Library·Nārada Purāṇa·1·1.48
इति श्रूबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे द्वितीयपादे सप्तचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः नारद उवाच श्रुतं मया महामाग तापत्रयचिकित्सितम् । तथापि मे मनो भ्रान्तं न स्थितिं लभतेंऽजसा
iti śrūbṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge dvitīyapāde saptacatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ nārada uvāca śrutaṃ mayā mahāmāga tāpatrayacikitsitam / tathāpi me mano bhrāntaṃ na sthitiṃ labhateṃ'jasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मव्यतिक्रमं ब्रह्मन्दुर्जनाचरितं कथम् । सोढुं शक्येत मनुजैस्तन्ममाख्याहि मानद
ātmavyatikramaṃ brahmandurjanācaritaṃ katham / soḍhuṃ śakyeta manujaistanmamākhyāhi mānada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच तच्छ्रृत्वा नारदेनोक्तं ब्रह्मपुत्रः सनन्दनः । उवाच हर्षसंयुक्तः स्मरन्भघरतचेष्टितम्
sūta uvāca tacchrṛtvā nāradenoktaṃ brahmaputraḥ sanandanaḥ / uvāca harṣasaṃyuktaḥ smaranbhagharataceṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनन्दन उवाच अत्र ते कथयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् । यं श्रुत्वा त्वन्मनो भ्रान्तमास्थानं लभते भूशम्
sanandana uvāca atra te kathayiṣyāmi itihāsaṃ purātanam / yaṃ śrutvā tvanmano bhrāntamāsthānaṃ labhate bhūśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसीत्पुरा मुनिश्रेष्ठ भरतो नाम भूपतिः । आर्षभो यस्य नाम्नेदं भारतं खण्डमुच्यते
āsītpurā muniśreṣṭha bharato nāma bhūpatiḥ / ārṣabho yasya nāmnedaṃ bhārataṃ khaṇḍamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राजा प्राप्तराज्यस्तु पितृपैतामहं क्रमात् । पालयामास धर्मेण पितृबद्रञ्जयन् प्रजाः
sa rājā prāptarājyastu pitṛpaitāmahaṃ kramāt / pālayāmāsa dharmeṇa pitṛbadrañjayan prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
र्द्दजे च विविधैर्यज्ञैर्भगवन्तमधोक्षजम् । सर्वदेवात्मकं ध्यायन्नानाकर्मसु तन्मतिः
rddaje ca vividhairyajñairbhagavantamadhokṣajam / sarvadevātmakaṃ dhyāyannānākarmasu tanmatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः समुत्पाद्य सुतान्विरक्तो विषयेषु सः । मुक्त्वा राज्यं ययौ विद्वान्पुलस्त्यपुहाश्रमम्
tataḥ samutpādya sutānvirakto viṣayeṣu saḥ / muktvā rājyaṃ yayau vidvānpulastyapuhāśramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्रामं महाक्षेत्रं मुमुक्षुजनसेवितम् । तत्रासौ तापसो तापसो भूत्वा विष्णोराराधनं मुने
śālagrāmaṃ mahākṣetraṃ mumukṣujanasevitam / tatrāsau tāpaso tāpaso bhūtvā viṣṇorārādhanaṃ mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चकार भक्तिभावेन यथालब्धसपर्यया । नित्यं प्रातः समाप्लुत्य निर्मले ऽभलि नारद
cakāra bhaktibhāvena yathālabdhasaparyayā / nityaṃ prātaḥ samāplutya nirmale 'bhali nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपतिष्टेद्रविं भक्त्या गृणन्ब्रह्माक्षरं परम् । अथाश्रमे समागत्य वासुदेवं जगत्पतिम्
