Nārada Purāṇa 1.60

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने एकोनषष्टितमो ऽध्यायः सनदन उवाच अवतीर्णेषु विप्रेषु यासः पुत्रसहायवान् । तूर्ष्णीं ध्यानपरो धीमानेकान्ते समुपाविशत्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne ekonaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ sanadana uvāca avatīrṇeṣu vipreṣu yāsaḥ putrasahāyavān / tūrṣṇīṃ dhyānaparo dhīmānekānte samupāviśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमुवाचाशरी री वाक् व्यासं पुत्रसमन्वितम् । भो भो महर्षे बासिष्ठ ब्रह्मघोषो न वर्तते

tamuvācāśarī rī vāk vyāsaṃ putrasamanvitam / bho bho maharṣe bāsiṣṭha brahmaghoṣo na vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एको ध्यानपरस्तूष्णी किमाःसे चिन्तयन्निव । ब्रह्मघोषैर्विरहितः पर्वतो ऽयं न शोभते

eko dhyānaparastūṣṇī kimāḥse cintayanniva / brahmaghoṣairvirahitaḥ parvato 'yaṃ na śobhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादधीष्व भगवन्सार्द्ध पुत्रेण धीमता । वेदान्वेदविदा चैव सुप्रसन्नमनाः सदा

tasmādadhīṣva bhagavansārddha putreṇa dhīmatā / vedānvedavidā caiva suprasannamanāḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छुत्वा वचनं व्यासो नभोवाणीसमीरितम् । शुकेन सह पुत्रेण वेदाभ्यासमथाकरोत्

tacchutvā vacanaṃ vyāso nabhovāṇīsamīritam / śukena saha putreṇa vedābhyāsamathākarot

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोरभ्यसतोरेवं बहुकालं द्विजोत्तम । वातो ऽतिमात्रं प्रववौ समुद्रानिलवीजितः

tayorabhyasatorevaṃ bahukālaṃ dvijottama / vāto 'timātraṃ pravavau samudrānilavījitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽनध्याय इति तं व्यासः पुत्रमवारयत् । शुको वारितमात्रस्तु कौतूहलसमन्वितः

tato 'nadhyāya iti taṃ vyāsaḥ putramavārayat / śuko vāritamātrastu kautūhalasamanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपृच्छत्पितरं तत्र कुतो वायुरभूदयम् । आख्यातुमर्हति भवान्सर्वं वायोर्विचैष्टितम्

apṛcchatpitaraṃ tatra kuto vāyurabhūdayam / ākhyātumarhati bhavānsarvaṃ vāyorvicaiṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुकस्यैतद्वचः श्रुत्वा व्यासः परमविस्मितः । अनध्यायनिमित्तऽस्मिन्निदं वचनं मब्रवीत्

śukasyaitadvacaḥ śrutvā vyāsaḥ paramavismitaḥ / anadhyāyanimitta'sminnidaṃ vacanaṃ mabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यं ते चक्षुरुत्पन्नं स्वस्थं ते निश्चलं मनः । तमसा रजसा चापि त्यक्तः सत्ये व्यवस्थितः

divyaṃ te cakṣurutpannaṃ svasthaṃ te niścalaṃ manaḥ / tamasā rajasā cāpi tyaktaḥ satye vyavasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यात्मनि स्वयं वेदान्बुद्ध्वा समनुचिन्तय । देवयानचरो विष्णोः पितृयानश्च तामसः

tasyātmani svayaṃ vedānbuddhvā samanucintaya / devayānacaro viṣṇoḥ pitṛyānaśca tāmasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वावेतौ प्रत्ययं यातौ दिवं चाधश्च गच्छतः । पिथिव्यामन्तरिक्षे च यतः संयान्ति वायवः

dvāvetau pratyayaṃ yātau divaṃ cādhaśca gacchataḥ / pithivyāmantarikṣe ca yataḥ saṃyānti vāyavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्त ते वायुमार्गा वै तान्निबोधानुपूर्वशः । तत्र देवगणाः साध्याः समभूवन्महाबलाः

sapta te vāyumārgā vai tānnibodhānupūrvaśaḥ / tatra devagaṇāḥ sādhyāḥ samabhūvanmahābalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषामप्यभवत्पुत्रः समानो नाम दुर्जयः । उदानस्तस्य पुत्रो ऽभूव्द्यानस्तस्याभवत्सुतः

