Narada-Smrti (plain text) 18

प्रकीर्णके पुनर् ज्ञेया व्यवहारा नृपाश्रयाः । राज्ञाम् आज्ञाप्रतीघातस् तत्कर्मकरणं तथा

prakīrṇake punar jñeyā vyavahārā nṛpāśrayāḥ / rājñām ājñāpratīghātas tatkarmakaraṇaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरप्रदानं संभेदः प्रकृतीनां तथैव च । पाषण्डनैगमश्रेणी- गणधर्मविपर्ययाः

purapradānaṃ saṃbhedaḥ prakṛtīnāṃ tathaiva ca / pāṣaṇḍanaigamaśreṇī- gaṇadharmaviparyayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितृपुत्रविवादश् च प्रायश्चित्तव्यतिक्रमः । प्रतिग्रहविलोपश् च कोप आश्रमिणाम् अपि

pitṛputravivādaś ca prāyaścittavyatikramaḥ / pratigrahavilopaś ca kopa āśramiṇām api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्णसंकरदोषश् च तद्वृत्तिनियमस् तथा । न दृष्टं यच् च पूर्वेषु तत् सर्वं स्यात् प्रकीर्णके

varṇasaṃkaradoṣaś ca tadvṛttiniyamas tathā / na dṛṣṭaṃ yac ca pūrveṣu tat sarvaṃ syāt prakīrṇake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा त्व् अवहितः सर्वान् आश्रमान् परिपालयेत् । उपायैः शास्त्रविहितैश् चतुर्भिः प्रकृतैस् तथा

rājā tv avahitaḥ sarvān āśramān paripālayet / upāyaiḥ śāstravihitaiś caturbhiḥ prakṛtais tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो यो वर्णो ऽवहीयेत यो वोद्रेकम् अनुव्रजेत् । तं तं दृष्ट्वा स्वतो मार्गात् प्रच्युतं स्थापयेत् पथि

yo yo varṇo 'vahīyeta yo vodrekam anuvrajet / taṃ taṃ dṛṣṭvā svato mārgāt pracyutaṃ sthāpayet pathi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशास्त्रोक्तेषु चान्येषु पापयुक्तेषु कर्मसु । प्रसमीक्ष्यात्मनो राजा दण्डं दण्ड्येषु पातयेत्

aśāstrokteṣu cānyeṣu pāpayukteṣu karmasu / prasamīkṣyātmano rājā daṇḍaṃ daṇḍyeṣu pātayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतिस्मृतिविरुद्धं च जनानाम् अहितं च यत् । न तत् प्रवर्तयेद् राजा प्रवृत्तं च निवर्तयेत्

śrutismṛtiviruddhaṃ ca janānām ahitaṃ ca yat / na tat pravartayed rājā pravṛttaṃ ca nivartayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न्यायापेतं यद् अन्येन राज्ञाज्ञानकृतं च यत् । तद् अप्य् अन्यायविहितं पुनर् न्याये निवेशयेत्

nyāyāpetaṃ yad anyena rājñājñānakṛtaṃ ca yat / tad apy anyāyavihitaṃ punar nyāye niveśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञा प्रवर्तितान् धर्मान् यो नरो नानुपालयेत् । दण्ड्यः स पापो वध्यश् च लोपयन् राजशासनम्

rājñā pravartitān dharmān yo naro nānupālayet / daṇḍyaḥ sa pāpo vadhyaś ca lopayan rājaśāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुधान्य् आयुधीयानां वाह्यादीन् वाह्यजीविनाम् । वेश्यास्त्रीणाम् अलंकारं वाद्यातोद्यानि तद्विदाम्

āyudhāny āyudhīyānāṃ vāhyādīn vāhyajīvinām / veśyāstrīṇām alaṃkāraṃ vādyātodyāni tadvidām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यच् च यस्योपकरणं येन जीवन्ति कारुकाः । सर्वस्वहरणे ऽप्य् एतान् न राजा हर्तुम् अर्हति

yac ca yasyopakaraṇaṃ yena jīvanti kārukāḥ / sarvasvaharaṇe 'py etān na rājā hartum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनादिश् चाप्य् अनन्तश् च द्विपदां पृथिवीपतिः । दीप्तिमत्वाच् छुचित्वाच् च यदि न स्यात् पथश् च्युतः

