Nārada Purāṇa 1.47

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने द्वितीयपादे षट्चत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः सनन्दन उवाच एतदध्यात्ममानाढ्यं वचः केशिध्वजस्य सः । खाण्डिक्यो ऽमृतवच्छ्रत्वा पुनराह तमीरयन्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne dvitīyapāde ṣaṭcatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ sanandana uvāca etadadhyātmamānāḍhyaṃ vacaḥ keśidhvajasya saḥ / khāṇḍikyo 'mṛtavacchratvā punarāha tamīrayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खाण्डिक्य उवाच तद् ब्रूहि त्वं महाभाग योगं योगविदुत्तम । विज्ञातयो गशास्त्रार्थस्त्वमस्यां निमिसंततौ

khāṇḍikya uvāca tad brūhi tvaṃ mahābhāga yogaṃ yogaviduttama / vijñātayo gaśāstrārthastvamasyāṃ nimisaṃtatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केशिध्वज उवाच योगस्वरूपं खाण्डिक्य श्रूयतां गदतो मम । यत्र स्थितो न च्यवते प्राप्य ब्रह्मलयं मुनिः

keśidhvaja uvāca yogasvarūpaṃ khāṇḍikya śrūyatāṃ gadato mama / yatra sthito na cyavate prāpya brahmalayaṃ muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन एव मनुष्याणां कारणं बन्धमोक्षयोः । बन्धस्य विषयासंगि मुक्तेर्निर्विषयं तथा

mana eva manuṣyāṇāṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ / bandhasya viṣayāsaṃgi mukternirviṣayaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषयेभ्यः समाहृत्य विज्ञानात्मा बुधो मनः । चिन्तयेन्मुक्तये तेन ब्रह्मभूतं परेश्वरम्

viṣayebhyaḥ samāhṛtya vijñānātmā budho manaḥ / cintayenmuktaye tena brahmabhūtaṃ pareśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मभावं नयेत्तेन तद्ब्रीह्यध्यापनं मनः । विकार्यमात्मनः शक्त्या लोहमाकर्षको यथा

ātmabhāvaṃ nayettena tadbrīhyadhyāpanaṃ manaḥ / vikāryamātmanaḥ śaktyā lohamākarṣako yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मप्रयत्नसापेक्षा विशिष्टा या मनोगतिः । तस्या ब्रह्मणि संयोगो योग इत्यभिधीयते

ātmaprayatnasāpekṣā viśiṣṭā yā manogatiḥ / tasyā brahmaṇi saṃyogo yoga ityabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमत्यन्तवैशिष्ट्ययुक्तधर्मोपलक्षणम् । यस्य योगः स वै योगी मुमुक्षुरमिधीयते

evamatyantavaiśiṣṭyayuktadharmopalakṣaṇam / yasya yogaḥ sa vai yogī mumukṣuramidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगयुक् प्रथमं योगी युञ्जमानो ऽभिधीयते । विनिष्यन्नसमाधिस्तु परब्रह्मोपलब्धिमान्

yogayuk prathamaṃ yogī yuñjamāno 'bhidhīyate / viniṣyannasamādhistu parabrahmopalabdhimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्यन्तरायदोषेण दूष्यते नास्य मानसम् । जन्मान्तरैरभ्यसनान्मुक्तिः पूर्वस्य जायते

yadyantarāyadoṣeṇa dūṣyate nāsya mānasam / janmāntarairabhyasanānmuktiḥ pūrvasya jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनिष्पन्नसमाधिस्तु मुक्तिस्तत्रैव जन्मनि । प्राप्नोति योगी योगाग्निदग्धकर्मचयो ऽचिरात्

viniṣpannasamādhistu muktistatraiva janmani / prāpnoti yogī yogāgnidagdhakarmacayo 'cirāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मचर्यमहिंसां च सत्यास्तेयापरिग्रहान् । सेवेत योगी निष्कामो यिगितां स्वमनो नयन्

brahmacaryamahiṃsāṃ ca satyāsteyāparigrahān / seveta yogī niṣkāmo yigitāṃ svamano nayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाध्यायशौचसंतोषतपांसि नियमान्यमान् । कुर्व्वीत ब्रह्मणि तथा परिस्मिन्प्रवणं मनः

svādhyāyaśaucasaṃtoṣatapāṃsi niyamānyamān / kurvvīta brahmaṇi tathā parisminpravaṇaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते यमाश्च नियमाः पञ्च पञ्चप्रकीर्तिताः । विशिष्टफलदाः काम्या निष्कामानां विमुक्तिदाः

