Narada-Smrti (plain text) 11

सेतुकेदारमर्यादा- विकृष्टाकृष्टनिश्चयाः । क्षेत्राधिकारा यत्र स्युर् विवादः क्षेत्रजस् तु सः

setukedāramaryādā- vikṛṣṭākṛṣṭaniścayāḥ / kṣetrādhikārā yatra syur vivādaḥ kṣetrajas tu saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेत्रसीमाविरोधेषु सामन्तेभ्यो विनिश्चयः । नगरग्रामगणिनो ये च वृद्धतमा नराः

kṣetrasīmāvirodheṣu sāmantebhyo viniścayaḥ / nagaragrāmagaṇino ye ca vṛddhatamā narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रामसीमासु च बहिर् ये स्युस् तत्कृषिजीविनः । गोपशाकुनिकव्याधा ये चान्ये वनगोचराः

grāmasīmāsu ca bahir ye syus tatkṛṣijīvinaḥ / gopaśākunikavyādhā ye cānye vanagocarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुन्नयेयुस् ते सीमां लक्षणैर् उपलक्षिताम् । तुषाङ्गारकपालैश् च कुम्भैर् आयतनैर् द्रुमैः

samunnayeyus te sīmāṃ lakṣaṇair upalakṣitām / tuṣāṅgārakapālaiś ca kumbhair āyatanair drumaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिज्ञातैश् च वल्मीक- स्थलनिम्नोन्नतादिभिः । केदाराराममार्गैश् च पुराणैः सेतुभिस् तथा

abhijñātaiś ca valmīka- sthalanimnonnatādibhiḥ / kedārārāmamārgaiś ca purāṇaiḥ setubhis tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निम्नगापहृतोत्सृष्ट- नष्टचिह्नासु भूमिषु । तत्प्रदेशानुमानाच् च प्रमाणैर् भोगदर्शनैः

nimnagāpahṛtotsṛṣṭa- naṣṭacihnāsu bhūmiṣu / tatpradeśānumānāc ca pramāṇair bhogadarśanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चेद् अनृतं ब्रूयुः सामन्तास् तद्विनिश्चये । सर्वे पृथक् पृथग् दण्ड्या राज्ञा मध्यमसाहसम्

atha ced anṛtaṃ brūyuḥ sāmantās tadviniścaye / sarve pṛthak pṛthag daṇḍyā rājñā madhyamasāhasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गणवृद्धादयस् त्व् अन्ये दण्डं दाप्याः पृथक् पृथक् । विनेयाः प्रथमेन स्युः साहसेनानृते स्थिताः

gaṇavṛddhādayas tv anye daṇḍaṃ dāpyāḥ pṛthak pṛthak / vineyāḥ prathamena syuḥ sāhasenānṛte sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैकः समुन्नयेत् सीमां नरः प्रत्ययवान् अपि । गुरुत्वाद् अस्य धर्मस्य क्रियैषा बहुषु स्थिता

naikaḥ samunnayet sīmāṃ naraḥ pratyayavān api / gurutvād asya dharmasya kriyaiṣā bahuṣu sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकश् चेद् उन्नयेत् सीमां सोपवासः समाहितः । रक्तमाल्याम्बरधरः क्षितिम् आरोप्य मूर्धनि

ekaś ced unnayet sīmāṃ sopavāsaḥ samāhitaḥ / raktamālyāmbaradharaḥ kṣitim āropya mūrdhani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा च न स्युर् ज्ञातारः सीमाया न च लक्षणम् । तदा राजा द्वयोः सीमाम् उद्धरेद् इष्टतः स्वयम्

yadā ca na syur jñātāraḥ sīmāyā na ca lakṣaṇam / tadā rājā dvayoḥ sīmām uddhared iṣṭataḥ svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेनैव गृहोद्यान- निपानायतनादिषु । विवादविधिर् आख्यातस् तथा ग्रामान्तरेषु च

etenaiva gṛhodyāna- nipānāyatanādiṣu / vivādavidhir ākhyātas tathā grāmāntareṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवस्करस्थलश्वभ्र- भ्रमस्यन्दनिकादिभिः । चतुष्पथसुरस्थान- रथ्यामार्गान् न रोधयेत्

avaskarasthalaśvabhra- bhramasyandanikādibhiḥ / catuṣpathasurasthāna- rathyāmārgān na rodhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परक्षेत्रस्य मध्ये तु सेतुर् न प्रतिषिध्यते । महागुणो ऽल्पबाधश् च वृद्धिर् इष्टा क्षये सति