anādiś cāpy anantaś ca dvipadāṃ pṛthivīpatiḥ / dīptimatvāc chucitvāc ca yadi na syāt pathaś cyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि राजा न सर्वेषां वर्णानां दण्डधारणम् । कुर्यात् पथो व्यपेतानां विनश्येयुर् इमाः प्रजाः

yadi rājā na sarveṣāṃ varṇānāṃ daṇḍadhāraṇam / kuryāt patho vyapetānāṃ vinaśyeyur imāḥ prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मण्यं ब्राह्मणो जह्यात् क्षत्रियः क्षात्रम् उत्सृजेत् । स्वकर्म जह्याद् वैश्यस् तु शूद्रः सर्वान् विशेषयेत्

brāhmaṇyaṃ brāhmaṇo jahyāt kṣatriyaḥ kṣātram utsṛjet / svakarma jahyād vaiśyas tu śūdraḥ sarvān viśeṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजानश् चेन् नाभविष्यन् पृथिव्यां दण्डधारणम् । शूले मत्स्यान् इवापक्ष्यन् दुर्बलान् बलवत्तराः

rājānaś cen nābhaviṣyan pṛthivyāṃ daṇḍadhāraṇam / śūle matsyān ivāpakṣyan durbalān balavattarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सताम् अनुग्रहो नित्यम् असतां निग्रहस् तथा । एष धर्मः स्मृतो राज्ञाम् अर्थश् चामित्रपीडनात्

satām anugraho nityam asatāṃ nigrahas tathā / eṣa dharmaḥ smṛto rājñām arthaś cāmitrapīḍanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न लिप्यते यथा वह्निर् दहञ् छश्वद् इमाः प्रजाः । न लिप्यते तथा राजा दण्डं दण्ड्येषु पातयन्

na lipyate yathā vahnir dahañ chaśvad imāḥ prajāḥ / na lipyate tathā rājā daṇḍaṃ daṇḍyeṣu pātayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आज्ञा तेजः पार्थिवानां सा च वाचि प्रतिष्ठिता । ते यद् ब्रूयुर् असत् सद् वा स धर्मो व्यवहारिणाम्

ājñā tejaḥ pārthivānāṃ sā ca vāci pratiṣṭhitā / te yad brūyur asat sad vā sa dharmo vyavahāriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा नाम चरत्य् एष भूमौ साक्षात् सहस्रदृक् । न तस्याज्ञाम् अतिक्रम्य संतिष्ठेरन् प्रजाः क्वचित्

rājā nāma caraty eṣa bhūmau sākṣāt sahasradṛk / na tasyājñām atikramya saṃtiṣṭheran prajāḥ kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षाधिकाराद् ईशत्वाद् भूतानुग्रहदर्शनात् । यद् एव राजा कुरुते तत् प्रमाणम् इति स्थितिः

rakṣādhikārād īśatvād bhūtānugrahadarśanāt / yad eva rājā kurute tat pramāṇam iti sthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्गुणो ऽपि यथा स्त्रीणां पूज्य एव पतिः सदा । प्रजानां विगुणो ऽप्य् एवं पूज्य एव नराधिपः

nirguṇo 'pi yathā strīṇāṃ pūjya eva patiḥ sadā / prajānāṃ viguṇo 'py evaṃ pūjya eva narādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपःक्रीताः प्रजा राज्ञा प्रभुर् आसां ततो नृपः । ततस् तद्वचसि स्थेयं वार्ता चासां तदाश्रया

tapaḥkrītāḥ prajā rājñā prabhur āsāṃ tato nṛpaḥ / tatas tadvacasi stheyaṃ vārtā cāsāṃ tadāśrayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्च रूपाणि राजानो धारयन्त्य् अमितौजसः । अग्नेर् इन्द्रस्य सोमस्य यमस्य धनदस्य च

pañca rūpāṇi rājāno dhārayanty amitaujasaḥ / agner indrasya somasya yamasya dhanadasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारणाद् अनिमित्तं वा यदा क्रोधवशं गतः । प्रजा दहति भूपालस् तदाग्निर् अभिधीयते

kāraṇād animittaṃ vā yadā krodhavaśaṃ gataḥ / prajā dahati bhūpālas tadāgnir abhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा तेजः समालम्ब्य विजिगीषुर् उदायुधः । अभियाति परान् राजा तदेन्द्रः स उदाहृतः