ete yamāśca niyamāḥ pañca pañcaprakīrtitāḥ / viśiṣṭaphaladāḥ kāmyā niṣkāmānāṃ vimuktidāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं भद्रासनादीनां समास्थाय गुणैर्युतः । यमाख्यैर्नियमाख्यैश्च युञ्जीत नियतो यतिः

evaṃ bhadrāsanādīnāṃ samāsthāya guṇairyutaḥ / yamākhyairniyamākhyaiśca yuñjīta niyato yatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणाख्यमवलंबस्थमभ्यासात्कुरुते तु यत् । प्राणायामः स विज्ञेयः सबीजो ऽबीज एव च

prāṇākhyamavalaṃbasthamabhyāsātkurute tu yat / prāṇāyāmaḥ sa vijñeyaḥ sabījo 'bīja eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्परेणाभिभवं प्राणापानौ यदा निलौ । कुरुतः सद्विधानेन तृतीयः संयमात्तयोः

paraspareṇābhibhavaṃ prāṇāpānau yadā nilau / kurutaḥ sadvidhānena tṛtīyaḥ saṃyamāttayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य चांलबनवत्स्थूलं रूपं द्विषत्पते । आलंबनमनन्तस्य योगिनो ऽभ्यसतः स्मृतम्

tasya cāṃlabanavatsthūlaṃ rūpaṃ dviṣatpate / ālaṃbanamanantasya yogino 'bhyasataḥ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शब्दादिष्वनुरक्तानि निगृह्याक्षाणि योगवित् । कुर्य्याञ्चित्तानुकारीणि प्रत्याहारपरायणः

śabdādiṣvanuraktāni nigṛhyākṣāṇi yogavit / kuryyāñcittānukārīṇi pratyāhāraparāyaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वश्यता परमा तेन जायते निश्चला त्मनाम् । इन्द्रियाणामवश्यैस्तैर्न योगी योगसाधकः

vaśyatā paramā tena jāyate niścalā tmanām / indriyāṇāmavaśyaistairna yogī yogasādhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणायामेन पवनैः प्रत्याहरेण चेन्द्रियैः । वशीकृतैस्ततः कुर्यात्स्थिरं चेतः शुभाश्रये

prāṇāyāmena pavanaiḥ pratyāhareṇa cendriyaiḥ / vaśīkṛtaistataḥ kuryātsthiraṃ cetaḥ śubhāśraye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खाण्डिक्य उवाच कथ्यतां मे महाभाग चेतसो यः शुभाश्रयः । यदाधारमशेषं तु हॄन्ति दोषसमुद्भवम्

khāṇḍikya uvāca kathyatāṃ me mahābhāga cetaso yaḥ śubhāśrayaḥ / yadādhāramaśeṣaṃ tu hṝnti doṣasamudbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केशिध्वज उवाच आश्रयश्चेतसो ज्ञानिन् द्विधा तञ्च स्वरूपतः । रूपं मूर्तममूर्तं च परं चापरमेव च

keśidhvaja uvāca āśrayaścetaso jñānin dvidhā tañca svarūpataḥ / rūpaṃ mūrtamamūrtaṃ ca paraṃ cāparameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिविधा भावना रूपं विश्वमेतत्त्रिधोच्यते । ब्रह्माख्या कर्मसंज्ञा च तथा चैवोभयात्मिका

trividhā bhāvanā rūpaṃ viśvametattridhocyate / brahmākhyā karmasaṃjñā ca tathā caivobhayātmikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मभावात्मिका ह्येका ब्रह्मभावात्मिकापरा । उभयात्मिका तथैवान्या त्रिविधा भावभावना

karmabhāvātmikā hyekā brahmabhāvātmikāparā / ubhayātmikā tathaivānyā trividhā bhāvabhāvanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनकाद्या सदा ज्ञानिन् ब्रह्मभावनया युताः । कर्मभावनया चान्ये देवाद्याः स्थावराश्चराः

sanakādyā sadā jñānin brahmabhāvanayā yutāḥ / karmabhāvanayā cānye devādyāḥ sthāvarāścarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्यगर्भादिषु च ब्रह्मकर्मात्मिका द्विधा । अधिकारबोधयुक्तेषु विद्यते भावभावना

hiraṇyagarbhādiṣu ca brahmakarmātmikā dvidhā / adhikārabodhayukteṣu vidyate bhāvabhāvanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षीणेषु समस्तेषु विशेषज्ञानकर्मसु । विश्वमेतत्परं चान्यद्भेदभिन्नदृशां नृप

