इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे हनुमच्चरित्रं नाम एकोनाशीतितमो ऽध्यायः सूत उवाच श्रुत्वा तु नारदो विप्राः कुमारवचनं मुनिः । यत्पप्रच्छ पुनस्तच्च युष्मभ्यं प्रवदाम्यहम्
iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde hanumaccaritraṃ nāma ekonāśītitamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca śrutvā tu nārado viprāḥ kumāravacanaṃ muniḥ / yatpapraccha punastacca yuṣmabhyaṃ pravadāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्तवीर्यस्य कवचं तथा हनुमतो ऽपि च । चरितं च महत्पुण्यं श्रुत्वा भूयो ऽब्रवीद्वचः
kārtavīryasya kavacaṃ tathā hanumato 'pi ca / caritaṃ ca mahatpuṇyaṃ śrutvā bhūyo 'bravīdvacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच साधु साधु मुनिश्रेष्ठ त्वयातिकरुणात्मना । श्रावितं चरितं पुण्यं शिवस्य च हनूमतः
nārada uvāca sādhu sādhu muniśreṣṭha tvayātikaruṇātmanā / śrāvitaṃ caritaṃ puṇyaṃ śivasya ca hanūmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्त्रस्यांस्य क्रमप्राप्तं कथनीयं च यत्त्वया । तत्प्रब्रूहि महाभाग किं पृष्ट्वान्यद्विदांवर
tantrasyāṃsya kramaprāptaṃ kathanīyaṃ ca yattvayā / tatprabrūhi mahābhāga kiṃ pṛṣṭvānyadvidāṃvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनत्कुमार उवाच अथ वक्ष्ये कृष्णमन्त्रान्भुक्तिमुक्तिफलप्रदान् । ब्रह्माद्या यान्समाराध्य सृष्ट्यादिकरणे क्षमाः
sanatkumāra uvāca atha vakṣye kṛṣṇamantrānbhuktimuktiphalapradān / brahmādyā yānsamārādhya sṛṣṭyādikaraṇe kṣamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामः कृष्णपदं ङतं गोविन्दं च तथाविधम् । गोपीजनपदं पश्चाद्वल्लभायाग्निसुंदरी
kāmaḥ kṛṣṇapadaṃ ṅataṃ govindaṃ ca tathāvidham / gopījanapadaṃ paścādvallabhāyāgnisuṃdarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टादशार्णो मन्त्रो ऽयं दुर्गाधिष्ठातृदैवतः । नारदो ऽस्य मुनिश्छन्दो गायत्री देवता पुनः
aṣṭādaśārṇo mantro 'yaṃ durgādhiṣṭhātṛdaivataḥ / nārado 'sya muniśchando gāyatrī devatā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीकृष्णः परमात्मा च कामो बीजं प्रकीर्तितम् । स्वाहा शक्तिर्नियोगस्तु चतुर्वर्गप्रसिद्धये
śrīkṛṣṇaḥ paramātmā ca kāmo bījaṃ prakīrtitam / svāhā śaktirniyogastu caturvargaprasiddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषिं शिरसि वक्त्रे तु छन्दश्च हृदि देवताम् । गुह्ये बीजं पदोः शक्तिं न्यसेत्साधकसत्तमः
ṛṣiṃ śirasi vaktre tu chandaśca hṛdi devatām / guhye bījaṃ padoḥ śaktiṃ nyasetsādhakasattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युगेवदाब्धि निगमैर्द्वाभ्यां वर्णैर्मनूद्भवैः । पञ्चाङ्गानि प्रविन्यस्य तत्त्वन्यासं समाचरेत्
yugevadābdhi nigamairdvābhyāṃ varṇairmanūdbhavaiḥ / pañcāṅgāni pravinyasya tattvanyāsaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदन्तिमादिकान्तार्णमपराद्यानि चात्मने । मत्यन्तानि च तत्वानि जीवाद्यानि न्यसेत्क्रमात्
hṛdantimādikāntārṇamaparādyāni cātmane / matyantāni ca tatvāni jīvādyāni nyasetkramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवं प्राणं मतिमहॄङ्कारं मनस्तथैव च । शब्दं स्पर्शं रूपरसौ गन्धं श्रोत्रं त्वचं तथा
jīvaṃ prāṇaṃ matimahṝṅkāraṃ manastathaiva ca / śabdaṃ sparśaṃ rūparasau gandhaṃ śrotraṃ tvacaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेत्रं च रसनाङ्घ्राणं वाचं पाणिं पदेन्द्रियम् । पायुं शिश्नमथाकाशं वायुं वह्निं जलं महीम्
netraṃ ca rasanāṅghrāṇaṃ vācaṃ pāṇiṃ padendriyam / pāyuṃ śiśnamathākāśaṃ vāyuṃ vahniṃ jalaṃ mahīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवं प्राणं च सर्वागे मत्यादित्रितयं हृदि । मूर्द्धास्यहृद्गुह्य पादेष्वथ शब्दादिकान्न्यसेत्
jīvaṃ prāṇaṃ ca sarvāge matyāditritayaṃ hṛdi / mūrddhāsyahṛdguhya pādeṣvatha śabdādikānnyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णादिस्वस्वस्थानेषु श्रोत्रादीनीन्द्रियाणि च । तथा वागादीन्द्रियाणि स्वस्वस्थानषु विन्यसेत्
