Nagarjuna: Ratnavali (1-2.46, and 4) 4

अधर्ममन्वाय्यमपि प्रायो राजानुजीविभिः । आचरन् स्तूयते तस्मात् कृच्छ्राद्वेत्ति क्षमाक्षमम्

adharmamanvāyyamapi prāyo rājānujīvibhiḥ / ācaran stūyate tasmāt kṛcchrādvetti kṣamākṣamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यो ऽपि तावद्यः कश्चिद्दुर्वचः क्षममप्रियम् । किमु राजा महाभौमस्त्वं मया भिक्षुणा सता

anyo 'pi tāvadyaḥ kaściddurvacaḥ kṣamamapriyam / kimu rājā mahābhaumastvaṃ mayā bhikṣuṇā satā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्कृतादेव तु स्नेहाज्जगतामनुकम्पया । अहमेको वदामि त्वां पथ्यमप्यप्रियं भृशम्

tvatkṛtādeva tu snehājjagatāmanukampayā / ahameko vadāmi tvāṃ pathyamapyapriyaṃ bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं श्लक्ष्णार्थवत्पथ्यं शिष्यः काले ऽनुकम्पया । वाच्य इत्याह भगवांस्तदेवमभिधीयसे

satyaṃ ślakṣṇārthavatpathyaṃ śiṣyaḥ kāle 'nukampayā / vācya ityāha bhagavāṃstadevamabhidhīyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्रोधे सत्यवाक्ये च श्लाध्यमानो यदि स्थितः । श्रव्यं संपरिगृण्हीयात् सत्तोयं स्नाप्यमानवत्

akrodhe satyavākye ca ślādhyamāno yadi sthitaḥ / śravyaṃ saṃparigṛṇhīyāt sattoyaṃ snāpyamānavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य मे वदतो वाक्यं त्वमिहामुत्र च क्षमम् । ज्ञात्वा कुरु हितायेदमात्मनो जगतो ऽपि च

tasya me vadato vākyaṃ tvamihāmutra ca kṣamam / jñātvā kuru hitāyedamātmano jagato 'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याचकेभ्यः पुरा दानात् प्राप्यार्थांश्चेन्न दास्यसि । अकृतज्ञत्वलोभाभ्यां नार्थान् पुनरवाप्स्यसि

yācakebhyaḥ purā dānāt prāpyārthāṃścenna dāsyasi / akṛtajñatvalobhābhyāṃ nārthān punaravāpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह पथ्यदनं लोके न वहत्यभृतो भृतः । याचकस्त्वभृतो ऽमुत्र हीनः शतगुणोद्वहः

iha pathyadanaṃ loke na vahatyabhṛto bhṛtaḥ / yācakastvabhṛto 'mutra hīnaḥ śataguṇodvahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदारचित्तः सततं भवोदारक्रियारतः । उदारकर्मणः सर्वमुदारं जायते फलम्

udāracittaḥ satataṃ bhavodārakriyārataḥ / udārakarmaṇaḥ sarvamudāraṃ jāyate phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोरथैरपि क्लीबैरनालीढं नराधिपैः । कुरु धर्मास्पदं श्रीमत्ख्यातं रत्नत्रयास्पदम्

manorathairapi klībairanālīḍhaṃ narādhipaiḥ / kuru dharmāspadaṃ śrīmatkhyātaṃ ratnatrayāspadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामन्तराजरोमाञ्चकरं धर्मास्पदं न यत् । मृतस्याप्यप्रशस्यत्वाद् राजंस्तदकृतं वरम्

sāmantarājaromāñcakaraṃ dharmāspadaṃ na yat / mṛtasyāpyapraśasyatvād rājaṃstadakṛtaṃ varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यौदार्यादुदाराणां विस्मयोत्साहवर्धनम् । उत्साहन्घं च मन्दानां सर्वस्वेनापि कारय

atyaudāryādudārāṇāṃ vismayotsāhavardhanam / utsāhanghaṃ ca mandānāṃ sarvasvenāpi kāraya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्सृज्यामुत्र गन्तव्यं सर्वस्वमवशेन ते । धर्मे नियुक्तं यात्येव पुरस्तात्सर्वमेव तत्

