नाद्यः । मरुमरीचिकाऽदौ जलरूपतासद्भावाभ्युपगमप्रसङ्गात् । द्वितीये ऽपि वादिप्रतिवादिमध्यस्थमास्यि तस्यापि कथाकाल एव बाधितत्वावगमाभावात् । अथवा कस्यचिदपि कालान्तरे ऽपि च बाधितत्वबोधविरहात् । नाद्यः । अतिप्रसङ्गात् । पुरुषत्रयावगतस्याप्येकक्षणावगतस्य पुरुषान्तरेण तेनापि क्षणान्तरे ऽपि बहुलं बाधदर्शनात् । नचासावर्थो ऽसत्यो ऽपि द्वित्रादिपुरुषमात्रपूर्वजाततत्प्रतीत्यनुरोधाद्बाधदर्शने सञ्जाते ऽपि तथैव सन्नित्यभ्युमभ्युपगम्यते । तस्माद् द्वितीयः पक्षः परिशिष्यते । न चासावमुख्ये ऽस्तीति कुतः पारमार्थ्यप्राप्तिः । नच वाच्यं सत्प्रतीतेरपि प्रतीत्यन्तरमेव सत्तेत्यनवस्थेति । प्रतीतेः पारमार्थिकत्वात् । नहि तस्या बाधो ऽस्ति । अस्ति चेत्सैव प्रतीतिरबाधिता परमार्थसती । नच प्रतीतेः स्वरूपभेदो ऽस्तीत्यतो विज्ञानं ब्रह्मैव परमार्थसत् । अमुख्यं पुनर्द्वेधा । मायोपाधिमविद्योपाधिकं चेति । तत्राऽद्यमम्बरादिकम् । तच्चाब्रह्मज्ञानाद्बाधवैधुर्येण हानादिव्यवहारनिर्वाहकत्वाद्वयावहारिकमिति गीयते । कतिपयप्रतिपत्तृकतिपयकालतथात्वावगमादेव हि लौकिको व्यवहारः प्रतीयते । द्वितीयं शुक्तिरजतादि । नतु प्रतीतिसमयमात्रपरिवर्ति । न पुनर्हानादिहेतुरिति प्रातितिकमुच्यते । तदेवं सत्त्रैविध्यादम्बरादिकं विश्वं सदपि पारमार्थिकत्वाभावान्मिथ्येति युज्यते । व्यावहारिकसत्त्वाच्च तदन्तर्गतस्य प्रमाणाऽदेः कथाङ्गतोपपद्यते । पारमार्थिकप्रातीतिकव्यावृत्त्यर्थत्वेन व्यावहारिकपदं च सम्भवतीति अत्रेदं वक्तव्यम् । किं पारमार्थिकसदेव सदसच्च बाधकभेदेन द्विविधमिति सत्त्रैविध्यमुत सत्येवान्तरभेदेन । आद्ये प्रागुक्तदोषनिस्तारः । नहि सदिति ज्ञानमात्रेणासदर्थक्रियार्हम् । येन तथाविधं प्रमाणादि, कथाङ्गतां गच्छेत् । तथात्वे विषमपि पीयूषतयावगतं तदर्थक्रियां कुर्यात् । बाधविलम्बतार्थक्रियाकारित्वप्रसङ्गात् । यदपि तथैव लौकिको व्यवहारः प्रतीयत इति तदग्रे निराकरिष्यते । अर्थक्रियाप्यसतीति चेतरेतराश्रयादिना निरस्तम् । सतो ऽर्थक्रियासम्भवादसत्येव कथञ्चित्साङ्गीकार्येति चेत् । श्रुतिप्रामाण्यनिश्चयोत्तरकालमेवैतत् । प्राक्तन्निश्चयात्परमार्थसत एवार्थक्रियेति मन्यमानः प्रतिवादी कथं बोधनीयः । अन्योन्याश्रयादिप्रसङ्गादित्युक्तम् । *२,५९* सत्त्रैविध्ये अनिर्वचनीये च प्रमाणनिरासः सत्त्रैविध्यं च मानेन सिद्धयेत् केनेति पृच्छ्यते
nādyaḥ / marumarīcikā'dau jalarūpatāsadbhāvābhyupagamaprasaṅgāt / dvitīye 'pi vādiprativādimadhyasthamāsyi tasyāpi kathākāla eva bādhitatvāvagamābhāvāt / athavā kasyacidapi kālāntare 'pi ca bādhitatvabodhavirahāt / nādyaḥ / atiprasaṅgāt / puruṣatrayāvagatasyāpyekakṣaṇāvagatasya puruṣāntareṇa tenāpi kṣaṇāntare 'pi bahulaṃ bādhadarśanāt / nacāsāvartho 'satyo 'pi dvitrādipuruṣamātrapūrvajātatatpratītyanurodhādbādhadarśane sañjāte 'pi tathaiva sannityabhyumabhyupagamyate / tasmād dvitīyaḥ pakṣaḥ pariśiṣyate / na cāsāvamukhye 'stīti kutaḥ pāramārthyaprāptiḥ / naca vācyaṃ satpratīterapi pratītyantarameva sattetyanavastheti / pratīteḥ pāramārthikatvāt / nahi tasyā bādho 'sti / asti cetsaiva pratītirabādhitā paramārthasatī / naca pratīteḥ svarūpabhedo 'stītyato vijñānaṃ brahmaiva paramārthasat / amukhyaṃ punardvedhā / māyopādhimavidyopādhikaṃ ceti / tatrā'dyamambarādikam / taccābrahmajñānādbādhavaidhuryeṇa hānādivyavahāranirvāhakatvādvayāvahārikamiti gīyate / katipayapratipattṛkatipayakālatathātvāvagamādeva hi laukiko vyavahāraḥ pratīyate / dvitīyaṃ śuktirajatādi / natu pratītisamayamātraparivarti / na punarhānādiheturiti prātitikamucyate / tadevaṃ sattraividhyādambarādikaṃ viśvaṃ sadapi pāramārthikatvābhāvānmithyeti yujyate / vyāvahārikasattvācca tadantargatasya pramāṇā'deḥ kathāṅgatopapadyate / pāramārthikaprātītikavyāvṛttyarthatvena vyāvahārikapadaṃ ca sambhavatīti atredaṃ vaktavyam / kiṃ pāramārthikasadeva sadasacca bādhakabhedena dvividhamiti sattraividhyamuta satyevāntarabhedena / ādye prāguktadoṣanistāraḥ / nahi saditi jñānamātreṇāsadarthakriyārham / yena tathāvidhaṃ pramāṇādi, kathāṅgatāṃ gacchet / tathātve viṣamapi pīyūṣatayāvagataṃ tadarthakriyāṃ kuryāt / bādhavilambatārthakriyākāritvaprasaṅgāt / yadapi tathaiva laukiko vyavahāraḥ pratīyata iti tadagre nirākariṣyate / arthakriyāpyasatīti cetaretarāśrayādinā nirastam / sato 'rthakriyāsambhavādasatyeva kathañcitsāṅgīkāryeti cet / śrutiprāmāṇyaniścayottarakālamevaitat / prāktanniścayātparamārthasata evārthakriyeti manyamānaḥ prativādī kathaṃ bodhanīyaḥ / anyonyāśrayādiprasaṅgādityuktam / *2,59* sattraividhye anirvacanīye ca pramāṇanirāsaḥ sattraividhyaṃ ca mānena siddhayet keneti pṛcchyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.