teṣāmapyabhavatputraḥ samāno nāma durjayaḥ / udānastasya putro 'bhūvdyānastasyābhavatsutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपानश्च ततो जज्ञे प्राणश्चापि ततः परम् । अनपत्यो ऽभवत्प्राणो दुर्द्धर्षः शत्रुमर्दनः

apānaśca tato jajñe prāṇaścāpi tataḥ param / anapatyo 'bhavatprāṇo durddharṣaḥ śatrumardanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथर्क्क्ंमाणि तेषां तु प्रवक्ष्यामि यथा तथा । प्राणिनां सर्वतो वायुश्चेष्टा वर्तयते पृथक्

pṛtharkkṃmāṇi teṣāṃ tu pravakṣyāmi yathā tathā / prāṇināṃ sarvato vāyuśceṣṭā vartayate pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रीणनाञ्चैव सर्वेषां प्राण इत्यभिधीयते । प्रेषयत्यभ्रसंघातान्धूमजांश्चोष्मजांस्तथा

prīṇanāñcaiva sarveṣāṃ prāṇa ityabhidhīyate / preṣayatyabhrasaṃghātāndhūmajāṃścoṣmajāṃstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमः प्रथमे मार्गे प्रवहो नाम सो ऽनिलः । अंबरे स्नेहमात्रेभ्यस्तडिद्भ्यश्चोत्तमद्युतिः

prathamaḥ prathame mārge pravaho nāma so 'nilaḥ / aṃbare snehamātrebhyastaḍidbhyaścottamadyutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवहो नाम सो ऽभ्येति द्वितीयः श्वसनो नदन् । उदयं ज्योतिषां शश्वत्सोमादीनां करोति यः

āvaho nāma so 'bhyeti dvitīyaḥ śvasano nadan / udayaṃ jyotiṣāṃ śaśvatsomādīnāṃ karoti yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्देहेषु चोदानं यं वदन्ति मनीषिणः । यश्चतुर्भ्यः समुद्रेभ्यो वायुर्द्धारयते जलम्

antardeheṣu codānaṃ yaṃ vadanti manīṣiṇaḥ / yaścaturbhyaḥ samudrebhyo vāyurddhārayate jalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्धृत्य ददते चापो जीमूतेभ्यो वने ऽनिलः । यो ऽद्धिः संयोज्य जीमूतान्पर्जन्याय प्रयच्छती

uddhṛtya dadate cāpo jīmūtebhyo vane 'nilaḥ / yo 'ddhiḥ saṃyojya jīmūtānparjanyāya prayacchatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्वहो नाम बंहिष्ठस्तृतीयः स सदागतिः । संनीयमाना बहुधा येन नीला महाघनाः

udvaho nāma baṃhiṣṭhastṛtīyaḥ sa sadāgatiḥ / saṃnīyamānā bahudhā yena nīlā mahāghanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्षमोक्षकृतारंभास्ते भवन्ति घनाघनाः । यो ऽसौ वहति देवानां विमानानि विहायसा

varṣamokṣakṛtāraṃbhāste bhavanti ghanāghanāḥ / yo 'sau vahati devānāṃ vimānāni vihāyasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थः संवहो नाम वायुः स गिरिमर्दनः । येन वेगवता रुग्णाः क्रियन्ते तरुजा रसाः

caturthaḥ saṃvaho nāma vāyuḥ sa girimardanaḥ / yena vegavatā rugṇāḥ kriyante tarujā rasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमः स महावेगो विवहो नाम मारुतः । यस्मिन्परिप्लवे दिव्या वहॄन्त्यापो विहायसा

pañcamaḥ sa mahāvego vivaho nāma mārutaḥ / yasminpariplave divyā vahṝntyāpo vihāyasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्यं चाकाशगङ्गायास्तोयं तिष्टति तिष्टति । दूरात्प्रतिहतो यस्मिन्नेकरश्मिर्दिवाकरः

puṇyaṃ cākāśagaṅgāyāstoyaṃ tiṣṭati tiṣṭati / dūrātpratihato yasminnekaraśmirdivākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योनिरंशुसहस्रस्य येन याति वसुंधराम् । यस्मादाप्यायते सोमो निधिर्दिव्यो ऽमृतस्य च

yoniraṃśusahasrasya yena yāti vasuṃdharām / yasmādāpyāyate somo nidhirdivyo 'mṛtasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठः परिवहो नाम स वायुर्जीवतां वरः । सर्वप्राणभृतां प्राणार्न्यो ऽतकाले निरस्यति