utsṛjyāmutra gantavyaṃ sarvasvamavaśena te / dharme niyuktaṃ yātyeva purastātsarvameva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वस्वं पूर्वनृपतेर्नृपस्य वशमागतम् । किं पूर्वकस्य धर्माय सुखाय यशसे ऽपि वा

sarvasvaṃ pūrvanṛpaternṛpasya vaśamāgatam / kiṃ pūrvakasya dharmāya sukhāya yaśase 'pi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुक्तादर्थादिह सुखं दत्तात्पारत्रिकं सुखम् । अभुक्तादत्तनष्टत्वाद्दुःखमेव कुतः सुखम्

bhuktādarthādiha sukhaṃ dattātpāratrikaṃ sukham / abhuktādattanaṣṭatvādduḥkhameva kutaḥ sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनश्यन् सचिवैर्दातुमस्वातन्त्र्यान्न शक्यसि । आपतिच्छेदनिःस्नेहैर्नवराजप्रियैषिभिः

vinaśyan sacivairdātumasvātantryānna śakyasi / āpaticchedaniḥsnehairnavarājapriyaiṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वस्वेनाप्यतः स्वस्थः शीघ्रं धर्मास्पदं कुरु । मृत्युप्रत्ययमध्यस्थः प्रवातस्थप्रदीपवत्

sarvasvenāpyataḥ svasthaḥ śīghraṃ dharmāspadaṃ kuru / mṛtyupratyayamadhyasthaḥ pravātasthapradīpavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्माधिकारा ये चान्ये पूर्वराजप्रवर्विताः । देवद्रोण्यादयस्ते ऽपि प्रवर्त्यन्तां यथास्थिताः

dharmādhikārā ye cānye pūrvarājapravarvitāḥ / devadroṇyādayaste 'pi pravartyantāṃ yathāsthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहिंसकैः शुभाचारैर्व्रतस्थैरतिथिप्रियैः । सर्वक्षमैरकलहैर्भज्येरंस्तैः सदो(द्य)तैः

ahiṃsakaiḥ śubhācārairvratasthairatithipriyaiḥ / sarvakṣamairakalahairbhajyeraṃstaiḥ sado(dya)taiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्धव्याधितहीनाङ्गदीनानाथवनीपकाः । ते ऽप्यन्नपानं साम्येन लभेरन्नविघट्टिताः

andhavyādhitahīnāṅgadīnānāthavanīpakāḥ / te 'pyannapānaṃ sāmyena labherannavighaṭṭitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनर्थानामपि सतां धार्मिकाणामनुग्रहान् । अप्यन्यराज्यसंस्थानामनुरूपान् प्रवर्तय

anarthānāmapi satāṃ dhārmikāṇāmanugrahān / apyanyarājyasaṃsthānāmanurūpān pravartaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वधर्माधिकारेषु धर्माधिकृतमुत्थितम् । अलुब्धं पण्डितं धर्म्यं कुरु तेसामबाधकम्

sarvadharmādhikāreṣu dharmādhikṛtamutthitam / alubdhaṃ paṇḍitaṃ dharmyaṃ kuru tesāmabādhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीतिज्ञान् धार्मिकान् स्निग्धान् शुचीन् भक्तानकातरान् । कुलीनान् शीलसंपन्नान् कृतज्ञान् सचिवान् कुरु

nītijñān dhārmikān snigdhān śucīn bhaktānakātarān / kulīnān śīlasaṃpannān kṛtajñān sacivān kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षुद्रांस्त्यागिनः शूरान् स्निग्धान् संभोगिनः स्थिरान् । कुरु नित्याप्रमत्तांश्च धार्मिकान् दण्डनायकान्

akṣudrāṃstyāginaḥ śūrān snigdhān saṃbhoginaḥ sthirān / kuru nityāpramattāṃśca dhārmikān daṇḍanāyakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मशीलान् शूचीन् दक्षान् कार्यज्ञान् शास्त्रकोविदान् । कृतवृत्तीन् समान् स्निग्धान् वृद्धानधिकृतान् कुरु

