Library·Nārada Purāṇa·1·1.43
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे द्वितीयपादे भृगुभरद्वाजसंवादे जगदुत्पत्तिवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः भरद्वाज उवाच यदि प्राणपतिर्वायुर्वायुरेव विचेष्चते । श्वसित्याभाषते चैव ततो जीवो निरर्थकः
iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge dvitīyapāde bhṛgubharadvājasaṃvāde jagadutpattivarṇanaṃ nāma dvicatvāriṃśo 'dhyāyaḥ bharadvāja uvāca yadi prāṇapatirvāyurvāyureva viceṣcate / śvasityābhāṣate caiva tato jīvo nirarthakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य ऊष्मभाव आग्नेयो वह्निनैवोपलभ्यते । अग्निर्जरयते चैतत्तदा जीवो निरर्थकः
ya ūṣmabhāva āgneyo vahninaivopalabhyate / agnirjarayate caitattadā jīvo nirarthakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्तोः प्रम्नियमाणस्य जीवो नैवोपलभ्यते । वायुरेव जहात्येनमूष्मभावश्च नश्यति
jantoḥ pramniyamāṇasya jīvo naivopalabhyate / vāyureva jahātyenamūṣmabhāvaśca naśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि वाथुमयो जीवः संश्लेषो यदि वायुना । वायुमञ्जलवत्पश्येद्गच्छेत्सह मरुद्गुणैः
yadi vāthumayo jīvaḥ saṃśleṣo yadi vāyunā / vāyumañjalavatpaśyedgacchetsaha marudguṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संश्लेषो यदि वा तेन यदि तस्मात्प्रणश्यति । महार्णवविमुक्तत्वादन्यत्सलिलभाजनम्
saṃśleṣo yadi vā tena yadi tasmātpraṇaśyati / mahārṇavavimuktatvādanyatsalilabhājanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृपे वा सलिलं दद्यात्प्रदीपं वा हुताशने । क्षिप्रं प्रविश्य नश्येत यथा नश्यत्यसौ तथा
kṛpe vā salilaṃ dadyātpradīpaṃ vā hutāśane / kṣipraṃ praviśya naśyeta yathā naśyatyasau tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चधारणके ह्यस्मिञ्छरीरे जीवितं कृतम् । येषामन्यतराभावाञ्चतुर्णां नास्ति संशयः
pañcadhāraṇake hyasmiñcharīre jīvitaṃ kṛtam / yeṣāmanyatarābhāvāñcaturṇāṃ nāsti saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नश्यन्त्यापो ह्यनाहाराद्वायुरुच्छ्वासनिग्रहात् । नश्यते कोष्टभेदार्थमग्रिर्नश्यत्यभोजनात्
naśyantyāpo hyanāhārādvāyurucchvāsanigrahāt / naśyate koṣṭabhedārthamagrirnaśyatyabhojanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याधित्रणपरिक्लेशैर्मेदिनी चैव शीर्यते । पीडिते ऽन्यतरे ह्येषां संघातो याति पञ्चताम्
vyādhitraṇaparikleśairmedinī caiva śīryate / pīḍite 'nyatare hyeṣāṃ saṃghāto yāti pañcatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्पञ्चत्वमापन्ने जीवः किमनुधावति । किं खेदयति वा जीवः किं शृणोति ब्रवीति च
tasminpañcatvamāpanne jīvaḥ kimanudhāvati / kiṃ khedayati vā jīvaḥ kiṃ śṛṇoti bravīti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषा गौः परलोकस्थं तारयिष्यतिमामिति । यो दत्त्वा म्रियते जन्तुः सा गौः कं तारयिष्यति
eṣā gauḥ paralokasthaṃ tārayiṣyatimāmiti / yo dattvā mriyate jantuḥ sā gauḥ kaṃ tārayiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौश्चप्रतिग्रहीता च दाता चैव समं यदा । इहैव विलयं यान्ति कुतस्तेषां समागमः
gauścapratigrahītā ca dātā caiva samaṃ yadā / ihaiva vilayaṃ yānti kutasteṣāṃ samāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहगैरुपभुक्तस्य शैलाग्रात्पतितस्य च । अग्निना चोपयुक्तस्य कुतः संजीवनं पुनः
vihagairupabhuktasya śailāgrātpatitasya ca / agninā copayuktasya kutaḥ saṃjīvanaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिन्नस्य यदि वृक्षस्य न मूलं प्रतिरोहति । जीवन्यस्य प्रवर्तन्ते मृतः क्व पुनरेष्यति
chinnasya yadi vṛkṣasya na mūlaṃ pratirohati / jīvanyasya pravartante mṛtaḥ kva punareṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवमात्रं पुरा सृष्टं यदेतत्परिवर्तते । मृताः प्रणश्यन्ति बीजाद्बीजं प्रणश्यति
jīvamātraṃ purā sṛṣṭaṃ yadetatparivartate / mṛtāḥ praṇaśyanti bījādbījaṃ praṇaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मे संशयो ब्रह्मन्हृदये परिधावति । त निवर्तय सर्वज्ञ यतस्त्वामाश्रितो ह्यहम्
iti me saṃśayo brahmanhṛdaye paridhāvati / ta nivartaya sarvajña yatastvāmāśrito hyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनन्दन उवाच एवं पृष्टस्तदानेन स भृगर्ब्रह्मणः सुतः । पुनराहु मुनिश्रेष्ठ तत्संदेहनिवृत्तये
