Nārada Purāṇa 1.12

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गोत्पत्तिर्गङ्गामाहात्म्यं नामैकादशो ऽध्यायः नातद उवाच श्रुतं तु गङ्गामाहात्म्यं वाञ्छितं पापनाशनम् । अधुना लक्षणं ब्रूहि भ्रातर्मे दानपात्रघयोः

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde gaṅgotpattirgaṅgāmāhātmyaṃ nāmaikādaśo 'dhyāyaḥ nātada uvāca śrutaṃ tu gaṅgāmāhātmyaṃ vāñchitaṃ pāpanāśanam / adhunā lakṣaṇaṃ brūhi bhrātarme dānapātraghayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनक उवाच सर्वेषामेव वर्णानां ब्रह्मणः परमो गुरुः । तस्मै तानानि देयानि दत्तस्यानन्त्यमिच्छता

sanaka uvāca sarveṣāmeva varṇānāṃ brahmaṇaḥ paramo guruḥ / tasmai tānāni deyāni dattasyānantyamicchatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणः प्रतिगृह्णीयात्सर्वतो भयवर्जितः । न कदापि क्षत्रविशो गृह्णीयातां प्रतिग्रहम्

brāhmaṇaḥ pratigṛhṇīyātsarvato bhayavarjitaḥ / na kadāpi kṣatraviśo gṛhṇīyātāṃ pratigraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चण्डस्य पुत्रहीनस्य दम्भाचाररतस्य च । स्वकर्मत्यागिनश्चापि दत्तं भवति निष्फलम्

caṇḍasya putrahīnasya dambhācāraratasya ca / svakarmatyāginaścāpi dattaṃ bhavati niṣphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परदाररतस्यापि परद्रव्याभिलिषिणः । नक्षत्रसूचकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम्

paradāraratasyāpi paradravyābhiliṣiṇaḥ / nakṣatrasūcakasyāpi dattaṃ bhavati niṣphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असूयाविष्टमनसः कृतन्घस्य च मायिनः । अयाज्ययाजकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम्

asūyāviṣṭamanasaḥ kṛtanghasya ca māyinaḥ / ayājyayājakasyāpi dattaṃ bhavati niṣphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यं याच्ञापरस्यापि हिंसकस्य खलस्य च । रसविक्रयिणश्वैव दत्तं भवति निष्फलम् ॥ नर्प् १,१२।७॥ नामैका द वेदविक्रयिणश्चापि स्मृतिविक्रयिणस्तथा । धर्मविक्रयिणो विप्र दत्तं भवति निष्फलम्

nityaṃ yācñāparasyāpi hiṃsakasya khalasya ca / rasavikrayiṇaśvaiva dattaṃ bhavati niṣphalam // NarP 1,12.7// nāmaikā da vedavikrayiṇaścāpi smṛtivikrayiṇastathā / dharmavikrayiṇo vipra dattaṃ bhavati niṣphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गानेन जीविका यस्य यस्य भार्या च पुश्चली । परोपतापिनश्चापि दत्तं भवति निष्फलम्

gānena jīvikā yasya yasya bhāryā ca puścalī / paropatāpinaścāpi dattaṃ bhavati niṣphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असिजीवी मषीजीवी देवलो ग्रामयाजकः । धावको वा भवेत्तेषां दत्तं भवति निष्फलम्

asijīvī maṣījīvī devalo grāmayājakaḥ / dhāvako vā bhavetteṣāṃ dattaṃ bhavati niṣphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाककर्तुः परस्यार्थे कवये गदहारिणे । अभक्ष्य भक्षकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम्

pākakartuḥ parasyārthe kavaye gadahāriṇe / abhakṣya bhakṣakasyāpi dattaṃ bhavati niṣphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूद्रान्नभोजिनश्चैव शूद्राणां शवदाहिनः । पैंश्वलान्नभुजश्चापि दत्तं भवति निष्फलम्

