इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वाद्शनास चतुर्थीव्रतानिरूपणं नाम त्रयोदशाधिकसततमो ऽध्यायः सनातन उवाच शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि पञ्चम्यास्ते व्रतान्यहम् । यानि भक्त्या समास्थाय सर्वान्कामानवाप्नुयात्
iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde dvādśanāsa caturthīvratānirūpaṇaṃ nāma trayodaśādhikasatatamo 'dhyāyaḥ sanātana uvāca śṛṇu vipra pravakṣyāmi pañcamyāste vratānyaham / yāni bhaktyā samāsthāya sarvānkāmānavāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रोक्ता मत्स्यजयन्ती तु पञ्चमी मधुशुक्लगा । अस्यां मत्स्यावतारार्चा भक्तैः कार्या महोत्सवा
proktā matsyajayantī tu pañcamī madhuśuklagā / asyāṃ matsyāvatārārcā bhaktaiḥ kāryā mahotsavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीपञ्चमीति चैषोक्ता तत्र कार्यं श्रियोर्ऽचनम् । गन्धाद्यैरुपचारैस्तु नैवेद्यैः पायसादिभिः
śrīpañcamīti caiṣoktā tatra kāryaṃ śriyor'canam / gandhādyairupacāraistu naivedyaiḥ pāyasādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो लक्ष्मीं पूजयेच्चात्र तं वै लक्ष्मीर्न मुञ्चति । पृथ्वीव्रतं तथा चान्द्रं हयगरीवव्रतं तथा
yo lakṣmīṃ pūjayeccātra taṃ vai lakṣmīrna muñcati / pṛthvīvrataṃ tathā cāndraṃ hayagarīvavrataṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यं तत्तद्विधानेन तत्तत्सिद्धिमभीप्सुभिः । अथ वैशाखपञ्चम्यां शेषं चाभ्यर्च्य मानवः
kāryaṃ tattadvidhānena tattatsiddhimabhīpsubhiḥ / atha vaiśākhapañcamyāṃ śeṣaṃ cābhyarcya mānavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वैर्नागगणैर्युक्तमभीष्टं लभते फलम् । तथा ज्येष्ठस्य पञ्चम्यां पितॄनभ्यर्चयेत्सुधीः
sarvairnāgagaṇairyuktamabhīṣṭaṃ labhate phalam / tathā jyeṣṭhasya pañcamyāṃ pitṝnabhyarcayetsudhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वकामफलावाप्तिर्भवेद्वै विप्रभोजनैः । अथाषाढस्य पञ्चम्यां वायुं सर्वगतं मुने
sarvakāmaphalāvāptirbhavedvai viprabhojanaiḥ / athāṣāḍhasya pañcamyāṃ vāyuṃ sarvagataṃ mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रामाद्बहिर्विनिर्गत्य धरोपस्थे समास्तितः । ध्वजं च पञ्चवर्णं तु वंशदण्डाग्रसंस्थितम्
grāmādbahirvinirgatya dharopasthe samāstitaḥ / dhvajaṃ ca pañcavarṇaṃ tu vaṃśadaṇḍāgrasaṃsthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुच्छ्रितं निदध्यात्तु कल्पिताब्जे तु मध्यतः । ततस्तन्मूलदेशे तु दिक्षु सर्वासु नारद
samucchritaṃ nidadhyāttu kalpitābje tu madhyataḥ / tatastanmūladeśe tu dikṣu sarvāsu nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकपालान्समभ्यर्च्य कुर्याद्वायुपरीक्षणम् । प्रथमादिषु यामेषु यो यो वायुः प्रवर्तते
lokapālānsamabhyarcya kuryādvāyuparīkṣaṇam / prathamādiṣu yāmeṣu yo yo vāyuḥ pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मै तस्मै दिगीशाय पूजां सम्यक् प्रकल्पयेत् । एवं स्थित्वा निराहारस्तत्र यामचतुष्टयम्
tasmai tasmai digīśāya pūjāṃ samyak prakalpayet / evaṃ sthitvā nirāhārastatra yāmacatuṣṭayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायमागत्य गेहं स्वं भुक्त्वा स्वल्पं समाहितः । लोकपालान्नमस्कृत्य स्वप्याद्भूमितले शुचौ