sanandana uvāca evaṃ pṛṣṭastadānena sa bhṛgarbrahmaṇaḥ sutaḥ / punarāhu muniśreṣṭha tatsaṃdehanivṛttaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृगुरुवाच न प्राणाः सन्ति जीवस्य दत्तस्य च कृतस्य च । याति देहान्तरं प्राणी शरीरं तु विशीर्यते
bhṛguruvāca na prāṇāḥ santi jīvasya dattasya ca kṛtasya ca / yāti dehāntaraṃ prāṇī śarīraṃ tu viśīryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न शरीराश्रितो जीवस्तस्मिन्नष्टे प्रणश्यति । समिधामग्निदग्धानां यथाग्रिर्द्दश्यते तथा
na śarīrāśrito jīvastasminnaṣṭe praṇaśyati / samidhāmagnidagdhānāṃ yathāgrirddaśyate tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरद्वाज उवाच अग्नेर्यथा तस्य नाशात्तद्विनाशो न विद्यते । इन्धनस्योपयोगान्ते स वाग्निर्नोपलभ्यते
bharadvāja uvāca agneryathā tasya nāśāttadvināśo na vidyate / indhanasyopayogānte sa vāgnirnopalabhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नश्यतीत्येव जानामि शान्तमग्निमनिन्धनम् । गतिर्यस्य प्रमाणं वा संस्थानं वा न विद्यते
naśyatītyeva jānāmi śāntamagnimanindhanam / gatiryasya pramāṇaṃ vā saṃsthānaṃ vā na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृगुरुवाच समिधामुपयोगान्ते स चाग्निर्नोपलभ्यते । नश्यतीत्येव जानामि शान्तमग्निमनिन्धनम्
bhṛguruvāca samidhāmupayogānte sa cāgnirnopalabhyate / naśyatītyeva jānāmi śāntamagnimanindhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतिर्यस्य प्रमाणं वा संस्थानं वा न विद्यते । समिधामुपयोगान्ते यथाग्निर्नोपलभ्यते
gatiryasya pramāṇaṃ vā saṃsthānaṃ vā na vidyate / samidhāmupayogānte yathāgnirnopalabhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशानुगतत्वाद्धि दुर्ग्राह्यो हि निराश्रयः । तथा शरीरसंत्यागे जीवो ह्याकाशवत्स्थितः
ākāśānugatatvāddhi durgrāhyo hi nirāśrayaḥ / tathā śarīrasaṃtyāge jīvo hyākāśavatsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न नश्यते सुसूक्ष्मत्वाद्यथा ज्योतिर्न संशयः । प्राणान्धारयते ह्यग्निः स जीव उपधार्यताम्
na naśyate susūkṣmatvādyathā jyotirna saṃśayaḥ / prāṇāndhārayate hyagniḥ sa jīva upadhāryatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुसंधारणो ह्यग्निर्नश्यत्युच्छ्वासनिग्रहात् । तस्मिन्नष्टे शरीराग्नौ ततो देहमचेतनम्
vāyusaṃdhāraṇo hyagnirnaśyatyucchvāsanigrahāt / tasminnaṣṭe śarīrāgnau tato dehamacetanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतितं याति भूमित्वमयनं तस्य हि क्षितिः । जगमानां हि सर्वेषां स्थावराणां तथैव च
patitaṃ yāti bhūmitvamayanaṃ tasya hi kṣitiḥ / jagamānāṃ hi sarveṣāṃ sthāvarāṇāṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशं पवनो ऽन्वेति ज्योतिस्तमनुगच्छति । तेषां त्रयाणामेकत्वाद्वयं भूमौ प्रतिष्टितम्
ākāśaṃ pavano 'nveti jyotistamanugacchati / teṣāṃ trayāṇāmekatvādvayaṃ bhūmau pratiṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र खं तत्र पवनस्तत्राग्निर्यत्र मारुतः । अमूर्तयस्ते विज्ञेया मूर्तिमन्तः शरीरिणः
yatra khaṃ tatra pavanastatrāgniryatra mārutaḥ / amūrtayaste vijñeyā mūrtimantaḥ śarīriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरद्वाज उवाच यद्यग्निमारुतौ भूमिः खमापश्च शरीरिषु । जीवः किंलक्षणस्तत्रेत्येतदाचक्ष्व मे ऽनघ
bharadvāja uvāca yadyagnimārutau bhūmiḥ khamāpaśca śarīriṣu / jīvaḥ kiṃlakṣaṇastatretyetadācakṣva me 'nagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चात्मके पञ्चरतौ पञ्चविज्ञानसंज्ञके । शरीरे प्राणिनां जीवं वेत्तुभिच्छामि यादृशम्
pañcātmake pañcaratau pañcavijñānasaṃjñake / śarīre prāṇināṃ jīvaṃ vettubhicchāmi yādṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसशोणितसंघाते मेदःस्नाय्वस्थिसंचये । भिद्यमाने शरीरे तु जीवो नैवोपलभ्यते
māṃsaśoṇitasaṃghāte medaḥsnāyvasthisaṃcaye / bhidyamāne śarīre tu jīvo naivopalabhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्यजीवशरीरं तु पञ्चभूतसमन्वितम् । शरीरे मानसे दुःख कस्तां वेदयते रुजम्
yadyajīvaśarīraṃ tu pañcabhūtasamanvitam / śarīre mānase duḥkha kastāṃ vedayate rujam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणोति कथितं जीवः कर्णाभ्यांन शृणोति तत् । महर्षे मनसि व्यग्रे तस्माज्जीवो निरर्थकः