śūdrānnabhojinaścaiva śūdrāṇāṃ śavadāhinaḥ / paiṃśvalānnabhujaścāpi dattaṃ bhavati niṣphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नामविक्रयिणो विष्णोः संध्याकर्ंमोर्ज्झितस्य च । दुष्प्रतिग्रहदग्धस्य दत्तं भवति निष्फलम्

nāmavikrayiṇo viṣṇoḥ saṃdhyākarṃmorjjhitasya ca / duṣpratigrahadagdhasya dattaṃ bhavati niṣphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवाशयनशीलस्य तथा मैथुनकारिणः । सध्याभोजिन एवापिदत्तं भवति निष्फलम्

divāśayanaśīlasya tathā maithunakāriṇaḥ / sadhyābhojina evāpidattaṃ bhavati niṣphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महापातकयुक्तस्य त्यक्तस्य ज्ञातिबान्धवैः । कुण्डस्य चापि गोलस्य दत्तं भवति निष्फलम्

mahāpātakayuktasya tyaktasya jñātibāndhavaiḥ / kuṇḍasya cāpi golasya dattaṃ bhavati niṣphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिवत्तेः शठस्यापि परिवत्तुः प्रमादिनः । स्त्रीजितस्यातिदुष्टस्य दत्तं भवित निष्फलम्

parivatteḥ śaṭhasyāpi parivattuḥ pramādinaḥ / strījitasyātiduṣṭasya dattaṃ bhavita niṣphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्यमांसाशिनश्चापि स्त्रीविटस्यातिलोभिनः । चौरस्य पिशुनस्यापि दत्तं भवति निष्फलम्

madyamāṃsāśinaścāpi strīviṭasyātilobhinaḥ / caurasya piśunasyāpi dattaṃ bhavati niṣphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये केचित्पापनिरता निन्दिताः सुजनैः सदा । न तेभ्यः प्रतिगृह्णीयान्न च वद्याद्दिजोत्तम । सत्कर्मनिरतायापि देयं यत्नेन नारद

ye kecitpāpaniratā ninditāḥ sujanaiḥ sadā / na tebhyaḥ pratigṛhṇīyānna ca vadyāddijottama / satkarmaniratāyāpi deyaṃ yatnena nārada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्दानं श्रद्धया दत्तं तथा विष्णुसमर्पणम् । याचितं वापि पात्रेण भवेत्तद्दानमुत्तमम्

yaddānaṃ śraddhayā dattaṃ tathā viṣṇusamarpaṇam / yācitaṃ vāpi pātreṇa bhavettaddānamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परलोकं समुद्दश्य ह्यैहिकं वापि नारद । यद्दानं दीयते पात्रे तत्काम्यं मध्यमं स्मृतम्

paralokaṃ samuddaśya hyaihikaṃ vāpi nārada / yaddānaṃ dīyate pātre tatkāmyaṃ madhyamaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दग्भेन चापि हिंसार्थं परस्याविधिनापि च । क्रुद्धेनाश्रद्धयापात्रे तद्दानं मध्यमं स्मृतम्

dagbhena cāpi hiṃsārthaṃ parasyāvidhināpi ca / kruddhenāśraddhayāpātre taddānaṃ madhyamaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधमं बलितोषायमध्यमं स्वार्थसिद्धये । उत्तमं हरिप्रीत्यर्थं प्राहुर्वेदविदां वराः

adhamaṃ balitoṣāyamadhyamaṃ svārthasiddhaye / uttamaṃ hariprītyarthaṃ prāhurvedavidāṃ varāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दानभोगविनाशाश्च रायः स्युर्गतयस्त्रिधा

dānabhogavināśāśca rāyaḥ syurgatayastridhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ददाति च नोभुक्ते तद्धनं नाशकारणम् । धनं धर्मफलं विप्र धर्मो माधवतुष्टिकृत्

yo dadāti ca nobhukte taddhanaṃ nāśakāraṇam / dhanaṃ dharmaphalaṃ vipra dharmo mādhavatuṣṭikṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरवः किं न जीवन्ति ते ऽपि लोके परार्थकाः । यत्र मूलफलैर्वृक्षाः परकार्यं प्रकुर्वते