karṇādisvasvasthāneṣu śrotrādīnīndriyāṇi ca / tathā vāgādīndriyāṇi svasvasthānaṣu vinyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूद्धस्यहृद्गुह्यपादेष्वाकाशादीन्न्यसेत्ततः । हृत्पुण्डरीकमर्केन्दुह्निबिंबान्यनुक्रमात्
mūddhasyahṛdguhyapādeṣvākāśādīnnyasettataḥ / hṛtpuṇḍarīkamarkenduhnibiṃbānyanukramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विषठ्यष्टदशकलाव्याप्तानि च तथा मतः । भूताष्टां गाक्षिपदगैर्वर्णैः प्रग्विन्न्यसेद्धृदि
dviṣaṭhyaṣṭadaśakalāvyāptāni ca tathā mataḥ / bhūtāṣṭāṃ gākṣipadagairvarṇaiḥ pragvinnyaseddhṛdi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाकाशादिस्थलेषु वासुदेवादिकांस्ततः । वासुदेवः संकर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः
athākāśādisthaleṣu vāsudevādikāṃstataḥ / vāsudevaḥ saṃkarṣaṇaḥ pradyumnaścāniruddhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारायणश्च क्रमशः परमेष्ठ्यादिभिर्युताः । परमेष्ठिपुमाञ्च्छौ चविश्वनिवृत्तिसर्वकाः
nārāyaṇaśca kramaśaḥ parameṣṭhyādibhiryutāḥ / parameṣṭhipumāñcchau caviśvanivṛttisarvakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतानिलाग्न्यंबुभूमिवर्णैः प्राग्वत्प्रविन्यसेत् । स्वबीजाद्यं कोपतत्वं नृसिंहं व्यापकेन च
śvetānilāgnyaṃbubhūmivarṇaiḥ prāgvatpravinyaset / svabījādyaṃ kopatatvaṃ nṛsiṃhaṃ vyāpakena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राग्वद्विन्यस्य सर्वागे तत्त्वन्यासो ऽयमीरितः । मकाराद्या आद्यवर्णाः सर्वे स्युश्चन्द्रभूषिताः
prāgvadvinyasya sarvāge tattvanyāso 'yamīritaḥ / makārādyā ādyavarṇāḥ sarve syuścandrabhūṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासुदेवादिका ज्ञेया ङेंताः साधकसत्तमैः । प्राणायामं ततः कृत्वा पूरकुम्भकरेचकैः
vāsudevādikā jñeyā ṅeṃtāḥ sādhakasattamaiḥ / prāṇāyāmaṃ tataḥ kṛtvā pūrakumbhakarecakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्भिः षड्भर्द्वाभ्यां च मूलमन्त्रेण मन्त्रवित् । केचिदाहुरिहाचार्याः प्राणायामोत्तरं पुनः
caturbhiḥ ṣaḍbhardvābhyāṃ ca mūlamantreṇa mantravit / kecidāhurihācāryāḥ prāṇāyāmottaraṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीठन्यासं विधायाथ न्यासानन्यान्समाचरेत् । दशतत्त्वादि विन्यस्य वक्ष्यमाणविधानतः
pīṭhanyāsaṃ vidhāyātha nyāsānanyānsamācaret / daśatattvādi vinyasya vakṣyamāṇavidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्तिपञ्जरनामानं पूर्वोक्तं विन्यसेद्बुधः । सर्वाङ्गे व्यापकं कृत्वा किरीटमनुना सुधीः
mūrtipañjaranāmānaṃ pūrvoktaṃ vinyasedbudhaḥ / sarvāṅge vyāpakaṃ kṛtvā kirīṭamanunā sudhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तारपुटं मन्त्रं व्यापय्य करयोस्त्रिशः । पञ्चाङ्गुलीषु करयोः पञ्चाङ्गं विन्यसेत्ततः
tatastārapuṭaṃ mantraṃ vyāpayya karayostriśaḥ / pañcāṅgulīṣu karayoḥ pañcāṅgaṃ vinyasettataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिशो मूलेन मूर्द्धादिपादान्तं व्यापकं न्यसेत् । सकृद्व्यापय्य तारेण मन्त्रन्यासं ततश्चरेत्
triśo mūlena mūrddhādipādāntaṃ vyāpakaṃ nyaset / sakṛdvyāpayya tāreṇa mantranyāsaṃ tataścaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरोललाटे भ्रूमध्ये कर्णयोश्चक्षुषोस्तथा । घ्राणयोर्वदने कण्ठे हृदि नाभौ तथा पुनः
śirolalāṭe bhrūmadhye karṇayoścakṣuṣostathā / ghrāṇayorvadane kaṇṭhe hṛdi nābhau tathā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कट्यां लिङ्गे जानुनोश्च पादयोर्विन्यसेत्क्रमात् । हृदन्तान्मन्त्रवर्णांश्च ततो मूर्ध्नि ध्रुवं न्यसेत्
kaṭyāṃ liṅge jānunośca pādayorvinyasetkramāt / hṛdantānmantravarṇāṃśca tato mūrdhni dhruvaṃ nyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्नयनयोरास्ये हृदि गुह्ये च पादयोः । विन्यसेद्धृदयान्तानि मनोः पञ्चपदानि च