śṛṇoti kathitaṃ jīvaḥ karṇābhyāṃna śṛṇoti tat / maharṣe manasi vyagre tasmājjīvo nirarthakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे पश्यन्ति यदृश्यं मनोयुक्तेन चक्षुषा । मनसि व्याकुले चक्षुः पश्यन्नपि न पश्यति
sarve paśyanti yadṛśyaṃ manoyuktena cakṣuṣā / manasi vyākule cakṣuḥ paśyannapi na paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पश्यति न चाघ्राति न शृणोति न भाषते । न च स्मर्शमसौ वेत्ति निद्रावशगतः पुनः
na paśyati na cāghrāti na śṛṇoti na bhāṣate / na ca smarśamasau vetti nidrāvaśagataḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृष्यति क्रुद्ध्यते को ऽत्र शोचत्युद्विजते च कः । इच्छति ध्यायति द्वेष्टि वाक्यं वाचयते च कः
hṛṣyati kruddhyate ko 'tra śocatyudvijate ca kaḥ / icchati dhyāyati dveṣṭi vākyaṃ vācayate ca kaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृगुरुवाच तं पञ्चसाधारणमत्र किञ्चिच्छरीरमेको वहतेंऽतरात्मा । स वेत्ति गन्धांश्च रसाञ्छुतीश्च स्पर्शं च रूपं च गुणांश्च ये ऽल्ये
bhṛguruvāca taṃ pañcasādhāraṇamatra kiñciccharīrameko vahateṃ'tarātmā / sa vetti gandhāṃśca rasāñchutīśca sparśaṃ ca rūpaṃ ca guṇāṃśca ye 'lye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चात्मके पञ्चगुणप्रदर्शी स सर्वगात्रानुगत्ॐऽतरात्मा । सवेति दुःखानि सुखानि चात्र तद्विप्रयोगात्तु न वेत्ति देहम्
pañcātmake pañcaguṇapradarśī sa sarvagātrānugatoṃ'tarātmā / saveti duḥkhāni sukhāni cātra tadviprayogāttu na vetti deham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा न रूपं न स्पर्शो नोष्यभवश्च पावके । तदा शान्ते शरीराग्नौ देहत्यागेन नश्यति
yadā na rūpaṃ na sparśo noṣyabhavaśca pāvake / tadā śānte śarīrāgnau dehatyāgena naśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपोमयमिदं सर्वमापोमूर्तिः शरीरिणाम् । तत्रात्मा मानसो ब्रह्मा सर्वभूतेषु लोककृत्
āpomayamidaṃ sarvamāpomūrtiḥ śarīriṇām / tatrātmā mānaso brahmā sarvabhūteṣu lokakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मानं तं विजानीहि सर्वलोकहितात्मकम् । तस्मिन्यः संश्रितो देहे ह्यब्बिन्दुरिव पुष्करे
ātmānaṃ taṃ vijānīhi sarvalokahitātmakam / tasminyaḥ saṃśrito dehe hyabbinduriva puṣkare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेत्रज्ञं तं विजानीहि नित्यं लोकहितात्मकम् । तमोरजश्च सत्त्वं च विद्धि जीवगुणानिमाम्
kṣetrajñaṃ taṃ vijānīhi nityaṃ lokahitātmakam / tamorajaśca sattvaṃ ca viddhi jīvaguṇānimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचेतनं जीवगुणं वदन्ति स चेष्टते चेष्टयते च सर्वम् । अतः परं क्षेत्रविदो वदन्ति प्रावर्तयद्यो भुवनानि सप्त
acetanaṃ jīvaguṇaṃ vadanti sa ceṣṭate ceṣṭayate ca sarvam / ataḥ paraṃ kṣetravido vadanti prāvartayadyo bhuvanāni sapta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जीवनाशो ऽस्ति हि देहभेदे मिथ्यैतदाहुर्मुन इत्यबुद्धाः । जीवस्तु देहान्तरितः प्रयाति दशार्द्धतस्तस्य शरीरभेदः
na jīvanāśo 'sti hi dehabhede mithyaitadāhurmuna ityabuddhāḥ / jīvastu dehāntaritaḥ prayāti daśārddhatastasya śarīrabhedaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं भूतेषु सर्वेषु गूढश्चरति सर्वदा । दृश्यते त्वग्र्या बुध्यासूक्ष्मया तत्त्वदर्शिभिः
evaṃ bhūteṣu sarveṣu gūḍhaścarati sarvadā / dṛśyate tvagryā budhyāsūkṣmayā tattvadarśibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं पूर्वापररात्रेषु युञ्जानः सततं बुधः । लब्धाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्यात्मानमात्मनि
taṃ pūrvāpararātreṣu yuñjānaḥ satataṃ budhaḥ / labdhāhāro viśuddhātmā paśyatyātmānamātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तस्य हि प्रसादेन हित्वा कर्म शुभाशुभम् । प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमानन्त्यमश्नुते
cittasya hi prasādena hitvā karma śubhāśubham / prasannātmātmani sthitvā sukhamānantyamaśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानसो ऽग्निः शरीरेषु जीव इत्यभिधीयते । सृष्टिः प्रजापतेरेषा भूताध्यात्मविनिश्चये
mānaso 'gniḥ śarīreṣu jīva ityabhidhīyate / sṛṣṭiḥ prajāpatereṣā bhūtādhyātmaviniścaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असृजद्ब्राह्मणानेव पूर्वं ब्रह्मा प्रजापतिः । आत्मतेजो ऽभिनिर् वृत्तान्भास्कराग्निसमप्रभान्