sāyamāgatya gehaṃ svaṃ bhuktvā svalpaṃ samāhitaḥ / lokapālānnamaskṛtya svapyādbhūmitale śucau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः स्वप्नो जायते तस्यां रात्रौ यामे चतुर्थके । स एव भविता नूनं स्वप्न इत्याह वै शिवः
yaḥ svapno jāyate tasyāṃ rātrau yāme caturthake / sa eva bhavitā nūnaṃ svapna ityāha vai śivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशुभे तु समुत्पन्ने शिवपूजापरायणः । सोपवासो नयेदष्टयामं तद्दिनमेव वा
aśubhe tu samutpanne śivapūjāparāyaṇaḥ / sopavāso nayedaṣṭayāmaṃ taddinameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोजयित्वा द्विजानष्टौ ततः शुभफलं लभेत् । व्रतमेतत्समुदितं शुभाशुभनिदर्शनम्
bhojayitvā dvijānaṣṭau tataḥ śubhaphalaṃ labhet / vratametatsamuditaṃ śubhāśubhanidarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृणां सौभाग्यजनकमिह लोके परत्र च । श्रावणे कृष्णपञ्चम्यां व्रतं ह्यन्नसमृद्धिदम्
nṛṇāṃ saubhāgyajanakamiha loke paratra ca / śrāvaṇe kṛṣṇapañcamyāṃ vrataṃ hyannasamṛddhidam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थ्यां दिनशेषे तु सर्वाण्यन्नानि नारद । पृथक् पात्रेषु संस्थाप्य जलैराप्लावयेत्सुधीः
caturthyāṃ dinaśeṣe tu sarvāṇyannāni nārada / pṛthak pātreṣu saṃsthāpya jalairāplāvayetsudhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो पात्रान्तरे तत्तु निष्कास्यांबु निधापयेत् । प्रातर्भानौ समुदिते पितॄंश्चैव तथा ऋषीन्
tato pātrāntare tattu niṣkāsyāṃbu nidhāpayet / prātarbhānau samudite pitṝṃścaiva tathā ṛṣīn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवांश्चाभ्यर्च्य सुस्नातं कृत्वा नैवेद्यमग्रतः । तदन्नं याचकेभ्यस्तु प्रयच्छेत्प्रीतमानसः
devāṃścābhyarcya susnātaṃ kṛtvā naivedyamagrataḥ / tadannaṃ yācakebhyastu prayacchetprītamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं दिनं क्षिपेदेवं प्रदोषे तु शिवालये । गत्वा संपूजयेद्देवं लिङ्गरूपिणमीश्वरम्
sarvaṃ dinaṃ kṣipedevaṃ pradoṣe tu śivālaye / gatvā saṃpūjayeddevaṃ liṅgarūpiṇamīśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धपुष्पादिभिः सम्यक्पूजयित्वा महेश्वरम् । जपेत्पञ्चाक्षरी विद्यां शतं चापि सहस्रकम्
gandhapuṣpādibhiḥ samyakpūjayitvā maheśvaram / japetpañcākṣarī vidyāṃ śataṃ cāpi sahasrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जपं निवेद्य देवाय भवाय भवरूपिणे । स्तुत्वा सर्वैर्वौन्दिकैश्च पौराणैश्चाप्यनाकुलः
japaṃ nivedya devāya bhavāya bhavarūpiṇe / stutvā sarvairvaundikaiśca paurāṇaiścāpyanākulaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रार्थयेद्देवमीशानं शश्वत्सर्वान्नसिद्धये । शारदीयानि चान्नानि तथा वासंतिकान्यपि
prārthayeddevamīśānaṃ śaśvatsarvānnasiddhaye / śāradīyāni cānnāni tathā vāsaṃtikānyapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यानि स्युस्तैः समृद्धो ऽहं भूयां जन्मनि जन्मनि । एवं संप्रार्थ्य देवेशं गृहमागत्य वै स्वकम्
