Narada-Smrti (plain text) 5

अभ्युपेत्य तु शुश्रूषां यस् तां न प्रतिपद्यते । अशुश्रूषाभ्युपेत्यैतद् विवादपदम् उच्यते

abhyupetya tu śuśrūṣāṃ yas tāṃ na pratipadyate / aśuśrūṣābhyupetyaitad vivādapadam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुश्रूषकः पञ्चविधः शास्त्रे दृष्टो मनीषिभिः । चतुर्विधः कर्मकरस् तेषां दासास् त्रिपञ्चकाः

śuśrūṣakaḥ pañcavidhaḥ śāstre dṛṣṭo manīṣibhiḥ / caturvidhaḥ karmakaras teṣāṃ dāsās tripañcakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिष्यान्तेवासिभृतकाश् चतुर्थस् त्व् अधिकर्मकृत् । एते कर्मकराः प्रोक्ता दासास् तु गृहजादयः

śiṣyāntevāsibhṛtakāś caturthas tv adhikarmakṛt / ete karmakarāḥ proktā dāsās tu gṛhajādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामान्यम् अस्वतन्त्रत्वम् एषाम् आहुर् मनीषिणः । जातिकर्मकृतस् तूक्तो विशेषो वृत्तिर् एव च

sāmānyam asvatantratvam eṣām āhur manīṣiṇaḥ / jātikarmakṛtas tūkto viśeṣo vṛttir eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मापि द्विविधं ज्ञेयम् अशुभं शुभम् एव च । अशुभं दासकर्मोक्तं शुभं कर्मकृतां स्मृतम्

karmāpi dvividhaṃ jñeyam aśubhaṃ śubham eva ca / aśubhaṃ dāsakarmoktaṃ śubhaṃ karmakṛtāṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहद्वाराशुचिस्थान- रथ्यावस्करशोधनम् । गुह्याङ्गस्पर्शनोच्छिष्ट- विण्मूत्रग्रहणोज्झनम्

gṛhadvārāśucisthāna- rathyāvaskaraśodhanam / guhyāṅgasparśanocchiṣṭa- viṇmūtragrahaṇojjhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्टतः स्वामिनश् चाङ्गैर् उपस्थानम् अथान्ततः । अशुभं कर्म विज्ञेयं शुभम् अन्यद् अतः परम्

iṣṭataḥ svāminaś cāṅgair upasthānam athāntataḥ / aśubhaṃ karma vijñeyaṃ śubham anyad ataḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आ विद्याग्रहणाच् छिष्यः शुश्रूषेत् प्रयतो गुरुम् । तद्वृत्तिर् गुरुदारेषु गुरुपुत्रे तथैव च

ā vidyāgrahaṇāc chiṣyaḥ śuśrūṣet prayato gurum / tadvṛttir gurudāreṣu guruputre tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मचारी चरेद् भैक्षम् अधःशाय्य् अनलङ्कृतः । जघन्यशायी सर्वेषां पूर्वोत्थायी गुरोर् गृहे

brahmacārī cared bhaikṣam adhaḥśāyy analaṅkṛtaḥ / jaghanyaśāyī sarveṣāṃ pūrvotthāyī guror gṛhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासंदिष्टः प्रतिष्ठेत तिष्ठेद् वापि गुरुं क्वचित् । संदिष्टः कर्म कुर्वीत शक्तश् चेद् अविचारयन्

nāsaṃdiṣṭaḥ pratiṣṭheta tiṣṭhed vāpi guruṃ kvacit / saṃdiṣṭaḥ karma kurvīta śaktaś ced avicārayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाकालम् अधीयीत यावन् न विमना गुरुः । आसीनो ऽधो गुरोः कूर्चे फलके वा समाहितः

yathākālam adhīyīta yāvan na vimanā guruḥ / āsīno 'dho guroḥ kūrce phalake vā samāhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुशास्यश् च गुरुणा न चेद् अनुविधीयते । अवधेनाथवा हन्यात् रज्ज्वा वेणुदलेन वा

anuśāsyaś ca guruṇā na ced anuvidhīyate / avadhenāthavā hanyāt rajjvā veṇudalena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृशं न ताडयेद् एनं नोत्तमाङ्गे न वक्षसि । अनुशास्याथ विश्वास्यः शास्यो राज्ञान्यथा गुरुः

bhṛśaṃ na tāḍayed enaṃ nottamāṅge na vakṣasi / anuśāsyātha viśvāsyaḥ śāsyo rājñānyathā guruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समावृत्तश् च गुरवे प्रदाय गुरुदक्षिणाम् । प्रतीयात् स्वगृहान् एषा शिष्यवृत्तिर् उदाहृता

samāvṛttaś ca gurave pradāya gurudakṣiṇām / pratīyāt svagṛhān eṣā śiṣyavṛttir udāhṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वशिल्पम् इच्छन्न् आहर्तुं बान्धवानाम् अनुज्ञया । आचार्यस्य वसेद् अन्ते कालं कृत्वा सुनिश्चितम्

svaśilpam icchann āhartuṃ bāndhavānām anujñayā / ācāryasya vased ante kālaṃ kṛtvā suniścitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचार्यः शिक्षयेद् एनं स्वगृहाद् दत्तभोजनम् । न चान्यत् कारयेत् कर्म पुत्रवच् चैनम् आचरेत्