asṛjadbrāhmaṇāneva pūrvaṃ brahmā prajāpatiḥ / ātmatejo 'bhinir vṛttānbhāskarāgnisamaprabhān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सत्यं च धर्मं च तथा ब्रह्म च शाश्वतम् । आचारं चैव शौचं च स्वर्गाय विदधे प्रभुः
tataḥ satyaṃ ca dharmaṃ ca tathā brahma ca śāśvatam / ācāraṃ caiva śaucaṃ ca svargāya vidadhe prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदान वगन्धर्वा दैत्यासुरमहोरगाः । यक्षराक्षसनागाश्च पिशाचा मनुजास्तथा
devadāna vagandharvā daityāsuramahoragāḥ / yakṣarākṣasanāgāśca piśācā manujāstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राणामसितस्तथा । भरद्वाज उवाच चातुर्वर्ण्यस्य वर्णेन यदि वर्णो विभिद्यते
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāṇāmasitastathā / bharadvāja uvāca cāturvarṇyasya varṇena yadi varṇo vibhidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेदमूत्रपुरीषाणि श्लेष्मा पित्त सशोणितम् । त्वन्तः क्षरति सर्वेषां कस्माद्वर्णो विभज्यते
svedamūtrapurīṣāṇi śleṣmā pitta saśoṇitam / tvantaḥ kṣarati sarveṣāṃ kasmādvarṇo vibhajyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जङ्गमानामसंख्येयाः स्थावराणां च जातयः । तेषां विविधवर्णानां कुतो वर्णविनिश्चयः
jaṅgamānāmasaṃkhyeyāḥ sthāvarāṇāṃ ca jātayaḥ / teṣāṃ vividhavarṇānāṃ kuto varṇaviniścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृगुरुवाच न विशेषो ऽस्ति वर्णानां सर्वं ब्रह्ममयं जगत् । ब्रह्मणा पूर्वसृष्टं हि कर्मणा वर्णतां गतम्
bhṛguruvāca na viśeṣo 'sti varṇānāṃ sarvaṃ brahmamayaṃ jagat / brahmaṇā pūrvasṛṣṭaṃ hi karmaṇā varṇatāṃ gatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामभोगाः प्रियास्तीक्ष्णाः क्रोधताप्रियसाहसाः । त्यक्तस्वकर्मरक्ताङ्गास्ते द्विजाः क्षत्रतां गताः
kāmabhogāḥ priyāstīkṣṇāḥ krodhatāpriyasāhasāḥ / tyaktasvakarmaraktāṅgāste dvijāḥ kṣatratāṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोभ्यो वृत्तिं समास्थाय पीताः कृष्युपजीविनः । स्वधर्ंमन्नानुतिष्टन्ति ते द्विजा वैश्यतां गताः
gobhyo vṛttiṃ samāsthāya pītāḥ kṛṣyupajīvinaḥ / svadharṃmannānutiṣṭanti te dvijā vaiśyatāṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
र्हिसानृतपरा लुब्धाः सर्वकर्मोपजीविनः । कृष्णाः शौचपारिभ्राष्टास्ते द्विजाः शूद्रतां गताः
rhisānṛtaparā lubdhāḥ sarvakarmopajīvinaḥ / kṛṣṇāḥ śaucapāribhrāṣṭāste dvijāḥ śūdratāṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येतैः कर्मभिर्व्याप्ता द्विजा वर्णान्तरं गताः । ब्राह्मणा धर्मतन्त्रस्थास्तपस्तेषां न नश्यति
ityetaiḥ karmabhirvyāptā dvijā varṇāntaraṃ gatāḥ / brāhmaṇā dharmatantrasthāstapasteṣāṃ na naśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्म धारयतां नित्यं व्रतानि नियभांस्तथा । ब्रह्म चैव पुरा सृष्टं येन जानन्ति तद्विदः
brahma dhārayatāṃ nityaṃ vratāni niyabhāṃstathā / brahma caiva purā sṛṣṭaṃ yena jānanti tadvidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां बहुविधास्त्वन्यास्तत्र तत्र द्विजातयः । पिशाचजा राक्षसाः प्रेता विविधा म्लेच्छजातयः । सा सृष्टिर्मानसी नाम धर्मतन्त्रपरायणा
teṣāṃ bahuvidhāstvanyāstatra tatra dvijātayaḥ / piśācajā rākṣasāḥ pretā vividhā mlecchajātayaḥ / sā sṛṣṭirmānasī nāma dharmatantraparāyaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरद्वाज उवाच ब्राह्मणः केन भवति क्षत्रियो वा द्विजोत्तम । वैश्यः शूद्रश्च विप्रर्षे तद्ब्रूहि वदतां वर
bharadvāja uvāca brāhmaṇaḥ kena bhavati kṣatriyo vā dvijottama / vaiśyaḥ śūdraśca viprarṣe tadbrūhi vadatāṃ vara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृगुरुवाच जातकर्मादिभिर्यस्तु संस्कारैः संस्कृतः शुचिः । वेदाध्ययनसंपन्नो ब्रह्मकर्मस्ववस्थितः
bhṛguruvāca jātakarmādibhiryastu saṃskāraiḥ saṃskṛtaḥ śuciḥ / vedādhyayanasaṃpanno brahmakarmasvavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौचाचारस्थितः सम्यग्विद्याभ्यासी गुरुप्रियः । नित्यव्रती सत्यपरः स वै ब्राह्मण उच्यते
śaucācārasthitaḥ samyagvidyābhyāsī gurupriyaḥ / nityavratī satyaparaḥ sa vai brāhmaṇa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यं दानमथो ऽद्रोह आनृशंस्यं कृपा घृणा । तपस्यां दृश्यते यत्र स ब्राह्मण इति स्मृतः