ṣaṣṭhaḥ parivaho nāma sa vāyurjīvatāṃ varaḥ / sarvaprāṇabhṛtāṃ prāṇārnyo 'takāle nirasyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य धर्मे ऽनुवर्तेते मृत्युवेवस्वतावुभौ । सम्यगन्वीक्षता बुद्ध्या शान्तयाध्यात्मनित्यया

yasya dharme 'nuvartete mṛtyuvevasvatāvubhau / samyaganvīkṣatā buddhyā śāntayādhyātmanityayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्यानाभ्यासाभिरामाणां यो ऽमृतत्वाय कल्पते । यं समासाद्य वेगेन दिशामन्तं प्रपेदिरे

dhyānābhyāsābhirāmāṇāṃ yo 'mṛtatvāya kalpate / yaṃ samāsādya vegena diśāmantaṃ prapedire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षस्य दश पुत्राणां सहस्राणि प्रजापतेः । येन वृष्ट्या पराभूतस्तोयान्येन निवर्तते

dakṣasya daśa putrāṇāṃ sahasrāṇi prajāpateḥ / yena vṛṣṭyā parābhūtastoyānyena nivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परीवहो नाम वरो वायुः स दुरतिक्रमः । एवमेते दितेः पुत्रा मरुतः परमाद्भुताः

parīvaho nāma varo vāyuḥ sa duratikramaḥ / evamete diteḥ putrā marutaḥ paramādbhutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनारमन्तः सर्वाङ्गाः सर्वचारिणः । एतत्तु महदाश्चर्यं यदयं पर्वतोत्तमः

anāramantaḥ sarvāṅgāḥ sarvacāriṇaḥ / etattu mahadāścaryaṃ yadayaṃ parvatottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कंपितः सहसा तेन पवमानेन वायुना । विष्णोर्निःश्वासवातो ऽयं यदा वेगसमीरितः

kaṃpitaḥ sahasā tena pavamānena vāyunā / viṣṇorniḥśvāsavāto 'yaṃ yadā vegasamīritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहसोदीर्यते तात जगत्प्रव्यथते तदा । तस्माद्ब्रह्मविदो ब्रह्म न पठन्त्यतिवायुतः

sahasodīryate tāta jagatpravyathate tadā / tasmādbrahmavido brahma na paṭhantyativāyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायोर्वायुभयं ह्युक्तं ब्रह्म तत्पीडितं भवेत् । एतावदुक्त्वा वचनं पराशरसुतः प्रभुः

vāyorvāyubhayaṃ hyuktaṃ brahma tatpīḍitaṃ bhavet / etāvaduktvā vacanaṃ parāśarasutaḥ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्त्वा पुत्रमधीष्वेति व्योमगङ्गामगात्तदा । ततो व्यासे गते स्नातुं शुको ब्रह्मविदां वरः

uktvā putramadhīṣveti vyomagaṅgāmagāttadā / tato vyāse gate snātuṃ śuko brahmavidāṃ varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाध्यायमकरोद्ब्रह्मन्वेदवेदाङ्गपारगः । तत्र स्वाध्यायसंसक्तं शुकं व्याससुतं मुने

svādhyāyamakarodbrahmanvedavedāṅgapāragaḥ / tatra svādhyāyasaṃsaktaṃ śukaṃ vyāsasutaṃ mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनत्कुमारो भगवानेकान्ते समुपागतः । उत्थाय सत्कृतस्तेन ब्रह्मपुत्रो हि कार्ष्णिना

sanatkumāro bhagavānekānte samupāgataḥ / utthāya satkṛtastena brahmaputro hi kārṣṇinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रोवाच विप्रेन्द्र शुकं विदां वरः । किं करोषि महाभाग व्यासपुत्र महाद्युते

tataḥ provāca viprendra śukaṃ vidāṃ varaḥ / kiṃ karoṣi mahābhāga vyāsaputra mahādyute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक उवाच स्वाध्याये संप्रवृत्तो ऽहं ब्रह्मपुत्राधुना स्थितः । त्वद्दर्शनमनुप्राप्तः केनापि सुकृतेन च