punarnayanayorāsye hṛdi guhye ca pādayoḥ / vinyaseddhṛdayāntāni manoḥ pañcapadāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयो मुन्यादिकं न्यस्य पञ्चाङ्गं पूर्ववन्न्यसेत् । अथ वक्ष्ये महागुह्यं सर्वन्यासोत्तमोत्तमम्
bhūyo munyādikaṃ nyasya pañcāṅgaṃ pūrvavannyaset / atha vakṣye mahāguhyaṃ sarvanyāsottamottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य विज्ञानमात्रेण जीवन्मुक्तो भवेन्नरः । अणिमाद्यष्टसिद्धीनामीश्वरः स्यान्न संशयः
yasya vijñānamātreṇa jīvanmukto bhavennaraḥ / aṇimādyaṣṭasiddhīnāmīśvaraḥ syānna saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्याराधनतो मन्त्री कृष्णसंनिध्यतां व्रजेत् । ताराद्याभिर्व्याहृतिभिः संपुटं विन्यसेन्मनुम्
yasyārādhanato mantrī kṛṣṇasaṃnidhyatāṃ vrajet / tārādyābhirvyāhṛtibhiḥ saṃpuṭaṃ vinyasenmanum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रेण पुटितांश्चापि प्रणवाद्यांस्ततो न्यसेत् । गायत्र्या पुटुतं मन्त्रं विन्यसेन्मातृकास्थले
mantreṇa puṭitāṃścāpi praṇavādyāṃstato nyaset / gāyatryā puṭutaṃ mantraṃ vinyasenmātṛkāsthale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रेण पुटितां तां च गायत्रीं विन्यसेत्क्रमात् । मातृकापुटितं मूलं विन्यसेत्साधकोत्तमः
mantreṇa puṭitāṃ tāṃ ca gāyatrīṃ vinyasetkramāt / mātṛkāpuṭitaṃ mūlaṃ vinyasetsādhakottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलेन पुटितां चैव मातृकां विन्यसेत्क्रमात् । तृचं न मातृकावर्णान्पूर्वं तत्तत्स्थले सुधीः
mūlena puṭitāṃ caiva mātṛkāṃ vinyasetkramāt / tṛcaṃ na mātṛkāvarṇānpūrvaṃ tattatsthale sudhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विन्यसेन्न्यासषट्कं च षोढा न्यासो ऽयमीरितः । अनेन न्यासवर्येण साक्षात्कृष्णसमो भवेत्
vinyasennyāsaṣaṭkaṃ ca ṣoḍhā nyāso 'yamīritaḥ / anena nyāsavaryeṇa sākṣātkṛṣṇasamo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यासेन पुटितं दृष्ट्वा सिद्धगन्धर्वकिन्नराः । देवा अपि नमन्त्येनं किंपुनर्मानवा भुवि
nyāsena puṭitaṃ dṛṣṭvā siddhagandharvakinnarāḥ / devā api namantyenaṃ kiṃpunarmānavā bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुदर्शनस्य मन्त्रेण कुर्याद्दिग्बन्धनं ततः । देवं ध्यायन्स्वहृदये सर्वाभीष्टप्रदायकम्
sudarśanasya mantreṇa kuryāddigbandhanaṃ tataḥ / devaṃ dhyāyansvahṛdaye sarvābhīṣṭapradāyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्फुल्लकुसुमव्रातनम्रशाखैर्वरद्रुमैः । सस्मेयमञ्जरीवृन्दवल्लरीवेष्टितैः शुभैः
utphullakusumavrātanamraśākhairvaradrumaiḥ / sasmeyamañjarīvṛndavallarīveṣṭitaiḥ śubhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गलत्परागधूलिभिः सुरभीकृतदिङ्मुखः । स्मरेच्छिशिरितं वृन्दावनं मन्त्रीसमाहितः
galatparāgadhūlibhiḥ surabhīkṛtadiṅmukhaḥ / smarecchiśiritaṃ vṛndāvanaṃ mantrīsamāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मीलन्नवकञ्जालिविगलन्मधुसंचयैः । लुब्धान्तः करणैर्गुञ्जद्द्विरेफपटलैः शुभम्
unmīlannavakañjālivigalanmadhusaṃcayaiḥ / lubdhāntaḥ karaṇairguñjaddvirephapaṭalaiḥ śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरालपरभृत्कीरकपोतनिकरैर्मुहुः । मुखरीकृतमानृत्यन्मायूरकुलमञ्जुलम्
marālaparabhṛtkīrakapotanikarairmuhuḥ / mukharīkṛtamānṛtyanmāyūrakulamañjulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालिन्द्या लोलकल्लोलविप्रुषैर्मन्दवाहिभिः । उन्निद्रांबुरुहव्रातरजोभिर्धूसरैः शिवैः
kālindyā lolakallolavipruṣairmandavāhibhiḥ / unnidrāṃburuhavrātarajobhirdhūsaraiḥ śivaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदीपित स्मरैर्गोष्ठसुंदरीमृदुवाससाम् । विलोलनपरैः संसेवितं वा तैर्निरन्तरम्
pradīpita smarairgoṣṭhasuṃdarīmṛduvāsasām / vilolanaparaiḥ saṃsevitaṃ vā tairnirantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मरेत्तदन्ते गीर्वाणभूरुहं सुमनोहरम् । तदधः स्वर्णवेद्यां च रत्नपीठमनुत्तमम्