taravaḥ kiṃ na jīvanti te 'pi loke parārthakāḥ / yatra mūlaphalairvṛkṣāḥ parakāryaṃ prakurvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनुष्या यदि विप्राग्थ्र न परार्थास्तदा मृताः । परकार्यं न ये मर्त्याः कायेनापि धनेन वा

manuṣyā yadi viprāgthra na parārthāstadā mṛtāḥ / parakāryaṃ na ye martyāḥ kāyenāpi dhanena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसा वचसा वापि ते ज्ञेयाः पापकृत्तमाः । अत्रेतिहासं वक्ष्यामि शृणु नारद तत्त्वतः

manasā vacasā vāpi te jñeyāḥ pāpakṛttamāḥ / atretihāsaṃ vakṣyāmi śṛṇu nārada tattvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र दानादिकानां तु लक्षणं परिकीर्तितम् । गङ्गामाहात्म्यसहितं सर्वपापप्रणाशनम्

yatra dānādikānāṃ tu lakṣaṇaṃ parikīrtitam / gaṅgāmāhātmyasahitaṃ sarvapāpapraṇāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगीरथस्य धर्मस्य संवादं पुण्यकारणम् । आसीद्भगीरथो राजा सगरान्वयसंभवः

bhagīrathasya dharmasya saṃvādaṃ puṇyakāraṇam / āsīdbhagīratho rājā sagarānvayasaṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शशास पृथिवीं मेतां सत्पद्वीपां ससागराम् । सर्वधर्मरतो नित्यं सत्यसंधः प्रतापवान्

śaśāsa pṛthivīṃ metāṃ satpadvīpāṃ sasāgarām / sarvadharmarato nityaṃ satyasaṃdhaḥ pratāpavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्दर्पसद्दशो रुपे यायजृको विचक्षणः । प्रालेयाद्रिसमो धैर्ये धर्मे धर्मसमो नृपः

kandarpasaddaśo rupe yāyajṛko vicakṣaṇaḥ / prāleyādrisamo dhairye dharme dharmasamo nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वशास्त्रार्थपारगः । सर्वसंपत्समायुक्तः सर्वानन्दकरो मुने

sarvalakṣaṇasaṃpannaḥ sarvaśāstrārthapāragaḥ / sarvasaṃpatsamāyuktaḥ sarvānandakaro mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आतिथ्यप्रयतो नित्यं वासुदेवार्चनेरतः । पराक्रमी गुणनिधिर्मैत्रः कारुणिकः सधीः

ātithyaprayato nityaṃ vāsudevārcanerataḥ / parākramī guṇanidhirmaitraḥ kāruṇikaḥ sadhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतादृशं तं राजानं ज्ञात्वा दृष्टो भगीरथम् । धर्मराजो द्विजश्रेष्ठ कदाचिद्द्रष्टुमागतः

etādṛśaṃ taṃ rājānaṃ jñātvā dṛṣṭo bhagīratham / dharmarājo dvijaśreṣṭha kadāciddraṣṭumāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समागतं धर्मराजमर्हयामास भूपतिः । शास्त्रदृष्टेन विधिना धर्मः प्री उवाच तम्

samāgataṃ dharmarājamarhayāmāsa bhūpatiḥ / śāstradṛṣṭena vidhinā dharmaḥ prī uvāca tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मराज उवाच राजन्धर्मविदां श्रेष्ठप्रसिद्धो ऽसि जगत्त्रये । धर्मराजो ऽथ कीर्तिं ते श्रुत्वा त्वां द्रष्टुमागतः

dharmarāja uvāca rājandharmavidāṃ śreṣṭhaprasiddho 'si jagattraye / dharmarājo 'tha kīrtiṃ te śrutvā tvāṃ draṣṭumāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्मार्गनिरतं सत्यं सर्वभूतहिते रतम् । द्रष्टुमिच्छन्ति विबुधारतवो त्कुष्टगुणप्रियाः