satyaṃ dānamatho 'droha ānṛśaṃsyaṃ kṛpā ghṛṇā / tapasyāṃ dṛśyate yatra sa brāhmaṇa iti smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रजं सेवते कर्म वेदाध्ययनसंगतः । दानादानरतिर्यस्तु स वै क्षत्रिय उच्यते
kṣatrajaṃ sevate karma vedādhyayanasaṃgataḥ / dānādānaratiryastu sa vai kṣatriya ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशत्याशु पशुभ्यश्च कृष्यादानरतिः शुचिः । वेदाध्ययनसंपन्नः स वैश्य इति संज्ञितः
viśatyāśu paśubhyaśca kṛṣyādānaratiḥ śuciḥ / vedādhyayanasaṃpannaḥ sa vaiśya iti saṃjñitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वघभक्षरतिर्नित्यं सर्वकर्मकरो ऽशुचिः । त्यक्तवेदस्त्वनाचारः स वै शूद्र इति स्मृतः
sarvaghabhakṣaratirnityaṃ sarvakarmakaro 'śuciḥ / tyaktavedastvanācāraḥ sa vai śūdra iti smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूद्रे चैतद्भवेल्लक्ष्म द्विजे तच्च न विद्यते । न वै शूद्रो भवेच्छूद्रो ब्राह्मणो ब्राह्मणो न च
śūdre caitadbhavellakṣma dvije tacca na vidyate / na vai śūdro bhavecchūdro brāhmaṇo brāhmaṇo na ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वोपायैस्तु लोभस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः । एतत्पवित्रं ज्ञानानां तथा चैवात्मसंयमः
sarvopāyaistu lobhasya krodhasya ca vinigrahaḥ / etatpavitraṃ jñānānāṃ tathā caivātmasaṃyamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्ज्यौ सर्वात्मना तौ हि श्रेयोघातार्थमुद्यतौ । नित्यक्रोधाच्छ्रियं रक्षेत्तपो रक्षेत्तु मत्सरात्
varjyau sarvātmanā tau hi śreyoghātārthamudyatau / nityakrodhācchriyaṃ rakṣettapo rakṣettu matsarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यां मानापमानाभघ्यामात्मानं तु प्रमादतः
vidyāṃ mānāpamānābhaghyāmātmānaṃ tu pramādataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य सर्वे समारंभघा निराशीर्बन्धना द्विज । त्यागे यस्य हुतं सर्वं स त्यागी स च बुद्धिमान्
yasya sarve samāraṃbhaghā nirāśīrbandhanā dvija / tyāge yasya hutaṃ sarvaṃ sa tyāgī sa ca buddhimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहिंस्त्रः सर्वभूतानां मैत्रायण गतश्चरेत् । परिग्रहात्परित्यज्य भवेद्बद्ध्या जितेन्द्रियः
ahiṃstraḥ sarvabhūtānāṃ maitrāyaṇa gataścaret / parigrahātparityajya bhavedbaddhyā jitendriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशोकस्थानमाति वेदिह चामुत्र चाभयम् । तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्ममना
aśokasthānamāti vediha cāmutra cābhayam / taponityena dāntena muninā saṃyatātmamanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजितं जेतुकामेन व्यासंगेषु ह्यसंगिना । इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तव्द्यक्तमिति स्थितिः
ajitaṃ jetukāmena vyāsaṃgeṣu hyasaṃginā / indriyairgṛhyate yadyattattavdyaktamiti sthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्यक्तमिति विज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम् । अविश्रंभेण मन्तव्यं विश्रंभे धारयेन्मनः
avyaktamiti vijñeyaṃ liṅgagrāhyamatīndriyam / aviśraṃbheṇa mantavyaṃ viśraṃbhe dhārayenmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनः प्राणेन गृह्णीयात्प्राणं ब्रह्मणि धारयेत् । निवेदादेव निर्वाणं न च किञ्चिद्विच्चितयेत्
manaḥ prāṇena gṛhṇīyātprāṇaṃ brahmaṇi dhārayet / nivedādeva nirvāṇaṃ na ca kiñcidviccitayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखं वै ब्रह्मणो ब्रह्मन्निर्वेदेनाधिगच्छति । शौचे तु सततं युक्तः सदाचारसमन्वितः
sukhaṃ vai brahmaṇo brahmannirvedenādhigacchati / śauce tu satataṃ yuktaḥ sadācārasamanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वनुक्रोशश्च भूतेषु तद्द्विजातिषु लक्षणम् । सत्यंव्रतं तपः शौचं सत्यं विसृजते प्रजा
svanukrośaśca bhūteṣu taddvijātiṣu lakṣaṇam / satyaṃvrataṃ tapaḥ śaucaṃ satyaṃ visṛjate prajā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्येन धार्यते लोकः स्वः सत्येनैव गच्छति । अनृतं तमसो रूपं तमसा नीयते ह्यधः
satyena dhāryate lokaḥ svaḥ satyenaiva gacchati / anṛtaṃ tamaso rūpaṃ tamasā nīyate hyadhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमोग्रस्तान पश्यन्ति प्रकाशन्तमसावृताः । सुदुष्प्रकाश इत्याहुर्नरकं तम एव च