dharmaśīlān śūcīn dakṣān kāryajñān śāstrakovidān / kṛtavṛttīn samān snigdhān vṛddhānadhikṛtān kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिमासं च तेभ्यस्त्वं सर्वमायव्ययं शृणु । श्रुत्वा धर्माधिकाराद्यं कार्यं सर्वं स्वयं वद

pratimāsaṃ ca tebhyastvaṃ sarvamāyavyayaṃ śṛṇu / śrutvā dharmādhikārādyaṃ kāryaṃ sarvaṃ svayaṃ vada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मार्थं यदि ते राज्यं न कीर्त्यर्थं न कामतः । ततः सफलमत्यर्थमनर्थार्थमतो ऽन्यथा

dharmārthaṃ yadi te rājyaṃ na kīrtyarthaṃ na kāmataḥ / tataḥ saphalamatyarthamanarthārthamato 'nyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्परामिषीभूते लोको ऽस्मिन् प्रायशो नृप । यथा राज्यं च धर्मश्च भवेत्तव तथा शृणु

parasparāmiṣībhūte loko 'smin prāyaśo nṛpa / yathā rājyaṃ ca dharmaśca bhavettava tathā śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानवृद्धाः कुले जाता न्यायज्ञाः पापभीरवः । समेता बहवो नित्यं सन्तु ते कार्यदर्शिनः

jñānavṛddhāḥ kule jātā nyāyajñāḥ pāpabhīravaḥ / sametā bahavo nityaṃ santu te kāryadarśinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दण्डबन्धप्रहारदीन् कुर्युस्ते न्यायतो ऽपि चेत् । कारुण्यार्द्रः सदा भूत्वा त्वमनुग्रहवान् भव

daṇḍabandhaprahāradīn kuryuste nyāyato 'pi cet / kāruṇyārdraḥ sadā bhūtvā tvamanugrahavān bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हितायैव त्वया चित्तमुन्नाम्यं सर्वदेहिनाम् । कारुण्यात्सततं राजंस्तीव्रपापकृतामपि

hitāyaiva tvayā cittamunnāmyaṃ sarvadehinām / kāruṇyātsatataṃ rājaṃstīvrapāpakṛtāmapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीव्रपापेषु हिंस्रेषु कृपा कार्या विशेषतः । त एव हि कृपास्थानं हतात्मानो महात्मनाम्

tīvrapāpeṣu hiṃsreṣu kṛpā kāryā viśeṣataḥ / ta eva hi kṛpāsthānaṃ hatātmāno mahātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यहं पञ्चरात्रं वा बद्धान् क्षीणान् विमोचय । शेषानपि यथायोगं मा कांश्चित् नैव मोचय

pratyahaṃ pañcarātraṃ vā baddhān kṣīṇān vimocaya / śeṣānapi yathāyogaṃ mā kāṃścit naiva mocaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येष्वमोक्षणचित्तं ते जायते तेष्वसंवरः । तस्मादसंवरात् पापमजस्रमुपचीयते

yeṣvamokṣaṇacittaṃ te jāyate teṣvasaṃvaraḥ / tasmādasaṃvarāt pāpamajasramupacīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावच्च न विमुच्येरंस्तावत्स्युः सुखबन्धनाः । नापितस्नानपानान्नभैषज्यवसनान्विताः

yāvacca na vimucyeraṃstāvatsyuḥ sukhabandhanāḥ / nāpitasnānapānānnabhaiṣajyavasanānvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपात्रेष्विव पुत्रेषु पात्रीकरणकाङ्क्षया । कारुण्या[त्ताडनं कार्यं न द्वेषान्]नार्थलिप्सया

apātreṣviva putreṣu pātrīkaraṇakāṅkṣayā / kāruṇyā[ttāḍanaṃ kāryaṃ na dveṣān]nārthalipsayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमृश्य सम्यग्विज्ञाय प्रदुष्टान् घातकानपि । अहत्वा पीडयित्वा च कुरु निर्विषयान् नरान्

vimṛśya samyagvijñāya praduṣṭān ghātakānapi / ahatvā pīḍayitvā ca kuru nirviṣayān narān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वतन्त्रः पश्य सर्वं च विषयं चारचक्षुषा । नित्याप्रमत्तः स्मृतिमान् कुरु कार्यं च धार्मिकम्

