इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे स्मार्ताचारेषु वर्णाश्रमधर्मेष्वध्ययनादिधर्मनिरुपणं नाम पञ्चविंशो ऽध्यायः सनक उवाच वेदग्रहणपर्यन्तं शुश्रूषानियतो गुरोः । अनुज्ञातस्ततस्तेन कुर्यादग्निपरिग्रहम्
iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde smārtācāreṣu varṇāśramadharmeṣvadhyayanādidharmanirupaṇaṃ nāma pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ sanaka uvāca vedagrahaṇaparyantaṃ śuśrūṣāniyato guroḥ / anujñātastatastena kuryādagniparigraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदाश्च धर्मशास्त्राणि वेदाङ्गान्यपि च द्विजः । अधीत्य गुरवे दत्त्वा दक्षिणां संविशेद्वृहम्
vedāśca dharmaśāstrāṇi vedāṅgānyapi ca dvijaḥ / adhītya gurave dattvā dakṣiṇāṃ saṃviśedvṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुपलावण्यसंपन्नां सगुणां सुकुलोद्भवाम् । द्विजः समुद्वहेत्कन्यां सुशीलां धर्म चारिणीम्
rupalāvaṇyasaṃpannāṃ saguṇāṃ sukulodbhavām / dvijaḥ samudvahetkanyāṃ suśīlāṃ dharma cāriṇīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातृतः पञ्चमीं धीमान्पिततः सत्पमीं तथा । द्विजः समुद्वहेत्कन्यथा गुरुतल्पराः
mātṛtaḥ pañcamīṃ dhīmānpitataḥ satpamīṃ tathā / dvijaḥ samudvahetkanyathā gurutalparāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोगिणीं चैव वृत्ताक्षीं सरोगकुलसंभवाम् । अतिकेशामकेशामकेशां च वाचालां नोद्वहेद्वुधः
rogiṇīṃ caiva vṛttākṣīṃ sarogakulasaṃbhavām / atikeśāmakeśāmakeśāṃ ca vācālāṃ nodvahedvudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोपानां वामनां चैव दीर्घदेहां विरुपिणीम् । न्यानाधिकाङ्गीमुन्मत्तां पिशुनां नोद्वहेद् बुधः
kopānāṃ vāmanāṃ caiva dīrghadehāṃ virupiṇīm / nyānādhikāṅgīmunmattāṃ piśunāṃ nodvahed budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थूलगुल्फआं दीर्घजङ्घां तथैव पुरुषाकृतिम् । श्मश्रुव्यञ्जनसंयुक्तां कुब्जां चैवाद्वहेन्न च
sthūlagulphaāṃ dīrghajaṅghāṃ tathaiva puruṣākṛtim / śmaśruvyañjanasaṃyuktāṃ kubjāṃ caivādvahenna ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृथाहास्यमुखीं चैव सदान्यगृह वासिनीम् । विवादशीलां भ्रमितां निष्ठुरां नोद्वहेद्रुधः
vṛthāhāsyamukhīṃ caiva sadānyagṛha vāsinīm / vivādaśīlāṃ bhramitāṃ niṣṭhurāṃ nodvahedrudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बह्वशिनीं स्थीलदन्तां स्थूलोष्ठीं घुर्घुरस्वनाम् । अतिकृष्णां रक्तवर्णां धूर्तां नैवोद्वहे द्वुधः
bahvaśinīṃ sthīladantāṃ sthūloṣṭhīṃ ghurghurasvanām / atikṛṣṇāṃ raktavarṇāṃ dhūrtāṃ naivodvahe dvudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदा रोदनशीलां च पाण्डुराभां च कुत्सिताम् । तासश्वासादिसंयुक्तां निद्राशीलां च नोद्वहेत्
sadā rodanaśīlāṃ ca pāṇḍurābhāṃ ca kutsitām / tāsaśvāsādisaṃyuktāṃ nidrāśīlāṃ ca nodvahet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनर्थभाषिणीं चैव लोकद्वेष परायणाम् । परापवादनिरतां तस्कारां नोद्वहेद्वुधः