tamograstāna paśyanti prakāśantamasāvṛtāḥ / suduṣprakāśa ityāhurnarakaṃ tama eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यानृतं तदुभघयं प्राप्यते जगतीचरैः । तत्राप्येवंविधा लोके वृत्तिः सत्यानृते भवेत्
satyānṛtaṃ tadubhaghayaṃ prāpyate jagatīcaraiḥ / tatrāpyevaṃvidhā loke vṛttiḥ satyānṛte bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्माधर्मौं प्रकाशश्च तमो दुःखसुखं तथा । शारीरैर्मानसैर्दुःखैः सुखैश्चाप्यसुखोदयैः
dharmādharmauṃ prakāśaśca tamo duḥkhasukhaṃ tathā / śārīrairmānasairduḥkhaiḥ sukhaiścāpyasukhodayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकसृष्टं प्रपश्यन्तो न मुह्यन्ति विचक्षणाः । तत्र दुःखविमोक्षार्थं प्रयतेत विचक्षणः
lokasṛṣṭaṃ prapaśyanto na muhyanti vicakṣaṇāḥ / tatra duḥkhavimokṣārthaṃ prayateta vicakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखं ह्यनित्यं भूतानामिह लोके परत्र च । राहुग्रस्तस्य सोमस्य यथा ज्योत्स्ना न भासते
sukhaṃ hyanityaṃ bhūtānāmiha loke paratra ca / rāhugrastasya somasya yathā jyotsnā na bhāsate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा तमोभिभूतानां भूतानां नश्यते सुखम्
tathā tamobhibhūtānāṃ bhūtānāṃ naśyate sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्खलु द्विविधं सुखमुच्यचते शरीरं मानसं च । इह खल्वमुष्मिंश्च लोके वस्तुप्रवृत्तयः सुखार्थमभिधीयन्ते नहीतः परत्रापर्वगफलाद्विशिष्टतरमस्ति । स एव काम्यो गुणविशेषो धर्मार्थगुणारंभगस्तद्धेतुरस्योत्पत्तिः सुखप्रयोजनार्थमारंभाः । भरद्वाज उवाच वदैतद्भवताभिहितं सुखानां परमा स्थितिरिति
tatkhalu dvividhaṃ sukhamucyacate śarīraṃ mānasaṃ ca / iha khalvamuṣmiṃśca loke vastupravṛttayaḥ sukhārthamabhidhīyante nahītaḥ paratrāparvagaphalādviśiṣṭataramasti / sa eva kāmyo guṇaviśeṣo dharmārthaguṇāraṃbhagastaddheturasyotpattiḥ sukhaprayojanārthamāraṃbhāḥ / bharadvāja uvāca vadaitadbhavatābhihitaṃ sukhānāṃ paramā sthitiriti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तदुपगृह्णीमो न ह्येषामृषीणां महति स्थितानाम्
na tadupagṛhṇīmo na hyeṣāmṛṣīṇāṃ mahati sthitānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्राप्य एष काम्य गुणविशेषो न चैनमभिशीलयन्ति । तपसि श्रूयते त्रिलोककृद्ब्रह्मा प्रभुरेकाकी तिष्टति ब्रह्मचारी न कामसुखोष्वात्मानमवदधाति
aprāpya eṣa kāmya guṇaviśeṣo na cainamabhiśīlayanti / tapasi śrūyate trilokakṛdbrahmā prabhurekākī tiṣṭati brahmacārī na kāmasukhoṣvātmānamavadadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि च भगवान्विश्वेश्वर उमापतिः काममभिवर्तमानमनङ्गत्वेन सममनयत्
api ca bhagavānviśveśvara umāpatiḥ kāmamabhivartamānamanaṅgatvena samamanayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्भूमौ न तु महात्मभिरञ्जयति गृहीतो न त्वेष तावद्विशिष्टो गुणविशेष इति
tasmādbhūmau na tu mahātmabhirañjayati gṛhīto na tveṣa tāvadviśiṣṭo guṇaviśeṣa iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैतद्भगवतः प्रत्येमि भवता तूक्तं सुखानां परमाः स्त्रिय इति लोकप्रवादो हि द्विविधः फलोदयः सुकृतात्सुखमवाप्यते ऽन्यथा दुःखमिति
naitadbhagavataḥ pratyemi bhavatā tūktaṃ sukhānāṃ paramāḥ striya iti lokapravādo hi dvividhaḥ phalodayaḥ sukṛtātsukhamavāpyate 'nyathā duḥkhamiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृगुरुवाच अत्रोच्यते अनृतात्खलु तमः प्रादुर्भूतं ततस्तमोग्रस्ता अधर्ममेवानुवर्तन्ते न धर्मं क्रोधलोभमोहहिंसानृतादिभिखच्छन्नाः खल्वस्मिंल्लोके नामुत्र सुखमाप्नुवन्ति विविधव्याधिरुजोपतापैरवकीर्यन्ते वधबन्धनपरिक्लेशादिभिश्च क्षुत्पिपासाश्रमकृतैरुपतापैरुपतप्यन्ते वर्षवातात्युष्णातिशीतकृतैश्च प्रतिभयैः शारीरैर्दुःखैरुपतप्यन्ते बन्धुधनविनाशविप्रयोगकृतैश्च मानसैः शौकैरभिभूयन्ते जरामृत्युकृतैश्चान्यैरिति यस्त्वेतैः
bhṛguruvāca atrocyate anṛtātkhalu tamaḥ prādurbhūtaṃ tatastamograstā adharmamevānuvartante na dharmaṃ krodhalobhamohahiṃsānṛtādibhikhacchannāḥ khalvasmiṃlloke nāmutra sukhamāpnuvanti vividhavyādhirujopatāpairavakīryante vadhabandhanaparikleśādibhiśca kṣutpipāsāśramakṛtairupatāpairupatapyante varṣavātātyuṣṇātiśītakṛtaiśca pratibhayaiḥ śārīrairduḥkhairupatapyante bandhudhanavināśaviprayogakṛtaiśca mānasaiḥ śaukairabhibhūyante jarāmṛtyukṛtaiścānyairiti yastvetaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शारीरं मानसं नास्ति न जरा न च पातकम् । नित्यमेव सुखं स्वर्गे सुखं दुःखमिहोभयम्