sanmārganirataṃ satyaṃ sarvabhūtahite ratam / draṣṭumicchanti vibudhāratavo tkuṣṭaguṇapriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीर्तिर्नीतिश्च संपत्तिर्वर्तते यत्र भूपते । वसन्ति तत्र नियतं गुणाःसन्तश्च देवताः

kīrtirnītiśca saṃpattirvartate yatra bhūpate / vasanti tatra niyataṃ guṇāḥsantaśca devatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो राजन्महाभाग शोभनीचरितं तव । सर्वभूतहितत्वादि मादृशामपि दुर्लभम्

aho rājanmahābhāga śobhanīcaritaṃ tava / sarvabhūtahitatvādi mādṛśāmapi durlabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तवन्तं तं धर्मं प्रणिपत्य भगीरथः । प्रोवाच विनयाविष्टः संहृष्टः श्लक्ष्णया गितं

ityuktavantaṃ taṃ dharmaṃ praṇipatya bhagīrathaḥ / provāca vinayāviṣṭaḥ saṃhṛṣṭaḥ ślakṣṇayā gitaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगीरथ उवाच भगवन्सर्वधर्मज्ञ समदर्शित् सुरेश्वर । कृपया परयाविष्टो यत्पृच्छामि वदस्व तत्

bhagīratha uvāca bhagavansarvadharmajña samadarśit sureśvara / kṛpayā parayāviṣṭo yatpṛcchāmi vadasva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मा कीदृग्विधाः प्रोक्ताः के लोका धर्मशालिनाम् । कियत्यो यातनाः प्रोक्ताः केषां ताः परिकीर्तिताः

dharmā kīdṛgvidhāḥ proktāḥ ke lokā dharmaśālinām / kiyatyo yātanāḥ proktāḥ keṣāṃ tāḥ parikīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया संमाननीया ये शासनीयाश्च ये यथा । तत्सर्वं मे महाभाग विस्तराद्वक्तुमर्हसि

tvayā saṃmānanīyā ye śāsanīyāśca ye yathā / tatsarvaṃ me mahābhāga vistarādvaktumarhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मराज उवाच साधु साधु महावुद्धे मतिस्ते विमलोर्जिता । धर्माधर्मान्प्रवक्ष्यामितत्त्वतः शृणु भक्तितः

dharmarāja uvāca sādhu sādhu mahāvuddhe matiste vimalorjitā / dharmādharmānpravakṣyāmitattvataḥ śṛṇu bhaktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मा बहुविधाः प्रोक्ताः पुण्यलोकप्रदायकाः । तथैव यातनाः प्रोक्ता असंख्या घोरदर्शताः

dharmā bahuvidhāḥ proktāḥ puṇyalokapradāyakāḥ / tathaiva yātanāḥ proktā asaṃkhyā ghoradarśatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तराद्गदितुं नालमपि वर्षशतायुतैः । तस्मातंसमासतो वक्ष्ये धर्माधर्ममिदर्शनम्

vistarādgadituṃ nālamapi varṣaśatāyutaiḥ / tasmātaṃsamāsato vakṣye dharmādharmamidarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैव यातनां वै महापुण्यं प्रकीर्ततम् । तथैवाध्यात्मविदुषो दत्तं भवति चाक्षयम्

tathaiva yātanāṃ vai mahāpuṇyaṃ prakīrtatam / tathaivādhyātmaviduṣo dattaṃ bhavati cākṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुटुम्बिनं या शास्त्रज्ञं श्रोत्रियं वा गुणान्वितम् । यो दत्त्वा स्यापयेदृतिं तस्य पुण्यफलं शृणु

kuṭumbinaṃ yā śāstrajñaṃ śrotriyaṃ vā guṇānvitam / yo dattvā syāpayedṛtiṃ tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातृताः पितृतश्चैव द्विजः कोटिकुलन्वितः । निर्विश्य विष्णुभवनं कल्पं तत्रैव मादते

