Narada-Smrti (plain text) 1

अश्रुतार्थम् अदृष्टार्थं व्यवहारार्थम् एव च । न लेख्यं सिद्धिम् आप्नोति जीवत्स्व् अपि हि साक्षिषु

aśrutārtham adṛṣṭārthaṃ vyavahārārtham eva ca / na lekhyaṃ siddhim āpnoti jīvatsv api hi sākṣiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेख्ये देशान्तरन्यस्ते दग्धे दुर्लिखिते हृते । सतस् तत्कालकरणम् असतो दृष्टदर्शनम्

lekhye deśāntaranyaste dagdhe durlikhite hṛte / satas tatkālakaraṇam asato dṛṣṭadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मिन् स्यात् संशयो लेख्ये भूताभूतकृते क्वचित् । तत्स्वहस्तक्रियाचिह्न- प्राप्तियुक्तिभिर् उद्धरेत्

yasmin syāt saṃśayo lekhye bhūtābhūtakṛte kvacit / tatsvahastakriyācihna- prāptiyuktibhir uddharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेख्यं यच् चान्यनामाङ्कं हेत्वन्तरकृतं भवेत् । विप्रत्यये परीक्ष्यं तत् संबन्धागमहेतुभिः

lekhyaṃ yac cānyanāmāṅkaṃ hetvantarakṛtaṃ bhavet / vipratyaye parīkṣyaṃ tat saṃbandhāgamahetubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिखितं लिखितेनैव साक्षिमत् साक्षिभिर् हरेत् । साक्षिभ्यो लिखितं श्रेयो लिखितेन तु साक्षिणः

likhitaṃ likhitenaiva sākṣimat sākṣibhir haret / sākṣibhyo likhitaṃ śreyo likhitena tu sākṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छिन्नभिन्नहृतोन्मृष्ट- नष्टदुर्लिखितेषु च । कर्तव्यम् अन्यल् लेख्यं स्याद् एष लेख्यविधिः स्मृतः

chinnabhinnahṛtonmṛṣṭa- naṣṭadurlikhiteṣu ca / kartavyam anyal lekhyaṃ syād eṣa lekhyavidhiḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संदिग्धेषु तु कार्येषु द्वयोर् विवदमानयोः । दृष्टश्रुतानुभूतत्वात् साक्षिभ्यो व्यक्तिदर्शनम्

saṃdigdheṣu tu kāryeṣu dvayor vivadamānayoḥ / dṛṣṭaśrutānubhūtatvāt sākṣibhyo vyaktidarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समक्षदर्शनात् साक्षी विज्ञेयः श्रोत्रचक्षुषोः । श्रोत्रस्य यत् परो ब्रूते चक्षुषः कायकर्म यत्

samakṣadarśanāt sākṣī vijñeyaḥ śrotracakṣuṣoḥ / śrotrasya yat paro brūte cakṣuṣaḥ kāyakarma yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादशविधः साक्षी स तु दृष्टो मनीषिभिः । कृतः पञ्चविधस् तेषां षड्विधो ऽकृत उच्यते

ekādaśavidhaḥ sākṣī sa tu dṛṣṭo manīṣibhiḥ / kṛtaḥ pañcavidhas teṣāṃ ṣaḍvidho 'kṛta ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिखितः स्मारितश् चैव यदृच्छाभिज्ञ एव च । गूढश् चोत्तरसाक्षी च साक्षी पञ्चविधः स्मृतः

likhitaḥ smāritaś caiva yadṛcchābhijña eva ca / gūḍhaś cottarasākṣī ca sākṣī pañcavidhaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकृतः षड्विधश् चापि सूरिभिः परिकीर्तितः । ग्रामश् च प्राड्विवाकश् च राजा च व्यवहारिणाम्

akṛtaḥ ṣaḍvidhaś cāpi sūribhiḥ parikīrtitaḥ / grāmaś ca prāḍvivākaś ca rājā ca vyavahāriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्येष्व् अभ्यन्तरो यः स्याद् अर्थिना प्रहितश् च यः । कुलं कुलविवादेषु भवेयुस् ते ऽपि साक्षिणः

kāryeṣv abhyantaro yaḥ syād arthinā prahitaś ca yaḥ / kulaṃ kulavivādeṣu bhaveyus te 'pi sākṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलीना ऋजवः शुद्धा जन्मतः कर्मतो ऽर्थतः । त्र्यवराः साक्षिणो ऽनिन्द्याः शुचयः स्युः सुबुद्धयः

kulīnā ṛjavaḥ śuddhā janmataḥ karmato 'rthataḥ / tryavarāḥ sākṣiṇo 'nindyāḥ śucayaḥ syuḥ subuddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा ये चाप्य् अनिन्दिताः । प्रतिवर्णं भवेयुस् ते सर्वे सर्वेषु वा पुनः

