Library·Nārada Purāṇa·1·1.9
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गामाहात्म्यं नाम अष्टमो ऽध्यायः नारद उवाच शत्पः कथं वसिष्टेन सौन्दासो नृपसत्तमः । गङ्गाबिन्दूभिषेकेण पुनः शुद्धो ऽबयत्कथम्
iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde gaṅgāmāhātmyaṃ nāma aṣṭamo 'dhyāyaḥ nārada uvāca śatpaḥ kathaṃ vasiṣṭena saundāso nṛpasattamaḥ / gaṅgābindūbhiṣekeṇa punaḥ śuddho 'bayatkatham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वमेतदशेषेण भ्रातर्मे वक्तुमह्रसि । शृण्वतां वदतां चैव गङ्गाख्यानं शुभावहम्
sarvametadaśeṣeṇa bhrātarme vaktumahrasi / śṛṇvatāṃ vadatāṃ caiva gaṅgākhyānaṃ śubhāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनक उवाच सौदासः सर्वधर्मज्ञः सर्वज्ञो गुणवाञ्छुचिः । बुभुजे पृथिवीं सर्वां पितृवद्रञ्जयन्प्रजाः
sanaka uvāca saudāsaḥ sarvadharmajñaḥ sarvajño guṇavāñchuciḥ / bubhuje pṛthivīṃ sarvāṃ pitṛvadrañjayanprajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सगेरण यथा पूर्वं महीयं सत्पसागरा । रक्षिता तद्वदमुना सर्वधर्माविरोधिना
sageraṇa yathā pūrvaṃ mahīyaṃ satpasāgarā / rakṣitā tadvadamunā sarvadharmāvirodhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रपौत्रसमायुक्तः सर्वैश्वर्यसमन्वितः । त्रिंशदष्टसहस्राणि बुभुजे पृथिवीं युवा
putrapautrasamāyuktaḥ sarvaiśvaryasamanvitaḥ / triṃśadaṣṭasahasrāṇi bubhuje pṛthivīṃ yuvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौदासस्त्वेकदा राजा मृगयाभिरतिर्वनम् । विवेश्व सबलः सम्यक् शोधितं ह्यासमन्त्रिभिः
saudāsastvekadā rājā mṛgayābhiratirvanam / viveśva sabalaḥ samyak śodhitaṃ hyāsamantribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निषादैः सदितस्तत्र विनिघ्रन्मूगलञ्चयम् । आससाद नदीं रेवां धर्मज्ञः स पिपासितः
niṣādaiḥ saditastatra vinighranmūgalañcayam / āsasāda nadīṃ revāṃ dharmajñaḥ sa pipāsitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुदासतनयस्तत्र स्नात्वा कृत्वाह्निकं मुने । भुक्त्वा च मन्त्रिभिः सार्ध्दं तां निशां तत्र चावसत्
sudāsatanayastatra snātvā kṛtvāhnikaṃ mune / bhuktvā ca mantribhiḥ sārdhdaṃ tāṃ niśāṃ tatra cāvasat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रातः समुथाय कृत्वा पौर्वाह्निकीं क्रियाम् । बभ्राम मन्त्रिसहितो नर्मदातीरजे वने
tataḥ prātaḥ samuthāya kṛtvā paurvāhnikīṃ kriyām / babhrāma mantrisahito narmadātīraje vane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनाद्वनान्तरं गच्छन्नेक एव महीपत्तिः । आकर्णकृष्टबाणः सत् कृष्णसारं समन्वगात्
vanādvanāntaraṃ gacchanneka eva mahīpattiḥ / ākarṇakṛṣṭabāṇaḥ sat kṛṣṇasāraṃ samanvagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूरसैन्यो ऽश्वमारूढः स राजानुव्रजन्मृगम् । व्याघ्रद्वयं गुहासंस्थमपश्थमपश्यत्सुरते रतम्
dūrasainyo 'śvamārūḍhaḥ sa rājānuvrajanmṛgam / vyāghradvayaṃ guhāsaṃsthamapaśthamapaśyatsurate ratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगपृष्टं परित्यज्य व्याघ्रयोः संमुखं ययौ । धनुःसंहितबाणेन तेनासौ शरशास्त्रवित्
mṛgapṛṣṭaṃ parityajya vyāghrayoḥ saṃmukhaṃ yayau / dhanuḥsaṃhitabāṇena tenāsau śaraśāstravit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां व्याघ्रीं पातयामास तीक्ष्णाग्रनतपर्वणा । पतमाना तु साव्याघ्री षट्रत्रिंशद्योजनायता
tāṃ vyāghrīṃ pātayāmāsa tīkṣṇāgranataparvaṇā / patamānā tu sāvyāghrī ṣaṭratriṃśadyojanāyatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तडित्वद्धोरनिर्घोषा राक्षसी विकृताभवत् । पतितां स्वप्रियां वीक्ष्य द्विषन्स व्याघ्रराक्षसः
taḍitvaddhoranirghoṣā rākṣasī vikṛtābhavat / patitāṃ svapriyāṃ vīkṣya dviṣansa vyāghrarākṣasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिक्रियां करिष्यामीत्युक्तवा चान्तर्दधे तदा । राजा तु भयसंविग्नो वनेसैन्यं समेत्य च