upatiṣṭedraviṃ bhaktyā gṛṇanbrahmākṣaraṃ param / athāśrame samāgatya vāsudevaṃ jagatpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाहृतैः स्वयं द्रव्यैः समित्कुशमृदादिभिः । फलैः पुष्पैंस्तथा पत्रैस्तुलस्याः स्वच्छवारिभिः
samāhṛtaiḥ svayaṃ dravyaiḥ samitkuśamṛdādibhiḥ / phalaiḥ puṣpaiṃstathā patraistulasyāḥ svacchavāribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजयन्प्रयतो भूत्वा भक्तिप्रसरसंप्लुतः । सचैकदा महाभागः स्नात्वा प्रातः समाहितः
pūjayanprayato bhūtvā bhaktiprasarasaṃplutaḥ / sacaikadā mahābhāgaḥ snātvā prātaḥ samāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रनद्यां जपंस्तस्थौ मुहुर्तत्रयमंबुनि । अथाजगाम तत्तीरं जलं पातुं पिपासिता
cakranadyāṃ japaṃstasthau muhurtatrayamaṃbuni / athājagāma tattīraṃ jalaṃ pātuṃ pipāsitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसन्नप्सवा ब्रह्मन्नैकैव हिणी वनात् । ततः समभवत्तत्र पीतप्राये जले तया
āsannapsavā brahmannaikaiva hiṇī vanāt / tataḥ samabhavattatra pītaprāye jale tayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिंहस्य नादः सुमहान् सर्वप्राणिभयङ्करः । ततः सा सिंहसन्नादादुत्प्लुता निम्नगातटम्
siṃhasya nādaḥ sumahān sarvaprāṇibhayaṅkaraḥ / tataḥ sā siṃhasannādādutplutā nimnagātaṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्युञ्चारोहणेनास्या नद्यां गर्भः पपात ह । तमुह्यमानं वेगेन वीचिमालापरिप्लुतम्
atyuñcārohaṇenāsyā nadyāṃ garbhaḥ papāta ha / tamuhyamānaṃ vegena vīcimālāpariplutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जग्राह भरतो गर्भात्पतितं मृगपोतकम् । गर्भप्रच्युतिदुःखेन प्रोत्तुङ्गाक्रणेन च
jagrāha bharato garbhātpatitaṃ mṛgapotakam / garbhapracyutiduḥkhena prottuṅgākraṇena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनीन्द्र सा तु हरिणी निपपात ममार च । हरिणीं तां विलोक्याथ विपन्नां नृपतापसः
munīndra sā tu hariṇī nipapāta mamāra ca / hariṇīṃ tāṃ vilokyātha vipannāṃ nṛpatāpasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगपोतं समागृह्य स्वमाश्रममुपागतः । चकारानुदिनं चासौ मृगपोतस्य वै नृपः
mṛgapotaṃ samāgṛhya svamāśramamupāgataḥ / cakārānudinaṃ cāsau mṛgapotasya vai nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पोषणं पुष्यमाणश्च स तेन ववृधे मुने । चचाराश्रमपर्यन्तं तृणानि गहनेषु सः
poṣaṇaṃ puṣyamāṇaśca sa tena vavṛdhe mune / cacārāśramaparyantaṃ tṛṇāni gahaneṣu saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूरं गत्वा च शार्दूलत्रासादभ्याययौ पुनः । प्रातर्गत्वादिदूरं च सायमायात्यथाश्रमम्
dūraṃ gatvā ca śārdūlatrāsādabhyāyayau punaḥ / prātargatvādidūraṃ ca sāyamāyātyathāśramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनश्च भरतस्याभूदाश्रमस्योटजान्तरे । तस्यतस्मिन्मृगे दूरसमीपपरिवर्तिनि