smarettadante gīrvāṇabhūruhaṃ sumanoharam / tadadhaḥ svarṇavedyāṃ ca ratnapīṭhamanuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नकुट्टिमपीठे ऽस्मिन्नरुणं कमलं स्मरेत् । अष्टपत्रं च तन्मध्ये मुकुन्दं संस्मरेत्स्थितम्
ratnakuṭṭimapīṭhe 'sminnaruṇaṃ kamalaṃ smaret / aṣṭapatraṃ ca tanmadhye mukundaṃ saṃsmaretsthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फुल्लेन्दीवरकान्तं च केकिबर्हावतंसकम् । पीतांशुकं चन्द्रमुखं सरसीरुहनेत्रकम्
phullendīvarakāntaṃ ca kekibarhāvataṃsakam / pītāṃśukaṃ candramukhaṃ sarasīruhanetrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौस्तुभोद्भासिताङ्गं च श्रीवत्सांकं सुभूषितम् । व्रजस्त्रीनेत्रकमलाभ्यर्चितं गोगणावृतम्
kaustubhodbhāsitāṅgaṃ ca śrīvatsāṃkaṃ subhūṣitam / vrajastrīnetrakamalābhyarcitaṃ gogaṇāvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोपवृन्दयुतं वंशीं वादयन्तं स्मरेत्सुधीः । एवं ध्यात्वा जपेदादावयुतद्वितयं बुधः
gopavṛndayutaṃ vaṃśīṃ vādayantaṃ smaretsudhīḥ / evaṃ dhyātvā japedādāvayutadvitayaṃ budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जुहुयादरुणांभोजैस्तद्दशांशं समाहितः । जपेत्पश्चान्मन्त्रसिद्ध्यै भूतलक्षं समाहितः
juhuyādaruṇāṃbhojaistaddaśāṃśaṃ samāhitaḥ / japetpaścānmantrasiddhyai bhūtalakṣaṃ samāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरुणैः कमलैहुत्वा सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् । पूर्वोक्ते वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः
aruṇaiḥ kamalaihutvā sarvasiddhīśvaro bhavet / pūrvokte vaiṣṇave pīṭhe mūrtiṃ saṃkalpya mūlataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यामावाह्य चाभ्यर्चेद्गोपीजनमनोहरम् । मुखे वेणुं समभ्यर्च्य वनमालां च कौस्तुभम्
tasyāmāvāhya cābhyarcedgopījanamanoharam / mukhe veṇuṃ samabhyarcya vanamālāṃ ca kaustubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीवत्सं च हृदि प्रार्च्य ततः पुष्पाञ्जलिं क्षिपेत् । ततः श्वेतां च तुलसीं शुक्लचन्दनपङ्किलाम्
śrīvatsaṃ ca hṛdi prārcya tataḥ puṣpāñjaliṃ kṣipet / tataḥ śvetāṃ ca tulasīṃ śuklacandanapaṅkilām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तां च तुलसीं रक्तञ्चदनाक्तां क्रसात्सुधीः । अर्पयेद्दक्षिणे जद्वयमश्वारियुग्मकम्
raktāṃ ca tulasīṃ raktañcadanāktāṃ krasātsudhīḥ / arpayeddakṣiṇe jadvayamaśvāriyugmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हयमारद्वयेनैव हृदि मूर्ध्नि तथा पुनः । पद्मद्वयं च विधिवत्ततः शीर्षे समर्पयेत्
hayamāradvayenaiva hṛdi mūrdhni tathā punaḥ / padmadvayaṃ ca vidhivattataḥ śīrṣe samarpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुलसीद्वयमंभोजद्वयमश्वारियुग्मकम् । ततः सर्वाणि पुष्पाणि सर्वाङ्गेषु समर्पयेत्
tulasīdvayamaṃbhojadvayamaśvāriyugmakam / tataḥ sarvāṇi puṣpāṇi sarvāṅgeṣu samarpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणे वासुदेवाख्यं स्वच्छं चैतन्यमव्ययम् । वामे च रुक्मिणीं तदून्नित्यां रक्तां रजोगुणाम्
dakṣiṇe vāsudevākhyaṃ svacchaṃ caitanyamavyayam / vāme ca rukmiṇīṃ tadūnnityāṃ raktāṃ rajoguṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संपूज्य गोपालं कुर्यादावरणार्चनम् । यजेद्दामसुदामौ च वसुदामं च किङ्किणीम्
evaṃ saṃpūjya gopālaṃ kuryādāvaraṇārcanam / yajeddāmasudāmau ca vasudāmaṃ ca kiṅkiṇīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वाद्याशासु दामाद्या ङेंनमोन्तध्रुवादिकाः । अग्निनैरृतिवाय्वीशकोणेषु हृदयादिकान्
pūrvādyāśāsu dāmādyā ṅeṃnamontadhruvādikāḥ / agninairṛtivāyvīśakoṇeṣu hṛdayādikān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिक्ष्वस्त्राणि समभ्यर्च्य पत्रेषु महिषीर्यजेत् । रुक्मिणी सत्यभामा च नाग्नजित्यभिधा पुनः
dikṣvastrāṇi samabhyarcya patreṣu mahiṣīryajet / rukmiṇī satyabhāmā ca nāgnajityabhidhā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुविन्दा मित्रविन्दा च लक्ष्मणा चर्क्षजा ततः । सुशीला च लसद्रम्यचित्रितांबरभूषणा