akṣīṇeṣu samasteṣu viśeṣajñānakarmasu / viśvametatparaṃ cānyadbhedabhinnadṛśāṃ nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यस्तमितभेदं यत्सत्तामात्रमगोचरम् । वचसामात्मसंतोद्यं तज्ज्ञानं ब्रह्मसंज्ञितम्

pratyastamitabhedaṃ yatsattāmātramagocaram / vacasāmātmasaṃtodyaṃ tajjñānaṃ brahmasaṃjñitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्च विष्णोः परं रूपमरूपस्याजनस्य च । विश्वस्वरूपं वैरूप्यलक्षणं परमात्मनः

tacca viṣṇoḥ paraṃ rūpamarūpasyājanasya ca / viśvasvarūpaṃ vairūpyalakṣaṇaṃ paramātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तद्योगयुजा शक्यं नृप चिन्तयितुं यतः । ततः स्थूलं हरे रूपं चिन्त्यं यञ्चक्षुगोचरम्

na tadyogayujā śakyaṃ nṛpa cintayituṃ yataḥ / tataḥ sthūlaṃ hare rūpaṃ cintyaṃ yañcakṣugocaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्यगर्भो भगवान्वासवो ऽथ प्रजापतिः । मरुतो वसवो रुद्रा भास्कारास्तारका ग्रहाः

hiraṇyagarbho bhagavānvāsavo 'tha prajāpatiḥ / maruto vasavo rudrā bhāskārāstārakā grahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धर्वा यक्षदैत्याश्च सकला देवयोतयः । मनुष्याः पशवः शैलासमुद्राः सरितो द्रुमाः

gandharvā yakṣadaityāśca sakalā devayotayaḥ / manuṣyāḥ paśavaḥ śailāsamudrāḥ sarito drumāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूप भूतान्यशेषाणि भूतानां ये च हेतवः । प्रधानादिविशेषान्ताश्चेतनाञ्चेतनात्मकम्

bhūpa bhūtānyaśeṣāṇi bhūtānāṃ ye ca hetavaḥ / pradhānādiviśeṣāntāścetanāñcetanātmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकपादं द्विपादं च बहुपादमपादकम् । मूर्त्तमेतद्धरे रूपं भावनात्रितयात्मकम्

ekapādaṃ dvipādaṃ ca bahupādamapādakam / mūrttametaddhare rūpaṃ bhāvanātritayātmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्सर्वमिदं विंश्वं जगदेतञ्चराचरम् । परब्रह्मस्वरूपस्य विष्णोः शक्तिसमन्वितम्

etatsarvamidaṃ viṃśvaṃ jagadetañcarācaram / parabrahmasvarūpasya viṣṇoḥ śaktisamanvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्णुशक्तिः परा प्रोक्ता क्षेत्रज्ञाख्या तथापरा । अविद्याकर्मसंज्ञान्या तृतीया शक्तिरिष्यते

viṣṇuśaktiḥ parā proktā kṣetrajñākhyā tathāparā / avidyākarmasaṃjñānyā tṛtīyā śaktiriṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येयं क्षेत्रज्ञशक्तिः सा चेष्टिता नृप कर्मजा । असारभूते संसारे प्रोक्ता तत्र महामते

yeyaṃ kṣetrajñaśaktiḥ sā ceṣṭitā nṛpa karmajā / asārabhūte saṃsāre proktā tatra mahāmate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारतापानखिलानवाप्नोत्यनुसंज्ञितान् । तया तिरोहितत्वात्तु शक्तिः क्षेत्रज्ञ संज्ञिता

saṃsāratāpānakhilānavāpnotyanusaṃjñitān / tayā tirohitatvāttu śaktiḥ kṣetrajña saṃjñitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वभूतेषु भूपाल तारतम्येन लक्ष्यते । अप्राणवत्सु खल्वल्पा स्थावरेषु ततो ऽधिका

sarvabhūteṣu bhūpāla tāratamyena lakṣyate / aprāṇavatsu khalvalpā sthāvareṣu tato 'dhikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरीसृपेषु तेभ्यो ऽन्याप्यतिशक्त्या पतत्रिशु । पतत्र्रिभ्यो मृगास्तेभ्यः स्वशक्त्या पशवो ऽधिकाः

sarīsṛpeṣu tebhyo 'nyāpyatiśaktyā patatriśu / patatrribhyo mṛgāstebhyaḥ svaśaktyā paśavo 'dhikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पशुभ्यो मनुजाश्चातिशक्त्या पुंसःप्रभाविताः । तेभ्यो ऽपि नागगन्धर्वयक्षाद्या देवता नृप

paśubhyo manujāścātiśaktyā puṃsaḥprabhāvitāḥ / tebhyo 'pi nāgagandharvayakṣādyā devatā nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्रः समस्तदेवेभ्यस्ततश्चातिप्रजापतिः । हिरण्यगर्भो ऽपि ततः पुंसः शक्त्युपलक्षितः