punaśca bharatasyābhūdāśramasyoṭajāntare / tasyatasminmṛge dūrasamīpaparivartini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसीञ्चेतः समासक्तं न तथा ह्यच्युते मुने । विमुक्तराज्यतनयः प्रोज्झिताशेषबान्धवः
āsīñcetaḥ samāsaktaṃ na tathā hyacyute mune / vimuktarājyatanayaḥ projjhitāśeṣabāndhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममत्व स चकारोञ्चैस्तस्मिन्हरिणपोतके । किं वृकैभक्षितो व्याघ्नैः किं सिंहेन निपातितः
mamatva sa cakāroñcaistasminhariṇapotake / kiṃ vṛkaibhakṣito vyāghnaiḥ kiṃ siṃhena nipātitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरायमाणे निष्कान्ते तस्यासीदिति मानसम् । प्रीतिप्रसन्नवदनः पार्श्वस्थे चाभवन्मृगे
cirāyamāṇe niṣkānte tasyāsīditi mānasam / prītiprasannavadanaḥ pārśvasthe cābhavanmṛge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाधिभङ्गस्तस्यासीन्ममत्वाकृष्टमानसः । कालेन गच्छता सो ऽथ कालं चक्रे महीपतिः
samādhibhaṅgastasyāsīnmamatvākṛṣṭamānasaḥ / kālena gacchatā so 'tha kālaṃ cakre mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितेव सास्त्रं पुत्रेण मृगपोतेन वीक्षितः । मृगमेव तदाद्राक्षीत्त्यजन्प्राणानसावपि
piteva sāstraṃ putreṇa mṛgapotena vīkṣitaḥ / mṛgameva tadādrākṣīttyajanprāṇānasāvapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगो बभूव स मुने तादृशीं भावनां गतः । जाति स्मरत्वादुद्विग्नः संसारस्य द्विजोत्तम
mṛgo babhūva sa mune tādṛśīṃ bhāvanāṃ gataḥ / jāti smaratvādudvignaḥ saṃsārasya dvijottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहाय मातरं भूयः शालग्राममुपाययौ । शुष्कैस्तृणैस्तथा पर्णैः स कुर्वन्नात्मपोषणम्
vihāya mātaraṃ bhūyaḥ śālagrāmamupāyayau / śuṣkaistṛṇaistathā parṇaiḥ sa kurvannātmapoṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगत्वहेतुभूतस्य कर्मणो निष्कृतिं ययौ । तत्र चोत्सृष्टदेहो ऽसौ जज्ञे जातिस्मरो द्विजः
mṛgatvahetubhūtasya karmaṇo niṣkṛtiṃ yayau / tatra cotsṛṣṭadeho 'sau jajñe jātismaro dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदाचारवतां शुद्धे यागिनां प्रवरे कुले । सर्वविज्ञान संपन्नः सर्वशास्त्रार्थतत्त्ववित्
sadācāravatāṃ śuddhe yāgināṃ pravare kule / sarvavijñāna saṃpannaḥ sarvaśāstrārthatattvavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपश्यत्स मुनिश्रेष्ठः स्वात्मानं प्रकृतेः परम् । आत्मनोधिगतज्ञानाद्द्वेवादीनि महामुने
apaśyatsa muniśreṣṭhaḥ svātmānaṃ prakṛteḥ param / ātmanodhigatajñānāddvevādīni mahāmune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वभूतान्यभे देन ददर्श स महामतिः । न पपाठ गुरुप्रोक्तं कृतोपनयनः श्रुतम्
sarvabhūtānyabhe dena dadarśa sa mahāmatiḥ / na papāṭha guruproktaṃ kṛtopanayanaḥ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ददर्श च कर्माणि शास्त्राणि जगृहे न च । उक्तो ऽपि बहुशः किञ्चिज्जण्ड वाक्यमभाषत
na dadarśa ca karmāṇi śāstrāṇi jagṛhe na ca / ukto 'pi bahuśaḥ kiñcijjaṇḍa vākyamabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदप्यसंस्कारगुणं ग्रामभाषोक्तिसंयुतम् । अपद्धस्तवपुः सो ऽपि मलिनांबरधृङ् मुने