suvindā mitravindā ca lakṣmaṇā carkṣajā tataḥ / suśīlā ca lasadramyacitritāṃbarabhūṣaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो यजेद्दलाग्रेषु वसुदेवञ्च देवकीम् । नन्दगोपं यशोदां च बलभद्रं सुभद्रिकाम्
tato yajeddalāgreṣu vasudevañca devakīm / nandagopaṃ yaśodāṃ ca balabhadraṃ subhadrikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोपानूगोपीश्च गोविन्दविलीनमतिलोचनान् । ज्ञानमुद्राभयकरौ पितरौ पीतपाण्डुरौ
gopānūgopīśca govindavilīnamatilocanān / jñānamudrābhayakarau pitarau pītapāṇḍurau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यमाल्यांबरालेपभूषणे मातरौ पुनः । धारयन्त्यौ चरुं चैव पायसीं पूर्णपात्रिकाम्
divyamālyāṃbarālepabhūṣaṇe mātarau punaḥ / dhārayantyau caruṃ caiva pāyasīṃ pūrṇapātrikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरुणश्यामले हारमणिकुं डलमण्डिते । बलः शङ्खेन्दुधवलो मुशलं लाङ्गलं दधत्
aruṇaśyāmale hāramaṇikuṃ ḍalamaṇḍite / balaḥ śaṅkhendudhavalo muśalaṃ lāṅgalaṃ dadhat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हालालोलो नीलवासा हलवानेककुण्डलः । कला या श्यामला भद्रा सुभद्रा भद्रभूषणा
hālālolo nīlavāsā halavānekakuṇḍalaḥ / kalā yā śyāmalā bhadrā subhadrā bhadrabhūṣaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वराभययुता पीतवसना रूढयौवना । वेणुवीणाहेमयष्टिशङ्खशृङ्गादिपाणयः
varābhayayutā pītavasanā rūḍhayauvanā / veṇuvīṇāhemayaṣṭiśaṅkhaśṛṅgādipāṇayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोपा गोप्यश्च विविधप्राभृतान्नकरांबुजाः । मन्दारदींश्च तद्बाह्ये पूजयेत्कल्पपादपान्
gopā gopyaśca vividhaprābhṛtānnakarāṃbujāḥ / mandāradīṃśca tadbāhye pūjayetkalpapādapān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दारश्च तथा संतानको वै पारिजातकः । कल्पद्रुमस्ततः पश्चाद्ध्वरिचन्दनसंज्ञकः
mandāraśca tathā saṃtānako vai pārijātakaḥ / kalpadrumastataḥ paścāddhvaricandanasaṃjñakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्ये दिक्षु समभ्यर्च्य बहिः शक्रादिकान्यजेत् । तदस्त्राणि च संपूज्य यजेत्कृष्णाष्टकेन च
madhye dikṣu samabhyarcya bahiḥ śakrādikānyajet / tadastrāṇi ca saṃpūjya yajetkṛṣṇāṣṭakena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णं च वासुदेवं च देवकीनन्दनं तथा । नारायणं यदुश्रेष्ठं वार्ष्णेयं धर्मपालकम्
kṛṣṇaṃ ca vāsudevaṃ ca devakīnandanaṃ tathā / nārāyaṇaṃ yaduśreṣṭhaṃ vārṣṇeyaṃ dharmapālakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असुराक्रान्तभूभारहारिणं पूजयेत्ततः । एभिरावरणैः पूजा कर्तव्यासुखैरिणः
asurākrāntabhūbhārahāriṇaṃ pūjayettataḥ / ebhirāvaraṇaiḥ pūjā kartavyāsukhairiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसारसागरोत्थीर्त्यै सर्वकामाप्तये बुधः । एवं पूजादिभिः सिद्धा भवद्वैश्रवणो यमः
saṃsārasāgarotthīrtyai sarvakāmāptaye budhaḥ / evaṃ pūjādibhiḥ siddhā bhavadvaiśravaṇo yamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिकालपूजनं चास्य वक्ष्ये सर्वार्थसिद्धिदम् । श्रीमदुद्यानसंवीतिहेमभूरत्नमण्डपे
trikālapūjanaṃ cāsya vakṣye sarvārthasiddhidam / śrīmadudyānasaṃvītihemabhūratnamaṇḍape
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लसत्कल्पद्रुमाधस्थरत्नाब्जपीठसंस्थितम् । सुत्रामरत्नसंकाशं गुडस्निग्धालकं शिशुम्
lasatkalpadrumādhastharatnābjapīṭhasaṃsthitam / sutrāmaratnasaṃkāśaṃ guḍasnigdhālakaṃ śiśum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चलत्कनककुण्डलोल्लसितचारुगण्डस्थलं सुघोणधरमद्भुतस्मितमुखांवुतं सुन्दरम् । स्फुरद्विमलरत्नयुक्कनकसूत्रनद्ध दधत्सुवर्णपरिमण्डितं सुभगपैण्डरीकं नखम्
calatkanakakuṇḍalollasitacārugaṇḍasthalaṃ sughoṇadharamadbhutasmitamukhāṃvutaṃ sundaram / sphuradvimalaratnayukkanakasūtranaddha dadhatsuvarṇaparimaṇḍitaṃ subhagapaiṇḍarīkaṃ nakham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्धूसरोरस्थले धेनुधूल्या सुपुष्टाङ्गमष्टापदाकल्पदीप्तम् । कटीलस्थले चारुजङ्घान्तयुग्मं पिनद्धं क्वणत्किङ्किणीजालदाम्ना