pratikriyāṃ kariṣyāmītyuktavā cāntardadhe tadā / rājā tu bhayasaṃvigno vanesainyaṃ sametya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्रृत्तं कथयन्सर्वान्स्वां पुरीं स न्यवर्त्तत । शङ्कमानस्तु तद्रक्षःकृत्या द्राजा सुदासजः
tadrṛttaṃ kathayansarvānsvāṃ purīṃ sa nyavarttata / śaṅkamānastu tadrakṣaḥkṛtyā drājā sudāsajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परितत्याज मृगयां ततः प्रभृति नारद । गते बहुतिथे काले हयमेधमखं नृपः
paritatyāja mṛgayāṃ tataḥ prabhṛti nārada / gate bahutithe kāle hayamedhamakhaṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समारेभे प्रसन्नात्मा वशिष्टाद्यमुनीश्वरैः । तत्र ब्रह्मादिदेवेभ्यो हविर्दत्त्वा यथाविधि
samārebhe prasannātmā vaśiṣṭādyamunīśvaraiḥ / tatra brahmādidevebhyo havirdattvā yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाप्य यज्ञनिष्क्रान्तो वशिष्टः स्त्रातको ऽपि च । अत्रान्तरे राक्षसो ऽसौ नृपहिसितभार्यकः । कर्तुं प्रतिक्रियां राज्ञे समायातोरुषान्वितः
samāpya yajñaniṣkrānto vaśiṣṭaḥ strātako 'pi ca / atrāntare rākṣaso 'sau nṛpahisitabhāryakaḥ / kartuṃ pratikriyāṃ rājñe samāyātoruṣānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राक्षसस्तस्य गुरौ प्रयाते वशिष्टवेषं तु तदैव धृत्वा । राजानमभ्येत्य जगाद भोक्ष्ये मांसं समिच्छाम्यहमित्युवाच
sa rākṣasastasya gurau prayāte vaśiṣṭaveṣaṃ tu tadaiva dhṛtvā / rājānamabhyetya jagāda bhokṣye māṃsaṃ samicchāmyahamityuvāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयः समास्थाय स सूदवषं पक्त्वामिषं मानुपमस्य वादात् । स्थितश्च राजापि हरि यपात्रे धृत्वा गुरोरागमनं प्रतीक्षन्
bhūyaḥ samāsthāya sa sūdavaṣaṃ paktvāmiṣaṃ mānupamasya vādāt / sthitaśca rājāpi hari yapātre dhṛtvā gurorāgamanaṃ pratīkṣan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मांसं हेमपात्रस्थं सौदासो विनयान्वितः । समागताय गुरुवे ददौ तस्मौ ससादरम्
tanmāṃsaṃ hemapātrasthaṃ saudāso vinayānvitaḥ / samāgatāya guruve dadau tasmau sasādaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वा चिन्तयामास गुरुः किमिति विस्मितः
taṃ dṛṣṭvā cintayāmāsa guruḥ kimiti vismitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपश्यन्मानुषं मासं परमेण समाधिना । अहो ऽस्य राज्ञो दौःशील्यमभक्ष्यं दत्तवान्मम
apaśyanmānuṣaṃ māsaṃ parameṇa samādhinā / aho 'sya rājño dauḥśīlyamabhakṣyaṃ dattavānmama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति विरमयमापन्नः प्रमन्युरभवन्मुनिः । अभो ऽज्यं मद्विघाताय दत्त हि पृथिवीपते
iti viramayamāpannaḥ pramanyurabhavanmuniḥ / abho 'jyaṃ madvighātāya datta hi pṛthivīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्तवापि भवतु ह्येतदेव हि भोजनम् । नृमांसं रक्षसामेव भोज्यं दत्तं मम त्वया
tasmāttavāpi bhavatu hyetadeva hi bhojanam / nṛmāṃsaṃ rakṣasāmeva bhojyaṃ dattaṃ mama tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्याहि राक्षसत्वं त्वं तदाहारोचितं नृपा । इति शापं ददत्यस्मिन्सौदासो भयविह्वूलः
tadyāhi rākṣasatvaṃ tvaṃ tadāhārocitaṃ nṛpā / iti śāpaṃ dadatyasminsaudāso bhayavihvūlaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्ञत्पो भवतैवेति सकंपो ऽस्म व्यजिज्ञपत् । भूराशृ चिन्तयामास वशिष्टस्तेन नोदितः
ājñatpo bhavataiveti sakaṃpo 'sma vyajijñapat / bhūrāśṛ cintayāmāsa vaśiṣṭastena noditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्षसा वञ्चितं भूपं ज्ञातवान् दिव्यचक्षुषा । राजापि जलमादाय वशिष्टं शप्तुमुद्यतः
rakṣasā vañcitaṃ bhūpaṃ jñātavān divyacakṣuṣā / rājāpi jalamādāya vaśiṣṭaṃ śaptumudyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्यतं गुरुं शप्तं दृष्ट्वा भूयो रुषान्वितम् । मदयन्ती प्रियातस्य प्रत्युवाचाथ सुव्रता