tadapyasaṃskāraguṇaṃ grāmabhāṣoktisaṃyutam / apaddhastavapuḥ so 'pi malināṃbaradhṛṅ mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लिन्नदन्तान्तरः सर्वैः परिभूतः स नागरैः । संमानेन परां हानिं योगर्द्धेः कुरुते यतः
klinnadantāntaraḥ sarvaiḥ paribhūtaḥ sa nāgaraiḥ / saṃmānena parāṃ hāniṃ yogarddheḥ kurute yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनेनावमतो योगी योगसिद्धिं च विन्दति । तस्माञ्चरेत वै योगी सतां धर्ममदूषयन्
janenāvamato yogī yogasiddhiṃ ca vindati / tasmāñcareta vai yogī satāṃ dharmamadūṣayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जना यथावमन्येयुर्गच्छेयुर्नैव संगतिम् । हिरण्यगर्भवचनं विचिन्त्येत्थं महामतिः
janā yathāvamanyeyurgaccheyurnaiva saṃgatim / hiraṇyagarbhavacanaṃ vicintyetthaṃ mahāmatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मानं दर्शयामास जडोन्मत्ताकृतिं जने । भुङ्क्ते कुल्माषवटकान् शाकं त्रन्यफलं कणान्
ātmānaṃ darśayāmāsa jaḍonmattākṛtiṃ jane / bhuṅkte kulmāṣavaṭakān śākaṃ tranyaphalaṃ kaṇān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्यदाप्नोति स बहूनत्ति वै कालसंभवम् । पितर्युपरते सो ऽथ भ्रातृभ्रातृव्यबान्धवैः
yadyadāpnoti sa bahūnatti vai kālasaṃbhavam / pitaryuparate so 'tha bhrātṛbhrātṛvyabāndhavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारितः क्षेत्रकर्मादि कदन्नाहारपोषितः । सरूक्षपीनावयवो जडकारी च कर्मणि
kāritaḥ kṣetrakarmādi kadannāhārapoṣitaḥ / sarūkṣapīnāvayavo jaḍakārī ca karmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वलोकोपकरणं बभूवाहारवेतनः । तं तादृशमसंस्कारं विप्राकृतिविचेष्टितम्
sarvalokopakaraṇaṃ babhūvāhāravetanaḥ / taṃ tādṛśamasaṃskāraṃ viprākṛtiviceṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्ता सौवीरराज्यस्य विष्टियोग्यममन्यत । स राजा शिबिकारूढो गन्तुं कृतमतिर्द्विज
kṣattā sauvīrarājyasya viṣṭiyogyamamanyata / sa rājā śibikārūḍho gantuṃ kṛtamatirdvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभूवेक्षुमतीतीरे कपिलर्षेर्वराश्रमम् । श्रेयः किमत्र संसारे दुःखप्राये नृणामिति
babhūvekṣumatītīre kapilarṣervarāśramam / śreyaḥ kimatra saṃsāre duḥkhaprāye nṛṇāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रष्टुं तं मोक्षधर्मज्ञं कपिलाख्यं महामुनिम् । उवाह शिबिकामस्य क्षत्तुर्वचनचोदितः
praṣṭuṃ taṃ mokṣadharmajñaṃ kapilākhyaṃ mahāmunim / uvāha śibikāmasya kṣatturvacanacoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृणां विष्टिगृहीतानामन्येषां सो ऽपि मध्यगः । गृहीतो विष्टिना विप्र सर्वज्ञानैकभाजनम्
nṛṇāṃ viṣṭigṛhītānāmanyeṣāṃ so 'pi madhyagaḥ / gṛhīto viṣṭinā vipra sarvajñānaikabhājanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिस्मरो ऽसौ पापस्य क्षयकाम उवाह ताम् । ययौ जडगतिस्तत्र युगमात्रावलोकनम्