mātṛtāḥ pitṛtaścaiva dvijaḥ koṭikulanvitaḥ / nirviśya viṣṇubhavanaṃ kalpaṃ tatraiva mādate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गण्यन्ते पांसवो भूमेर्गण्यन्ते वृष्टिविन्दवः । न गण्यन्ते विधात्रापि ब्रहह्मवृत्तिफलानि वै

gaṇyante pāṃsavo bhūmergaṇyante vṛṣṭivindavaḥ / na gaṇyante vidhātrāpi brahahmavṛttiphalāni vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समस्तदेवतारुपो ब्राह्मणः परिकीर्तितः । जीवनं ददतस्तस्य कः पुण्यं गदितुं क्षमः

samastadevatārupo brāhmaṇaḥ parikīrtitaḥ / jīvanaṃ dadatastasya kaḥ puṇyaṃ gadituṃ kṣamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो विप्रहितकृन्नित्यं स सर्वान्कृतवान्मखान् । स स्त्रातः सर्वतीर्थेषु तत्पं तेनाखिलं तपः

yo viprahitakṛnnityaṃ sa sarvānkṛtavānmakhān / sa strātaḥ sarvatīrtheṣu tatpaṃ tenākhilaṃ tapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ददस्वेति विप्राणां जीवनं प्रेरयेत्परम् । सो ऽपि तत्फलमाप्नोति किमन्यैर्बहुभाषितैः

yo dadasveti viprāṇāṃ jīvanaṃ prerayetparam / so 'pi tatphalamāpnoti kimanyairbahubhāṣitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तडागं कारयेद्यस्तु स्वयमेवापरेण वा । वक्तुं तत्पुण्यसंख्यानं नालं वर्षशतायुषा

taḍāgaṃ kārayedyastu svayamevāpareṇa vā / vaktuṃ tatpuṇyasaṃkhyānaṃ nālaṃ varṣaśatāyuṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकश्चेदध्वगो राजंस्तडागस्य जलं पिबेत् । कत्कर्तुः सर्वपापानि नश्यन्त्येव न संशयः

ekaścedadhvago rājaṃstaḍāgasya jalaṃ pibet / katkartuḥ sarvapāpāni naśyantyeva na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकाहमषि यत्कुर्याद्भूमिस्थमुदकं नरः । स मुक्तः सर्वपापेभ्यः शतवर्षं वसेद्दिवि

ekāhamaṣi yatkuryādbhūmisthamudakaṃ naraḥ / sa muktaḥ sarvapāpebhyaḥ śatavarṣaṃ vaseddivi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तुं तडागं यो मर्त्यः साह्यकः शक्तितो भवेत् । सो ऽपि तत्फलनाप्नोति तुष्टः प्रेरक एव च

kartuṃ taḍāgaṃ yo martyaḥ sāhyakaḥ śaktito bhavet / so 'pi tatphalanāpnoti tuṣṭaḥ preraka eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृदं सिद्धार्थमात्रां वा तडागाद्यो वहिः क्षिपेत् । तिष्टत्यब्दशतं स्वर्गे विमुक्तः पापकोटिभिः

mṛdaṃ siddhārthamātrāṃ vā taḍāgādyo vahiḥ kṣipet / tiṣṭatyabdaśataṃ svarge vimuktaḥ pāpakoṭibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवता यस्य तुष्यन्ति गुरवो वा नृपोत्तम । तडागपुण्यभाक्स स्यादित्येषा शाश्वती श्रुतिः

devatā yasya tuṣyanti guravo vā nṛpottama / taḍāgapuṇyabhāksa syādityeṣā śāśvatī śrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति हासं प्रवक्ष्यामि तवात्र नृपसत्तम । यं शृत्वा सर्वपायेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

iti hāsaṃ pravakṣyāmi tavātra nṛpasattama / yaṃ śṛtvā sarvapāyebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गौडदेशे ऽतिविख्यातो राजासीद्वीरभद्रकः । महाप्रतीपी विद्यावान्सदा विप्रप्रपूजकः

