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्यप्रमाणहीनं यत् फलोपाश्रयवर्जितम् । प्रमाणवर्जितं नाम लेख्यदोषं तद् उत्सृजेत् ॥ [ञ् ंआ २।११]
dravyapramāṇahīnaṃ yat phalopāśrayavarjitam / pramāṇavarjitaṃ nāma lekhyadoṣaṃ tad utsṛjet // [ñ ṃā 2.11]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगमवर्जितं दोषं पूर्वपादे विवर्जयेत् । एकस्य बहुभिः सार्धं पुरराष्ट्रविरोधकम् ॥ [ञ् ंआ २।१२]
āgamavarjitaṃ doṣaṃ pūrvapāde vivarjayet / ekasya bahubhiḥ sārdhaṃ purarāṣṭravirodhakam // [ñ ṃā 2.12]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिन्दुमात्रापदवर्णेष्व् एकाविधिष्टया (?) । हीनाधिका भवेद् व्यर्था तां यत्नेन विवर्जयेत् ॥ [ञ् ंआ २।१३]
bindumātrāpadavarṇeṣv ekāvidhiṣṭayā (?) / hīnādhikā bhaved vyarthā tāṃ yatnena vivarjayet // [ñ ṃā 2.13]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रष्टं तु दुःस्थितं यत् स्याज् जलतैलादिभिर् हतम् । भाषायां तद् अपि स्पष्टं विस्पष्टार्थं विवर्जयेत् ॥ [ञ् ंआ २।१४]
bhraṣṭaṃ tu duḥsthitaṃ yat syāj jalatailādibhir hatam / bhāṣāyāṃ tad api spaṣṭaṃ vispaṣṭārthaṃ vivarjayet // [ñ ṃā 2.14]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्या भाषा न भवति यद्य् अपि स्यात् प्रतिष्ठिता । बहिश् चेद् भ्रश्यते धर्मान् नियताद् व्यवहारिकात् ॥ [ञ् ंआ २।१५, ंअनु
satyā bhāṣā na bhavati yady api syāt pratiṣṭhitā / bahiś ced bhraśyate dharmān niyatād vyavahārikāt // [ñ ṃā 2.15, ṃanu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धमादनसंस्थस्य मयास्यासीत् तद् अर्पितम् । व्यवहारिकधर्मस्य बाह्यम् एतन् न सिध्यति ॥ [ञ् ंआ २।१६]
gandhamādanasaṃsthasya mayāsyāsīt tad arpitam / vyavahārikadharmasya bāhyam etan na sidhyati // [ñ ṃā 2.16]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्याक्षरनिवेशेन अन्यार्थगमनेन च । आकुलं च क्रियादानं क्रिया चैवाकुला भवेत् ॥ [ञ् ंआ २।१७]
anyākṣaraniveśena anyārthagamanena ca / ākulaṃ ca kriyādānaṃ kriyā caivākulā bhavet // [ñ ṃā 2.17]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रागादीनां यद् एकेन कोपितः करणे वदेत् । तद् आदौ तु लिखेत् सर्वं वादिनः फलकादिषु ॥ [ञ् ंआ २।१८]
rāgādīnāṃ yad ekena kopitaḥ karaṇe vadet / tad ādau tu likhet sarvaṃ vādinaḥ phalakādiṣu // [ñ ṃā 2.18]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निराकुलावबोधाय धर्मस्थैः सुविचारितम् । तस्माद् अन्यद् व्यपोह्यं स्याद् वादिनः फलकादिषु ॥ [ञ् ंआ २।१९]
nirākulāvabodhāya dharmasthaiḥ suvicāritam / tasmād anyad vyapohyaṃ syād vādinaḥ phalakādiṣu // [ñ ṃā 2.19]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वादिभ्याम् अभ्यनुज्ञातं शेषं च फलके स्थितम् । ससाक्षिकं लिखेयुस् ते प्रतिपत्तिं च वादिनोः ॥ [ञ् ंआ २।२०]
vādibhyām abhyanujñātaṃ śeṣaṃ ca phalake sthitam / sasākṣikaṃ likheyus te pratipattiṃ ca vādinoḥ // [ñ ṃā 2.20]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वादिभ्यां लिखिताच् छेषं यत् पुनर् वादिना स्मृतम् । तत् प्रत्याकलितं नाम स्वपादे तस्य लिख्यते ॥ [ञ् ंआ २।२१]
vādibhyāṃ likhitāc cheṣaṃ yat punar vādinā smṛtam / tat pratyākalitaṃ nāma svapāde tasya likhyate // [ñ ṃā 2.21]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थिना संनियुक्तो वा प्रत्यर्थिप्रहितो ऽअपि वा । यो यस्यार्थे विवदते तयोर् जयपराजयौ ॥ [ञ् ंआ २।२२]