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā ye cāpy aninditāḥ / prativarṇaṃ bhaveyus te sarve sarveṣu vā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रेणीषु श्रेणिपुरुषाः स्वेषु वर्गेषु वर्गिणः । बहिर्वासिषु बाह्याश् च स्त्रियः स्त्रिषु च साक्षिणः

śreṇīṣu śreṇipuruṣāḥ sveṣu vargeṣu vargiṇaḥ / bahirvāsiṣu bāhyāś ca striyaḥ striṣu ca sākṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रेण्यादिषु तु वर्गेषु कश्चिच् चेद् द्वेष्यताम् इयात् । तेभ्य एव न साक्षी स्याद् द्वेष्टारः सर्व एव ते

śreṇyādiṣu tu vargeṣu kaścic ced dveṣyatām iyāt / tebhya eva na sākṣī syād dveṣṭāraḥ sarva eva te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असाक्ष्य् अपि हि शास्त्रेषु दृष्टः पञ्चविधो बुधैः । वचनाद् दोषतो भेदात् स्वयमुक्तेर् मृतान्तरः

asākṣy api hi śāstreṣu dṛṣṭaḥ pañcavidho budhaiḥ / vacanād doṣato bhedāt svayamukter mṛtāntaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रोत्रियाद्या वचनतः स्तेनाद्या दोषदर्शनात् । भेदाद् विप्रतिपत्तिः स्याद् विवादे यत्र साक्षिणः

śrotriyādyā vacanataḥ stenādyā doṣadarśanāt / bhedād vipratipattiḥ syād vivāde yatra sākṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयमुक्तेर् अनिर्दिष्टः स्वयम् एवैत्य यो वदेत् । मृतान्तरो ऽर्थिनि प्रेते मुमूर्षुश्राविताद् ऋते

svayamukter anirdiṣṭaḥ svayam evaitya yo vadet / mṛtāntaro 'rthini prete mumūrṣuśrāvitād ṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रोत्रियास् तापसा वृद्धा ये च प्रव्रजिता नराः । असाक्षिणस् ते वचनान् नात्र हेतुर् उदाहृतः

śrotriyās tāpasā vṛddhā ye ca pravrajitā narāḥ / asākṣiṇas te vacanān nātra hetur udāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तेनाः साहसिकाश् चण्डाः कितवा वधकास् तथा । असाक्षिणस् ते दुष्टत्वात् तेषु सत्यं न विद्यते

stenāḥ sāhasikāś caṇḍāḥ kitavā vadhakās tathā / asākṣiṇas te duṣṭatvāt teṣu satyaṃ na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञा परिगृहीतेषु साक्षिष्व् एकार्थनिश्चये । वचनं यत्र भिद्यते ते स्युर् भेदाद् असाक्षिणः

rājñā parigṛhīteṣu sākṣiṣv ekārthaniścaye / vacanaṃ yatra bhidyate te syur bhedād asākṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिर्दिष्टस् तु साक्षित्वे स्वयम् एवैत्य यो वदेत् । सूचीत्य् उक्तः स शास्त्रेषु न स साक्षित्वम् अर्हति

anirdiṣṭas tu sākṣitve svayam evaitya yo vadet / sūcīty uktaḥ sa śāstreṣu na sa sākṣitvam arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ऽर्थः श्रावयितव्यः स्यात् तस्मिन्न् असति चार्थिनि । क्व तद् वदतु साक्षित्वम् इत्य् असाक्षी मृतान्तरः

yo 'rthaḥ śrāvayitavyaḥ syāt tasminn asati cārthini / kva tad vadatu sākṣitvam ity asākṣī mṛtāntaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वयोर् विवदतोर् अर्थे द्वयोः सत्सु च साक्षिषु । पूर्वपक्षो भवेद् यस्य भवेयुस् तस्य साक्षिणः

dvayor vivadator arthe dvayoḥ satsu ca sākṣiṣu / pūrvapakṣo bhaved yasya bhaveyus tasya sākṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आधर्यं पूर्वपक्षस्य यस्मिन्न् अर्थे वशाद् भवेत् । प्रष्टव्याः साक्षिणस् तत्र विवादे प्रतिवादिनः