gauḍadeśe 'tivikhyāto rājāsīdvīrabhadrakaḥ / mahāpratīpī vidyāvānsadā vipraprapūjakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदशास्त्रकुलाचारयुक्तो मित्रक्विर्धनः । तस्य राज्ञी महाभागा नान्मा चम्पकमञ्जरी

vedaśāstrakulācārayukto mitrakvirdhanaḥ / tasya rājñī mahābhāgā nānmā campakamañjarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य राज्ञो महामात्याः कृत्माकृस्यविचारणाः । धर्माणां धर्मशास्त्रेस्तु सदा कुर्वन्ति निश्चयम्

tasya rājño mahāmātyāḥ kṛtmākṛsyavicāraṇāḥ / dharmāṇāṃ dharmaśāstrestu sadā kurvanti niścayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रायश्चित्तं चिकित्त्सां च ज्योतिषे धर्मनिर्णयम् । विनाशास्त्रेण यो ब्रूयात्तमाहुर्ब्रह्मघातकम्

prāyaścittaṃ cikittsāṃ ca jyotiṣe dharmanirṇayam / vināśāstreṇa yo brūyāttamāhurbrahmaghātakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति निश्चित्य मनसा मन्वादीरितधर्म्कान् । आचार्येभ्यः सदा भूपः शृणोति विधिपूर्वकम्

iti niścitya manasā manvādīritadharmkān / ācāryebhyaḥ sadā bhūpaḥ śṛṇoti vidhipūrvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न को ऽप्यन्यायवर्ती तस्य राज्ये ऽवरो ऽपि च । धर्मेण पाल्यमानस्य तस्य देशस्य भूपतेः

na ko 'pyanyāyavartī tasya rājye 'varo 'pi ca / dharmeṇa pālyamānasya tasya deśasya bhūpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातं समत्वं स्वर्गस्य सौराज्यस्य शुभावहम् । स चैकदा तु नृपतिर्मृगयायां महावने

jātaṃ samatvaṃ svargasya saurājyasya śubhāvaham / sa caikadā tu nṛpatirmṛgayāyāṃ mahāvane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्र्यादिभिः परिवृतो बभ्राम मध्यभास्करम् । दैवादाखेटशून्यस्य ह्यतिश्रान्तस्य तत्र वै

mantryādibhiḥ parivṛto babhrāma madhyabhāskaram / daivādākheṭaśūnyasya hyatiśrāntasya tatra vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपरीतस्य संजातं सरसो दर्शनं नृप । ततः शुष्कां तु सरसीं दृष्ट्वा तत्र व्यचिन्तयत्

nṛparītasya saṃjātaṃ saraso darśanaṃ nṛpa / tataḥ śuṣkāṃ tu sarasīṃ dṛṣṭvā tatra vyacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमयं सरसीशृङ्गेभुवः केन विनिर्मिता । कथं जलं भवेदत्र येन जीवेदयं नृपः

kimayaṃ sarasīśṛṅgebhuvaḥ kena vinirmitā / kathaṃ jalaṃ bhavedatra yena jīvedayaṃ nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो बुद्धिः समभवत्खाते तस्या नृपोत्तम । हस्तमात्रं ततो गर्त्तं खात्वा तोयमवात्पवान्

tato buddhiḥ samabhavatkhāte tasyā nṛpottama / hastamātraṃ tato garttaṃ khātvā toyamavātpavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन तोयेन पीतेन राज्ञस्तृत्पिरजायत । मन्त्रिणश्चापि भूमिश बुद्धिसागरसंज्ञिनः

tena toyena pītena rājñastṛtpirajāyata / mantriṇaścāpi bhūmiśa buddhisāgarasaṃjñinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स बुद्धिसागरो भूपं प्राह धर्मार्थकोविदः । राजन्नियं पुष्करिणी वर्षाजलवती पुरा