jātismaro 'sau pāpasya kṣayakāma uvāha tām / yayau jaḍagatistatra yugamātrāvalokanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्वन्मतिमतां श्रेष्ठस्ते त्वन्ये त्वरितं ययुः । विलोक्य नृपतिः सो ऽथ विषमं शिबिकागतम्
kurvanmatimatāṃ śreṣṭhaste tvanye tvaritaṃ yayuḥ / vilokya nṛpatiḥ so 'tha viṣamaṃ śibikāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमेतदित्याह समं गम्यतां शिबिकावहाः । पुनस्तथैव शिबिकां विलोक्य विषमां हसन्
kimetadityāha samaṃ gamyatāṃ śibikāvahāḥ / punastathaiva śibikāṃ vilokya viṣamāṃ hasan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृपः किमे ऽतदित्याह भवद्भिर्गम्यते ऽन्यथा । भूपतेर्वदतस्तस्य श्रुत्वेत्थं बहुशो वचः । शिबिकावाहकाः प्रोचुरयं यातीत्यसत्वरम्
nṛpaḥ kime 'tadityāha bhavadbhirgamyate 'nyathā / bhūpatervadatastasya śrutvetthaṃ bahuśo vacaḥ / śibikāvāhakāḥ procurayaṃ yātītyasatvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजोवाच किं श्रान्तो ऽस्यल्पमध्वानं त्वयोढा शिबिका मम । किमायाससहो न त्वं पीवा नासि निरीक्ष्यसे
rājovāca kiṃ śrānto 'syalpamadhvānaṃ tvayoḍhā śibikā mama / kimāyāsasaho na tvaṃ pīvā nāsi nirīkṣyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण उवाच नाहं पीवा न चैवोढा शिबिका भवतो मया । न श्रान्तो ऽस्मि न चायासो वोढान्यो ऽस्ति महीपते
brāhmaṇa uvāca nāhaṃ pīvā na caivoḍhā śibikā bhavato mayā / na śrānto 'smi na cāyāso voḍhānyo 'sti mahīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजोवाच प्रत्यक्षं दृश्यते पीवात्वद्यापि शिबिका त्वयि । श्रमश्च भारो द्वहने भवत्येव हि देहिनाम्
rājovāca pratyakṣaṃ dṛśyate pīvātvadyāpi śibikā tvayi / śramaśca bhāro dvahane bhavatyeva hi dehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण उवाच प्रत्यक्षं भवता भूप यद्दृष्टं मम तद्वद । बलवानबलश्चेति वाच्यं पश्चाद्विशेषणम्
brāhmaṇa uvāca pratyakṣaṃ bhavatā bhūpa yaddṛṣṭaṃ mama tadvada / balavānabalaśceti vācyaṃ paścādviśeṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वयोढा शिबिका चेति त्वय्यद्यापि च संस्थिता । मिथ्या तदप्यत्र भवान् शृणोतु वचनं मम
tvayoḍhā śibikā ceti tvayyadyāpi ca saṃsthitā / mithyā tadapyatra bhavān śṛṇotu vacanaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमौ पादयुगं चाथ जङ्घे पादद्वये स्थिते । ऊरु जङ्घाद्वयावस्थौ तदाधारं तथोदरम्
bhūmau pādayugaṃ cātha jaṅghe pādadvaye sthite / ūru jaṅghādvayāvasthau tadādhāraṃ tathodaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वक्षस्थलं तथा बाहू स्कन्धौ चोदरसंस्थितौ । स्कन्धाश्रितयें शिबिका ममाधारो ऽत्र किङ्कृतः
vakṣasthalaṃ tathā bāhū skandhau codarasaṃsthitau / skandhāśritayeṃ śibikā mamādhāro 'tra kiṅkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिबिकायां स्थितं चेदं देहं त्वदुपलक्षितम् । तत्र त्वमहमप्यत्रेत्युच्यते चेदमन्यथा
śibikāyāṃ sthitaṃ cedaṃ dehaṃ tvadupalakṣitam / tatra tvamahamapyatretyucyate cedamanyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं त्वं च तथान्ये च भूतैरुह्याश्च पार्थिव । गुणप्रवाहपतितो भूतवर्गो ऽपि यात्ययम्