samudyataṃ guruṃ śaptaṃ dṛṣṭvā bhūyo ruṣānvitam / madayantī priyātasya pratyuvācātha suvratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदयन्त्युवाच भो भो क्षत्रियदायाद कोप संहर्तुमर्हसि । त्वया यत्कर्म भोक्तव्यं तत्प्रात्पं नात्र संशयः
madayantyuvāca bho bho kṣatriyadāyāda kopa saṃhartumarhasi / tvayā yatkarma bhoktavyaṃ tatprātpaṃ nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरु तुकृत्य हुङ्कृत्य यो वदेन्मृढधीर्नरः । अरण्ये निर्जले देश स भवेद्धह्यराक्षसः
guru tukṛtya huṅkṛtya yo vadenmṛḍhadhīrnaraḥ / araṇye nirjale deśa sa bhaveddhahyarākṣasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जितेन्द्रिया जितक्रोधा गुरु शुश्रूषणे रताः । प्रयान्ति ब्रह्मसदनमिति शास्त्रेषु निश्चयः
jitendriyā jitakrodhā guru śuśrūṣaṇe ratāḥ / prayānti brahmasadanamiti śāstreṣu niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोक्तो भूपतिः कोपं त्यक्त्वा भार्यां ननन्द च । जलं कुत्र क्षिपामीति चिन्तयामास चात्मना
tayokto bhūpatiḥ kopaṃ tyaktvā bhāryāṃ nananda ca / jalaṃ kutra kṣipāmīti cintayāmāsa cātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तज्जलं यत्र संसिक्तं तद्भवेद्भस्म निश्चितम् । इति मत्वा जलं तत्तु पादयोर्न्यक्षिपत्स्वयम्
tajjalaṃ yatra saṃsiktaṃ tadbhavedbhasma niścitam / iti matvā jalaṃ tattu pādayornyakṣipatsvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तज्जलस्पशिमात्रेण पादौ कल्माषतां गतौ । कल्माषपाद इत्येवं ततः प्रभृति विस्तृतः
tajjalaspaśimātreṇa pādau kalmāṣatāṃ gatau / kalmāṣapāda ityevaṃ tataḥ prabhṛti vistṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्माषपादो मतिमान् प्रिययाश्चासितस्तदा । मनसा सो ऽतिभीतस्तु ववन्दे चरणं गुरोः
kalmāṣapādo matimān priyayāścāsitastadā / manasā so 'tibhītastu vavande caraṇaṃ guroḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच च प्रपन्नस्तं प्राञ्जलिर्नयकोविदः । क्षमस्व भगवन्सर्वं नापराधः कृतो मया
uvāca ca prapannastaṃ prāñjalirnayakovidaḥ / kṣamasva bhagavansarvaṃ nāparādhaḥ kṛto mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छुत्वोवाच भूपालं मुनिर्निःश्वस्य दुःखितः । आत्मानं गर्हयामास ह्यविवेकपरायणम्
tacchutvovāca bhūpālaṃ munirniḥśvasya duḥkhitaḥ / ātmānaṃ garhayāmāsa hyavivekaparāyaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविवेरो हि सर्वेषामापदां परमं पदम् । विवेकरहितो लोके पशुरेव न संशयः
avivero hi sarveṣāmāpadāṃ paramaṃ padam / vivekarahito loke paśureva na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञा त्वजानता नूनमेतत्कर्मोचितं कृतम् । विवेकरहितो ऽज्ञो ऽहं यतः पापं समाचरेत्
rājñā tvajānatā nūnametatkarmocitaṃ kṛtam / vivekarahito 'jño 'haṃ yataḥ pāpaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेकनियतो याति यो वा को वापि निर्वृत्तिम् । विवेकहीनमान्पोति को वा यो वाप्यनिर्वृतिम्
vivekaniyato yāti yo vā ko vāpi nirvṛttim / vivekahīnamānpoti ko vā yo vāpyanirvṛtim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तवा चात्मनात्मानं प्रत्युवाच मुनिर्नृपम् । नात्यन्तिङ्कं भवेदेतद्दादशाब्दं भविष्यति
ityuktavā cātmanātmānaṃ pratyuvāca munirnṛpam / nātyantiṅkaṃ bhavedetaddādaśābdaṃ bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गङ्गाबिन्दूभिषिक्तस्तु त्यक्त्त्वा वै राक्षसीं तनुम् । पूर्वरुपं त्वमापन्नो भोक्ष्यसे मेदिनीमिमाम्
gaṅgābindūbhiṣiktastu tyakttvā vai rākṣasīṃ tanum / pūrvarupaṃ tvamāpanno bhokṣyase medinīmimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वाथर्वविद्भूपं वशिष्टः स्वाश्रमं ययौ । राजापि दुःखसंपन्नो राक्षसीं तानुमाश्रितः