yāni syustaiḥ samṛddho 'haṃ bhūyāṃ janmani janmani / evaṃ saṃprārthya deveśaṃ gṛhamāgatya vai svakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्वान्नं ब्राह्मणादिभ्यः पक्वं भुञ्जीत वाग्यतः । एतदन्नव्रतं विप्र विधिनाऽचरितं नृभिः
datvānnaṃ brāhmaṇādibhyaḥ pakvaṃ bhuñjīta vāgyataḥ / etadannavrataṃ vipra vidhinā'caritaṃ nṛbhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वान्नसंपज्जनकं परलोके गतिप्रदम् । श्रावणे शुक्लपञ्चजम्यां नृभिरास्तिक्यतत्परैः
sarvānnasaṃpajjanakaṃ paraloke gatipradam / śrāvaṇe śuklapañcajamyāṃ nṛbhirāstikyatatparaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वारस्योभयतो लेख्या गोमयेन विषोल्बणाः । गन्धाद्यैः पूजयेत्तांश्च तथेन्द्राणीमनन्तरम्
dvārasyobhayato lekhyā gomayena viṣolbaṇāḥ / gandhādyaiḥ pūjayettāṃśca tathendrāṇīmanantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपूज्य स्वर्णरूप्यादिदध्यक्षतकुशांबुभिः । गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैर्दीपैर्नैवेद्यसंचयैः
saṃpūjya svarṇarūpyādidadhyakṣatakuśāṃbubhiḥ / gandhaiḥ puṣpaistathā dhūpairdīpairnaivedyasaṃcayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रदक्षिणीकृत्य तद्द्रव्यं संप्रणम्य च । संप्रार्थ्य भक्तिभावेन विप्राग्र्येषु समर्पयेत्
tataḥ pradakṣiṇīkṛtya taddravyaṃ saṃpraṇamya ca / saṃprārthya bhaktibhāvena viprāgryeṣu samarpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदिदं स्वर्णरौप्यादि द्रव्यं वै विप्रसात्कृतम् । तदनन्तफलं भूयान्मम जन्मनि जन्मनि
yadidaṃ svarṇaraupyādi dravyaṃ vai viprasātkṛtam / tadanantaphalaṃ bhūyānmama janmani janmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवं ददतो द्रव्यं भक्तिभावेन नारद । प्रसन्नः स्याद्धनाध्यक्षः स्वर्णादिकसमृद्धिदः
ityevaṃ dadato dravyaṃ bhaktibhāvena nārada / prasannaḥ syāddhanādhyakṣaḥ svarṇādikasamṛddhidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्व्रतं नरः कृत्वा विप्रान्संभोज्य भक्तितः । पश्चात्स्वयं च भुञ्जीत दारापत्यसुहृद्दृतः
etadvrataṃ naraḥ kṛtvā viprānsaṃbhojya bhaktitaḥ / paścātsvayaṃ ca bhuñjīta dārāpatyasuhṛddṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भाद्रे तु कृष्णपञ्चम्यां नागान् क्षीरेण तर्पयेत्
bhādre tu kṛṣṇapañcamyāṃ nāgān kṣīreṇa tarpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्तस्याऽसप्तमं यावत्कुलं सर्पात्सुनिर्भयम् । भाद्रस्य शुक्लपञ्चम्यां पूजयेदृषिसत्तमान्
yastasyā'saptamaṃ yāvatkulaṃ sarpātsunirbhayam / bhādrasya śuklapañcamyāṃ pūjayedṛṣisattamān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातर्नद्यादिके स्नात्वा कृत्वा नित्यमतन्द्रितः । गृहमागत्य यत्नेन वेदिकां कारयेन्मृदा
prātarnadyādike snātvā kṛtvā nityamatandritaḥ / gṛhamāgatya yatnena vedikāṃ kārayenmṛdā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोमयेनोपलिप्याथ कृत्वा पुष्पोपशोभिताम् । तत्रास्तीर्य कुशान्विप्रऋषीन्सप्त समर्चयेत्
gomayenopalipyātha kṛtvā puṣpopaśobhitām / tatrāstīrya kuśānvipraṛṣīnsapta samarcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धैश्च विविधैः पुष्पैर्धूपैर्दीपैः सुशोभनेः । कश्यपो ऽत्रिर्भरद्वाजौ विश्वामित्रो ऽथ गौतमः