ahaṃ tvaṃ ca tathānye ca bhūtairuhyāśca pārthiva / guṇapravāhapatito bhūtavargo 'pi yātyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मवश्या गुणश्चैते सत्त्वाद्याः पृथिवीपते । अविद्यासंचितं कर्मतश्चाशेषेषु जन्तुषु
karmavaśyā guṇaścaite sattvādyāḥ pṛthivīpate / avidyāsaṃcitaṃ karmataścāśeṣeṣu jantuṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मा शुद्धो ऽक्षरः शान्तो निर्गुणः प्रकृते परः । प्रवृद्ध्यपचयौ न स्त एकस्याखिलजन्तुषु
ātmā śuddho 'kṣaraḥ śānto nirguṇaḥ prakṛte paraḥ / pravṛddhyapacayau na sta ekasyākhilajantuṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा नोपचयस्तस्य नचैवापचयो नृप । तदापि बालिशो ऽसि त्वं कया युक्त्या त्वयेरितम्
yadā nopacayastasya nacaivāpacayo nṛpa / tadāpi bāliśo 'si tvaṃ kayā yuktyā tvayeritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूपादजङ्घाकट्यूरुजठरादिषु संस्थिता । शिबिकेयं यदा स्कन्धे तदा भारः समस्त्वया
bhūpādajaṅghākaṭyūrujaṭharādiṣu saṃsthitā / śibikeyaṃ yadā skandhe tadā bhāraḥ samastvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथान्यजन्तुभिर्भूप शिबिकोढान केवलम् । शैलद्रुमगृहोत्थो ऽपि पृथिवीसंभवो ऽपि च
tathānyajantubhirbhūpa śibikoḍhāna kevalam / śailadrumagṛhottho 'pi pṛthivīsaṃbhavo 'pi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा पुंसः पृथग्भावः प्राकृतैः करणैर्नृप । सोढव्यः सुमहान्भारः कतमो नृप ते मया
yathā puṃsaḥ pṛthagbhāvaḥ prākṛtaiḥ karaṇairnṛpa / soḍhavyaḥ sumahānbhāraḥ katamo nṛpa te mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्द्रव्यो शिबिका चेयं तद्द्रव्यो भूतसंग्रहः । भवतो मे ऽखिलस्यास्य समत्वेनोपबृंहितः
yaddravyo śibikā ceyaṃ taddravyo bhūtasaṃgrahaḥ / bhavato me 'khilasyāsya samatvenopabṛṃhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनन्दन उवाच एवमुक्त्वाभवंन्मौनी स वहञ्शिबिकां द्विजः । सो ऽपि राजावतीर्योर्व्यां तत्पादौ जगृहे त्वरन्
sanandana uvāca evamuktvābhavaṃnmaunī sa vahañśibikāṃ dvijaḥ / so 'pi rājāvatīryorvyāṃ tatpādau jagṛhe tvaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजोवाच भो भो विसृज्य शिबिकां प्रसादं कुरु मे द्विज । कथ्यतां को भवानत्र जाल्मरुपधरः स्थितः
rājovāca bho bho visṛjya śibikāṃ prasādaṃ kuru me dvija / kathyatāṃ ko bhavānatra jālmarupadharaḥ sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो भवान्यदपत्यं वा यदागमनकारणम् । तत्सर्वं कथ्यतां विद्वन्मह्यं शुश्रूषवे त्वया
yo bhavānyadapatyaṃ vā yadāgamanakāraṇam / tatsarvaṃ kathyatāṃ vidvanmahyaṃ śuśrūṣave tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण उवाच श्रूयतां को ऽहमित्येतद्वक्तुं भूप न शक्यते । उपयोगनिमित्तं च सर्वत्रागमनक्रिया
brāhmaṇa uvāca śrūyatāṃ ko 'hamityetadvaktuṃ bhūpa na śakyate / upayoganimittaṃ ca sarvatrāgamanakriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखदुःखोपभोगौ तु तौ देहाद्युपपादकौ । धर्माधर्मोद्भवौ भोक्तुं जन्तुर्देहादिमृच्छति