yadā tejaḥ samālambya vijigīṣur udāyudhaḥ / abhiyāti parān rājā tadendraḥ sa udāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विगतक्रोधसंतापो हृष्टरूपो यदा नृपः । प्रजानां दर्शनं याति सोम इत्य् उच्यते तदा

vigatakrodhasaṃtāpo hṛṣṭarūpo yadā nṛpaḥ / prajānāṃ darśanaṃ yāti soma ity ucyate tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मासनगतः श्रीमान् दण्डं धत्ते यदा नृपः । समः सर्वेषु भूतेषु तदा वैवस्वतः यमः

dharmāsanagataḥ śrīmān daṇḍaṃ dhatte yadā nṛpaḥ / samaḥ sarveṣu bhūteṣu tadā vaivasvataḥ yamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा त्व् अर्थिगुरुप्राज्ञ- भृत्यादीन् अवनीपतिः । अनुगृह्णाति दानेन तदा स धनदः स्मृतः

yadā tv arthiguruprājña- bhṛtyādīn avanīpatiḥ / anugṛhṇāti dānena tadā sa dhanadaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् तं नावजानीयान् नाक्रोशेन् न विशेषयेत् । आज्ञायां चास्य तिष्ठेत मृत्युः स्यात् तद्व्यतिक्रमात्

tasmāt taṃ nāvajānīyān nākrośen na viśeṣayet / ājñāyāṃ cāsya tiṣṭheta mṛtyuḥ syāt tadvyatikramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य वृत्तिः प्रजारक्षा वृद्धप्राज्ञोपसेवनम् । दर्शनं व्यवहाराणाम् आत्मनश् चाभिरक्षणम्

tasya vṛttiḥ prajārakṣā vṛddhaprājñopasevanam / darśanaṃ vyavahārāṇām ātmanaś cābhirakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणान् उपसेवेत नित्यं राजा समाहितः । संयुक्तं ब्राह्मणैः क्षत्रं मूलं लोकाभिरक्षणे

brāhmaṇān upaseveta nityaṃ rājā samāhitaḥ / saṃyuktaṃ brāhmaṇaiḥ kṣatraṃ mūlaṃ lokābhirakṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणस्यापरीहारो राजन्यासनम् अग्रतः । प्रथमं दर्शनं प्रातः सर्वेभ्यश् चाभिवादनम्

brāhmaṇasyāparīhāro rājanyāsanam agrataḥ / prathamaṃ darśanaṃ prātaḥ sarvebhyaś cābhivādanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्रं नवेभ्यः सस्येभ्यो मार्गदानं च गच्छतः । भैक्षहेतोः परागारे प्रवेशस् त्व् अनिवारितः

agraṃ navebhyaḥ sasyebhyo mārgadānaṃ ca gacchataḥ / bhaikṣahetoḥ parāgāre praveśas tv anivāritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समित्पुष्पोदकादानेष्व् अस्तेयं सपरिग्रहात् । अनाक्षेपः परेभ्यश् च संभाषश् च परस्त्रिया

samitpuṣpodakādāneṣv asteyaṃ saparigrahāt / anākṣepaḥ parebhyaś ca saṃbhāṣaś ca parastriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नदीष्व् अवेतनस् तारः पूर्वम् उत्तरणं तथा । तरेष्व् अशुल्कदानं च न चेद् वाणिज्यम् अस्य तत्

nadīṣv avetanas tāraḥ pūrvam uttaraṇaṃ tathā / tareṣv aśulkadānaṃ ca na ced vāṇijyam asya tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्तमानो ऽध्वनि श्रान्तो गृह्णन्न् अनिवसन् स्वयम् । ब्राह्मणो नापराध्नोति द्वाव् इक्षू पञ्च मूलकान्

vartamāno 'dhvani śrānto gṛhṇann anivasan svayam / brāhmaṇo nāparādhnoti dvāv ikṣū pañca mūlakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभिशस्तान् न पतितान् न द्विषो न च नास्तिकात् । न सोपधान् नानिमित्तं न दातारं प्रपीड्य च

nābhiśastān na patitān na dviṣo na ca nāstikāt / na sopadhān nānimittaṃ na dātāraṃ prapīḍya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थानां भूरिभावाच् च देयत्वाच् च महात्मनाम् । श्रेयान् प्रतिग्रहो राज्ञां अन्येषां ब्राह्मणाद् ऋते