śakraḥ samastadevebhyastataścātiprajāpatiḥ / hiraṇyagarbho 'pi tataḥ puṃsaḥ śaktyupalakṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतान्यशेषरूपाणि तस्य रूपाणि पार्थिव । यतस्तच्छक्तियोगेन युक्तानि नभसा यथा

etānyaśeṣarūpāṇi tasya rūpāṇi pārthiva / yatastacchaktiyogena yuktāni nabhasā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयं विष्णुसंज्ञस्य योगिध्येयं महामते । अमृर्तं ब्रह्मणो रूपं यत्सदित्युच्यते बुधैः

dvitīyaṃ viṣṇusaṃjñasya yogidhyeyaṃ mahāmate / amṛrtaṃ brahmaṇo rūpaṃ yatsadityucyate budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समस्ताः शक्तयश्चैता नृप यत्र प्रतिष्टिताः । नहि स्वरूपरूपं वै रूपमन्यद्धरेर्महत्

samastāḥ śaktayaścaitā nṛpa yatra pratiṣṭitāḥ / nahi svarūparūpaṃ vai rūpamanyaddharermahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समस्तशक्तिरूपाणि तत्करोति जनेश्वर । देवतिर्यङ्मनुष्यादिचेष्टावन्ति स्वलीलया

samastaśaktirūpāṇi tatkaroti janeśvara / devatiryaṅmanuṣyādiceṣṭāvanti svalīlayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगतामुपकाराय तस्य कर्मनिमित्तजा । चेष्टा तस्याप्रमेयस्य व्यापिन्यविहितात्मिका

jagatāmupakārāya tasya karmanimittajā / ceṣṭā tasyāprameyasya vyāpinyavihitātmikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्रूपं विश्वरूपाय चिन्त्यं योग युजा नृप । तस्य ह्यात्मविशुद्ध्यर्थं सर्वकिल्बिषनाशनम्

tadrūpaṃ viśvarūpāya cintyaṃ yoga yujā nṛpa / tasya hyātmaviśuddhyarthaṃ sarvakilbiṣanāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाग्निरूद्धतशिखः कक्षं दहति सानिलः । तथा चित्तस्थितो विष्णुर्योगिनां सर्वकिल्बिषम्

yathāgnirūddhataśikhaḥ kakṣaṃ dahati sānilaḥ / tathā cittasthito viṣṇuryogināṃ sarvakilbiṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्समस्तशक्तीनामान्द्यान्ते तत्र चेतसः । कुर्वीत संस्थितं साधु विज्ञेया शुद्धलक्षणा

tasmātsamastaśaktīnāmāndyānte tatra cetasaḥ / kurvīta saṃsthitaṃ sādhu vijñeyā śuddhalakṣaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभांश्रयः सचित्तस्य सर्वगस्य तथात्मनः । त्रिभावभावनातीतो मुक्तये योगिनां नृप

śubhāṃśrayaḥ sacittasya sarvagasya tathātmanaḥ / tribhāvabhāvanātīto muktaye yogināṃ nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ये तु पुरुषव्याघ्र चेतसो ये व्यापा८याः । अशुद्धास्ते समस्तास्तु देवाद्याः कर्मयोनयः

anye tu puruṣavyāghra cetaso ye vyāpā8yāḥ / aśuddhāste samastāstu devādyāḥ karmayonayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्त्तं भगवतो रूपं सर्वापाश्रयनिस्पृहः । एषा वै धारणा ज्ञेया यञ्चितं तत्र धार्यते

mūrttaṃ bhagavato rūpaṃ sarvāpāśrayanispṛhaḥ / eṣā vai dhāraṇā jñeyā yañcitaṃ tatra dhāryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र मूर्त्तं हरे रूपं यादृक् चिन्त्यं नराधिप । तच्छ्रूयता मनाधारे धारणा नोपपद्यते