sukhaduḥkhopabhogau tu tau dehādyupapādakau / dharmādharmodbhavau bhoktuṃ janturdehādimṛcchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वस्यैव हि भूपाल जन्तोः सर्वत्र कारणम् । धर्माधर्मौं यतस्तस्मात्कारणं पृच्छ्यते कुतः
sarvasyaiva hi bhūpāla jantoḥ sarvatra kāraṇam / dharmādharmauṃ yatastasmātkāraṇaṃ pṛcchyate kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजोवाच धर्माधर्मौं न संदेहः सर्वकार्येषु कारणम् । उपभोगनिमित्तं च देहाद्देहान्तरागमः
rājovāca dharmādharmauṃ na saṃdehaḥ sarvakāryeṣu kāraṇam / upabhoganimittaṃ ca dehāddehāntarāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्त्वेतद्भवता प्रोक्तं को ऽहमित्येतदात्मनः । वक्तुं न शक्यते श्रोतुं तन्ममेच्चा प्रवर्तते
yattvetadbhavatā proktaṃ ko 'hamityetadātmanaḥ / vaktuṃ na śakyate śrotuṃ tanmameccā pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽस्ति यो ऽहमिति ब्रह्मन्कथं वक्तुं न शक्यते । आत्मन्येव न दोषाय शब्दो ऽहमिति यो द्विजा
yo 'sti yo 'hamiti brahmankathaṃ vaktuṃ na śakyate / ātmanyeva na doṣāya śabdo 'hamiti yo dvijā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण उवाच शब्दो ऽहमिति दोषाय नात्मन्येवं तथैव तत् । अनात्मन्यात्मविज्ञानं शब्दो वा श्रुतिलक्षणः
brāhmaṇa uvāca śabdo 'hamiti doṣāya nātmanyevaṃ tathaiva tat / anātmanyātmavijñānaṃ śabdo vā śrutilakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जिह्वा ब्रवीत्यहमिति दन्तौष्टतालुक नृप । एतेनाहं यतः सर्वे वाङ्निष्पादनहेतवः
jihvā bravītyahamiti dantauṣṭatāluka nṛpa / etenāhaṃ yataḥ sarve vāṅniṣpādanahetavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं हेतुभिर्वदूत्येषा वागेवाहमिति स्वयम् । तथापि वागहमेद्वक्तुमित्थं न युज्यते
kiṃ hetubhirvadūtyeṣā vāgevāhamiti svayam / tathāpi vāgahamedvaktumitthaṃ na yujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिण्डः पृथग्यतः पुंसः शिरःपाण्यादिलक्षणः । ततो ऽहमिति कुत्रैनां संज्ञां राजन्करोम्यहम्
piṇḍaḥ pṛthagyataḥ puṃsaḥ śiraḥpāṇyādilakṣaṇaḥ / tato 'hamiti kutraināṃ saṃjñāṃ rājankaromyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्यन्यो ऽस्ति परः को ऽपि मत्तः पार्थिवसत्तम् । न देहो ऽहमयं चान्ये वक्तुमेवमपीष्यते
yadyanyo 'sti paraḥ ko 'pi mattaḥ pārthivasattam / na deho 'hamayaṃ cānye vaktumevamapīṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा समस्तदेहेषु पुमानेको व्यवस्थितः । तददा हि को भवान्को ऽहमित्येतद्विफलं वचः
yadā samastadeheṣu pumāneko vyavasthitaḥ / tadadā hi ko bhavānko 'hamityetadviphalaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं राजा शिबिका चेयं वयं वाहाः पुरः सराः । अयं च भवतो लोको न सदेतन्नृपोच्यते
tvaṃ rājā śibikā ceyaṃ vayaṃ vāhāḥ puraḥ sarāḥ / ayaṃ ca bhavato loko na sadetannṛpocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृक्षाद्दारु ततश्चेयं शिबिका त्वदधिष्टिता । क्व वृक्षसंज्ञा वै तस्या दारुसंज्ञाथवा नृप