samuddhūsarorasthale dhenudhūlyā supuṣṭāṅgamaṣṭāpadākalpadīptam / kaṭīlasthale cārujaṅghāntayugmaṃ pinaddhaṃ kvaṇatkiṅkiṇījāladāmnā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हसन्तं हसद्वन्धुजीवप्रसूनप्रभापाणिपादांबुजोदारकान्त्या । दधानं करो दक्षिणे पायसान्न सुहैयङ्गवीनं तथा वामहस्ते
hasantaṃ hasadvandhujīvaprasūnaprabhāpāṇipādāṃbujodārakāntyā / dadhānaṃ karo dakṣiṇe pāyasānna suhaiyaṅgavīnaṃ tathā vāmahaste
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लसद्गोपगोपीगवां वृन्दमध्ये स्थितं वासवाद्यैः सुरैरर्चितान्ध्रिम् । महाभारभूतामरारातियूथांस्ततः पूतनादीन्निहॄन्तुं प्रवृत्तम्
lasadgopagopīgavāṃ vṛndamadhye sthitaṃ vāsavādyaiḥ surairarcitāndhrim / mahābhārabhūtāmarārātiyūthāṃstataḥ pūtanādīnnihṝntuṃ pravṛttam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ध्यात्वार्च्चयेद्देवं पूर्ववत्स्थिरमानसः । दध्ना गुडेन नैवेद्यं दत्वा दशशतं जपेत्
evaṃ dhyātvārccayeddevaṃ pūrvavatsthiramānasaḥ / dadhnā guḍena naivedyaṃ datvā daśaśataṃ japet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्यन्दिने यजेदेवं विशिष्यरूपधारिणम् । नारदाद्यैर्मुनिगणैः सुरवृन्दैश्च पूजितम्
madhyandine yajedevaṃ viśiṣyarūpadhāriṇam / nāradādyairmunigaṇaiḥ suravṛndaiśca pūjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लसद्गोपगोपीगवां वृन्दमध्यस्तितं सांद्रमेघप्रभंसुंन्दराङ्गम् । शिखण्डिच्छदापीडमब्जायताक्षं लसञ्चिल्लिकं पूर्णचद्राननं च
lasadgopagopīgavāṃ vṛndamadhyastitaṃ sāṃdrameghaprabhaṃsuṃndarāṅgam / śikhaṇḍicchadāpīḍamabjāyatākṣaṃ lasañcillikaṃ pūrṇacadrānanaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चलत्कुण्डलोल्लासिगण्डस्थलश्रीभरं सुन्दरं मन्दहासं सुनासम् । सुकार्तस्वराभांबरं दिव्यभूषं क्वणत्किङ्किणीजालमत्तानुलेपम्
calatkuṇḍalollāsigaṇḍasthalaśrībharaṃ sundaraṃ mandahāsaṃ sunāsam / sukārtasvarābhāṃbaraṃ divyabhūṣaṃ kvaṇatkiṅkiṇījālamattānulepam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेणुं धमन्तं स्वकरे दधानं सव्ये दरं यष्टिमुदारवेषम् । दक्षे तथैवेप्सितदानदक्षं ध्यात्वार्चयेन्नन्दजमिन्दिराप्त्यै
veṇuṃ dhamantaṃ svakare dadhānaṃ savye daraṃ yaṣṭimudāraveṣam / dakṣe tathaivepsitadānadakṣaṃ dhyātvārcayennandajamindirāptyai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ध्यात्वार्चयेत्कृष्णं पूर्ववद्वैष्णवोत्तमः । अपूपपायसान्नाद्यैर्नैवैद्यं परिकल्पयेत्
evaṃ dhyātvārcayetkṛṣṇaṃ pūrvavadvaiṣṇavottamaḥ / apūpapāyasānnādyairnaivaidyaṃ parikalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हुत्वा चाष्टत्तरशतं पयो ऽनैः सर्पिषाप्लुतैः । स्वस्वदिक्षु बलिं दद्याद्दिशेदाचमनं ततः
hutvā cāṣṭattaraśataṃ payo 'naiḥ sarpiṣāplutaiḥ / svasvadikṣu baliṃ dadyāddiśedācamanaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्ट्त्तरसहस्रं च प्रजपेन्मन्त्रमुत्तमम् । अह्नो मध्ये यजेदेवं यः कृष्णं वैष्णवोत्तमः
aṣṭttarasahasraṃ ca prajapenmantramuttamam / ahno madhye yajedevaṃ yaḥ kṛṣṇaṃ vaiṣṇavottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाः सर्वे नमस्यन्ति लोकानां वल्लभो नरः । मेधायुःश्रीकान्तियुक्तः पुत्रैः पौत्रैश्च वर्द्धते
devāḥ sarve namasyanti lokānāṃ vallabho naraḥ / medhāyuḥśrīkāntiyuktaḥ putraiḥ pautraiśca varddhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृतीयकालपूजायामस्ति कालविकल्पना । सायाह्ने निशि वेत्यत्र वदन्त्येके विपश्चितः
tṛtīyakālapūjāyāmasti kālavikalpanā / sāyāhne niśi vetyatra vadantyeke vipaścitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशाक्षरेण चेद्रात्रौ सायाह्ने ऽष्टादशार्णतः । उभयीमुभयेनैव कुर्यादित्यपरे जगुः
daśākṣareṇa cedrātrau sāyāhne 'ṣṭādaśārṇataḥ / ubhayīmubhayenaiva kuryādityapare jaguḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायाह्ने द्वारवत्यां तु चित्रोद्यानोपशोभिते । अष्टसाहस्रसंख्यातैर्भवनैरुपमण्डिते