śuka uvāca svādhyāye saṃpravṛtto 'haṃ brahmaputrādhunā sthitaḥ / tvaddarśanamanuprāptaḥ kenāpi sukṛtena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किञ्चित्त्वां प्रष्टुमिच्छामि तत्त्वं मोक्षार्थसाधनम् । तद्वदस्व महाभाग यथा त ज्ज्ञानमाप्नुयाम्

kiñcittvāṃ praṣṭumicchāmi tattvaṃ mokṣārthasādhanam / tadvadasva mahābhāga yathā ta jjñānamāpnuyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनत्कुमार उवाच नास्ति विद्यासमं चक्षुर्नास्ति विद्यासमं तपः । नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम्

sanatkumāra uvāca nāsti vidyāsamaṃ cakṣurnāsti vidyāsamaṃ tapaḥ / nāsti rāgasamaṃ duḥkhaṃ nāsti tyāgasamaṃ sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवृत्तिः कर्मणः पापात्सततं पुण्यशीलता । सद्वृत्तिः समुदाचारः श्रेय एतदनुत्तमम्

nivṛttiḥ karmaṇaḥ pāpātsatataṃ puṇyaśīlatā / sadvṛttiḥ samudācāraḥ śreya etadanuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानुष्यमसुखं प्राप्य यः सज्जति स मुह्यति । नालं स दुःखमोक्षाय संगो वै दुःखलक्षणः

mānuṣyamasukhaṃ prāpya yaḥ sajjati sa muhyati / nālaṃ sa duḥkhamokṣāya saṃgo vai duḥkhalakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सक्तस्य बुद्धर्भवति मोहजालविवर्द्धिनी । मोहजालावृतो दुःखमिहामुत्र तथाश्नुते

saktasya buddharbhavati mohajālavivarddhinī / mohajālāvṛto duḥkhamihāmutra tathāśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वोपायेन कामस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः । कार्यः श्रेयोर्थिना तौ हि श्रेयोघातार्थमुद्यतौ

sarvopāyena kāmasya krodhasya ca vinigrahaḥ / kāryaḥ śreyorthinā tau hi śreyoghātārthamudyatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रियं रक्षेञ्च मत्सरात् । विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः

nityaṃ krodhāttapo rakṣecchriyaṃ rakṣeñca matsarāt / vidyāṃ mānāvamānābhyāmātmānaṃ tu pramādataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनृशंस्यं परो धर्मः क्षमा च परमं बलम् । आत्मज्ञानं परं ज्ञानं सत्यं हि परमं हितम्

ānṛśaṃsyaṃ paro dharmaḥ kṣamā ca paramaṃ balam / ātmajñānaṃ paraṃ jñānaṃ satyaṃ hi paramaṃ hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन सर्वं परित्यक्तं स विद्वान्स च पण्डितः । इन्द्रियैरिन्द्रियार्थेभ्यश्चरत्यात्मवशैरिह

yena sarvaṃ parityaktaṃ sa vidvānsa ca paṇḍitaḥ / indriyairindriyārthebhyaścaratyātmavaśairiha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असज्जमानः शान्तात्मा निर्विकारः समाहितः । आत्मभूतैरतद्भूतः सह चैव विनैव च

asajjamānaḥ śāntātmā nirvikāraḥ samāhitaḥ / ātmabhūtairatadbhūtaḥ saha caiva vinaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स विमुक्तः परं श्रेयो न चिरेणाधिगच्छति । अदर्शनमसंस्पर्शस्तथैवाभाषाणं सदा

sa vimuktaḥ paraṃ śreyo na cireṇādhigacchati / adarśanamasaṃsparśastathaivābhāṣāṇaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य भूतैः सह मुने स श्रेयो विन्दते महत् । न हिंस्यात्सर्वभूतानि भूतैर्मैत्रायणश्चरेत्