śārīraṃ mānasaṃ nāsti na jarā na ca pātakam / nityameva sukhaṃ svarge sukhaṃ duḥkhamihobhayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरके दुःखमेवाहुः सुखं तत्परमं पदम् । पृथिवी सर्वभूतानां जनित्री तद्विधाः स्त्रियः
narake duḥkhamevāhuḥ sukhaṃ tatparamaṃ padam / pṛthivī sarvabhūtānāṃ janitrī tadvidhāḥ striyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुमान्प्रजापतिस्तत्रशुक्रं तेजोमयं विदुः । इत्येतल्लोकनिर्माता धर्मस्य चरितस्य च
pumānprajāpatistatraśukraṃ tejomayaṃ viduḥ / ityetallokanirmātā dharmasya caritasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपसश्च सुतप्तस्य स्वाध्यायस्य हुतस्य च । हुतेन शाम्यते पापं स्वाध्याये शान्तिरुत्तमा
tapasaśca sutaptasya svādhyāyasya hutasya ca / hutena śāmyate pāpaṃ svādhyāye śāntiruttamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानेन भोगानित्याहुस्त पसा स्वर्गमाप्नुयात् । दानं तु द्विविधं प्राहुः परत्रार्थमिहैव च
dānena bhogānityāhusta pasā svargamāpnuyāt / dānaṃ tu dvividhaṃ prāhuḥ paratrārthamihaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्भ्यो यद्दीयते किञ्चित्तत्परत्रोपतिष्टते । असद्भ्यो दीयते यत्तु तद्दानमिह भुज्यते । यादृशं दीयते दानं तादृशं फलमश्नुते
sadbhyo yaddīyate kiñcittatparatropatiṣṭate / asadbhyo dīyate yattu taddānamiha bhujyate / yādṛśaṃ dīyate dānaṃ tādṛśaṃ phalamaśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरद्वाज उवाच किं कस्य धर्मचरणं किं वा धर्मस्य लक्षणम् । धर्मः कतिविधो वापि तद्भवान्वक्तुमर्हति
bharadvāja uvāca kiṃ kasya dharmacaraṇaṃ kiṃ vā dharmasya lakṣaṇam / dharmaḥ katividho vāpi tadbhavānvaktumarhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृगुरुवाच स्वधर्माचरणे युक्ता ये भवन्ति मनीषिणः । तेषां स्वर्गपलावाप्तिर्यो ऽन्यथा स विमुह्यते
bhṛguruvāca svadharmācaraṇe yuktā ye bhavanti manīṣiṇaḥ / teṣāṃ svargapalāvāptiryo 'nyathā sa vimuhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरद्वाज उवाच यदेतञ्चातुराश्रम्यं ब्रह्मर्षिविहितं पुरा । तेषां स्वे स्वे समाचारास्तन्मे वक्तुमिहार्हसि
bharadvāja uvāca yadetañcāturāśramyaṃ brahmarṣivihitaṃ purā / teṣāṃ sve sve samācārāstanme vaktumihārhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृगुरुवाच पूर्वमेव भगवता ब्रह्मणा लोकहितमनुतिष्टता धर्मसंरक्षणार्थमाश्रमाश्चत्वारो ऽभिनिर्द्दिष्टाः
bhṛguruvāca pūrvameva bhagavatā brahmaṇā lokahitamanutiṣṭatā dharmasaṃrakṣaṇārthamāśramāścatvāro 'bhinirddiṣṭāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र गुरुकुलवासमेव प्रथममाश्रममाहरन्ति सम्यगत्र शौचसस्कारनियमव्रतविनियतात्मा उभे संध्ये भास्कराग्निदैवतान्युपस्थाय विहाय तद्ध्यालस्यं गुरोरभिवादनवेदाब्यासश्रवणपवित्रघीकृतान्तरात्मा त्रिषवणमुपस्पृश्य ब्रह्मचर्याग्निपरिचरणगुरुशुश्रूषा नित्यभिक्षाभैक्ष्यादिसर्वनिवेदितान्तरात्मा गुरुवचननिदेशानुष्टानाप्रतिकूलो गुरुप्रसादलब्धस्वाध्यायतत्परः स्यात्
tatra gurukulavāsameva prathamamāśramamāharanti samyagatra śaucasaskāraniyamavrataviniyatātmā ubhe saṃdhye bhāskarāgnidaivatānyupasthāya vihāya taddhyālasyaṃ gurorabhivādanavedābyāsaśravaṇapavitraghīkṛtāntarātmā triṣavaṇamupaspṛśya brahmacaryāgniparicaraṇaguruśuśrūṣā nityabhikṣābhaikṣyādisarvaniveditāntarātmā guruvacananideśānuṣṭānāpratikūlo guruprasādalabdhasvādhyāyatatparaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवति चात्र श्लोकः गुरुं यस्तु समाराध्य द्विजो वेदमावान्पुयात् । तस्य स्वर्गफलावाप्तिः सिद्ध्यते चास्य मानसम् । इति गार्हस्थ्यं खलु द्वितीयमाश्रमं वदन्ति
bhavati cātra ślokaḥ guruṃ yastu samārādhya dvijo vedamāvānpuyāt / tasya svargaphalāvāptiḥ siddhyate cāsya mānasam / iti gārhasthyaṃ khalu dvitīyamāśramaṃ vadanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य सदा चारलक्षणं सर्वमनुव्याख्यास्यामः । समावृतानां सदाचाराणां सहधर्मचर्यफलार्थिनां गृहाश्रमो विधीयते