tatra mūrttaṃ hare rūpaṃ yādṛk cintyaṃ narādhipa / tacchrūyatā manādhāre dhāraṇā nopapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसन्नचारुवदनं पद्मपत्रायतेक्षणम् । सुकपोलं सुविस्तीर्णं ललाटफलकोज्ज्वम्

prasannacāruvadanaṃ padmapatrāyatekṣaṇam / sukapolaṃ suvistīrṇaṃ lalāṭaphalakojjvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समकर्णांसविन्य स्तचारुकर्णोपभूषणम् । कम्बुग्रीवं सुविस्तीर्णश्रीवत्सांकितवक्षसम्

samakarṇāṃsavinya stacārukarṇopabhūṣaṇam / kambugrīvaṃ suvistīrṇaśrīvatsāṃkitavakṣasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलित्रिंभागिना भुग्ननाभिना चोदरेण वै । प्रलंबाष्टभुजं विष्णुमथ वापि चतुर्भुजम्

balitriṃbhāginā bhugnanābhinā codareṇa vai / pralaṃbāṣṭabhujaṃ viṣṇumatha vāpi caturbhujam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समस्थितोरुजघनं सुस्थिराङ्घ्रिकरांबुजंम् । चिन्तयेद्बूह्यभूतं तं पीतनिर्मलवाससम्

samasthitorujaghanaṃ susthirāṅghrikarāṃbujaṃm / cintayedbūhyabhūtaṃ taṃ pītanirmalavāsasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किरीटचारुकेयूरकटकादिविभूषितम् । शार्ङ्गशङ्खगदाखड्गप्रकाशवलयाञ्चितम्

kirīṭacārukeyūrakaṭakādivibhūṣitam / śārṅgaśaṅkhagadākhaḍgaprakāśavalayāñcitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्तयेत्तन्मयो योगी समाधायात्ममानसम् । तावद्यावद् दृढीभूता तत्रैव नृप धारणा

cintayettanmayo yogī samādhāyātmamānasam / tāvadyāvad dṛḍhībhūtā tatraiva nṛpa dhāraṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वदतस्तिष्टतो यद्वा स्वेच्छया कर्म कुर्वतः । नापयाति यदा चित्तात्सिद्धां मन्येत तां तदा

vadatastiṣṭato yadvā svecchayā karma kurvataḥ / nāpayāti yadā cittātsiddhāṃ manyeta tāṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शङ्खगदाचक्रशार्ङ्गादि रहितं बुधः । चिन्तये द्भगवद्रूपं प्रशान्तं साक्षसूत्रकम्

tataḥ śaṅkhagadācakraśārṅgādi rahitaṃ budhaḥ / cintaye dbhagavadrūpaṃ praśāntaṃ sākṣasūtrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा यदा धारणा तद्वदवस्थानवती ततः । किरीटकेयूरमुखैर्भूषणै रहितं स्मरेत्

sā yadā dhāraṇā tadvadavasthānavatī tataḥ / kirīṭakeyūramukhairbhūṣaṇai rahitaṃ smaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेकावयवं चैवं चेतसा हि पुनर्बुधः । कुर्यात्ततो ऽवयविनि प्राणिधानपरो भवेत्

tadekāvayavaṃ caivaṃ cetasā hi punarbudhaḥ / kuryāttato 'vayavini prāṇidhānaparo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्रूपप्रत्यये चैकसंनतिश्चान्यनिःस्पृहा । तद्ध्यानं प्रथमैरङ्गैः षङ्भिर्निष्पाद्यते नृप

tadrūpapratyaye caikasaṃnatiścānyaniḥspṛhā / taddhyānaṃ prathamairaṅgaiḥ ṣaṅbhirniṣpādyate nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यैवं कल्पनाहीनं स्वरूपग्रहणं हि यत् । मनसा ध्याननिष्पाद्यं समाधिः सो ऽभिधीयते

tasyaivaṃ kalpanāhīnaṃ svarūpagrahaṇaṃ hi yat / manasā dhyānaniṣpādyaṃ samādhiḥ so 'bhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञानं प्रापकं प्राप्ये परं ब्रह्मणि पार्थिव । प्रापणीयस्तथैवात्मा प्रक्षीणाशेषभावनः

vijñānaṃ prāpakaṃ prāpye paraṃ brahmaṇi pārthiva / prāpaṇīyastathaivātmā prakṣīṇāśeṣabhāvanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेत्रज्ञकरणीज्ञानं करणं तेन तस्य तत् । निष्पाद्य मुक्तिकार्यं वै कृतकृत्यो निवर्तते