anarthabhāṣiṇīṃ caiva lokadveṣa parāyaṇām / parāpavādaniratāṃ taskārāṃ nodvahedvudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीर्घनासां च कितवां तनूरुहविभूषिगताम् । गर्वितां बकवृत्तिं च सर्वथा नोद्वहेद्वुधः
dīrghanāsāṃ ca kitavāṃ tanūruhavibhūṣigatām / garvitāṃ bakavṛttiṃ ca sarvathā nodvahedvudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालभावादविज्ञातस्वभावामुद्वहेद्यदि । प्रगल्भां वागुणां ज्ञात्वा सर्वथा तां परित्यजेत्
bālabhāvādavijñātasvabhāvāmudvahedyadi / pragalbhāṃ vāguṇāṃ jñātvā sarvathā tāṃ parityajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्त्तृपुत्रेषु या नारी सर्वदा निष्ठुरा भवेत् । परानुकूलिनी या च सर्वथा तां परित्यजेत्
bharttṛputreṣu yā nārī sarvadā niṣṭhurā bhavet / parānukūlinī yā ca sarvathā tāṃ parityajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवाहाश्चाष्टधा ज्ञेया ब्राह्माद्या मुनिसत्तम । पूर्वः पूर्वो वरो ज्ञेयः पूर्वाभावे परः परः
vivāhāścāṣṭadhā jñeyā brāhmādyā munisattama / pūrvaḥ pūrvo varo jñeyaḥ pūrvābhāve paraḥ paraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्नो दैवस्तथैवार्षः प्राजापत्यस्तथासुरः । गान्धर्वो राक्षसश्चैव पैशाचश्चाष्टमो मतः
brāhno daivastathaivārṣaḥ prājāpatyastathāsuraḥ / gāndharvo rākṣasaścaiva paiśācaścāṣṭamo mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मेण च विवाहेन वैवाह्यो वै द्विजोत्तमः । दैवेनाप्यथवा विप्र केचिदार्षं प्रचक्षते
brāhmeṇa ca vivāhena vaivāhyo vai dvijottamaḥ / daivenāpyathavā vipra kecidārṣaṃ pracakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राजापत्यादयो विप्र विवाहाः पञ्चज गर्हिताः । अभावेषु तु पूर्वेषां कुर्यादेव परान्बुधः
prājāpatyādayo vipra vivāhāḥ pañcaja garhitāḥ / abhāveṣu tu pūrveṣāṃ kuryādeva parānbudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञोपवीतद्वितयं सोत्तरीयं च धारयेत् । सुवर्णकुण्डले चैव धौतवस्त्रद्वयं तथा
yajñopavītadvitayaṃ sottarīyaṃ ca dhārayet / suvarṇakuṇḍale caiva dhautavastradvayaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुलेपनलित्पाङ्गः कृत्तकेशनखः शुचिः । धारयेद्वैणवं दण्डं सोदकं च कमण्डलुम्
anulepanalitpāṅgaḥ kṛttakeśanakhaḥ śuciḥ / dhārayedvaiṇavaṃ daṇḍaṃ sodakaṃ ca kamaṇḍalum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उष्णीषममलं छत्रं पादुके चाप्युपानहौ । धारयेत्पुष्पमाल्ये च सुगन्धं प्रियदर्शनः
uṣṇīṣamamalaṃ chatraṃ pāduke cāpyupānahau / dhārayetpuṣpamālye ca sugandhaṃ priyadarśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं स्वाध्यायशीलः स्याद्यथाचारं समाचरेत् । परान्नं नैव भुञ्जीत परवादं च वर्जयेत्
nityaṃ svādhyāyaśīlaḥ syādyathācāraṃ samācaret / parānnaṃ naiva bhuñjīta paravādaṃ ca varjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादेन नाक्रमेत्पादमुच्छिष्टं नैव लङ्घयेत् । न संहताभ्यां हस्ताभ्यां कण्डूयेदात्मनः शिरः