ityuktvātharvavidbhūpaṃ vaśiṣṭaḥ svāśramaṃ yayau / rājāpi duḥkhasaṃpanno rākṣasīṃ tānumāśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुत्पपासाविशेषार्तो नित्यं क्रोधपरायणः । कृष्णक्षपाद्युतिर्भीमो बभ्राम विजने वने
kṣutpapāsāviśeṣārto nityaṃ krodhaparāyaṇaḥ / kṛṣṇakṣapādyutirbhīmo babhrāma vijane vane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगांश्च विविधांस्तत्र मानुषांश्च सरीसृपान् । विहङ्गमान्प्लवङ्गांश्च प्रशस्तांस्तानभक्षयत्
mṛgāṃśca vividhāṃstatra mānuṣāṃśca sarīsṛpān / vihaṅgamānplavaṅgāṃśca praśastāṃstānabhakṣayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्थिभिर्बहुभिर्भूयः पीतरक्तकलेवरैः । रक्तान्तप्रेतकेशैशअच चित्रासीद्भूर्भयङ्करी
asthibhirbahubhirbhūyaḥ pītaraktakalevaraiḥ / raktāntapretakeśaiśaaca citrāsīdbhūrbhayaṅkarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतुत्रये स पृथिवीं शतयो जनविस्तृताम् । कृत्वातिदुःखितां पश्चाद्वनान्तरमुपागमत्
ṛtutraye sa pṛthivīṃ śatayo janavistṛtām / kṛtvātiduḥkhitāṃ paścādvanāntaramupāgamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापि कृतवान्नित्यं नरमांसाशनं सदा । जगाम नर्मदातीरं मुनिसिद्धनिषेवितम्
tatrāpi kṛtavānnityaṃ naramāṃsāśanaṃ sadā / jagāma narmadātīraṃ munisiddhaniṣevitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचरन्नर्मदातीरे सर्वलोकभयङ्करः । अपश्यत्कञ्चन मुनिं रमन्तं प्रियया सह
vicarannarmadātīre sarvalokabhayaṅkaraḥ / apaśyatkañcana muniṃ ramantaṃ priyayā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुधानलेन संतत्पस्तं मुनिं समुपाद्रवत् । जाग्राह चातिवेगेन व्याधो मृगशिशं यथा
kṣudhānalena saṃtatpastaṃ muniṃ samupādravat / jāgrāha cātivegena vyādho mṛgaśiśaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणी स्वपतिं वीक्ष्य निशाचरकरस्थितम् । शिरस्यञ्जलिमाधाय प्रोवाच भयविह्वाला
brāhmaṇī svapatiṃ vīkṣya niśācarakarasthitam / śirasyañjalimādhāya provāca bhayavihvālā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण्युवाच भो भो नृपतिशार्दूल त्राहि मां भयविह्वलाम् । प्राणप्रिय प्रदानेन कुरु पूर्णं मनोरथम्
brāhmaṇyuvāca bho bho nṛpatiśārdūla trāhi māṃ bhayavihvalām / prāṇapriya pradānena kuru pūrṇaṃ manoratham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नान्मा मित्रसहस्त्वं हि सूर्यवंशसमुद्भवः । न राक्षसस्ततो ऽनाथां पाहि मां विजने वने
nānmā mitrasahastvaṃ hi sūryavaṃśasamudbhavaḥ / na rākṣasastato 'nāthāṃ pāhi māṃ vijane vane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या नारी भर्त्तृरहिता जीवत्यपि मृतोपमा । तथापि बालवैधव्यं किं वक्ष्याम्यरिमर्दन
yā nārī bharttṛrahitā jīvatyapi mṛtopamā / tathāpi bālavaidhavyaṃ kiṃ vakṣyāmyarimardana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मातापितरौ जाने नापि बन्धुं च कञ्चन । पतिरेव परो बन्धुः परमं जीवनं मम
na mātāpitarau jāne nāpi bandhuṃ ca kañcana / patireva paro bandhuḥ paramaṃ jīvanaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवान्येत्त्यखिलान्धर्मान्योषितां वर्त्तनं यथा । त्रायस्व बन्धुरहितां बालापत्यां जनेश्वर
bhavānyettyakhilāndharmānyoṣitāṃ varttanaṃ yathā / trāyasva bandhurahitāṃ bālāpatyāṃ janeśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं जीवामि पत्यास्मिन्हीना हि विजने वने । दुहिताहं भगवतस्त्राहि मां पतिदानतः
kathaṃ jīvāmi patyāsminhīnā hi vijane vane / duhitāhaṃ bhagavatastrāhi māṃ patidānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति । वदन्तीति महाप्राज्ञाः प्राणदानं कुरुष्व मे
praṇadānātparaṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati / vadantīti mahāprājñāḥ prāṇadānaṃ kuruṣva me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तावा सा पपातास्य राक्षसस्य पदाग्रतः । एवं संप्रार्थ्यमानो ऽपि ब्राह्मण्या राक्षसो द्विजम् अभक्षयकृष्णसारशिशुं व्याघ्रो यथा बलात्
ityuktāvā sā papātāsya rākṣasasya padāgrataḥ / evaṃ saṃprārthyamāno 'pi brāhmaṇyā rākṣaso dvijam abhakṣayakṛṣṇasāraśiśuṃ vyāghro yathā balāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विलप्य बहुधा तस्य पत्नी पतिव्रता । पूर्वशापहतं भूपमशपत्क्रोधिता पुनः
tato vilapya bahudhā tasya patnī pativratā / pūrvaśāpahataṃ bhūpamaśapatkrodhitā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतिं मे सुरतासक्तं यस्माद्धिंसितवान्बलात् । तस्मात्स्त्रीसङ्गमं प्रात्पस्त्वमपि प्राप्स्यसे मृतिम्
patiṃ me suratāsaktaṃ yasmāddhiṃsitavānbalāt / tasmātstrīsaṅgamaṃ prātpastvamapi prāpsyase mṛtim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शत्वैवं ब्राह्मणी क्रुद्धा पुनः शापान्तरं ददौ । राक्षसत्वं ध्रुवं ते ऽस्तु मत्पतिर्भक्षितो यतः
śatvaivaṃ brāhmaṇī kruddhā punaḥ śāpāntaraṃ dadau / rākṣasatvaṃ dhruvaṃ te 'stu matpatirbhakṣito yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि शापद्वयं श्रुत्वा तया दत्तं निशाचरः । प्रमन्युः प्राहि विसृजन्कोपादङ्गारसंचयम्
so 'pi śāpadvayaṃ śrutvā tayā dattaṃ niśācaraḥ / pramanyuḥ prāhi visṛjankopādaṅgārasaṃcayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुष्टे कस्मात्प्रदत्तं मेवृथा शापद्वयं त्वया । एकस्यैवापराधस्य शापस्त्वेको ममोचितः
duṣṭe kasmātpradattaṃ mevṛthā śāpadvayaṃ tvayā / ekasyaivāparādhasya śāpastveko mamocitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मात्क्षिपसि दुष्टाग्येमयि शापन्तरं ततः । पिशाचयोनिमद्यैव याहि पुत्रसमन्विता
yasmātkṣipasi duṣṭāgyemayi śāpantaraṃ tataḥ / piśācayonimadyaiva yāhi putrasamanvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनैवं ब्रह्मणी शत्पा पिशाचत्वं तदा गता । क्षुधार्ता सुस्वरं भीमारुरोदापत्यसंयुता
tenaivaṃ brahmaṇī śatpā piśācatvaṃ tadā gatā / kṣudhārtā susvaraṃ bhīmārurodāpatyasaṃyutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राक्षसश्च पिशाची च क्रोशन्तौ निर्जने वने । जग्मतुर्नर्मदातीरे वनं राक्षससेवितम्
rākṣasaśca piśācī ca krośantau nirjane vane / jagmaturnarmadātīre vanaṃ rākṣasasevitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औदासीन्यं गुरौ कृत्वा राक्षसीं तनुमा श्रितः । तत्रास्ते दुःखसंतत्पः कश्चिल्लोकविरोधकृत्
audāsīnyaṃ gurau kṛtvā rākṣasīṃ tanumā śritaḥ / tatrāste duḥkhasaṃtatpaḥ kaścillokavirodhakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राक्षसं च पिशाचीं च दृष्ट्वा रववटमागतौ । उवाच क्रोधबहुलो वटस्थो ब्रह्मराक्षसः
rākṣasaṃ ca piśācīṃ ca dṛṣṭvā ravavaṭamāgatau / uvāca krodhabahulo vaṭastho brahmarākṣasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमर्थमागतौ भीमौ युवां मत्स्थानमीप्सितम् । ईदृशौ केन पापेन जातौ मे ब्रुवतां ध्रुवम्
kimarthamāgatau bhīmau yuvāṃ matsthānamīpsitam / īdṛśau kena pāpena jātau me bruvatāṃ dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौदासस्तद्वचः श्रुत्वातया यच्चात्मना कृतम् । सर्वं निवेदयित्वास्मै पश्चादेतदुवाच ह
saudāsastadvacaḥ śrutvātayā yaccātmanā kṛtam / sarvaṃ nivedayitvāsmai paścādetaduvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौदास उवाच कस्त्वं वद महाभाग त्वया वै किं कृतं पुरा । सख्युर्ममाति स्नेहेन तत्सर्वं वक्तुमर्हसि
saudāsa uvāca kastvaṃ vada mahābhāga tvayā vai kiṃ kṛtaṃ purā / sakhyurmamāti snehena tatsarvaṃ vaktumarhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करोति वञ्चनं मित्रे यो वा को वापि दुष्टधीः । स हि पापपालं भुङ्क्ते यातनास्तु युगायुतम्