tasya sadā cāralakṣaṇaṃ sarvamanuvyākhyāsyāmaḥ / samāvṛtānāṃ sadācārāṇāṃ sahadharmacaryaphalārthināṃ gṛhāśramo vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मार्थकामावाप्तिर्ह्यत्र त्रिवर्गसाधनमपेक्ष्यागर्हितकर्मणा धनान्यादाय स्वाध्यायोपलब्धप्रकर्षेण वा ब्रह्मर्षिनिर्मितेन वा अद्भिः सागरगतेन वा द्रव्यनियमाभ्यासदैवतप्रसादोपलब्धेन वा धनेन गृहस्थो गार्हस्थ्यं वर्तयेत्
dharmārthakāmāvāptirhya.tra trivargasādhanamapekṣyāgarhitakarmaṇā dhanānyādāya svādhyāyopalabdhaprakarṣeṇa vā brahmarṣinirmitena vā adbhiḥ sāgaragatena vā dravyaniyamābhyāsadaivataprasādopalabdhena vā dhanena gṛhastho gārhasthyaṃ vartayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्धि सर्वाश्रमणां मूलमुदाहरन्ति गुरुकुलनिवासिनः परिव्राजका ये ऽन्ये संकल्पितव्रतनियमधर्मानुष्टानिनस्तेषामप्यन्तरा च भिक्षाबलिसंविभागाः प्रवर्तन्ते
taddhi sarvāśramaṇāṃ mūlamudāharanti gurukulanivāsinaḥ parivrājakā ye 'nye saṃkalpitavrataniyamadharmānuṣṭāninasteṣāmapyantarā ca bhikṣābalisaṃvibhāgāḥ pravartante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वानप्रस्थानां च द्रव्योपस्कार इति प्रायशः खल्वेते साधवः साधुपथ्योदनाः स्वाध्यायप्रसंगिनस्तीर्थाभिगमनदेशदर्शनार्थं पृथिवीं पर्यटन्ति
vānaprasthānāṃ ca dravyopaskāra iti prāyaśaḥ khalvete sādhavaḥ sādhupathyodanāḥ svādhyāyaprasaṃginastīrthābhigamanadeśadarśanārthaṃ pṛthivīṃ paryaṭanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां प्रत्युत्थानाभिगमनमनसूयावाक्यदानसुखसत्कारासनसुखशयनाभ्यवहारसत्क्रिया चेति
teṣāṃ pratyutthānābhigamanamanasūyāvākyadānasukhasatkārāsanasukhaśayanābhyavahārasatkriyā ceti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवति चात्र श्लोकः अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रतिनिवर्तते । स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति
bhavati cātra ślokaḥ atithiryasya bhagnāśo gṛhātpratinivartate / sa dattvā duṣkṛtaṃ tasmai puṇyamādāya gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि चात्र यज्ञक्रियाभिर्देवताः प्रीयन्ते निवापेन पितरो विद्याभ्यासश्रवणधारणेन ऋषयः अपत्योत्पादनेन प्रजापतिरिति
api cātra yajñakriyābhirdevatāḥ prīyante nivāpena pitaro vidyābhyāsaśravaṇadhāraṇena ṛṣayaḥ apatyotpādanena prajāpatiriti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकौ चात्र भवतः वात्सल्याः सर्वभूतेभ्यो वायोः श्रोत्रस्तथा गिरा । परितापोदपघातश्च पारुष्यं चात्र गर्हितम्
lokau cātra bhavataḥ vātsalyāḥ sarvabhūtebhyo vāyoḥ śrotrastathā girā / paritāpodapaghātaśca pāruṣyaṃ cātra garhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवज्ञानमहॄङ्कारो दंभश्चैव विगर्हितः । अहिंसा सत्यमक्रोदं सर्वाश्रमगतं तपः
avajñānamahṝṅkāro daṃbhaścaiva vigarhitaḥ / ahiṃsā satyamakrodaṃ sarvāśramagataṃ tapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि चात्र माल्याभरणवस्त्राभ्यङ्गनित्योपभोगनृत्यगीतवादित्रश्रुतिसुखनयनस्नेहरामादर्शनानां प्राप्तिर्भक्ष्यभोज्यलेह्यपेयचोष्याणामभ्यवहार्य्याणां विविधानामुपभोगः
api cātra mālyābharaṇavastrābhyaṅganityopabhoganṛtyagītavāditraśrutisukhanayanasneharāmādarśanānāṃ prāptirbhakṣyabhojyalehyapeyacoṣyāṇāmabhyavahāryyāṇāṃ vividhānāmupabhogaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वविहारसंतोषः कामसुखावाप्तिरिति । त्रिवर्गगुणनिर्वृत्तिर्यस्य नित्यं गृहाश्रमे । स सुखान्यनुभूयेह शिष्टानां गतिमाप्नुयात्
svavihārasaṃtoṣaḥ kāmasukhāvāptiriti / trivargaguṇanirvṛttiryasya nityaṃ gṛhāśrame / sa sukhānyanubhūyeha śiṣṭānāṃ gatimāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उञ्छवृत्तिर्वृहस्थो यः स्वधम चरणे रतः । त्यक्तकामसुखारंभः स्वर्गस्तस्य न दुर्लभः
uñchavṛttirvṛhastho yaḥ svadhama caraṇe rataḥ / tyaktakāmasukhāraṃbhaḥ svargastasya na durlabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वानप्रस्थाः खल्वपि धर्ममनुसरन्तः पुण्यानि तीर्थानि नदीप्रस्त्रवणानि स्वभक्तेष्वरण्येषु मृगवराहमहिष शार्दूलवनगजाकीर्णेषु तपस्यन्ते अनुसंचरन्ति
vānaprasthāḥ khalvapi dharmamanusarantaḥ puṇyāni tīrthāni nadīprastravaṇāni svabhakteṣvaraṇyeṣu mṛgavarāhamahiṣa śārdūlavanagajākīrṇeṣu tapasyante anusaṃcaranti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.