ācāryaḥ śikṣayed enaṃ svagṛhād dattabhojanam / na cānyat kārayet karma putravac cainam ācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिक्षयन्तम् अदुष्टं च यस् त्व् आचार्यं परित्यजेत् । बलाद् वासयितव्यः स्याद् वधबन्धौ च सो ऽर्हति

śikṣayantam aduṣṭaṃ ca yas tv ācāryaṃ parityajet / balād vāsayitavyaḥ syād vadhabandhau ca so 'rhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिक्षितो ऽपि कृतं कालम् अन्तेवासी समाप्नुयात् । तत्र कर्म च यत् कुर्याद् आचार्यस्यैव तत्फलम्

śikṣito 'pi kṛtaṃ kālam antevāsī samāpnuyāt / tatra karma ca yat kuryād ācāryasyaiva tatphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीतशिल्पः समये कृत्वाचार्यं प्रदक्षिणम् । शक्तितश् चानुमान्यैनम् अन्तेवासी निवर्तयेत्

gṛhītaśilpaḥ samaye kṛtvācāryaṃ pradakṣiṇam / śaktitaś cānumānyainam antevāsī nivartayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृतकस् त्रिविधो ज्ञेय उत्तमो मध्यमो ऽधमः । शक्तिभक्त्यनुरूपा स्याद् एषां कर्माश्रया भृतिः

bhṛtakas trividho jñeya uttamo madhyamo 'dhamaḥ / śaktibhaktyanurūpā syād eṣāṃ karmāśrayā bhṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमस् त्व् आयुधीयो ऽत्र मध्यमस् तु कृषीवलः । अधमो भारवाहः स्याद् इत्य् एवं त्रिविधो भृतः

uttamas tv āyudhīyo 'tra madhyamas tu kṛṣīvalaḥ / adhamo bhāravāhaḥ syād ity evaṃ trividho bhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थेष्व् अधिकृतो यः स्यात् कुटुम्बस्य तथोपरि । सो ऽधिकर्मकरो ज्ञेयः स च कौटुम्बिकः स्मृतः

artheṣv adhikṛto yaḥ syāt kuṭumbasya tathopari / so 'dhikarmakaro jñeyaḥ sa ca kauṭumbikaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभकर्मकरास् त्व् एते चत्वारः समुदाहृताः । जघन्यकर्मभाजस् तु शेषा दासास् त्रिपञ्चकाः

śubhakarmakarās tv ete catvāraḥ samudāhṛtāḥ / jaghanyakarmabhājas tu śeṣā dāsās tripañcakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहजातस् तथा क्रीतो लब्धो दायाद् उपागतः । अनाकालभृतस् तद्वद् आधत्तः स्वामिना च यः

gṛhajātas tathā krīto labdho dāyād upāgataḥ / anākālabhṛtas tadvad ādhattaḥ svāminā ca yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोक्षितो महतश् चर्णात् प्राप्तो युद्धात् पणे जितः । तवाहम् इत्य् उपगतः प्रव्रज्यावसितः कृतः

mokṣito mahataś carṇāt prāpto yuddhāt paṇe jitaḥ / tavāham ity upagataḥ pravrajyāvasitaḥ kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्तदासश् च विज्ञेयस् तथैव वडवाभृतः । विक्रेता चात्मनः शास्त्रे दासाः पञ्चदशा स्मृताः

bhaktadāsaś ca vijñeyas tathaiva vaḍavābhṛtaḥ / vikretā cātmanaḥ śāstre dāsāḥ pañcadaśā smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र पूर्वश् चतुर्वर्गो दासत्वान् न विमुच्यते । प्रसादाद् स्वामिनो ऽन्यत्र दास्यम् एषां क्रमागतम्

tatra pūrvaś caturvargo dāsatvān na vimucyate / prasādād svāmino 'nyatra dāsyam eṣāṃ kramāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यश् चैषां स्वामिनं कश्चिन् मोक्षयेत् प्राणसंशयात् । दासत्वात् स विमुच्येत पुत्रभागं लभेत च

yaś caiṣāṃ svāminaṃ kaścin mokṣayet prāṇasaṃśayāt / dāsatvāt sa vimucyeta putrabhāgaṃ labheta ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनाकालभृतो दास्यान् मुच्यते गोयुगं ददत् । संभक्षितं यद् दुर्भिक्षे न तच् छुध्येत कर्मणा

anākālabhṛto dāsyān mucyate goyugaṃ dadat / saṃbhakṣitaṃ yad durbhikṣe na tac chudhyeta karmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आधत्तो ऽपि धनं दत्त्वा स्वामी यद्य् एनम् उद्धरेत् । अथोपगमयेद् एनं स विक्रीताद् अनन्तरः