karoti vañcanaṃ mitre yo vā ko vāpi duṣṭadhīḥ / sa hi pāpapālaṃ bhuṅkte yātanāstu yugāyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्तूनां सर्वदुःखानि क्षीयन्ते मित्रदर्शनात् । तस्मान्मित्रेषु मतिमान्न कुर्याद्वंयनं कदा
jantūnāṃ sarvaduḥkhāni kṣīyante mitradarśanāt / tasmānmitreṣu matimānna kuryādvaṃyanaṃ kadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्माषपादेनेत्युक्तो वटस्थो ब्रह्मराक्षसः । उवाच प्रीतिमापन्नो धर्मवाक्यानि नारद
kalmāṣapādenetyukto vaṭastho brahmarākṣasaḥ / uvāca prītimāpanno dharmavākyāni nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मराक्षस उवाच अहमासं पुरा विप्रो मागधो वेदपारगः । सोमदत्त इति ख्यातो नान्मा धर्मपरायणः
brahmarākṣasa uvāca ahamāsaṃ purā vipro māgadho vedapāragaḥ / somadatta iti khyāto nānmā dharmaparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमत्तो ऽहं महाभाग विद्यया वयसा धनैः । औदासीन्यं गुरोः कृत्वा प्रात्पवानीदृशीं गतिम्
pramatto 'haṃ mahābhāga vidyayā vayasā dhanaiḥ / audāsīnyaṃ guroḥ kṛtvā prātpavānīdṛśīṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नलभे ऽहं सुखं किं चिज्जिताहारो ऽतिदुःखितः । मया तु भक्षिता विप्राः शतशो ऽथ सहस्रशः
nalabhe 'haṃ sukhaṃ kiṃ cijjitāhāro 'tiduḥkhitaḥ / mayā tu bhakṣitā viprāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुत्पिपासापरो नित्यमन्तस्तापेन पीडितः । जगत्रासकरो नित्यं मांसाशनपरायणः
kṣutpipāsāparo nityamantastāpena pīḍitaḥ / jagatrāsakaro nityaṃ māṃsāśanaparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुर्ववज्ञा मनुष्याणां राक्षसत्वप्रदायिनी । मयानुभूतमेतद्धि ततः श्रीमान्न चाचरेत्
gurvavajñā manuṣyāṇāṃ rākṣasatvapradāyinī / mayānubhūtametaddhi tataḥ śrīmānna cācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्माषपाद उवाच गुरुस्तु कीदृशः प्रोक्तः कस्त्वयाश्लाघितः पुरा । तद्वदस्व सरवे सर्वं परं कौतूहलं हि मे
kalmāṣapāda uvāca gurustu kīdṛśaḥ proktaḥ kastvayāślāghitaḥ purā / tadvadasva sarave sarvaṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मराक्षस उवाच गुरवः सन्ति बहवः पूज्या वन्द्याश्च सादरम् । यातानहं कथयिष्यामि शृणुष्वैकमनाः सरवे
brahmarākṣasa uvāca guravaḥ santi bahavaḥ pūjyā vandyāśca sādaram / yātānahaṃ kathayiṣyāmi śṛṇuṣvaikamanāḥ sarave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यापकश्च वेदानां वेदार्थयुतिबैधकः । शास्त्रवक्ता धर्मवक्ता नीतिशास्त्रोपदेशकः
adhyāpakaśca vedānāṃ vedārthayutibaidhakaḥ / śāstravaktā dharmavaktā nītiśāstropadeśakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रोपदेशव्याख्याख्याकृद्वेदसदंहृत्तथा । व्रतोपदेशकश्चैव भयत्रातान्नदो हि च
mantropadeśavyākhyākhyākṛdvedasadaṃhṛttathā / vratopadeśakaścaiva bhayatrātānnado hi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वशुरो मातुलश्चैव ज्येष्ठभ्राता पिता तथा । उपनेता निषेक्ता च संस्कर्त्ता मित्रसत्तम
śvaśuro mātulaścaiva jyeṣṭhabhrātā pitā tathā / upanetā niṣektā ca saṃskarttā mitrasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते हि गुरवः प्रोक्ताः पूज्या वन्द्यश्च सादरम्
ete hi guravaḥ proktāḥ pūjyā vandyaśca sādaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्माषपाद उवाच गुरवो बहवः प्रोक्ता एतेषां कतमो वरः । तुल्याः सर्वे ऽप्युत सरवे तद्यथावद्धि ब्रूहि मे
kalmāṣapāda uvāca guravo bahavaḥ proktā eteṣāṃ katamo varaḥ / tulyāḥ sarve 'pyuta sarave tadyathāvaddhi brūhi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मराक्षस उवाच साधु साधु महाप्राज्ञ यत्पृष्टं तद्वदामि ते । गुरुमाहात्म्यकथनं श्रवणं चानुमोदनम्