svatantraḥ paśya sarvaṃ ca viṣayaṃ cāracakṣuṣā / nityāpramattaḥ smṛtimān kuru kāryaṃ ca dhārmikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदानमानसत्कारैर्गुणस्थान् सततं भज । उदारैरनुरूपैस्तु शेषानपि यथाविधि

pradānamānasatkārairguṇasthān satataṃ bhaja / udārairanurūpaistu śeṣānapi yathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संमानस्फीतकुसुमः संप्रदानमहाफलः । राजवृक्षः क्षमाच्छायः सेव्यते भृत्यपक्षिभिः

saṃmānasphītakusumaḥ saṃpradānamahāphalaḥ / rājavṛkṣaḥ kṣamācchāyaḥ sevyate bhṛtyapakṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यागशीलमयो राजा तेजस्वी भवति प्रियः । शर्करामोदको यद्वदेलामरिचकर्कशः

tyāgaśīlamayo rājā tejasvī bhavati priyaḥ / śarkarāmodako yadvadelāmaricakarkaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्स्यन्यायश्च ते नैवं न्यायाद्राज्यं भविष्यति । न चान्यायो न वाधर्मो धर्मश्चैवं भविष्यति

mātsyanyāyaśca te naivaṃ nyāyādrājyaṃ bhaviṣyati / na cānyāyo na vādharmo dharmaścaivaṃ bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परलोकात्त्वया राज्यं नानीतं नापि नेष्यसि । धर्मात् प्राप्तमतो ऽस्यार्थे नाधर्मं कर्तुमर्हसि

paralokāttvayā rājyaṃ nānītaṃ nāpi neṣyasi / dharmāt prāptamato 'syārthe nādharmaṃ kartumarhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्येन भाण्डमूल्येन दुःखभाण्डपरंपराम् । राजन् यथा नार्जयसि प्रयत्नः क्रियतां तथा

rājyena bhāṇḍamūlyena duḥkhabhāṇḍaparaṃparām / rājan yathā nārjayasi prayatnaḥ kriyatāṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्येन भाण्डमूल्येन राज्यभाण्डपरंपराम् । राजन् यथा निर्विशसि प्रयत्नः क्रियतां तथा

rājyena bhāṇḍamūlyena rājyabhāṇḍaparaṃparām / rājan yathā nirviśasi prayatnaḥ kriyatāṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्द्वीपमपि प्राप्य पृथिवीं चक्रवर्तिनः । शारीरं मानसं चैव सुखद्वयमिदं मतम्

caturdvīpamapi prāpya pṛthivīṃ cakravartinaḥ / śārīraṃ mānasaṃ caiva sukhadvayamidaṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखप्रतिक्रियामात्रं शारीरं वेदनासुखम् । संज्ञामयं मानसं तु केवलं कल्पनाकृतम्

duḥkhapratikriyāmātraṃ śārīraṃ vedanāsukham / saṃjñāmayaṃ mānasaṃ tu kevalaṃ kalpanākṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखप्रतिक्रियामात्रं कल्पनामात्रमेव च । लोकस्य सुखसर्वस्वं व्यर्थमेतदतो ऽर्थतः

duḥkhapratikriyāmātraṃ kalpanāmātrameva ca / lokasya sukhasarvasvaṃ vyarthametadato 'rthataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वीपदेशपुरावासप्रदेशस्थानवाससाम् । शय्यान्नपानहस्त्यश्वस्त्रीणां चैकैकभोग्यता

dvīpadeśapurāvāsapradeśasthānavāsasām / śayyānnapānahastyaśvastrīṇāṃ caikaikabhogyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा च यत्र चित्तं स्यात् तदानेन सुखं किल । शेषाणाममनस्कारात्तेषां व्यर्थत्वमर्थतः

yadā ca yatra cittaṃ syāt tadānena sukhaṃ kila / śeṣāṇāmamanaskārātteṣāṃ vyarthatvamarthataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषयान् पञ्चभिः पञ्च चक्षुरादिभिरिन्द्रियैः । न कल्पयति चेद्गण्हन् नास्मात्तेषु तदा सुखम्