gandhaiśca vividhaiḥ puṣpairdhūpairdīpaiḥ suśobhaneḥ / kaśyapo 'trirbharadvājau viśvāmitro 'tha gautamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जमदग्निर्वसिष्ठश्च सप्तैते ऋषयः स्मृताः । एतैभ्यो ऽघ्य च विधिवत्कल्पयित्वा प्रदाय च
jamadagnirvasiṣṭhaśca saptaite ṛṣayaḥ smṛtāḥ / etaibhyo 'ghya ca vidhivatkalpayitvā pradāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैवेद्यं विपचेद्वीमान्श्यामाकाद्यैरकृष्टकैः । तन्निवेद्य विसृज्येमान्स्वयं चाद्यात्तदेव हि
naivedyaṃ vipacedvīmānśyāmākādyairakṛṣṭakaiḥ / tannivedya visṛjyemānsvayaṃ cādyāttadeva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन विधिना सप्त वर्षाणि प्रतिवत्सरम् । कृत्वा व्रतान्ते वरयेदाचार्यान् सप्त वैदिकान्
anena vidhinā sapta varṣāṇi prativatsaram / kṛtvā vratānte varayedācāryān sapta vaidikān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिमाः सप्तकुर्वीन्त सुवर्णेन स्वशक्तितः । जटिलाः साक्षसूत्राश्च कमण्डलुसमन्विताः
pratimāḥ saptakurvīnta suvarṇena svaśaktitaḥ / jaṭilāḥ sākṣasūtrāśca kamaṇḍalusamanvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्थाप्य कलशेष्वेतांस्ताम्रेषु मृन्मयेषु वा । स्नापयेद्विधि वद्भक्त्या पृथक्पञ्चामृतैरपि
saṃsthāpya kalaśeṣvetāṃstāmreṣu mṛnmayeṣu vā / snāpayedvidhi vadbhaktyā pṛthakpañcāmṛtairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपचारैः षोडशभिस्ततः संपूज्य भक्तितः । अर्घ्यं दत्वा ततो होमं तिलव्रीहियवादिभिः
upacāraiḥ ṣoḍaśabhistataḥ saṃpūjya bhaktitaḥ / arghyaṃ datvā tato homaṃ tilavrīhiyavādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ठसहस्तोमाऽइति ऋखा नामनन्त्रैस्तु वा पृथक् । पुण्यैर्मन्त्रैस्तथैवान्यैर्हुत्वा पूर्णाहुतिं चरेत्
ṭhasahastomā'iti ṛkhā nāmanantraistu vā pṛthak / puṇyairmantraistathaivānyairhutvā pūrṇāhutiṃ caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तु सप्त गा दद्याद्वस्त्रालङ्कारसंयुताः । आचार्यं पूजयेज्जैव वस्त्रालङ्कारभूषणैः
tatastu sapta gā dadyādvastrālaṅkārasaṃyutāḥ / ācāryaṃ pūjayejjaiva vastrālaṅkārabhūṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुज्ञया गुरोः पश्चान्मूर्तीर्विप्रेषु चार्पयेत् । भोजयित्वा तु तान्भक्त्या प्रणिपत्य विसर्जयेत्
anujñayā guroḥ paścānmūrtīrvipreṣu cārpayet / bhojayitvā tu tānbhaktyā praṇipatya visarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश्चेष्टैः सहासीनः स्वयं ब्राह्मणशेषितम् । भुङ्क्त्वा वै षड्रसोपेतं प्रमुद्यात्सह बन्धुभिः
tataśceṣṭaiḥ sahāsīnaḥ svayaṃ brāhmaṇaśeṣitam / bhuṅktvā vai ṣaḍrasopetaṃ pramudyātsaha bandhubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्कृत्वा व्रतं गाङ्गं भोगान्भुक्त्वाथ वाञ्छितान् । सप्तर्षीणां प्रसादेन विमानवरगो भवेत्
etatkṛtvā vrataṃ gāṅgaṃ bhogānbhuktvātha vāñchitān / saptarṣīṇāṃ prasādena vimānavarago bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्विने शुक्लपञ्चम्यामुपाङ्गललिताव्रतम्