ādharyaṃ pūrvapakṣasya yasminn arthe vaśād bhavet / praṣṭavyāḥ sākṣiṇas tatra vivāde prativādinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न परेण समुद्दिष्टम् उपेयात् साक्षिणं रहः । भेदयेत् तं न चान्येन हीयेतैवं समाचरन्

na pareṇa samuddiṣṭam upeyāt sākṣiṇaṃ rahaḥ / bhedayet taṃ na cānyena hīyetaivaṃ samācaran

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साक्ष्य् उद्दिष्टो यदि प्रेयाद् गच्छेद् वापि दिगन्तरम् । तच्छ्रोतारः प्रमाणं स्युः प्रमाणं ह्य् उत्तरक्रिया

sākṣy uddiṣṭo yadi preyād gacched vāpi digantaram / tacchrotāraḥ pramāṇaṃ syuḥ pramāṇaṃ hy uttarakriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुदीर्घेणापि कालेन लिखितं सिद्धिम् आप्नुयात् । जानता चात्मना लेख्यं अजानानस् तु लेखयेत्

sudīrgheṇāpi kālena likhitaṃ siddhim āpnuyāt / jānatā cātmanā lekhyaṃ ajānānas tu lekhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धिर् उक्ताष्टमाद् वर्षात् स्मारितस्येह साक्षिणः । आ पञ्चमात् तथा सिद्धिर् यदृच्छोपगतस्य तु

siddhir uktāṣṭamād varṣāt smāritasyeha sākṣiṇaḥ / ā pañcamāt tathā siddhir yadṛcchopagatasya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आ तृतीयात् तथा वर्षात् सिद्धिर् गूढस्य साक्षिणः । आ वै संवत्सरात् सिद्धिं वदन्त्य् उत्तरसाक्षिणः

ā tṛtīyāt tathā varṣāt siddhir gūḍhasya sākṣiṇaḥ / ā vai saṃvatsarāt siddhiṃ vadanty uttarasākṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवा कालनियमो न दृष्टः साक्षिणं प्रति । स्मृत्यपेक्षं हि साक्षित्वम् आहुः शास्त्रविदो जनाः

athavā kālaniyamo na dṛṣṭaḥ sākṣiṇaṃ prati / smṛtyapekṣaṃ hi sākṣitvam āhuḥ śāstravido janāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य नोपहता पुंसः स्मृतिः श्रोत्रं च नित्यशः । सुदीर्घेणापि कालेन स साक्षी साक्ष्यम् अर्हति

yasya nopahatā puṃsaḥ smṛtiḥ śrotraṃ ca nityaśaḥ / sudīrgheṇāpi kālena sa sākṣī sākṣyam arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असाक्षिप्रत्ययास् त्व् अन्ये षड्विवादाः प्रकीर्तिताः । लक्षणान्य् एव साक्षित्वं एषाम् आहुर् मनीषिणः

asākṣipratyayās tv anye ṣaḍvivādāḥ prakīrtitāḥ / lakṣaṇāny eva sākṣitvaṃ eṣām āhur manīṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उल्काहस्तो ऽग्निदो ज्ञेयः शस्त्रपाणिस् तु घातकः । केशाकेशिगृहीतश् च युगपत् पारदारिकः

ulkāhasto 'gnido jñeyaḥ śastrapāṇis tu ghātakaḥ / keśākeśigṛhītaś ca yugapat pāradārikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुद्दालपाणिर् विज्ञेयः सेतुभेत्ता समीपगः । तथा कुठारपाणिश् च वनछेत्ता प्रकीर्तितः

kuddālapāṇir vijñeyaḥ setubhettā samīpagaḥ / tathā kuṭhārapāṇiś ca vanachettā prakīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यग्रचिह्नो विज्ञेयो दण्डपारुष्यकृन् नरः । असाक्षिप्रत्यया ह्य् एते पारुष्ये तु परीक्षणम्

abhyagracihno vijñeyo daṇḍapāruṣyakṛn naraḥ / asākṣipratyayā hy ete pāruṣye tu parīkṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्चित् कृत्वात्मनश् चिह्नं द्वेषात् परम् उपद्रवेत् । हेत्वर्थगतिसामर्थ्यैस् तत्र युक्तं परीक्षणम्

kaścit kṛtvātmanaś cihnaṃ dveṣāt param upadravet / hetvarthagatisāmarthyais tatra yuktaṃ parīkṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नार्थसंबन्धिनो नाप्ता न सहाया न वैरिणः । न दृष्टदोषाः प्रष्टव्याश् न व्याध्यार्ता न दूषिताः