ādhatto 'pi dhanaṃ dattvā svāmī yady enam uddharet / athopagamayed enaṃ sa vikrītād anantaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वा तु सोदयम् ऋणं ऋणी दास्यात् प्रमुच्यते । कृतकालाभ्युपगमात् कृतको ऽपि विमुच्यते

dattvā tu sodayam ṛṇaṃ ṛṇī dāsyāt pramucyate / kṛtakālābhyupagamāt kṛtako 'pi vimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तवाहम् इत्य् उपगतो युद्धप्राप्तः पणे जितः । प्रतिशीर्षप्रदानेन मुच्यते तुल्यकर्मणा

tavāham ity upagato yuddhaprāptaḥ paṇe jitaḥ / pratiśīrṣapradānena mucyate tulyakarmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञ एव तु दासः स्यात् प्रव्रज्यावसितो नरः । न तस्य प्रतिमोक्षो ऽस्ति न विशुद्धिः कथंचन

rājña eva tu dāsaḥ syāt pravrajyāvasito naraḥ / na tasya pratimokṣo 'sti na viśuddhiḥ kathaṃcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्तस्योपेक्षणात् सद्यो भक्तदासः प्रमुच्यते । निग्रहाद् वडवायाश् च मुच्यते वडवाभृतः

bhaktasyopekṣaṇāt sadyo bhaktadāsaḥ pramucyate / nigrahād vaḍavāyāś ca mucyate vaḍavābhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विक्रीणीते य आत्मानं स्वतन्त्रः सन् नराधमः । स जघन्यतरस् तेषां नैव दास्यात् प्रमुच्यते

vikrīṇīte ya ātmānaṃ svatantraḥ san narādhamaḥ / sa jaghanyataras teṣāṃ naiva dāsyāt pramucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चौरापहृतविक्रीता ये च दासीकृता बलात् । राज्ञा मोक्षयितव्यास् ते दासत्वं तेषु नेष्यते

caurāpahṛtavikrītā ye ca dāsīkṛtā balāt / rājñā mokṣayitavyās te dāsatvaṃ teṣu neṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्णानां प्रातिलोम्येन दासत्वं न विधीयते । स्वधर्मत्यागिनो ऽन्यत्र दारवद् दासता मता

varṇānāṃ prātilomyena dāsatvaṃ na vidhīyate / svadharmatyāgino 'nyatra dāravad dāsatā matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तवाहम् इति चात्मानं यो ऽस्वतन्त्रः प्रयच्छति । न स तं प्राप्नुयात् कामं पूर्वस्वामी लभेत तम्

tavāham iti cātmānaṃ yo 'svatantraḥ prayacchati / na sa taṃ prāpnuyāt kāmaṃ pūrvasvāmī labheta tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधनास् त्रय एवोक्ता भार्या दासस् तथा सुतः । यत् ते समधिगच्छन्ति यस्य ते तस्य तद् धनम्

adhanās traya evoktā bhāryā dāsas tathā sutaḥ / yat te samadhigacchanti yasya te tasya tad dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वदासम् इच्छेद् यः कर्तुम् अदासं प्रीतमानसः । स्कन्धाद् आदाय तस्यापि भिन्द्यात् कुम्भं सहाम्भसा

svadāsam icched yaḥ kartum adāsaṃ prītamānasaḥ / skandhād ādāya tasyāpi bhindyāt kumbhaṃ sahāmbhasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षताभिः सपुष्पाभिर् मूर्धन्य् एनम् अवाकिरेत् । अदास इति चोक्त्वा त्रिः प्राङ्मुखं तम् अथोत्सृजेत्

akṣatābhiḥ sapuṣpābhir mūrdhany enam avākiret / adāsa iti coktvā triḥ prāṅmukhaṃ tam athotsṛjet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततःप्रभृति वक्तव्यः स्वाम्यनुग्रहपालितः । भोज्यान्नः प्रतिगृह्यश् च भवत्य् अभिमतश् च सः

tataḥprabhṛti vaktavyaḥ svāmyanugrahapālitaḥ / bhojyānnaḥ pratigṛhyaś ca bhavaty abhimataś ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.