kṣetrajñakaraṇījñānaṃ karaṇaṃ tena tasya tat / niṣpādya muktikāryaṃ vai kṛtakṛtyo nivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्भावभावनापन्नस्ततो ऽसौ परमात्मनः । भवत्यभेदी भेदश्च तस्याज्ञानकृतो भवेत्

tadbhāvabhāvanāpannastato 'sau paramātmanaḥ / bhavatyabhedī bhedaśca tasyājñānakṛto bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभेदजनके ज्ञाने नाश मात्यन्तिकं गते । आत्मनो ब्रह्मणाभेदं संमतं कः करिष्यति

vibhedajanake jñāne nāśa mātyantikaṃ gate / ātmano brahmaṇābhedaṃ saṃmataṃ kaḥ kariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तस्ते मया योगः खाण्डिक्य परिपृच्छतः । संक्षेपविस्तराभ्यां तु किमन्यत्क्रियतां तव

ityuktaste mayā yogaḥ khāṇḍikya paripṛcchataḥ / saṃkṣepavistarābhyāṃ tu kimanyatkriyatāṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खाण्डिक्य उवाच कथितो योगसद्भावः सर्वमेव कृतं मम । तवोपदेशात्सकलो नष्टश्चित्तमलो मम

khāṇḍikya uvāca kathito yogasadbhāvaḥ sarvameva kṛtaṃ mama / tavopadeśātsakalo naṣṭaścittamalo mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ममेति यन्मया प्रोक्तमसदेतन्न चान्यथा । नरेद्रं गदितुं शक्यमपि विज्ञेयवेदभिः

mameti yanmayā proktamasadetanna cānyathā / naredraṃ gadituṃ śakyamapi vijñeyavedabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं ममेत्यविद्येयं व्यवहारस्तथानयोः । परमार्थस्त्व संलाप्यो वचसां गोचरो न यः

ahaṃ mametyavidyeyaṃ vyavahārastathānayoḥ / paramārthastva saṃlāpyo vacasāṃ gocaro na yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्गुच्छ श्रेयसे सर्वं ममैतद्भवता कृतम् । यद्विमुक्तिपरो योगः प्रोक्तः केशिद्वजाव्ययः

tadguccha śreyase sarvaṃ mamaitadbhavatā kṛtam / yadvimuktiparo yogaḥ proktaḥ keśidvajāvyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनन्दन उवाच यथार्हपूजया तेन खाण्डिक्येन स पूजितः । आजगाम पुरं ब्रह्मंस्ततः केशिध्वजो नृपः

sanandana uvāca yathārhapūjayā tena khāṇḍikyena sa pūjitaḥ / ājagāma puraṃ brahmaṃstataḥ keśidhvajo nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खाण्डिक्यो ऽपि सुतं कृत्वा राजानं योगसिद्धये । विशालामगमत्कृष्णे समावेशितमानसः

khāṇḍikyo 'pi sutaṃ kṛtvā rājānaṃ yogasiddhaye / viśālāmagamatkṛṣṇe samāveśitamānasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तत्रैकान्तिको भूत्वा यमादिगुणसंयुतः । विष्ण्वाख्ये निर्मले ब्रह्मण्यवाप नृपतिर्लयम्

sa tatraikāntiko bhūtvā yamādiguṇasaṃyutaḥ / viṣṇvākhye nirmale brahmaṇyavāpa nṛpatirlayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केशिध्वजो ऽपि मुक्तयर्थं स्वकर्मक्षपणोन्मुखः । बुभुजे विषयान्कर्म चक्रे चानभिसंधितम्

keśidhvajo 'pi muktayarthaṃ svakarmakṣapaṇonmukhaḥ / bubhuje viṣayānkarma cakre cānabhisaṃdhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कल्याणोपभोगैश्च क्षीणपापो ऽमलस्ततः । अवाप सिद्धिमत्यन्तत्रितापक्षपणीं मुने

sa kalyāṇopabhogaiśca kṣīṇapāpo 'malastataḥ / avāpa siddhimatyantatritāpakṣapaṇīṃ mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्ते कथितं सर्वं यन्मां त्वं परिपृष्टवान् । तापत्रयचिकित्सार्थं किमन्यत्कथयामि ते

etatte kathitaṃ sarvaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛṣṭavān / tāpatrayacikitsārthaṃ kimanyatkathayāmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.