brahmarākṣasa uvāca sādhu sādhu mahāprājña yatpṛṣṭaṃ tadvadāmi te / gurumāhātmyakathanaṃ śravaṇaṃ cānumodanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषां श्रेय आधत्ते तस्माद्वक्ष्यामि सांप्रतम् । एते समानपूजार्हाः सर्वदा नात्र संशयः
sarveṣāṃ śreya ādhatte tasmādvakṣyāmi sāṃpratam / ete samānapūjārhāḥ sarvadā nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि श्रुणु वक्ष्यामि शास्त्राणां सारनिश्चयम् । अध्यापकाश्च वेदानां मन्त्रव्याख्याकृतस्तथा
tathāpi śruṇu vakṣyāmi śāstrāṇāṃ sāraniścayam / adhyāpakāśca vedānāṃ mantravyākhyākṛtastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिता च धर्मवक्ता च विशेषगुरवः स्मृताः एतेषामपि भूपाल शृणुष्व प्रवरं गुरुम् ॥
pitā ca dharmavaktā ca viśeṣaguravaḥ smṛtāḥ eteṣāmapi bhūpāla śṛṇuṣva pravaraṃ gurum //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वशास्त्रार्थतत्वज्ञैर्भाषितं प्रवदामि ते । यः पुराणानि वदति धर्मयुक्तानि पणडितः
sarvaśāstrārthatatvajñairbhāṣitaṃ pravadāmi te / yaḥ purāṇāni vadati dharmayuktāni paṇaḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसारपाशविच्छेदकरणानि स उत्तमः । देवपूजार्हकर्माणि देवतापूजने फलम्
saṃsārapāśavicchedakaraṇāni sa uttamaḥ / devapūjārhakarmāṇi devatāpūjane phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जायते च पुराणेभ्यस्तस्मात्तानीह देवताः । सर्ववेदार्थसाराणि पुराणानीति भूपते
jāyate ca purāṇebhyastasmāttānīha devatāḥ / sarvavedārthasārāṇi purāṇānīti bhūpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वदन्ति मुनयश्चैव तदूक्ता परमो गुरुः । यः संसारार्णत्वं तर्त्तुमुद्योगं कुरुते नरः
vadanti munayaścaiva tadūktā paramo guruḥ / yaḥ saṃsārārṇatvaṃ tarttumudyogaṃ kurute naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुणुयात्स पुराणानि इति शास्त्रविभागकृत् । प्रोक्तवान्सर्वधर्माश्च पुराणेषु महीपते
śruṇuyātsa purāṇāni iti śāstravibhāgakṛt / proktavānsarvadharmāśca purāṇeṣu mahīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तर्कस्तु वादहेतुः स्यान्नीतिस्त्वैहिकसाधनम् । पुराणानि महाबुद्धे इहामुत्र सुखाय हि
tarkastu vādahetuḥ syānnītistvaihikasādhanam / purāṇāni mahābuddhe ihāmutra sukhāya hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः शृणोति पुराणानि सततं भक्तिसंयुतः । तस्य स्यान्निर्मला बुद्धिर्भूयो धर्मपरायणः
yaḥ śṛṇoti purāṇāni satataṃ bhaktisaṃyutaḥ / tasya syānnirmalā buddhirbhūyo dharmaparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुराणश्रवणाद्भक्तिर्जायते श्रीपतौ शुभा । विष्णुभक्तनृणां भूप धर्मे बुद्धिः प्रवर्त्तते
purāṇaśravaṇādbhaktirjāyate śrīpatau śubhā / viṣṇubhaktanṛṇāṃ bhūpa dharme buddhiḥ pravarttate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मात्पापानि नश्यन्ति ज्ञानं शुद्धं च जायते । धर्मार्थकाममोक्षाणां ये फलान्यभिलिप्सवः
dharmātpāpāni naśyanti jñānaṃ śuddhaṃ ca jāyate / dharmārthakāmamokṣāṇāṃ ye phalānyabhilipsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुणुयुस्ते पुराणानि प्राहुरित्थं पुराविदः । अहं तु गौतममुनेः सर्वज्ञाद्रूह्यवादिनः
śruṇuyuste purāṇāni prāhuritthaṃ purāvidaḥ / ahaṃ tu gautamamuneḥ sarvajñādrūhyavādinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतवान्सर्वधर्मार्थ गङ्गातीरे मनोरमे । कदाचित्परमेशस्य पूजां कर्त्तुमहं गतः
śrutavānsarvadharmārtha gaṅgātīre manorame / kadācitparameśasya pūjāṃ karttumahaṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपस्थितायापि तस्मै प्रणामं न ह्यकारिषम् । स तु शान्तो महाबुद्धिर्गौन्तमस्तेजसां निधिः
upasthitāyāpi tasmai praṇāmaṃ na hyakāriṣam / sa tu śānto mahābuddhirgauntamastejasāṃ nidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रोदितानि कर्मणि करोतीतिमुदं य यौ । यस्त्वर्चितो मया देवः शिवः सर्वजगद्गुरुः