parakṣetrasya madhye tu setur na pratiṣidhyate / mahāguṇo 'lpabādhaś ca vṛddhir iṣṭā kṣaye sati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेतुस् तु द्विदिधो ज्ञेयः खेयो बन्ध्यस् तथैव च । तोयप्रवर्तनान् खेयो बन्ध्यः स्यात् तन्निवर्तनात्

setus tu dvididho jñeyaḥ kheyo bandhyas tathaiva ca / toyapravartanān kheyo bandhyaḥ syāt tannivartanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्तरेणोदकं सस्यं नश्येद् अभ्युदकेन तु । य एवानुदके दोषः स एवाभ्युदके स्मृतः

nāntareṇodakaṃ sasyaṃ naśyed abhyudakena tu / ya evānudake doṣaḥ sa evābhyudake smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वप्रवृत्तम् उत्सन्नम् अपृष्ट्वा स्वामिनं तु यः । सेतुं प्रवर्तयेत् कश्चिन् न स तत्फलभाग् भवेत्

pūrvapravṛttam utsannam apṛṣṭvā svāminaṃ tu yaḥ / setuṃ pravartayet kaścin na sa tatphalabhāg bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृते तु स्वामिनि पुनस् तद्वंश्ये वापि मानवे । राजानम् आमन्त्र्य ततः प्रकुर्यात् सेतुकर्म तत्

mṛte tu svāmini punas tadvaṃśye vāpi mānave / rājānam āmantrya tataḥ prakuryāt setukarma tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो ऽन्यथा क्लेशभाक् स्यान् मृगव्याधानुदर्शनात् । इषवस् तस्य नश्यन्ति यो विद्धम् अनुविध्यति

ato 'nyathā kleśabhāk syān mṛgavyādhānudarśanāt / iṣavas tasya naśyanti yo viddham anuvidhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशक्तप्रेतनष्टेषु क्षेत्रिकेष्व् अनिवारितः । क्षेत्रं चेद् विकृषेत् कश्चिद् अश्नुवीत स तत्फलम्

aśaktapretanaṣṭeṣu kṣetrikeṣv anivāritaḥ / kṣetraṃ ced vikṛṣet kaścid aśnuvīta sa tatphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकृष्यमाणे क्षेत्रे चेत् क्षेत्रिकः पुनर् आव्रजेत् । खिलोपचारं तत् सर्वं दत्त्वा स्वक्षेत्रम् आप्नुयात्

vikṛṣyamāṇe kṣetre cet kṣetrikaḥ punar āvrajet / khilopacāraṃ tat sarvaṃ dattvā svakṣetram āpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदष्टभागापचयाद् यावत् सप्त गताः समाः । संप्राप्ते त्व् अष्टमे वर्षे भुक्तं क्षेत्रं लभेत सः

tadaṣṭabhāgāpacayād yāvat sapta gatāḥ samāḥ / saṃprāpte tv aṣṭame varṣe bhuktaṃ kṣetraṃ labheta saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवत्सरेणार्धखिलं खिलं तद् वत्सरैस् त्रिभिः । पञ्चवर्षावसन्नं तु स्यात् क्षेत्रम् अटवीसमम्

saṃvatsareṇārdhakhilaṃ khilaṃ tad vatsarais tribhiḥ / pañcavarṣāvasannaṃ tu syāt kṣetram aṭavīsamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेत्रं त्रिपुरुषं यत् स्याद् गृहं वा स्यात् क्रमागतम् । राजप्रसादाद् अन्यत्र न तद्भोगः परं नयेत्

kṣetraṃ tripuruṣaṃ yat syād gṛhaṃ vā syāt kramāgatam / rājaprasādād anyatra na tadbhogaḥ paraṃ nayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्क्रम्य तु वृतिं यत्र सस्यघातो गवादिभिः । पालः शास्यो भवेत् तत्र न चेच् छक्त्या निवारयेत्

utkramya tu vṛtiṃ yatra sasyaghāto gavādibhiḥ / pālaḥ śāsyo bhavet tatra na cec chaktyā nivārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समूलसस्यनाशे तु तत्स्वामी समम् आप्नुयात् । वधेन पालो मुच्येत दण्डं स्वामिनि पातयेत्