nārthasaṃbandhino nāptā na sahāyā na vairiṇaḥ / na dṛṣṭadoṣāḥ praṣṭavyāś na vyādhyārtā na dūṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दासनैकृतिकाश्रद्ध- वृद्धस्त्रीबालचाक्रिकाः । मत्तोन्मत्तप्रमत्तार्त- कितवग्रामयाजकाः

dāsanaikṛtikāśraddha- vṛddhastrībālacākrikāḥ / mattonmattapramattārta- kitavagrāmayājakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महापथिकसामुद्र- वणिक्प्रव्रजितातुराः । लुब्धकश्रोत्रियाचार- हीनक्लीबकुशीलवाः

mahāpathikasāmudra- vaṇikpravrajitāturāḥ / lubdhakaśrotriyācāra- hīnaklībakuśīlavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्तिकव्रात्यदाराग्नि- त्यागिनो ऽयाज्ययाजकाः । एकस्थालीसहायारि- चरज्ञातिसनाभयः

nāstikavrātyadārāgni- tyāgino 'yājyayājakāḥ / ekasthālīsahāyāri- carajñātisanābhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राग्दृष्टदोषशैलूष विषजीव्यहितुण्डिकाः । गरदाग्निदकीनाश- शूद्रापुत्रोपपातिकाः

prāgdṛṣṭadoṣaśailūṣa viṣajīvyahituṇḍikāḥ / garadāgnidakīnāśa- śūdrāputropapātikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्लान्तसाहसिकश्रान्त- निर्धनान्त्यावसायिनः । भिन्नवृत्तासमावृत्त- जडतैलिकमूलिकाः

klāntasāhasikaśrānta- nirdhanāntyāvasāyinaḥ / bhinnavṛttāsamāvṛtta- jaḍatailikamūlikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूताविष्टनृपद्विष्ट वर्षनक्षत्रसूचकाः । अघशंस्यात्मविक्रेतृ- हीनाङ्गभगवृत्तयः

bhūtāviṣṭanṛpadviṣṭa varṣanakṣatrasūcakāḥ / aghaśaṃsyātmavikretṛ- hīnāṅgabhagavṛttayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुनखी श्यावदन् श्वित्रि- मित्रध्रुक्शठशौण्डिकाः । ऐन्द्रजालिकलुब्धोग्र श्रेणीगणविरोधिनः

kunakhī śyāvadan śvitri- mitradhrukśaṭhaśauṇḍikāḥ / aindrajālikalubdhogra śreṇīgaṇavirodhinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वधकृच्चित्रकृन्मङ्खः पतितः कूटकारकः । कुहकः प्रत्यवसितस् तस्करो राजपूरुषः

vadhakṛccitrakṛnmaṅkhaḥ patitaḥ kūṭakārakaḥ / kuhakaḥ pratyavasitas taskaro rājapūruṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनुष्यविषशस्त्राम्बु- लवणापूपवीरुधाम् । विक्रेता ब्राह्मणश् चैव द्विजो वार्धुषिकश् च यः

manuṣyaviṣaśastrāmbu- lavaṇāpūpavīrudhām / vikretā brāhmaṇaś caiva dvijo vārdhuṣikaś ca yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

च्युतः स्वधर्मात् कुलिकः स्तावको हीनसेवकः । पित्रा विवदमानश् च भेदकृच् चेत्य् असाक्षिणः

cyutaḥ svadharmāt kulikaḥ stāvako hīnasevakaḥ / pitrā vivadamānaś ca bhedakṛc cety asākṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असाक्षिणो ये निर्दिष्टा दासनैकृतिकादयः । कार्यगौरवम् आसाद्य भवेयुस् ते ऽपि साक्षिणः

asākṣiṇo ye nirdiṣṭā dāsanaikṛtikādayaḥ / kāryagauravam āsādya bhaveyus te 'pi sākṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साहसेषु च सर्वेषु स्तेयसंग्रहणेषु च । पारुष्ययोश् चाप्य् उभयोर् न परीक्षेत साक्षिणः

sāhaseṣu ca sarveṣu steyasaṃgrahaṇeṣu ca / pāruṣyayoś cāpy ubhayor na parīkṣeta sākṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषाम् अपि न बालः स्यान् नैको न स्त्री न कूटकृत् । न बान्धवो न चारातिर् ब्रूयुस् ते साक्ष्यम् अन्यथा