āśvine śuklapañcamyāmupāṅgalalitāvratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याः स्वर्णमयीं मूर्तिं शक्त्या निर्माय नारद । उपचारैः षोडशभिः पूजयेत्तां विधानतः
tasyāḥ svarṇamayīṃ mūrtiṃ śaktyā nirmāya nārada / upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ pūjayettāṃ vidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्वान्नं फलसंयुक्तं सघृतं दक्षिणान्वितम् । द्विजवर्याय दातव्यं व्रतसंपूर्तिहेतवे
pakvānnaṃ phalasaṃyuktaṃ saghṛtaṃ dakṣiṇānvitam / dvijavaryāya dātavyaṃ vratasaṃpūrtihetave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"सवाहना शक्तियुता वरदा पूजिता मया । मातर्मामनुगृह्याथ गम्यतां निजमन्दिरम्
"savāhanā śaktiyutā varadā pūjitā mayā / mātarmāmanugṛhyātha gamyatāṃ nijamandiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्तिके शुक्लपञ्चम्यां जयाव्रतमनुत्तमम् । कर्तव्यं पापनाशाय श्रद्धया द्विजसत्तम
kārtike śuklapañcamyāṃ jayāvratamanuttamam / kartavyaṃ pāpanāśāya śraddhayā dvijasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजयित्वा जयां विप्र यथाविधि समाहितः । उपचारैः षोडशभिस्ततः शुचिरलङ्कृतः
pūjayitvā jayāṃ vipra yathāvidhi samāhitaḥ / upacāraiḥ ṣoḍaśabhistataḥ śuciralaṅkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रैकं भोजयेच्चापि तस्मै दत्त्वा च दक्षिणाम् । विसर्जयेत्ततः पश्चात्स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः
vipraikaṃ bhojayeccāpi tasmai dattvā ca dakṣiṇām / visarjayettataḥ paścātsvayaṃ bhuñjīta vāgyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्तु वै भक्तिसंयुक्तः स्नानं कुर्याज् जयादिने । नश्यन्ति तस्य पापानि सिंहाक्रान्ता मृगा यथा
yastu vai bhaktisaṃyuktaḥ snānaṃ kuryāj jayādine / naśyanti tasya pāpāni siṃhākrāntā mṛgā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदश्वमेधावभृथे फलं स्नानेन कीर्तितम् । तत्फलं प्राप्यते विप्रस्नानेनापि जयादिने
yadaśvamedhāvabhṛthe phalaṃ snānena kīrtitam / tatphalaṃ prāpyate viprasnānenāpi jayādine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपुत्रो लभते पुत्रं वन्ध्या गभ च विन्दति । रोगी रोगात्प्रमुच्येत बद्धो मुच्येत बन्धनात्
aputro labhate putraṃ vandhyā gabha ca vindati / rogī rogātpramucyeta baddho mucyeta bandhanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्गशुक्ले च पञ्चम्यां नागानिष्ट्वा विधानतः । नागेभ्यो ह्यभयं लब्ध्वा मोदते सह बान्धवैः
mārgaśukle ca pañcamyāṃ nāgāniṣṭvā vidhānataḥ / nāgebhyo hyabhayaṃ labdhvā modate saha bāndhavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौषे ऽपि शुक्लपञ्चम्यां सम्पूज्य मधुसूदनम् । लभते बाञ्छितान्कामान्नात्र कार्या विचारणा
pauṣe 'pi śuklapañcamyāṃ sampūjya madhusūdanam / labhate bāñchitānkāmānnātra kāryā vicāraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चम्यां प्रतिमासे तु शुक्ले कृष्णे च नारद । पितॄणां पूजनं शस्तं नागानां चापि सर्वथा
pañcamyāṃ pratimāse tu śukle kṛṣṇe ca nārada / pitṝṇāṃ pūjanaṃ śastaṃ nāgānāṃ cāpi sarvathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.