arthinā saṃniyukto vā pratyarthiprahito 'api vā / yo yasyārthe vivadate tayor jayaparājayau // [ñ ṃā 2.22]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो न भ्राता न च पिता न पुत्रो न नियोगकृत् । परार्थवादी दण्ड्यः स्याद् व्यवहारे ऽअपि विब्रुवन् ॥ [ञ् ंआ २।२३]
yo na bhrātā na ca pitā na putro na niyogakṛt / parārthavādī daṇḍyaḥ syād vyavahāre 'api vibruvan // [ñ ṃā 2.23]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्ववादं परित्यज्य यो ऽअन्यम् आलम्बते पुनः । वादसंक्रमणाज् ज्ञेयो हीनवादी स वै नरः ॥ [ञ् ंआ २।२४]
pūrvavādaṃ parityajya yo 'anyam ālambate punaḥ / vādasaṃkramaṇāj jñeyo hīnavādī sa vai naraḥ // [ñ ṃā 2.24]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेष्व् अपि विवादेषु वाक्छले नापहीयते । पशुस्त्रीभूम्यृणादाने शास्यो ऽअप्य् अर्थान् न हीयते ॥ [ञ् ंआ २।२५]
sarveṣv api vivādeṣu vākchale nāpahīyate / paśustrībhūmyṛṇādāne śāsyo 'apy arthān na hīyate // [ñ ṃā 2.25]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभियुक्तो ऽअभियोगस्य यदि कुर्याद् अपह्नवम् । अभियोक्ता दिशेद् देश्यं प्रत्यवस्कन्दितो न चेत् ॥ [ञ् ंआ २।२६]
abhiyukto 'abhiyogasya yadi kuryād apahnavam / abhiyoktā diśed deśyaṃ pratyavaskandito na cet // [ñ ṃā 2.26]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वपादे हि लिखितं यथाक्षरम् अशेषतः । अर्थी तृतीयपादे तु क्रियया प्रतिपादयेत् ॥ [ञ् ंआ २।२७]
pūrvapāde hi likhitaṃ yathākṣaram aśeṣataḥ / arthī tṛtīyapāde tu kriyayā pratipādayet // [ñ ṃā 2.27]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियापि द्विविधा प्रोक्ता मानुषी दैविकी तथा । मानुषी लेख्यसाक्षिभ्यां धटादिर् दैविकी स्मृता ॥ [ञ् ंआ २।२८]
kriyāpi dvividhā proktā mānuṣī daivikī tathā / mānuṣī lekhyasākṣibhyāṃ dhaṭādir daivikī smṛtā // [ñ ṃā 2.28]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवा कृते कार्यविधौ ग्रामेषु नगरेषु वा । संभवे साक्षिणां चैव दिव्या न भवति क्रिया ॥ [ञ् ंआ २।२९]
divā kṛte kāryavidhau grāmeṣu nagareṣu vā / saṃbhave sākṣiṇāṃ caiva divyā na bhavati kriyā // [ñ ṃā 2.29]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरण्ये निर्जने रात्राव् अन्तर्वेश्मनि साहसे । न्यासस्यापह्नवे चैव दिव्या संभवति क्रिया ॥ [ञ् ंआ २।३०]
araṇye nirjane rātrāv antarveśmani sāhase / nyāsasyāpahnave caiva divyā saṃbhavati kriyā // [ñ ṃā 2.30]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारणप्रतिपत्त्या च पूर्वपक्षे विरोधिते । अभियुक्तेन वै भाव्यं विज्ञेयं पूर्वपक्षवत् ॥ [ञ् ंआ २।३१]
kāraṇapratipattyā ca pūrvapakṣe virodhite / abhiyuktena vai bhāvyaṃ vijñeyaṃ pūrvapakṣavat // [ñ ṃā 2.31]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पलायते य आहूतो मौनी साक्षिपराजितः । स्वयम् अभ्युपपन्नश् च अवसन्नश् चतुर्विधः ॥ [ञ् ंआ २।३२]
palāyate ya āhūto maunī sākṣiparājitaḥ / svayam abhyupapannaś ca avasannaś caturvidhaḥ // [ñ ṃā 2.32]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यवादी क्रियाद्वेषी न-उपस्थाता निरुत्तरः । आहूतप्रपलायी च हीनः पञ्चविधः स्मृतः ॥ [ञ् ंआ २।३३]