pādena nākrametpādamucchiṣṭaṃ naiva laṅghayet / na saṃhatābhyāṃ hastābhyāṃ kaṇḍūyedātmanaḥ śiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूज्यं देवालयं चैव नापसव्यं व्रजेद्दिजः । देवार्चाचमनस्नानव्रतश्राद्धक्रियादिषु
pūjyaṃ devālayaṃ caiva nāpasavyaṃ vrajeddijaḥ / devārcācamanasnānavrataśrāddhakriyādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न भवेन्मुक्तकेशश्च नैकवस्त्रधरस्तथा । नारोहेदुष्ट्रयानं च शुष्कवादं च वर्जयेत्
na bhavenmuktakeśaśca naikavastradharastathā / nāroheduṣṭrayānaṃ ca śuṣkavādaṃ ca varjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्य स्त्रियं न गच्छेच्च पैशुन्यं परिवर्जयेत् । नापसव्यं व्रजेद्विप्र गोश्चत्थानलपर्वतान्
anya striyaṃ na gacchecca paiśunyaṃ parivarjayet / nāpasavyaṃ vrajedvipra goścatthānalaparvatān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुष्पथं चैत्यवृक्षर्ं देवखातं नृपं तथा । असूयां मत्सरत्वं च दिवास्वापं च वर्जयेत्
catuṣpathaṃ caityavṛkṣarṃ devakhātaṃ nṛpaṃ tathā / asūyāṃ matsaratvaṃ ca divāsvāpaṃ ca varjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न वदेत्परपापानि स्वपुण्यं न प्रकाशयेत् । स्वकं नाम स्वनक्षत्रं मानं चैवातिगोपयेत्
na vadetparapāpāni svapuṇyaṃ na prakāśayet / svakaṃ nāma svanakṣatraṃ mānaṃ caivātigopayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न दुर्जनैः सह वसे न्नाशास्त्रं शृणुयात्तथा । आसवद्यूतगीतेषु द्विजस्तु न रर्तिं चरेत्
na durjanaiḥ saha vase nnāśāstraṃ śṛṇuyāttathā / āsavadyūtagīteṣu dvijastu na rartiṃ caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आर्द्रास्थि च तथोच्छिष्टं शूद्रं च पतितं तथा । सर्पं च भषणं स्पृष्ट्वा सचैलं स्नानमाचरेत्
ārdrāsthi ca tathocchiṣṭaṃ śūdraṃ ca patitaṃ tathā / sarpaṃ ca bhaṣaṇaṃ spṛṣṭvā sacailaṃ snānamācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चितिं च चितिकाष्टं च यूपं चाण्डालमेव च । स्पृष्ट्वा देवलकं चैव सवासा जलमाविशेत्
citiṃ ca citikāṣṭaṃ ca yūpaṃ cāṇḍālameva ca / spṛṣṭvā devalakaṃ caiva savāsā jalamāviśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीपखट्वातनुच्छायाकेशवस् त्रकटोदकम् । अजामार्जंनिमार्जाररेणुर्द्दैवं शुभं हरेत्
dīpakhaṭvātanucchāyākeśavas trakaṭodakam / ajāmārjaṃnimārjārareṇurddaivaṃ śubhaṃ haret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूर्प्पवातं प्रेतधूमं तथा शूद्रान्नभोजनम् । वृषलीपतिसङ्गं च दूरतः परिवर्जयेत्
śūrppavātaṃ pretadhūmaṃ tathā śūdrānnabhojanam / vṛṣalīpatisaṅgaṃ ca dūrataḥ parivarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असच्छार्स्त्रार्थमननं खादनं नखकेशयोः । तथैव नग्नशयनं सर्वदा परिवर्जयेत्
asacchārstrārthamananaṃ khādanaṃ nakhakeśayoḥ / tathaiva nagnaśayanaṃ sarvadā parivarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरोभ्यङ्गावशिष्टेन तैलेनाङ्गं न लेपयेत् । तांबूलमशुचिं नाद्यात्तथा सुप्तं न बोधयेत्