sāyāhne dvāravatyāṃ tu citrodyānopaśobhite / aṣṭasāhasrasaṃkhyātairbhavanairupamaṇḍite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हंससारससंकीर्णकमलोत्पलशालिभिः । सरोभिर्नीलांभोभिः परीते भवनोत्तमे
haṃsasārasasaṃkīrṇakamalotpalaśālibhiḥ / sarobhirnīlāṃbhobhiḥ parīte bhavanottame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्यत्प्रद्योतनोद्योतद्युतौ श्रीमणिमण्डले । हेमांभोजासनासीनं कृष्णं त्रैलोक्यमोहनम्
udyatpradyotanodyotadyutau śrīmaṇimaṇḍale / hemāṃbhojāsanāsīnaṃ kṛṣṇaṃ trailokyamohanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनिवृन्दैः परिवृतमात्मतत्त्वविनिर्णये । तेभ्यो मुनिभ्यः स्वं धाम दिशन्तं परमक्षरम्
munivṛndaiḥ parivṛtamātmatattvavinirṇaye / tebhyo munibhyaḥ svaṃ dhāma diśantaṃ paramakṣaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्निद्रेदीवरश्यामं पद्मपत्रायतेक्षणम् । स्निग्धं कुन्तलसंभिन्नकिरीटवनमालिनम्
unnidredīvaraśyāmaṃ padmapatrāyatekṣaṇam / snigdhaṃ kuntalasaṃbhinnakirīṭavanamālinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं सुमनोहरम्
cāruprasannavadanaṃ sphuranmakarakuṇḍalam / śrīvatsavakṣasaṃ bhrājatkaustubhaṃ sumanoharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काश्मीरकपिशोरस्कं पीतकौशेयवाससम् । हारकेयूरकटककटिसूत्रैरलङ्कृतम्
kāśmīrakapiśoraskaṃ pītakauśeyavāsasam / hārakeyūrakaṭakakaṭisūtrairalaṅkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृतविश्वंभराभूरिभारं मुदितमानसम् । शङ्खचक्रगदापद्मराजद्भुजचतुष्टयम्
hṛtaviśvaṃbharābhūribhāraṃ muditamānasam / śaṅkhacakragadāpadmarājadbhujacatuṣṭayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ध्यात्वार्चयेन्मन्त्री स्यादङ्गैः प्रथमावृत्तिः । द्वितीया महिषीभिस्तु तृतीयायां समर्चयेत्
evaṃ dhyātvārcayenmantrī syādaṅgaiḥ prathamāvṛttiḥ / dvitīyā mahiṣībhistu tṛtīyāyāṃ samarcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदं पर्वतं जिष्णुं निशठोद्धवदारुकान् । विष्वक्सेनं च शैनेयं दिक्ष्वग्रे विनतासुतम्
nāradaṃ parvataṃ jiṣṇuṃ niśaṭhoddhavadārukān / viṣvaksenaṃ ca śaineyaṃ dikṣvagre vinatāsutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकपालैश्च वज्राद्यैः पूजयेद्वैष्णवोत्तमः । एवं संपूज्य विधिवत्पायसं विनिवेदयेत्
lokapālaiśca vajrādyaiḥ pūjayedvaiṣṇavottamaḥ / evaṃ saṃpūjya vidhivatpāyasaṃ vinivedayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तर्पयित्वा खण्डमिश्रदुग्धबुद्ध्या जलैरिह । जपेदष्टशतं मन्त्री भावयन्पुरुषोत्तमम्
tarpayitvā khaṇḍamiśradugdhabuddhyā jalairiha / japedaṣṭaśataṃ mantrī bhāvayanpuruṣottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजासु होमं सर्वासु कुर्यान्मध्यन्दिने ऽथवा । आसनादर्घ्यपर्यन्तं कृत्वा स्तुत्वा नमेत्सुधीः
pūjāsu homaṃ sarvāsu kuryānmadhyandine 'thavā / āsanādarghyaparyantaṃ kṛtvā stutvā nametsudhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समर्थात्मानमुद्वास्य स्वीयहृत्सरसीरुहे । विन्यस्य तन्मयो भूत्वा पुनरात्मानमर्चयेत्
samarthātmānamudvāsya svīyahṛtsarasīruhe / vinyasya tanmayo bhūtvā punarātmānamarcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायाह्ने वासुदेवं यो नित्यमेवं समर्चयेत् । सर्वान्कामानवाप्यान्ते स याति परमां गतिम्
sāyāhne vāsudevaṃ yo nityamevaṃ samarcayet / sarvānkāmānavāpyānte sa yāti paramāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्रौ चेन्मदनाक्रान्तचेतसं नन्दनन्दनम् । यजेद्रासपरिश्रान्तं गोपीमण्डलमध्यगम्
rātrau cenmadanākrāntacetasaṃ nandanandanam / yajedrāsapariśrāntaṃ gopīmaṇḍalamadhyagam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकसत्कुन्दकह्लारमल्लिकाकुसुमोद्गतैः । रजोभिर्धूसरैर्मन्दमारुतैः शिशिरीकृते