viṣayān pañcabhiḥ pañca cakṣurādibhirindriyaiḥ / na kalpayati cedgaṇhan nāsmātteṣu tadā sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जानीते विषयं यं यं येन येनेन्द्रियेण च । तदा न शेषैः शेषाणि व्यर्थान्येव यतस्तदा

jānīte viṣayaṃ yaṃ yaṃ yena yenendriyeṇa ca / tadā na śeṣaiḥ śeṣāṇi vyarthānyeva yatastadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियैरुपलब्धस्य विषयस्याकृतिं मनः । उपलभ्य व्यतीतस्य कल्पयन् मन्यते सुखम्

indriyairupalabdhasya viṣayasyākṛtiṃ manaḥ / upalabhya vyatītasya kalpayan manyate sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकमर्थं विजानाति यद्यप्येकमिहेन्द्रियम् । तदप्यर्थं विना व्यर्थं व्यर्थो ऽर्थो ऽपि च तद्विना

ekamarthaṃ vijānāti yadyapyekamihendriyam / tadapyarthaṃ vinā vyarthaṃ vyartho 'rtho 'pi ca tadvinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतीत्य मातापितरौ यथोक्तः पुत्रसंभवः । चक्षूरूपे प्रतीत्यैवमुक्तो विज्ञानसंभवः

pratītya mātāpitarau yathoktaḥ putrasaṃbhavaḥ / cakṣūrūpe pratītyaivamukto vijñānasaṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतीतानागता व्यर्था विषयाः सार्धमिन्द्रियैः । तदुद्वयानतिरिक्तत्वाद् व्यर्था ये ऽपि च सांप्रताः

atītānāgatā vyarthā viṣayāḥ sārdhamindriyaiḥ / tadudvayānatiriktatvād vyarthā ye 'pi ca sāṃpratāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलातचक्रं गृण्हाति यथा चक्षुर्विपर्ययात् । तथेन्द्रियाणि गृण्हन्ति विषयान् सांप्रतानिव

alātacakraṃ gṛṇhāti yathā cakṣurviparyayāt / tathendriyāṇi gṛṇhanti viṣayān sāṃpratāniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियाणिन्द्रियाएर्थाश्च पञ्चभूतमया मताः । प्रतिस्वं भूतवैयर्थ्यादेषां व्यर्थत्वमर्थतः

indriyāṇindriyāerthāśca pañcabhūtamayā matāḥ / pratisvaṃ bhūtavaiyarthyādeṣāṃ vyarthatvamarthataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरिन्धनो ऽग्निर्भूतानां विनिर्भागे प्रसज्यते । संपर्के लक्षणाभावः शेषेष्वप्येष निर्णयः

nirindhano 'gnirbhūtānāṃ vinirbhāge prasajyate / saṃparke lakṣaṇābhāvaḥ śeṣeṣvapyeṣa nirṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं द्विधापि भूतानां व्यर्थत्वात्संगतिर्वृथा । व्यर्थत्वात्संगतेश्चैवं रूपं व्यर्थमतो ऽर्थतः

evaṃ dvidhāpi bhūtānāṃ vyarthatvātsaṃgatirvṛthā / vyarthatvātsaṃgateścaivaṃ rūpaṃ vyarthamato 'rthataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञानवेदनासंज्ञासंस्काराणां च सर्वशः । प्रत्येकमात्मवैयर्थ्यद्वैयर्थ्यं परमार्थतः

vijñānavedanāsaṃjñāsaṃskārāṇāṃ ca sarvaśaḥ / pratyekamātmavaiyarthyadvaiyarthyaṃ paramārthataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखाभिमानो दुःखस्य प्रतीकारे यथार्थतः । तथा सुखाभिमानो ऽपि सुखस्य प्रतिघातजः

sukhābhimāno duḥkhasya pratīkāre yathārthataḥ / tathā sukhābhimāno 'pi sukhasya pratighātajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखे संयोगतृष्णैवं नैःस्वाभाव्यात्प्रहीयते । दुःखे वियोगतृष्णा च पश्यतां मुक्तिरित्यतः