teṣām api na bālaḥ syān naiko na strī na kūṭakṛt / na bāndhavo na cārātir brūyus te sākṣyam anyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालो ऽज्ञानाद् असत्यात् स्त्री पापाभ्यासाच् च कूटकृत् । विब्रूयाद् बान्धवः स्नेहाद् वैरनिर्यातनाद् अरिः

bālo 'jñānād asatyāt strī pāpābhyāsāc ca kūṭakṛt / vibrūyād bāndhavaḥ snehād vairaniryātanād ariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवानुमतो यः स्याद् द्वयोर् विवदमानयोः । असाक्ष्य् एको ऽपि साक्षित्वे प्रष्टव्यः स्यात् स संसदि

athavānumato yaḥ syād dvayor vivadamānayoḥ / asākṣy eko 'pi sākṣitve praṣṭavyaḥ syāt sa saṃsadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस् त्व् आत्मदोषभिन्नत्वाद् अस्वस्थ इव लक्ष्यते । स्थानात् स्थानान्तरं गच्छेद् एकैकं चोपधावति

yas tv ātmadoṣabhinnatvād asvastha iva lakṣyate / sthānāt sthānāntaraṃ gacched ekaikaṃ copadhāvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कासते ऽनिभृतो ऽकस्माद् अभीक्ष्णं निश्वसत्य् अपि । भूमिं लिखति पादाभ्यां बाहु वासो धुनोति च

kāsate 'nibhṛto 'kasmād abhīkṣṇaṃ niśvasaty api / bhūmiṃ likhati pādābhyāṃ bāhu vāso dhunoti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिद्यते मुखवर्णो ऽस्य ललाटं स्विद्यते तथा । शोषम् आगच्छतश् चोष्ठाव् ऊर्ध्वं तिर्यक् च वीक्षते

bhidyate mukhavarṇo 'sya lalāṭaṃ svidyate tathā / śoṣam āgacchataś coṣṭhāv ūrdhvaṃ tiryak ca vīkṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वरमाण इवाबद्धम् अपृष्टो बहु भाषते । कूटसाक्षी स विज्ञेयस् तं पापं विनयेन् नृपः

tvaramāṇa ivābaddham apṛṣṭo bahu bhāṣate / kūṭasākṣī sa vijñeyas taṃ pāpaṃ vinayen nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रावयित्वा च यो ऽन्येभ्यः साक्षित्वं तद् विनिह्नुते । स विनेयो भृशतरं कूटसाक्ष्यधिको हि सः

śrāvayitvā ca yo 'nyebhyaḥ sākṣitvaṃ tad vinihnute / sa vineyo bhṛśataraṃ kūṭasākṣyadhiko hi saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहूय साक्षिणः पृच्छेन् नियम्य शपथैर् भृशम् । समस्तान् विदिताचारान् विज्ञातार्थान् पृथक् पृथक्

āhūya sākṣiṇaḥ pṛcchen niyamya śapathair bhṛśam / samastān viditācārān vijñātārthān pṛthak pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्येन शापयेद् विप्रं क्षत्रियं वाहनायुधैः । गोबीजकाञ्चनैर् वैश्यं शूद्रं सर्वैस् तु पातकैः

satyena śāpayed vipraṃ kṣatriyaṃ vāhanāyudhaiḥ / gobījakāñcanair vaiśyaṃ śūdraṃ sarvais tu pātakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराणैर् धर्मवचनैः सत्यमाहात्म्यकीर्तनैः । अनृतस्यापवादैश् च भृशम् उत्त्रास्य साक्षिणः

purāṇair dharmavacanaiḥ satyamāhātmyakīrtanaiḥ / anṛtasyāpavādaiś ca bhṛśam uttrāsya sākṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नग्नो मुण्डः कपालेन भिक्षार्थी क्षुत्पिपासितः । दीनः शत्रुगृहं गच्छेद् यः साक्ष्यम् अनृतं वदेत्

nagno muṇḍaḥ kapālena bhikṣārthī kṣutpipāsitaḥ / dīnaḥ śatrugṛhaṃ gacched yaḥ sākṣyam anṛtaṃ vadet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नगरे प्रतिरुद्धः सन् बहिर्द्वारे बुभुक्षितः । अमित्रान् भूयशः पश्येद् यः साक्ष्यम् अनृतं वदेत्