vṛkṣāddāru tataśceyaṃ śibikā tvadadhiṣṭitā / kva vṛkṣasaṃjñā vai tasyā dārusaṃjñāthavā nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृक्षारूढो महाराजो नायं वदति ते जनः । न च दारुणि सर्वस्त्वां ब्रवीति शिबिकागतम्
vṛkṣārūḍho mahārājo nāyaṃ vadati te janaḥ / na ca dāruṇi sarvastvāṃ bravīti śibikāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिबिकादारुसंघातो स्वनामस्थितिसंस्थितः । अन्विष्यतां नृपश्रेष्ठानन्ददाशिबिका त्वया
śibikādārusaṃghāto svanāmasthitisaṃsthitaḥ / anviṣyatāṃ nṛpaśreṣṭhānandadāśibikā tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं छत्रं शलाकाभ्यः पृथग्भावो विमृश्यताम् । क्व जातं छत्रमित्येष न्यायस्त्वयि तथा मयि
evaṃ chatraṃ śalākābhyaḥ pṛthagbhāvo vimṛśyatām / kva jātaṃ chatramityeṣa nyāyastvayi tathā mayi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुमान्स्त्री गौरजा बाजी कुञ्जरो विहगस्तरुः । देहेषु लोकसंज्ञेयं विज्ञेया कर्महेतुषु
pumānstrī gaurajā bājī kuñjaro vihagastaruḥ / deheṣu lokasaṃjñeyaṃ vijñeyā karmahetuṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुमान्न देवो न नरो न पशुर्न च पादपः । शरीराकृतिभेदास्तु भूपैते कर्मयोनयः
pumānna devo na naro na paśurna ca pādapaḥ / śarīrākṛtibhedāstu bhūpaite karmayonayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्तु राजेति यल्लेके यञ्च राजभटात्मकम् । तथान्यश्च नृपेत्थं तन्न सत्यं कल्पनामयम्
vastu rājeti yalleke yañca rājabhaṭātmakam / tathānyaśca nṛpetthaṃ tanna satyaṃ kalpanāmayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्तु कालान्तरेणापि नाशसंज्ञामुपैति वै । परिणामादिसंभूतं तद्वस्तु नृप तञ्च किम्
yastu kālāntareṇāpi nāśasaṃjñāmupaiti vai / pariṇāmādisaṃbhūtaṃ tadvastu nṛpa tañca kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं राजा सर्वसोकस्य पितुः पुत्रो रिपो रिपुः । पत्न्याः पतिः पिता सूनोः कस्त्वं भूप वदाम्यहम्
tvaṃ rājā sarvasokasya pituḥ putro ripo ripuḥ / patnyāḥ patiḥ pitā sūnoḥ kastvaṃ bhūpa vadāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं किमेतच्चिरः किं तु शिरस्तव तथो दरम् । किमु पादादिकं त्वेतन्नैव किं ते महीपते
tvaṃ kimetacciraḥ kiṃ tu śirastava tatho daram / kimu pādādikaṃ tvetannaiva kiṃ te mahīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समस्तावयवेभ्यस्त्वं पृथग्भूतो व्यवस्थितः । को ऽहमित्यत्र निपुणं भूत्वा चिन्तय पार्थिव
samastāvayavebhyastvaṃ pṛthagbhūto vyavasthitaḥ / ko 'hamityatra nipuṇaṃ bhūtvā cintaya pārthiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं व्यवस्थिते तत्त्वे मयाहमिति भावितुम् । पृथकूचरणनिष्पाद्यं शक्यं तु नृपते कथम्
evaṃ vyavasthite tattve mayāhamiti bhāvitum / pṛthakūcaraṇaniṣpādyaṃ śakyaṃ tu nṛpate katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.