sukhe saṃyogatṛṣṇaivaṃ naiḥsvābhāvyātprahīyate / duḥkhe viyogatṛṣṇā ca paśyatāṃ muktirityataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कः पश्यतीति चेच्चित्तं व्यहारेण कथ्यते । न हि चैत्तं विना चित्तं व्यर्थत्वान्न सहेष्यते

kaḥ paśyatīti ceccittaṃ vyahāreṇa kathyate / na hi caittaṃ vinā cittaṃ vyarthatvānna saheṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यर्थमेवं जगन्मत्वा याथाभूत्यान्निरास्पदः । निर्वाति निरुपादानो निरुपादानवन्हिवत्

vyarthamevaṃ jaganmatvā yāthābhūtyānnirāspadaḥ / nirvāti nirupādāno nirupādānavanhivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधिसत्त्वो ऽपि दृष्टैवं संबोधौ नियतो मतः । केवलं तस्य कारुण्यादा बोधेर्भवसंततिः

bodhisattvo 'pi dṛṣṭaivaṃ saṃbodhau niyato mataḥ / kevalaṃ tasya kāruṇyādā bodherbhavasaṃtatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधिसत्त्वस्य संभारो महायाने तथागतैः । निर्दिष्टः स तु संमूढैः प्रद्विष्टश्चैव निन्द्यते

bodhisattvasya saṃbhāro mahāyāne tathāgataiḥ / nirdiṣṭaḥ sa tu saṃmūḍhaiḥ pradviṣṭaścaiva nindyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणदोषानभिज्ञो वा दोषसंज्ञी गुणेषु वा । अथवापि गुणद्वेषी महायानस्य निन्दकः

guṇadoṣānabhijño vā doṣasaṃjñī guṇeṣu vā / athavāpi guṇadveṣī mahāyānasya nindakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परोपघातिनो दोषान् परानुग्राहिणो गुणान् । ज्ञात्वोच्यते गुणद्वेषी महायानस्य निन्दकः

paropaghātino doṣān parānugrāhiṇo guṇān / jñātvocyate guṇadveṣī mahāyānasya nindakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्स्वार्थनिरपेक्षत्वात् परार्थैकरसप्रियम् । गुणाकरं महायानं तद्द्विषी तेन दह्यते

yatsvārthanirapekṣatvāt parārthaikarasapriyam / guṇākaraṃ mahāyānaṃ taddviṣī tena dahyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्राद्धो ऽपि दुर्गृहीतेन द्विष्यात् क्रुद्धो ऽथवेतरः । श्राद्धो ऽपि दग्ध इत्युक्तः का चिन्ता द्वेषाबन्धुरे

śrāddho 'pi durgṛhītena dviṣyāt kruddho 'thavetaraḥ / śrāddho 'pi dagdha ityuktaḥ kā cintā dveṣābandhure

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषेणापि विषं हन्याद्यथैवोक्तं चिकित्सकैः । दुःखेनाप्यहितं हन्यादित्युक्ते किं विरुध्यते

viṣeṇāpi viṣaṃ hanyādyathaivoktaṃ cikitsakaiḥ / duḥkhenāpyahitaṃ hanyādityukte kiṃ virudhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःपूर्वंगमा धर्मा मनःश्रेष्ठा इति श्रुतेः । हितं हितमनाः कुर्वन् दुःखेनाप्यहितं कथम्

manaḥpūrvaṃgamā dharmā manaḥśreṣṭhā iti śruteḥ / hitaṃ hitamanāḥ kurvan duḥkhenāpyahitaṃ katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखमप्यायतीपथ्यं कार्यं किमु सुखं हितम् । आत्मनश्च परेषां च धर्म एषा सनातनः

duḥkhamapyāyatīpathyaṃ kāryaṃ kimu sukhaṃ hitam / ātmanaśca pareṣāṃ ca dharma eṣā sanātanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्रासुखपरित्यागात् पश्चाच्चेद्विपुलं सुखम् । त्यजेन्मात्रासुखं धीरः संपश्यन् विपुलं सुखम्

mātrāsukhaparityāgāt paścāccedvipulaṃ sukham / tyajenmātrāsukhaṃ dhīraḥ saṃpaśyan vipulaṃ sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मृश्यते च यद्येतत् कटुभैषज्यदायिनः । ततश्चिकित्सकाद्याश्च हता नैवं च युज्यते