mantroditāni karmaṇi karotītimudaṃ ya yau / yastvarcito mayā devaḥ śivaḥ sarvajagadguruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुर्ववज्ञा कृतायेन राक्षसंत्वे नियुक्तवान् । ज्ञानतो ऽज्ञानतो वापि यो ऽवज्ञां कुरुते गुरोः
gurvavajñā kṛtāyena rākṣasaṃtve niyuktavān / jñānato 'jñānato vāpi yo 'vajñāṃ kurute guroḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैवाशु प्रणश्यन्ति धीविद्यार्थात्मजक्रियाः । शुश्रूषां कुरुते यस्तु गुरुणां सादरं नरः
tasyaivāśu praṇaśyanti dhīvidyārthātmajakriyāḥ / śuśrūṣāṃ kurute yastu guruṇāṃ sādaraṃ naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य संपद्भवेद्भूप इति प्राहुर्विपश्चितः । तेन शापेन दग्धो ऽहमन्तश्चैव क्षधाग्निना
tasya saṃpadbhavedbhūpa iti prāhurvipaścitaḥ / tena śāpena dagdho 'hamantaścaiva kṣadhāgninā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोक्षं कदा प्रयास्यामि न जाने नृपसत्तम । एवं वदति विप्रेन्द्र वटस्थे ऽस्मिन्निशाचरे
mokṣaṃ kadā prayāsyāmi na jāne nṛpasattama / evaṃ vadati viprendra vaṭasthe 'sminniśācare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मशास्त्रप्रसंगेन तयोः पापं क्षयं गतम् । एतस्मिन्नन्तरे प्रात्पः कश्चिद्विप्रो ऽतिधार्मिकः
dharmaśāstraprasaṃgena tayoḥ pāpaṃ kṣayaṃ gatam / etasminnantare prātpaḥ kaścidvipro 'tidhārmikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलिङ्गदेशसंभूतो नान्म्रा गर्ग इति स्मृतः । वहन्गङ्गाजलं स्कन्धे स्तुवन् विश्वेश्वरं प्रभुम्
kaliṅgadeśasaṃbhūto nānmrā garga iti smṛtaḥ / vahangaṅgājalaṃ skandhe stuvan viśveśvaraṃ prabhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गायन्नामानि तस्यैव मुदा हृष्टतन् रुहः । तमागतं मुनिं दृष्ट्वा पिशाचीराक्षसौ च तौ
gāyannāmāni tasyaiva mudā hṛṣṭatan ruhaḥ / tamāgataṃ muniṃ dṛṣṭvā piśācīrākṣasau ca tau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रात्पा नः पारणेत्युक्त्वा प्राद्ववन्नूर्ध्वबाहवः । तेन कीर्तितनामानि श्रुत्वा दूरे व्यवस्थिताः । अशक्तास्तं धर्षयितुमिदमूचुश्च राक्षसाः
prātpā naḥ pāraṇetyuktvā prādvavannūrdhvabāhavaḥ / tena kīrtitanāmāni śrutvā dūre vyavasthitāḥ / aśaktāstaṃ dharṣayitumidamūcuśca rākṣasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो विप्र महाभाग नमस्तुभ्य महात्मने । नामकीर्तनमाहात्म्याद्राक्षसा दूरगावयम्
aho vipra mahābhāga namastubhya mahātmane / nāmakīrtanamāhātmyādrākṣasā dūragāvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्माभिर्भक्षिताः पूर्वं विप्राः कोटिसहस्रः । नामप्रावरणं विप्र रक्षति त्वां महाभययात्
asmābhirbhakṣitāḥ pūrvaṃ viprāḥ koṭisahasraḥ / nāmaprāvaraṇaṃ vipra rakṣati tvāṃ mahābhayayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नामश्रवणमात्रेण राक्षसा अपि भो वयम् । परां शान्तिं समापन्ना महिम्ना ह्यच्युतस्य वै
nāmaśravaṇamātreṇa rākṣasā api bho vayam / parāṃ śāntiṃ samāpannā mahimnā hyacyutasya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वथा त्वं महाभाग रागादिरुहितोह्यसि । गङ्गाजलाभिषेकेण पाह्यस्मात्पातकोच्चयात्
sarvathā tvaṃ mahābhāga rāgādiruhitohyasi / gaṅgājalābhiṣekeṇa pāhyasmātpātakoccayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिसे वापरो भूत्वा यश्चात्मानं तु तारयेत् । स तारयेनगत्सर्वमिति शंसन्ति सूरयः
harise vāparo bhūtvā yaścātmānaṃ tu tārayet / sa tārayenagatsarvamiti śaṃsanti sūrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवहाय हरेर्नाम घोरसंसारभेषजम् । केनोपायेन लभ्येत मुक्तिः सर्वत्र दुर्लभा
avahāya harernāma ghorasaṃsārabheṣajam / kenopāyena labhyeta muktiḥ sarvatra durlabhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.