nagare pratiruddhaḥ san bahirdvāre bubhukṣitaḥ / amitrān bhūyaśaḥ paśyed yaḥ sākṣyam anṛtaṃ vadet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यां रात्रिम् अधिविन्ना स्त्री यां चैवाक्षपराजितः । यां च भाराभितप्ताङ्गो दुर्विवक्ता स तां वसेत्

yāṃ rātrim adhivinnā strī yāṃ caivākṣaparājitaḥ / yāṃ ca bhārābhitaptāṅgo durvivaktā sa tāṃ vaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साक्षी साक्ष्यसमुद्देशे गोकर्णशिथिलं चरन् । सहस्रं वारुणान् पाशान् आत्मनि प्रतिमुञ्चति

sākṣī sākṣyasamuddeśe gokarṇaśithilaṃ caran / sahasraṃ vāruṇān pāśān ātmani pratimuñcati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य वर्षशते पूर्णे पाशम् एकं प्रमुच्यते । एवं स बन्धनात् तस्मान् मुच्यते नियुताः समाः

tasya varṣaśate pūrṇe pāśam ekaṃ pramucyate / evaṃ sa bandhanāt tasmān mucyate niyutāḥ samāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावतो बान्धवांस् यस्मिन् हन्ति साक्ष्ये ऽनृतं वदन् । तावतः संख्यया तस्मिन् शृणु सौम्यानुपूर्वशः

yāvato bāndhavāṃs yasmin hanti sākṣye 'nṛtaṃ vadan / tāvataḥ saṃkhyayā tasmin śṛṇu saumyānupūrvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्च पश्वनृते हन्ति दश हन्ति गवानृते । शतम् अश्वानृते हन्ति सहस्रं पुरुषानृते

pañca paśvanṛte hanti daśa hanti gavānṛte / śatam aśvānṛte hanti sahasraṃ puruṣānṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हन्ति जातान् अजातांश् च हिरण्यार्थे ऽनृतं वदन् । सर्वं भूम्यनृते हन्ति मा स्म भूम्यनृतं वदीः

hanti jātān ajātāṃś ca hiraṇyārthe 'nṛtaṃ vadan / sarvaṃ bhūmyanṛte hanti mā sma bhūmyanṛtaṃ vadīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकम् एवाद्वितीयं तत् प्राहुः पावनम् आत्मनः । सत्यं स्वर्गस्य सोपानं पारावारस्य नौर् इव

ekam evādvitīyaṃ tat prāhuḥ pāvanam ātmanaḥ / satyaṃ svargasya sopānaṃ pārāvārasya naur iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् । अश्वमेधसहस्राद् धि सत्यम् एव विशिष्यते

aśvamedhasahasraṃ ca satyaṃ ca tulayā dhṛtam / aśvamedhasahasrād dhi satyam eva viśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरं कूपशताद् वापि वरं वापीशतात् क्रतुः । वरं क्रतुशतात् पुत्रः सत्यं पुत्रशताद् वरम्

varaṃ kūpaśatād vāpi varaṃ vāpīśatāt kratuḥ / varaṃ kratuśatāt putraḥ satyaṃ putraśatād varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूर् धारयति सत्येन सत्येनोदेति भास्करः । सत्येन वायुः पवते सत्येनापः स्रवन्ति च

bhūr dhārayati satyena satyenodeti bhāskaraḥ / satyena vāyuḥ pavate satyenāpaḥ sravanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यम् एव परं दानं सत्यम् एव परं तपः । सत्यम् एव परो धर्मो लोकानाम् इति नः श्रुतम्

satyam eva paraṃ dānaṃ satyam eva paraṃ tapaḥ / satyam eva paro dharmo lokānām iti naḥ śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं देवाः समासेन मनुष्यास् त्व् अनृतं स्मृतम् । इहैव तस्य देवत्वं यस्य सत्ये स्थिता मतिः

satyaṃ devāḥ samāsena manuṣyās tv anṛtaṃ smṛtam / ihaiva tasya devatvaṃ yasya satye sthitā matiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं ब्रूह्य् अनृतं त्यक्त्वा सत्येन स्वर्गम् एष्यसि । उक्त्वानृतं महाघोरं नरकं प्रतिपत्स्यते

satyaṃ brūhy anṛtaṃ tyaktvā satyena svargam eṣyasi / uktvānṛtaṃ mahāghoraṃ narakaṃ pratipatsyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरयेषु च ते शश्वज् जिह्वाम् उत्कृत्य दारुणाः । असिभिः शातयिष्यन्ति बलिनो यमकिंकराः

nirayeṣu ca te śaśvaj jihvām utkṛtya dāruṇāḥ / asibhiḥ śātayiṣyanti balino yamakiṃkarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूलैर् भेत्स्यन्ति चाक्रुद्धाः क्रोशन्तम् अपरायणम् । अवाक्शिरसम् उत्क्षिप्य क्षेप्स्यन्त्य् अग्निह्रदेषु च