na mṛśyate ca yadyetat kaṭubhaiṣajyadāyinaḥ / tataścikitsakādyāśca hatā naivaṃ ca yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपथ्यमपि यद्दृष्टं तत्पथ्यं पण्डितैः क्वचित् । उत्सर्गश्चापवादश्च सर्वशास्त्रेषु शस्यते

apathyamapi yaddṛṣṭaṃ tatpathyaṃ paṇḍitaiḥ kvacit / utsargaścāpavādaśca sarvaśāstreṣu śasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करुणापूर्वकाः सर्वे निष्यन्दा ज्ञाननिर्मलाः । उक्ता यत्र महायाने कस्तन्निन्देत्सचेतनः

karuṇāpūrvakāḥ sarve niṣyandā jñānanirmalāḥ / uktā yatra mahāyāne kastannindetsacetanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यौदार्यातिगाम्भीर्याद्विषण्णैरकृतात्मभिः । निन्द्यते ऽद्य महायानं मोहात् स्वपरवैरिभिः

atyaudāryātigāmbhīryādviṣaṇṇairakṛtātmabhiḥ / nindyate 'dya mahāyānaṃ mohāt svaparavairibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दानशीलक्षमावीर्यध्यानप्रज्ञाकृपात्मकम् । महायानमतस्तस्मिन् कस्माद्दुर्भाषितं वचः

dānaśīlakṣamāvīryadhyānaprajñākṛpātmakam / mahāyānamatastasmin kasmāddurbhāṣitaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परार्थो दानशीलाभ्यां क्षान्त्या वीर्येण चात्मनः । ध्यानं प्रज्ञा च मोक्षाय महायानार्थसंग्रहः

parārtho dānaśīlābhyāṃ kṣāntyā vīryeṇa cātmanaḥ / dhyānaṃ prajñā ca mokṣāya mahāyānārthasaṃgrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परा[त्महित]मोक्षार्थाः संक्षेपाद्बुद्धशासनम् । ते षट्पारमितागर्भास्तस्माद् बौद्धमिदं वचः

parā[tmahita]mokṣārthāḥ saṃkṣepādbuddhaśāsanam / te ṣaṭpāramitāgarbhāstasmād bauddhamidaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्यज्ञानमयो यत्र बुद्धैर्बोधेर्महापथः । देशितस्तन्महायानमज्ञानाद्वै न दृश्यते

puṇyajñānamayo yatra buddhairbodhermahāpathaḥ / deśitastanmahāyānamajñānādvai na dṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खमिवाचिन्त्यगुणत्वादुक्तो ऽचिन्त्यगुणो जिनः । महायाने यतो बुद्धमाहात्म्यं क्षम्यतामिदम्

khamivācintyaguṇatvādukto 'cintyaguṇo jinaḥ / mahāyāne yato buddhamāhātmyaṃ kṣamyatāmidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्यशारद्वतस्यापि शीलमात्रे ऽप्यगोचरः । यस्मात् तद्बुद्धमाहात्म्यमचिन्त्यं किं न मृष्यते

āryaśāradvatasyāpi śīlamātre 'pyagocaraḥ / yasmāt tadbuddhamāhātmyamacintyaṃ kiṃ na mṛṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुत्पादो महायाने परेसां शून्यता क्षयः । क्षयानुत्पादयोश्र्चैक्यमर्थतः क्षम्यतां यतः

anutpādo mahāyāne paresāṃ śūnyatā kṣayaḥ / kṣayānutpādayośrcaikyamarthataḥ kṣamyatāṃ yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शून्यता बुद्धमाहात्म्यमेवं युक्त्यानुपश्यताम् । महायानेतरोक्तानि न समेयुः कथं सताम्