sa buddhisāgaro bhūpaṃ prāha dharmārthakovidaḥ / rājanniyaṃ puṣkariṇī varṣājalavatī purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्यैनां बद्धवप्रां च कर्त्तुं जाता मतिर्मम । तद्भवान्मोदतां देव दत्तादाज्ञां च मे ऽनघ

adyaināṃ baddhavaprāṃ ca karttuṃ jātā matirmama / tadbhavānmodatāṃ deva dattādājñāṃ ca me 'nagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रुत्वा वचस्तस्य मन्त्रिणो नृपसत्तमः । मुमुदे ऽतितरां भूपः स्वयं कर्तुं समुद्यतः

iti śrutvā vacastasya mantriṇo nṛpasattamaḥ / mumude 'titarāṃ bhūpaḥ svayaṃ kartuṃ samudyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमेव मन्त्रिणां तत्र युयोज शुभकर्मणि । ततो राजाज्ञया सो ऽपि बुद्धिसागरको मुदा

tameva mantriṇāṃ tatra yuyoja śubhakarmaṇi / tato rājājñayā so 'pi buddhisāgarako mudā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरसीं सागरं कर्त्तुमुद्यतः पुण्यकृत्तमः । धनुषां चैव पञ्चाशत्सर्वतो विस्तृतायताम्

sarasīṃ sāgaraṃ karttumudyataḥ puṇyakṛttamaḥ / dhanuṣāṃ caiva pañcāśatsarvato vistṛtāyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरसीं बद्धसु शिलां चकारागाधशम्बराम् । तां विनिर्माय सरसीं राज्ञे सर्वं न्यवेदयत्

sarasīṃ baddhasu śilāṃ cakārāgādhaśambarām / tāṃ vinirmāya sarasīṃ rājñe sarvaṃ nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां ततः प्रभृति वै सर्वे ऽपि वनचारिणः । पान्थाः पिपासिता भूप लभन्ते स्म जलं शुभम्

tasyāṃ tataḥ prabhṛti vai sarve 'pi vanacāriṇaḥ / pānthāḥ pipāsitā bhūpa labhante sma jalaṃ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचित्स्वायुषश्चान्ते स मन्त्री बुद्धिसागरः । प्रमृतो गतवांल्लोकं लोकशास्तुर्मम प्रभो

kadācitsvāyuṣaścānte sa mantrī buddhisāgaraḥ / pramṛto gatavāṃllokaṃ lokaśāsturmama prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदर्थं तु मया पृष्टो धर्मो धर्मलिपिङ्करः । चित्रगुत्पस्तु तत्कर्म मह्यं सर्वं न्यवेदयत्

tadarthaṃ tu mayā pṛṣṭo dharmo dharmalipiṅkaraḥ / citragutpastu tatkarma mahyaṃ sarvaṃ nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपदेष्टा स्वयं चासौ धर्मकार्यस्य भूपतेः । तस्माद्धर्मविमानं तु समारोढुमिहार्हति

upadeṣṭā svayaṃ cāsau dharmakāryasya bhūpateḥ / tasmāddharmavimānaṃ tu samāroḍhumihārhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते चित्रगुत्पेन समाज्ञत्पो मया नृप । विमानं धर्मसंज्ञं तु आरोढुं बुद्धिसागरः

ityukte citragutpena samājñatpo mayā nṛpa / vimānaṃ dharmasaṃjñaṃ tu āroḍhuṃ buddhisāgaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कालान्तरे राजन्सराजा वीरभद्रकः । मृतो गतो मम स्थानं नमश्चक्रे मुदान्वितः

atha kālāntare rājansarājā vīrabhadrakaḥ / mṛto gato mama sthānaṃ namaścakre mudānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया तु तत्र तस्यापि पृष्टं कर्माखिलं नृप । कथितं चित्रगुत्पेन धर्मं सरसिसंभवम्

mayā tu tatra tasyāpi pṛṣṭaṃ karmākhilaṃ nṛpa / kathitaṃ citragutpena dharmaṃ sarasisaṃbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा सम्यङ्मया राजा बोधितो ऽभूद्यथाशृणु । अधित्यकायां भूपाल सैकतस्य गिरेः परा