yasya bhūtaiḥ saha mune sa śreyo vindate mahat / na hiṃsyātsarvabhūtāni bhūtairmaitrāyaṇaścaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेदं जन्म समासाद्य वैरं कुर्वीत केन चित् । आकिञ्चन्यं सुसंतोषो निराशिष्ट्वमचापलम्

nedaṃ janma samāsādya vairaṃ kurvīta kena cit / ākiñcanyaṃ susaṃtoṣo nirāśiṣṭvamacāpalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदाहुः परं श्रेय आत्मज्ञस्य जितात्मनः । परिग्रहं परित्यज्य भव तातजितेन्द्रियः

etadāhuḥ paraṃ śreya ātmajñasya jitātmanaḥ / parigrahaṃ parityajya bhava tātajitendriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशोकं स्थानमातिष्ट इह चामुत्र चाभयम् । निराशिषो न शोचन्ति त्यजेदाशिषमात्मनः

aśokaṃ sthānamātiṣṭa iha cāmutra cābhayam / nirāśiṣo na śocanti tyajedāśiṣamātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परित्यज्याशिषं सौम्य दुःखग्रामाद्विमोक्ष्यसे । तपरोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना

parityajyāśiṣaṃ saumya duḥkhagrāmādvimokṣyase / taparonityena dāntena muninā saṃyatātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजितं जेतुकामेन भाव्यं संगेष्वसंगिना । गुणसंगेष्वेष्वनासक्त एकचर्या रतः सदा

ajitaṃ jetukāmena bhāvyaṃ saṃgeṣvasaṃginā / guṇasaṃgeṣveṣvanāsakta ekacaryā rataḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणो न चिरादेव सुखमायात्यनुत्तमम् । द्वन्द्वारामेषु भूतेषु वराको रमते मुनिः

brāhmaṇo na cirādeva sukhamāyātyanuttamam / dvandvārāmeṣu bhūteṣu varāko ramate muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किञ्चिन्प्रज्ञानतृप्तो ऽसौ ज्ञानतृप्तो न शोचति । शुभैर्लभेत देवत्वं व्यामिश्रैर्जन्म मानुषम्

kiñcinprajñānatṛpto 'sau jñānatṛpto na śocati / śubhairlabheta devatvaṃ vyāmiśrairjanma mānuṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशुभैश्चाप्यधो जन्म कर्मभिर्लभते ऽवशः । तत्र मृत्युजरादुःखैः सततं समभिद्रुतम्

aśubhaiścāpyadho janma karmabhirlabhate 'vaśaḥ / tatra mṛtyujarāduḥkhaiḥ satataṃ samabhidrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारं पश्यते जन्तुस्तत्कथं नावबुध्से । अहिते हितसंज्ञस्त्वमध्रुवे ध्रुवसंज्ञकः

saṃsāraṃ paśyate jantustatkathaṃ nāvabudhse / ahite hitasaṃjñastvamadhruve dhruvasaṃjñakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनर्थे वार्थसंज्ञस्त्वं किमर्थं नावबुध्यसे । संवेष्ट्यमानं बहुभिर्मोहतन्तुभिरात्मजैः

anarthe vārthasaṃjñastvaṃ kimarthaṃ nāvabudhyase / saṃveṣṭyamānaṃ bahubhirmohatantubhirātmajaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोशकारवदात्मानं वेष्टितो नावबुध्यसे । अलं परिग्रहेणेह दोषवान् हि परिग्रहः

kośakāravadātmānaṃ veṣṭito nāvabudhyase / alaṃ parigraheṇeha doṣavān hi parigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृमिर्हि कोशकारस्तु बध्यते स्वपरिग्रहात् । पुत्रदारकुटुंबेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः

kṛmirhi kośakārastu badhyate svaparigrahāt / putradārakuṭuṃbeṣu saktāḥ sīdanti jantavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरःपङ्कार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव । मोहजालसमाकृष्टान्पश्यजन्तून्सुदुःखितान्

saraḥpaṅkārṇave magnā jīrṇā vanagajā iva / mohajālasamākṛṣṭānpaśyajantūnsuduḥkhitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुटुंबं पुत्रदारं च शरीरं द्रव्यसंचयम् । पारक्यमध्रुवं सर्वं किं स्वं सुकृतदुष्कृते