arthānāṃ bhūribhāvāc ca deyatvāc ca mahātmanām / śreyān pratigraho rājñāṃ anyeṣāṃ brāhmaṇād ṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणश् चैव राजा च द्वाव् अप्य् एतौ धृतव्रतौ । नैतयोर् अन्तरं किंचित् प्रजाधर्माभिरक्षणात्

brāhmaṇaś caiva rājā ca dvāv apy etau dhṛtavratau / naitayor antaraṃ kiṃcit prajādharmābhirakṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य रक्षार्थं शासतो ऽशुचीन् । मेध्यम् एव धनं प्राहुस् तीक्ष्णस्यापि महीपतेः

dharmajñasya kṛtajñasya rakṣārthaṃ śāsato 'śucīn / medhyam eva dhanaṃ prāhus tīkṣṇasyāpi mahīpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुचीनाम् अशुचीनां च संनिपातो यथाम्भसाम् । समुद्रे समतां याति तद्वद् राज्ञो धनागमः

śucīnām aśucīnāṃ ca saṃnipāto yathāmbhasām / samudre samatāṃ yāti tadvad rājño dhanāgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा चाग्नौ स्थितं दीप्ते शुद्धिम् आयाति काञ्चनम् । एवम् एवागमा सर्वे शुद्धिम् आयान्ति राजसु

yathā cāgnau sthitaṃ dīpte śuddhim āyāti kāñcanam / evam evāgamā sarve śuddhim āyānti rājasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य एव कश्चित् स्वद्रव्यं ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति । तद् राज्ञाप्य् अनुमन्तव्यम् एष धर्मः सनातनः

ya eva kaścit svadravyaṃ brāhmaṇebhyaḥ prayacchati / tad rājñāpy anumantavyam eṣa dharmaḥ sanātanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यप्रकाराद् उचिताद् भूमेः षड्भागसंज्ञितात् । बलिः स तस्य विहितः प्रजापालनवेतनम्

anyaprakārād ucitād bhūmeḥ ṣaḍbhāgasaṃjñitāt / baliḥ sa tasya vihitaḥ prajāpālanavetanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्यं तत् पुनर् आदातुं यद् अब्राह्मणसात्कृतम् । ब्राह्मणाय तु यद् दत्तं न तस्य हरणं पुनः

śakyaṃ tat punar ādātuṃ yad abrāhmaṇasātkṛtam / brāhmaṇāya tu yad dattaṃ na tasya haraṇaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दानम् अध्ययनं यज्ञस् तस्य कर्म त्रिलक्षणम् । याजनाध्यापने वृत्तिस् तृतीयस् तु प्रतिग्रहः

dānam adhyayanaṃ yajñas tasya karma trilakṣaṇam / yājanādhyāpane vṛttis tṛtīyas tu pratigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वकर्मणि द्विजस् तिष्ठेद् वृत्तिम् आहारयेत् कृताम् । नासद्भ्यः प्रतिगृह्णीयाद् वर्णेभ्यो नियमे ऽसति

svakarmaṇi dvijas tiṣṭhed vṛttim āhārayet kṛtām / nāsadbhyaḥ pratigṛhṇīyād varṇebhyo niyame 'sati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशुचिर् वचनाद् यस्य शुचिर् भवति पुरुषः । शुचिश् चैवाशुचिः सद्यः कथं राजा न दैवतम्

aśucir vacanād yasya śucir bhavati puruṣaḥ / śuciś caivāśuciḥ sadyaḥ kathaṃ rājā na daivatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदुर् य एव देवत्वं राज्ञो ह्य् अमिततेजसः । तस्य ते प्रतिगृह्णन्तो न लिप्यन्ते द्विजातयः

vidur ya eva devatvaṃ rājño hy amitatejasaḥ / tasya te pratigṛhṇanto na lipyante dvijātayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोके ऽस्मिन् मङ्गलान्य् अष्टौ ब्राह्मणो गौर् हुताशनः । हिरण्यं सर्पिर् आदित्य आपो राजा तथाष्टमः

loke 'smin maṅgalāny aṣṭau brāhmaṇo gaur hutāśanaḥ / hiraṇyaṃ sarpir āditya āpo rājā tathāṣṭamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतानि सततं पश्येन् नमस्येद् अर्चयेच् च तान् । प्रदक्षिणं च कुर्वीत तथा ह्य् आयुर् न हीयते

etāni satataṃ paśyen namasyed arcayec ca tān / pradakṣiṇaṃ ca kurvīta tathā hy āyur na hīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.