śūlair bhetsyanti cākruddhāḥ krośantam aparāyaṇam / avākśirasam utkṣipya kṣepsyanty agnihradeṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुभूय च दुःखास् ताश् चिरं नरकवेदनाः । इह यास्यस्य् अभव्यासु गृध्रकाकादियोनिषु

anubhūya ca duḥkhās tāś ciraṃ narakavedanāḥ / iha yāsyasy abhavyāsu gṛdhrakākādiyoniṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञात्वैतान् अनृते दोषाञ् ज्ञात्वा सत्ये च सद्गुणान् । सत्यं वदोद्धरात्मानं मात्मानं पातयिष्यसि

jñātvaitān anṛte doṣāñ jñātvā satye ca sadguṇān / satyaṃ vadoddharātmānaṃ mātmānaṃ pātayiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न बान्धवा न सुहृदो न धनानि महान्त्य् अपि । अलं तारयितुं शक्तास् तमस्य् उग्रे निमज्जतः

na bāndhavā na suhṛdo na dhanāni mahānty api / alaṃ tārayituṃ śaktās tamasy ugre nimajjataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितरस् त्व् अवलम्बन्ते त्वयि साक्षित्वम् आगते । तारयिष्यति किंवास्मान् आत्मानं पातयिष्यति

pitaras tv avalambante tvayi sākṣitvam āgate / tārayiṣyati kiṃvāsmān ātmānaṃ pātayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यम् आत्मा मनुष्यस्य सत्ये सर्वं प्रतिष्ठितम् । सर्वथैवात्मनात्मानं श्रेयसा योजयिष्यसि

satyam ātmā manuṣyasya satye sarvaṃ pratiṣṭhitam / sarvathaivātmanātmānaṃ śreyasā yojayiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यां च रात्रिम् अजनिष्ठा यां रात्रिं च मरिष्यसि । वृथा तदन्तरं ते स्यात् कुर्याश् चेत् सत्यम् अन्यथा

yāṃ ca rātrim ajaniṣṭhā yāṃ rātriṃ ca mariṣyasi / vṛthā tadantaraṃ te syāt kuryāś cet satyam anyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्ति सत्यात् परो धर्मो नानृतात् पातकं परम् । साक्षिधर्मे विशेषेण सत्यम् एव वदेत् ततः

nāsti satyāt paro dharmo nānṛtāt pātakaṃ param / sākṣidharme viśeṣeṇa satyam eva vadet tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः परार्थे प्रहरति स्वां वाचं पुरुषाधमः । आत्मार्थे किं न कुर्यात् स पापो नरकनिर्भयः

yaḥ parārthe praharati svāṃ vācaṃ puruṣādhamaḥ / ātmārthe kiṃ na kuryāt sa pāpo narakanirbhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्था वै वाचि नियता वाङ्मूला वाग्विनिःसृताः । यो ह्य् एतां स्तेनयेद् वाचं स सर्वस्तेयकृन् नरः

arthā vai vāci niyatā vāṅmūlā vāgviniḥsṛtāḥ / yo hy etāṃ stenayed vācaṃ sa sarvasteyakṛn naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साक्षिविप्रतिपत्तौ तु प्रमाणं बहवो यतः । तत्साम्ये शुचयो ग्राह्यास् तत्साम्ये स्मृतिमत्तराः

sākṣivipratipattau tu pramāṇaṃ bahavo yataḥ / tatsāmye śucayo grāhyās tatsāmye smṛtimattarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मृतिमत्साक्षिसाम्यं तु विवादे यत्र दृश्यते । सूक्ष्मत्वात् साक्षिधर्मस्य साक्ष्यं व्यावर्तते पुनः

smṛtimatsākṣisāmyaṃ tu vivāde yatra dṛśyate / sūkṣmatvāt sākṣidharmasya sākṣyaṃ vyāvartate punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्दिष्टेष्व् अर्थजातेषु साक्षी चेत् साक्ष्यम् आगतः । न ब्रूयाद् अक्षरसमं न तन् निगदितं भवेत्

nirdiṣṭeṣv arthajāteṣu sākṣī cet sākṣyam āgataḥ / na brūyād akṣarasamaṃ na tan nigaditaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशकालवयोद्रव्य- प्रमाणाकृतिजातिषु । यत्र विप्रतिपत्तिः स्यात् साक्ष्यं तद् असद् उच्यते

deśakālavayodravya- pramāṇākṛtijātiṣu / yatra vipratipattiḥ syāt sākṣyaṃ tad asad ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊनम् अभ्यधिकं चार्थं प्रब्रूयुर् यत्र साक्षिणः । तद् अप्य् अनुक्तं विज्ञेयम् एष साक्ष्यविधिः स्मृतः