śirobhyaṅgāvaśiṣṭena tailenāṅgaṃ na lepayet / tāṃbūlamaśuciṃ nādyāttathā suptaṃ na bodhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाशुद्धो ऽग्निं परिचरेत्पूजयेद्गुरुदेवताः । न वामहस्तेनैकेन पिबेद्वक्रेण वा जलम्
nāśuddho 'gniṃ paricaretpūjayedgurudevatāḥ / na vāmahastenaikena pibedvakreṇa vā jalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चाक्रमेद्गुरोश्छायां तदाज्ञां च मुनीश्वर । न निन्देद्योगिनो विप्रान्व्रतिनो ऽपि यतींस्तथा
na cākramedgurośchāyāṃ tadājñāṃ ca munīśvara / na nindedyogino viprānvratino 'pi yatīṃstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्परस्य मर्माणि न कदापि वदेद्द्विजः । दर्शे च पौर्णमास्यां च यागं कुर्याद्यथाविधि
parasparasya marmāṇi na kadāpi vadeddvijaḥ / darśe ca paurṇamāsyāṃ ca yāgaṃ kuryādyathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपसनं च होतव्यं सायं प्रातर्द्विजातिभिः । उपासनपरित्यागी सुरापीत्युच्यते बुधैः
upasanaṃ ca hotavyaṃ sāyaṃ prātardvijātibhiḥ / upāsanaparityāgī surāpītyucyate budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयने विषुवे चैव युगादिषु चतुर्ष्वपि । दर्शे च प्रेतपक्षे च श्राद्धं कुर्याद्गृही द्विजः
ayane viṣuve caiva yugādiṣu caturṣvapi / darśe ca pretapakṣe ca śrāddhaṃ kuryādgṛhī dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्वादिषु मृदाहे च अष्टकासु च नारद । नावधान्ये समायाते गृही श्राद्धं समाचरेत्
manvādiṣu mṛdāhe ca aṣṭakāsu ca nārada / nāvadhānye samāyāte gṛhī śrāddhaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोत्रिये गृहमायाते ग्रहणे चन्द्रसूर्योः । पुण्यक्षेत्रेषु तीर्थेषु गृही श्राद्धं समाचरेत्
śrotriye gṛhamāyāte grahaṇe candrasūryoḥ / puṇyakṣetreṣu tīrtheṣu gṛhī śrāddhaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञो दानं तपो होमः स्वाध्यायः पितृतर्पणम् । वृथा भवति तत्सर्वमूर्द्धपुण्ड्रं विना कृतम्
yajño dānaṃ tapo homaḥ svādhyāyaḥ pitṛtarpaṇam / vṛthā bhavati tatsarvamūrddhapuṇḍraṃ vinā kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उर्द्धपुण्ड्रं च तुलसीं श्राद्धे नेच्छन्ति केचन । वृथाचारः परित्याज्यस्तस्माच्छ्रेयो ऽर्थिभिर्द्विजैः
urddhapuṇḍraṃ ca tulasīṃ śrāddhe necchanti kecana / vṛthācāraḥ parityājyastasmācchreyo 'rthibhirdvijaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवमादयो धर्माः स्मृतिमार्गप्रचोदिताः । कार्या द्विजातिभिः सम्यक्सर्वकर्मफलप्रदाः
ityevamādayo dharmāḥ smṛtimārgapracoditāḥ / kāryā dvijātibhiḥ samyaksarvakarmaphalapradāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदा चारपरा ये तु तेषां विष्णुः प्रसीदति । विष्णौ प्रसन्नतां याते किमसाध्यं द्विजोत्तम
sadā cāraparā ye tu teṣāṃ viṣṇuḥ prasīdati / viṣṇau prasannatāṃ yāte kimasādhyaṃ dvijottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.