tadā samyaṅmayā rājā bodhito 'bhūdyathāśṛṇu / adhityakāyāṃ bhūpāla saikatasya gireḥ parā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लावकेनामुनाचञ्च्वा खातं द्व्यंङ्गुप्रम्बुनि । ततः कालान्तरे तेन वाराहेण नृपोत्तम

lāvakenāmunācañcvā khātaṃ dvyaṃṅguprambuni / tataḥ kālāntare tena vārāheṇa nṛpottama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खनितं हस्तमात्रं तु जलं तुण्डेन चात्मनः । ततो ऽन्यदामुया काल्याहस्त युग्ममितः कृतः

khanitaṃ hastamātraṃ tu jalaṃ tuṇḍena cātmanaḥ / tato 'nyadāmuyā kālyāhasta yugmamitaḥ kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खातो जले महाराज तोयं मासद्वयं स्थितम् । पीतं क्षुद्रैर्वनचरैः सत्त्वैस्तृष्णासमाकुलैः

khāto jale mahārāja toyaṃ māsadvayaṃ sthitam / pītaṃ kṣudrairvanacaraiḥ sattvaistṛṣṇāsamākulaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वर्षत्रायान्ते तु गजतानेन सुव्रत । हस्तत्रयमितः खातः कृतस्तत्राधिकं जलम्

tato varṣatrāyānte tu gajatānena suvrata / hastatrayamitaḥ khātaḥ kṛtastatrādhikaṃ jalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मासत्रये स्थितं तच्च पयो जीवैर्वनेचरैः । भवांस्तत्र समायातो जलशोषाद नन्तरम्

māsatraye sthitaṃ tacca payo jīvairvanecaraiḥ / bhavāṃstatra samāyāto jalaśoṣāda nantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मासे तत्र तु संप्रात्पं हस्तं खात्वा जलं नृप । ततस्तस्योपदेशेन मन्त्रिणो नृपते त्वया

māse tatra tu saṃprātpaṃ hastaṃ khātvā jalaṃ nṛpa / tatastasyopadeśena mantriṇo nṛpate tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चाशद्धनुरुत्खातं जातं ततत्र महाजलम् । पुनः शिलाभिः सुदृढं बद्धं जातं महत्सरः । वृक्षाश्च रोपितास्तत्र सर्वलोकोपकारिणः

pañcāśaddhanurutkhātaṃ jātaṃ tatatra mahājalam / punaḥ śilābhiḥ sudṛḍhaṃ baddhaṃ jātaṃ mahatsaraḥ / vṛkṣāśca ropitāstatra sarvalokopakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन स्वस्वेन पुण्येन पञ्चैते जगतीपते । विमानं धर्म्यमारुढास्त्वमाण्येनं समारुह

tena svasvena puṇyena pañcaite jagatīpate / vimānaṃ dharmyamāruḍhāstvamāṇyenaṃ samāruha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति वाक्यं समाकर्ण्य मम राजा स भूमिप । आरुरोह विमानं तत्षष्ठो राजा समांशभाक्

iti vākyaṃ samākarṇya mama rājā sa bhūmipa / āruroha vimānaṃ tatṣaṣṭho rājā samāṃśabhāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ते सर्वमाख्यातं तडागजनितं फलम् । श्रुत्वैतन्मुच्यते पापादाजन्ममरणान्तिकात्

iti te sarvamākhyātaṃ taḍāgajanitaṃ phalam / śrutvaitanmucyate pāpādājanmamaraṇāntikāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो नरः श्रद्धयो युक्तो व्याख्यातं श्रुणुयात्पठेत् । सो ऽप्याप्नोत्यखिलं पुण्यं सरोनिर्माणसंभवम्

yo naraḥ śraddhayo yukto vyākhyātaṃ śruṇuyātpaṭhet / so 'pyāpnotyakhilaṃ puṇyaṃ saronirmāṇasaṃbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.