vikasatkundakahlāramallikākusumodgataiḥ / rajobhirdhūsarairmandamārutaiḥ śiśirīkṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मीलन्नवकैरवालिविगलन्माध्वीकलब्धान्तरं भ्राम्यन्मत्तमिलिन्दगीतललिते सन्मल्लिकोज्जृम्भिते । पीयूषांशुकरैर्विशालितहरित्प्रान्ते स्मरोद्दीपने कालिन्दीपुलिनाङ्गणे स्मितमुखं वेणुं रणन्तं मुहुः
unmīlannavakairavālivigalanmādhvīkalabdhāntaraṃ bhrāmyanmattamilindagītalalite sanmallikojjṛmbhite / pīyūṣāṃśukarairviśālitaharitprānte smaroddīpane kālindīpulināṅgaṇe smitamukhaṃ veṇuṃ raṇantaṃ muhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तस्तोयलसन्नवांबुदघटासंघट्टकारत्विषं चञ्चञ्चिल्लिकमंबुजायतदृशं बिम्बाधरं सुन्दरम् । मायूरच्छदबद्धमौलिविलसद्धंमिल्लमालं चलं दीप्यत्कुण्डलरत्नरश्मिविलसद्गण्डद्वयोद्बासितम्
antastoyalasannavāṃbudaghaṭāsaṃghaṭṭakāratviṣaṃ cañcañcillikamaṃbujāyatadṛśaṃ bimbādharaṃ sundaram / māyūracchadabaddhamaulivilasaddhaṃmillamālaṃ calaṃ dīpyatkuṇḍalaratnaraśmivilasadgaṇḍadvayodbāsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काञ्चीनूपुरहारकङ्कणलसत्केयूरभूषान्वितं गोपीनां द्वितयां तरे सुललितं वन्यप्रसूनस्रजम् । अन्योन्यं विनिबद्धगोपदयितादोर्वल्लिवीतं लसद्रासक्रीडनलोलुपं मनसिजाक्रान्तं मुकुन्दं भवेत्
kāñcīnūpurahārakaṅkaṇalasatkeyūrabhūṣānvitaṃ gopīnāṃ dvitayāṃ tare sulalitaṃ vanyaprasūnasrajam / anyonyaṃ vinibaddhagopadayitādorvallivītaṃ lasadrāsakrīḍanalolupaṃ manasijākrāntaṃ mukundaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विविधश्रुतिभिन्नमनोज्ञतरस्वरसप्तकमूर्छनतानगणैः । भ्रममाणममूभिरुदारमणिस्फुटमण्डनसिंजितचारुतनुम्
vividhaśrutibhinnamanojñatarasvarasaptakamūrchanatānagaṇaiḥ / bhramamāṇamamūbhirudāramaṇisphuṭamaṇḍanasiṃjitacārutanum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतरेतरबद्धकरप्रमदागणकल्पितरासविहारविधौ । मणिशङ्कुगमप्यमुना वपुषा बहुधा विहितस्वकदिव्यतनुम्
itaretarabaddhakarapramadāgaṇakalpitarāsavihāravidhau / maṇiśaṅkugamapyamunā vapuṣā bahudhā vihitasvakadivyatanum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ध्यात्वार्चयेन्मन्त्री स्यादङ्गैः प्रथमावृतिः । श्रीकामः सस्वराद्यानि कलाब्जैर्वैष्णवोत्तमः
evaṃ dhyātvārcayenmantrī syādaṅgaiḥ prathamāvṛtiḥ / śrīkāmaḥ sasvarādyāni kalābjairvaiṣṇavottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजेत्केशवकीर्त्यादिमिथुनानि च षोडश । इन्द्राद्यानपि वज्रादीन्पूजयेत्तदनन्तरम्
yajetkeśavakīrtyādimithunāni ca ṣoḍaśa / indrādyānapi vajrādīnpūjayettadanantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृन्थु सुवृत्तं मसृणं वितस्तिमात्रोन्नतं कौ विनिखन्य शङ्कुम् । आक्रम्य पद्भ्यामितरेतरैस्तु हस्तैर्भ्रमो ऽयं खलु रासगोष्ठी
pṛnthu suvṛttaṃ masṛṇaṃ vitastimātronnataṃ kau vinikhanya śaṅkum / ākramya padbhyāmitaretaraistu hastairbhramo 'yaṃ khalu rāsagoṣṭhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सपूज्यैवं च पयसा ससितो पलसर्पिषा । नैवेद्यमर्चयित्वा तु चषकैर्नृपसंख्यकैः
sapūjyaivaṃ ca payasā sasito palasarpiṣā / naivedyamarcayitvā tu caṣakairnṛpasaṃkhyakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सततं पापप्ते (?) मन्त्री मिथुनेष्वर्पयेत्क्रमात् । विधाय पूर्ववच्छेषं सहस्रं प्रजपेन्मनुम्
satataṃ pāpapte (?) mantrī mithuneṣvarpayetkramāt / vidhāya pūrvavaccheṣaṃ sahasraṃ prajapenmanum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तुत्वा नत्वा च संप्रार्थ्य पूजाशेषं समापयेत् । एवं यः पूजयेत्कृष्णं स सस्मृद्धेः पदं भवेत्
stutvā natvā ca saṃprārthya pūjāśeṣaṃ samāpayet / evaṃ yaḥ pūjayetkṛṣṇaṃ sa sasmṛddheḥ padaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अणिमाद्यष्टसिद्धीनामीश्वरः स्यान्न संशयः । भुक्त्वेह विविधान्भोगानन्ते विष्णुपदं व्रजेत्
aṇimādyaṣṭasiddhīnāmīśvaraḥ syānna saṃśayaḥ / bhuktveha vividhānbhogānante viṣṇupadaṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.