ūnam abhyadhikaṃ cārthaṃ prabrūyur yatra sākṣiṇaḥ / tad apy anuktaṃ vijñeyam eṣa sākṣyavidhiḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादाद् धनिनो यत्र न स्याल् लेख्यं न साक्षिणः । अर्थं चापह्नुयाद् वादी तत्रोक्तस् त्रिविधो विधिः

pramādād dhanino yatra na syāl lekhyaṃ na sākṣiṇaḥ / arthaṃ cāpahnuyād vādī tatroktas trividho vidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चोदना प्रतिकालं च युक्तिलेशस् तथैव च । तृतीयः शपथश् चोक्तस् तैर् एवं साधयेत् क्रमात्

codanā pratikālaṃ ca yuktileśas tathaiva ca / tṛtīyaḥ śapathaś coktas tair evaṃ sādhayet kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभीक्ष्णं चोद्यमानो यः प्रतिहन्यान् न तद्वचः । त्रिचतुःपञ्चकृत्वो वा परतो ऽर्थं तम् आवहेत्

abhīkṣṇaṃ codyamāno yaḥ pratihanyān na tadvacaḥ / tricatuḥpañcakṛtvo vā parato 'rthaṃ tam āvahet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चोदनाप्रतिघाते तु युक्तिलेशैस् तम् अन्वियात् । देशकालार्थसंबन्ध- परिमाणक्रियादिभिः

codanāpratighāte tu yuktileśais tam anviyāt / deśakālārthasaṃbandha- parimāṇakriyādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युक्तिष्व् अप्य् असमर्थासु शपथैर् एनम् अर्दयेत् । अर्थकालबलापेक्षम् अग्न्यम्बुसुकृतादिभिः

yuktiṣv apy asamarthāsu śapathair enam ardayet / arthakālabalāpekṣam agnyambusukṛtādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीप्ताग्निर् यं न दहति यम् अन्तर्धारयन्त्य् आपः । स तरत्य् अभिशापं तं किल्बिषी स्याद् विपर्यये

dīptāgnir yaṃ na dahati yam antardhārayanty āpaḥ / sa taraty abhiśāpaṃ taṃ kilbiṣī syād viparyaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीणां शीलाभियोगेषु स्तेयसाहसयोर् अपि । एष एव विधिर् दृष्टः सर्वार्थापह्नवेषु च

strīṇāṃ śīlābhiyogeṣu steyasāhasayor api / eṣa eva vidhir dṛṣṭaḥ sarvārthāpahnaveṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शपथा ह्य् अपि देवानाम् ऋषीणाम् अपि च स्मृताः । वसिष्ठः शपथं शेपे यातुधाने तु शङ्कितः

śapathā hy api devānām ṛṣīṇām api ca smṛtāḥ / vasiṣṭhaḥ śapathaṃ śepe yātudhāne tu śaṅkitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तर्षयस् तथेन्द्राय पुष्करार्थे समागताः । शेपुः शपथम् अव्यग्राः परस्परविशुद्धये

saptarṣayas tathendrāya puṣkarārthe samāgatāḥ / śepuḥ śapatham avyagrāḥ parasparaviśuddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयुक्तं साहसं कृत्वा प्रत्यापत्तिं भजेत यः । ब्रूयात् स्वयं वा सदसि तस्यार्धविनयः स्मृतः

ayuktaṃ sāhasaṃ kṛtvā pratyāpattiṃ bhajeta yaḥ / brūyāt svayaṃ vā sadasi tasyārdhavinayaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गूहमानस् तु दौरात्म्याद् यदि पापं स जीयते । सभ्याश् चात्र न तुष्यन्ति तीव्रो दण्डश् च पात्यते

gūhamānas tu daurātmyād yadi pāpaṃ sa jīyate / sabhyāś cātra na tuṣyanti tīvro daṇḍaś ca pātyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.