śūnyatā buddhamāhātmyamevaṃ yuktyānupaśyatām / mahāyānetaroktāni na sameyuḥ kathaṃ satām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथागताभिसंध्योक्तान्यसुखं ज्ञातुमित्यतः । एकयानत्रियानोक्तादात्मा रक्ष्य उपेक्षया

tathāgatābhisaṃdhyoktānyasukhaṃ jñātumityataḥ / ekayānatriyānoktādātmā rakṣya upekṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेक्षया हि नापुण्यं द्वेसात्पापं कुतः शुभम् । महायाने यतो द्वेषो नात्मकामैः कृतो ऽर्हति

upekṣayā hi nāpuṇyaṃ dvesātpāpaṃ kutaḥ śubham / mahāyāne yato dveṣo nātmakāmaiḥ kṛto 'rhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न बोधिसत्त्वप्रणिधिर्न चर्यापरिणामना । उक्ताः श्रावकयाने ऽस्माद्बोधिसत्त्वः कुतस्ततः

na bodhisattvapraṇidhirna caryāpariṇāmanā / uktāḥ śrāvakayāne 'smādbodhisattvaḥ kutastataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिष्ठानानि नोक्तानि बोधिसत्त्वस्य बोधये । बुद्धैरन्यत्प्रमाणं च को ऽस्मिन्नर्थे जिनाधिकः

adhiṣṭhānāni noktāni bodhisattvasya bodhaye / buddhairanyatpramāṇaṃ ca ko 'sminnarthe jinādhikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिष्ठानार्यसत्यार्थबोधिपक्षोपसंहितात् । मार्गाच्छावकसामान्याद्बौद्धं केनाधिकं फलम्

adhiṣṭhānāryasatyārthabodhipakṣopasaṃhitāt / mārgācchāvakasāmānyādbauddhaṃ kenādhikaṃ phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधिचर्याप्रतिष्ठार्थ न सूत्रे भाषितं वचः । भाषितं च महायाने ग्राह्यमस्माद्विचक्षणैः

bodhicaryāpratiṣṭhārtha na sūtre bhāṣitaṃ vacaḥ / bhāṣitaṃ ca mahāyāne grāhyamasmādvicakṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथैव वैयाकरणो मातृकामपि पाठयेत् । बुद्धो ऽवदत्तथा धर्मं विनेयानां यथाक्षमम्

yathaiva vaiyākaraṇo mātṛkāmapi pāṭhayet / buddho 'vadattathā dharmaṃ vineyānāṃ yathākṣamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केषांचिदवदद्धर्मं पापेभ्यो विनिवृत्तये । केषांचित्पुण्यसिद्धयर्थं केषांचिदू द्वयनिश्रितम्

keṣāṃcidavadaddharmaṃ pāpebhyo vinivṛttaye / keṣāṃcitpuṇyasiddhayarthaṃ keṣāṃcidū dvayaniśritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वयानिश्रितमेकेषां गम्भीरं भीरुभीषणम् । शून्यताकरुणागर्भमेकेषां बोधिसाधनम्

dvayāniśritamekeṣāṃ gambhīraṃ bhīrubhīṣaṇam / śūnyatākaruṇāgarbhamekeṣāṃ bodhisādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सद्भिर्महायाने कर्तव्यः प्रतिघक्षयः । प्रसादश्चाधिकः कार्यः सम्यक्संबोधिसिद्धये

iti sadbhirmahāyāne kartavyaḥ pratighakṣayaḥ / prasādaścādhikaḥ kāryaḥ samyaksaṃbodhisiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महायानप्रसादेन तदुक्ताचरणेन च । प्राप्यते ऽनुत्तरा बोधिः सर्वसौख्यानि चान्तरा

mahāyānaprasādena taduktācaraṇena ca / prāpyate 'nuttarā bodhiḥ sarvasaukhyāni cāntarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दानं शीलं क्षमा सत्यं गृहस्थस्य विशेषतः । धर्म उक्तः कृपागर्भः स सात्मीक्रियतां दृढम्

dānaṃ śīlaṃ kṣamā satyaṃ gṛhasthasya viśeṣataḥ / dharma uktaḥ kṛpāgarbhaḥ sa sātmīkriyatāṃ dṛḍham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ लोकस्य वैधर्म्याद्राज्यं धर्मेण दुष्करम् । ततो धर्मयशोर्थं ते प्रव्रज्याधिगमः क्षमः

atha lokasya vaidharmyādrājyaṃ dharmeṇa duṣkaram / tato dharmayaśorthaṃ te pravrajyādhigamaḥ kṣamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.