kuṭuṃbaṃ putradāraṃ ca śarīraṃ dravyasaṃcayam / pārakyamadhruvaṃ sarvaṃ kiṃ svaṃ sukṛtaduṣkṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा सर्वं परित्यज्य गन्तव्यमवशेन वै । अनर्थे किं प्रसक्तस्त्वं स्वमर्थं नानुतिष्टसि

yadā sarvaṃ parityajya gantavyamavaśena vai / anarthe kiṃ prasaktastvaṃ svamarthaṃ nānutiṣṭasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविश्रान्तमनालंबमपाथेयमदैशिकम् । तमः कर्त्तारमध्वानं कथमेको गमिष्यसि

aviśrāntamanālaṃbamapātheyamadaiśikam / tamaḥ karttāramadhvānaṃ kathameko gamiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नहि त्वां प्रस्थितं कश्चित्पृष्टतो ऽनुगमिष्यति । सुकृतं दुष्कृतं च त्वां गच्छन्तमनुयास्यतः

nahi tvāṃ prasthitaṃ kaścitpṛṣṭato 'nugamiṣyati / sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ ca tvāṃ gacchantamanuyāsyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्या कर्म च शौर्यं च ज्ञानं च बहुविस्तरम् । अर्थार्थमनुशीर्यन्ते सिद्धार्थस्तु विमुच्यते

vidyā karma ca śauryaṃ ca jñānaṃ ca bahuvistaram / arthārthamanuśīryante siddhārthastu vimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निबन्धिनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः । छित्वैनां सुकृतो यान्ति नैनां छिन्दन्ति दुष्कृतः

nibandhinī rajjureṣā yā grāme vasato ratiḥ / chitvaināṃ sukṛto yānti naināṃ chindanti duṣkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुल्यजातिवयोरूपान् हृतान्पस्यसि मृत्युना । न च नामास्ति निर्वेदो लोहं हि हृदयं तव

tulyajātivayorūpān hṛtānpasyasi mṛtyunā / na ca nāmāsti nirvedo lohaṃ hi hṛdayaṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपकूलां मनः स्रोतां स्पर्शद्वीपां रसावहाम् । गन्धपङ्कां शब्दजलां स्वर्गमार्गदुरारुहाम्

rūpakūlāṃ manaḥ srotāṃ sparśadvīpāṃ rasāvahām / gandhapaṅkāṃ śabdajalāṃ svargamārgadurāruhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षमारित्रां सत्यमयीं धर्मस्थैर्यकराकराम् । त्यागवाताध्वगां शीघ्रां बुद्धिनावं नदीं तरेत्

kṣamāritrāṃ satyamayīṃ dharmasthairyakarākarām / tyāgavātādhvagāṃ śīghrāṃ buddhināvaṃ nadīṃ taret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्त्वा धर्ममधर्मं च ह्युभे सत्यानृते त्यज । त्यज धर्ममसंकल्पादधर्मं चाप्यहिंसया

tyaktvā dharmamadharmaṃ ca hyubhe satyānṛte tyaja / tyaja dharmamasaṃkalpādadharmaṃ cāpyahiṃsayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभे सत्यानृते बुद्धिं परमनिश्चयात् । अस्थिस्थूणं स्नायुयुतं मांसशोणितलेपनम्

ubhe satyānṛte buddhiṃ paramaniścayāt / asthisthūṇaṃ snāyuyutaṃ māṃsaśoṇitalepanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मावनद्धं दुर्गन्धिं पूर्णं मूत्रपुरीषयोः । जराशोकसमाविष्टं रोगायतनमस्थिरम्

dharmāvanaddhaṃ durgandhiṃ pūrṇaṃ mūtrapurīṣayoḥ / jarāśokasamāviṣṭaṃ rogāyatanamasthiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रजस्वलमनित्यं च भूतावासं समुत्सृज । इदं विश्वं जगत्सर्वमजगञ्चापि यद्भवेत्

rajasvalamanityaṃ ca bhūtāvāsaṃ samutsṛja / idaṃ viśvaṃ jagatsarvamajagañcāpi yadbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाभूतात्मकं सर्वमस्माद्यत्परमाणुमत् । इन्द्रियाणि च पञ्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा

mahābhūtātmakaṃ sarvamasmādyatparamāṇumat / indriyāṇi ca pañcaiva tamaḥ sattvaṃ rajastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येष सप्तदशको राशिख्यक्तसंज्ञकः । सर्वैरिहेन्द्रियार्थैश्च व्यक्ताव्यक्तैर्हि हितम्

ityeṣa saptadaśako rāśikhyaktasaṃjñakaḥ / sarvairihendriyārthaiśca vyaktāvyaktairhi hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चविंशक इत्येष व्यक्ताव्यक्तमयो गणः । एतैः सर्वैः समायुक्तमनित्यमभिधीयते

pañcaviṃśaka ityeṣa vyaktāvyaktamayo gaṇaḥ / etaiḥ sarvaiḥ samāyuktamanityamabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिवर्गो ऽत्र सुखं दुःख जीवितं मरणं तथा । य इदं वेद तत्त्वेन सस वेद प्रभवाप्ययौ

trivargo 'tra sukhaṃ duḥkha jīvitaṃ maraṇaṃ tathā / ya idaṃ veda tattvena sasa veda prabhavāpyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तद्व्यक्तमभिधीयते । अव्यक्तमथ तज्ज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम्

indriyairgṛhyate yadyattadvyaktamabhidhīyate / avyaktamatha tajjñeyaṃ liṅgagrāhyamatīndriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियैर्नियतैर्देही धाराभिरिव तर्प्यते । लोके विहितमात्मानं लोकं चात्मनि पश्यति

indriyairniyatairdehī dhārābhiriva tarpyate / loke vihitamātmānaṃ lokaṃ cātmani paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परावरदृशः शक्तिर्ज्ञानवेलां न पश्यति । पश्यतः सर्वभूतानि सर्वावस्थासु सर्वदा

parāvaradṛśaḥ śaktirjñānavelāṃ na paśyati / paśyataḥ sarvabhūtāni sarvāvasthāsu sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मभूतस्य संयोगो नाशुभेनोपपद्यते । ज्ञानेन विविधात्क्लेशान्न निवृत्तिश्च देहजात्

brahmabhūtasya saṃyogo nāśubhenopapadyate / jñānena vividhātkleśānna nivṛttiśca dehajāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकबुद्धिप्रकाशेन लोकमार्गो न रिष्यति । अनादिनिधनं जन्तुमात्मनि स्थितमव्ययम्

lokabuddhiprakāśena lokamārgo na riṣyati / anādinidhanaṃ jantumātmani sthitamavyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकर्तारममूढं च भगवानाह तीर्तवित् । यो जन्तुः स्वकृतैस्तैस्तैः कर्मभिर्नित्यदुःखितः

akartāramamūḍhaṃ ca bhagavānāha tīrtavit / yo jantuḥ svakṛtaistaistaiḥ karmabhirnityaduḥkhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वदुःखप्रतिघातार्थं हॄन्ति जन्तुरनेकधा । ततः कर्म समादत्ते पुनरन्यन्नवं बहु

svaduḥkhapratighātārthaṃ hṝnti janturanekadhā / tataḥ karma samādatte punaranyannavaṃ bahu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तप्यते ऽथ पुनस्तेन भुक्त्वापथ्यमिवातुरः । अजस्रमेव मोहान्तो दुःखेषु सुखसंज्ञितः

tapyate 'tha punastena bhuktvāpathyamivāturaḥ / ajasrameva mohānto duḥkheṣu sukhasaṃjñitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वध्यते तप्यते चैव भयवत्यर्मभिः सदा । ततो निवृत्तो बन्धात्स्वात्कर्मणामुदयादिह

vadhyate tapyate caiva bhayavatyarmabhiḥ sadā / tato nivṛtto bandhātsvātkarmaṇāmudayādiha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिभ्रमति संसारे चक्रवद्बाहुवर्जितः । संयमेन च संबन्धान्निवृत्त्या तपसो बलात्

paribhramati saṃsāre cakravadbāhuvarjitaḥ / saṃyamena ca saṃbandhānnivṛttyā tapaso balāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्प्राप्ता बहवः सिद्धिं अव्याबाधां सुखोदयाम्

samprāptā bahavaḥ siddhiṃ avyābādhāṃ sukhodayām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.