samūlasasyanāśe tu tatsvāmī samam āpnuyāt / vadhena pālo mucyeta daṇḍaṃ svāmini pātayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गौः प्रसूता दशाहात् च महोक्षाजाविकुञ्जराः । निवार्यास् तु प्रयत्नेन तेषां स्वामी न दण्डभाक्

gauḥ prasūtā daśāhāt ca mahokṣājāvikuñjarāḥ / nivāryās tu prayatnena teṣāṃ svāmī na daṇḍabhāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माषं गां दापयेद् दण्डं द्वौ माषौ महिषीं तथा । अजाविके सवत्से तु दण्डः स्याद् अर्धमाषकः

māṣaṃ gāṃ dāpayed daṇḍaṃ dvau māṣau mahiṣīṃ tathā / ajāvike savatse tu daṇḍaḥ syād ardhamāṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदण्ड्या हस्तिनो ऽश्वाश् च प्रजापाला हि ते स्मृताः । अदण्ड्या गर्भिणी गौश् च सूतिका चाभिसारिणी

adaṇḍyā hastino 'śvāś ca prajāpālā hi te smṛtāḥ / adaṇḍyā garbhiṇī gauś ca sūtikā cābhisāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रोक्तस् तु द्विर् निषण्णानां वसन्त्यां तु चतुर्गुणम् । प्रत्यक्षचारकाणां तु चौरदण्डः स्मृटस् तथा

proktas tu dvir niṣaṇṇānāṃ vasantyāṃ tu caturguṇam / pratyakṣacārakāṇāṃ tu cauradaṇḍaḥ smṛṭas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या नष्टाः पालदोषेण गावः क्षेत्रं समाश्रिताः । न तत्र गोमिनो दण्डः पालस् तं दण्डम् अर्हति

yā naṣṭāḥ pāladoṣeṇa gāvaḥ kṣetraṃ samāśritāḥ / na tatra gomino daṇḍaḥ pālas taṃ daṇḍam arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजग्राहगृहीतो वा वज्राशनिहतो ऽपि वा । अथ सर्पेण दष्टो वा गिर्य् अग्रात् पतितो ऽपि वा

rājagrāhagṛhīto vā vajrāśanihato 'pi vā / atha sarpeṇa daṣṭo vā giry agrāt patito 'pi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहव्याघ्रहतो वापि व्याधिभिः चैव पातितः । न तत्र दोषः पालस्य न च दोषो ऽस्ति गोमिनाम्

siṃhavyāghrahato vāpi vyādhibhiḥ caiva pātitaḥ / na tatra doṣaḥ pālasya na ca doṣo 'sti gominām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोभिस् तु भक्षितं धान्यं यो नरः प्रतिमार्गति । सामन्तस्य शदो देयो धान्यं यत् तत्र वापितम् । गवत्रं गोमिने देयं धान्यं तत्कर्षिकस्य तु

gobhis tu bhakṣitaṃ dhānyaṃ yo naraḥ pratimārgati / sāmantasya śado deyo dhānyaṃ yat tatra vāpitam / gavatraṃ gomine deyaṃ dhānyaṃ tatkarṣikasya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रामोपान्ते च यत् क्षेत्रं विवीतान्ते महापथे । अनावृते चेत् तन्नाशे न पालस्य व्यतिक्रमः

grāmopānte ca yat kṣetraṃ vivītānte mahāpathe / anāvṛte cet tannāśe na pālasya vyatikramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पथि क्षेत्रे वृतिः कार्या याम् उष्ट्रो नावलोकयेत् । न लङ्घयेत् पशुर् नाश्वो न भिद्याद् यां च सूकरः

pathi kṣetre vṛtiḥ kāryā yām uṣṭro nāvalokayet / na laṅghayet paśur nāśvo na bhidyād yāṃ ca sūkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहं क्षेत्रं च विज्ञेयं वासहेतुः कुटुम्बिनाम् । तस्मात् तन् नाक्षिपेद् राजा तद् धि मूलं कुटुम्बिनाम्

gṛhaṃ kṣetraṃ ca vijñeyaṃ vāsahetuḥ kuṭumbinām / tasmāt tan nākṣiped rājā tad dhi mūlaṃ kuṭumbinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृद्धे जनपदे राज्ञो धर्मः कोशश् च वर्धते । हीयते हीयमाने च वृद्धिहेतुम् अतः श्रयेत्

vṛddhe janapade rājño dharmaḥ kośaś ca vardhate / hīyate hīyamāne ca vṛddhihetum ataḥ śrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.