anyavādī kriyādveṣī na-upasthātā niruttaraḥ / āhūtaprapalāyī ca hīnaḥ pañcavidhaḥ smṛtaḥ // [ñ ṃā 2.33]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मणयः पद्मरागाद्या दीनारादि हिरण्मयम् । मुक्ताविद्रुमशङ्खाद्याः प्रदुष्टाः स्वामिगामिनः ॥ [ञ् ंआ २।३४]
maṇayaḥ padmarāgādyā dīnārādi hiraṇmayam / muktāvidrumaśaṅkhādyāḥ praduṣṭāḥ svāmigāminaḥ // [ñ ṃā 2.34]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धमाल्यम् अदत्तं तु भूषणं वास एव वा । पादुका-इति राजा-उक्तं तद् आक्रामन् वधम् अर्हति ॥ [ञ् ंआ २।३५]
gandhamālyam adattaṃ tu bhūṣaṇaṃ vāsa eva vā / pādukā-iti rājā-uktaṃ tad ākrāman vadham arhati // [ñ ṃā 2.35]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पण्यमूल्यं भृतिर् न्यासो दण्डो यच् चावहारकम् । वृथादानाक्षिकपणा वर्धन्ते नाविवक्षिताः ॥ [ञ् ंआ २।३६]
paṇyamūlyaṃ bhṛtir nyāso daṇḍo yac cāvahārakam / vṛthādānākṣikapaṇā vardhante nāvivakṣitāḥ // [ñ ṃā 2.36]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथ्याभियोगिनो ये स्युर् द्विजानां शूद्रयोनयः । तेषां जिह्वां समुत्कृत्य राजा शूले विधापयेत् ॥ [ञ् ंआ २।३७]
mithyābhiyogino ye syur dvijānāṃ śūdrayonayaḥ / teṣāṃ jihvāṃ samutkṛtya rājā śūle vidhāpayet // [ñ ṃā 2.37]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्ञा लेखः पट्टकः शासनं वा । आधिः पत्त्रं विक्रयो वा क्रयो वा । राज्ञे कुर्यात् पूर्वम् आवेदनं यस् । तस्य ज्ञेयः पूर्वपक्षः विधिज्ञैः
ājñā lekhaḥ paṭṭakaḥ śāsanaṃ vā / ādhiḥ pattraṃ vikrayo vā krayo vā / rājñe kuryāt pūrvam āvedanaṃ yas / tasya jñeyaḥ pūrvapakṣaḥ vidhijñaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षिकदूषणे कार्यं पूर्वसाक्षिविशोधनम् । शुद्धेषु साक्षिषु ततः पश्चात् साक्ष्यं विशोधयेत् ॥ [ञ् ंआ २।३९]
sākṣikadūṣaṇe kāryaṃ pūrvasākṣiviśodhanam / śuddheṣu sākṣiṣu tataḥ paścāt sākṣyaṃ viśodhayet // [ñ ṃā 2.39]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षिसभ्यावसन्नानां दूषणे दर्शनं पुनः । स्वचर्यावसितानां तु नास्ति पौनर्भवो विधिः ॥ [ञ् ंआ २।४०]
sākṣisabhyāvasannānāṃ dūṣaṇe darśanaṃ punaḥ / svacaryāvasitānāṃ tu nāsti paunarbhavo vidhiḥ // [ñ ṃā 2.40]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयम् अभ्युपपन्नो ऽअपि स्वचर्यावसितो ऽअपि सन् । क्रियावसन्नो ऽअप्य् अर्हेत परं सभ्यावधारणम् ॥ [ञ् ंआ २।४१]
svayam abhyupapanno 'api svacaryāvasito 'api san / kriyāvasanno 'apy arheta paraṃ sabhyāvadhāraṇam // [ñ ṃā 2.41]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षान् उत्सार्य कार्यस् तु सभ्यैः कार्यविनिश्चयः । अनुत्सारितनिर्णिक्ते विरोधः प्रेत्य चेह च ॥ [ञ् ंआ २।४२]
pakṣān utsārya kāryas tu sabhyaiḥ kāryaviniścayaḥ / anutsāritanirṇikte virodhaḥ pretya ceha ca // [ñ ṃā 2.42]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सभैर् एव जितः पश्चाद् राज्ञा शास्यः स्वशास्त्रतः । जयिने चापि देयं स्याद् यथावज् जयपत्रकम् ॥ [ञ् ंआ २।४३]
sabhair eva jitaḥ paścād rājñā śāsyaḥ svaśāstrataḥ / jayine cāpi deyaṃ syād yathāvaj jayapatrakam // [ñ ṃā 2.43]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यवहारमुखं चैतत् पूर्वम् उक्तं स्वयंभुवा । मुखशुद्धौ हि शुद्धिः स्याद् व्यवहारस्य नान्यथा ॥ [ञ् ंआ २।४४]
vyavahāramukhaṃ caitat pūrvam uktaṃ svayaṃbhuvā / mukhaśuddhau hi śuddhiḥ syād vyavahārasya nānyathā // [ñ ṃā 2.44]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.