Nārada Purāṇa 2.19

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मातृसन्मानं नाम अष्टादशो ऽध्यायः वसिष्ठ उवाच सो ऽनुज्ञातो महीपालः प्रियाभिः प्रियकामुकः । प्रहर्षमतुलं लेभे धर्माङ्गदमुवाच ह

iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge mātṛsanmānaṃ nāma aṣṭādaśo 'dhyāyaḥ vasiṣṭha uvāca so 'nujñāto mahīpālaḥ priyābhiḥ priyakāmukaḥ / praharṣamatulaṃ lebhe dharmāṅgadamuvāca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतां द्वीपवतीं पृथ्वीं परिपालय पुत्रक । कृत्वा दुष्टवधं त्वादावप्रमत्तः सदोद्यतः

etāṃ dvīpavatīṃ pṛthvīṃ paripālaya putraka / kṛtvā duṣṭavadhaṃ tvādāvapramattaḥ sadodyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदावसरसंयुक्तः सदाचारनिरीक्षकः । सदा चेतनसंयुक्तः सदा वाणिज्यवल्लभः

sadāvasarasaṃyuktaḥ sadācāranirīkṣakaḥ / sadā cetanasaṃyuktaḥ sadā vāṇijyavallabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदा भ्रमणशीलश्च सदा दानरतिर्भव । सदा कौटिल्यहीनश्च सदाचाररतः सदा

sadā bhramaṇaśīlaśca sadā dānaratirbhava / sadā kauṭilyahīnaśca sadācārarataḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरं शृणु मे पुत्र यत्कर्त्तव्यं त्वयाधुना । अविश्वासस्तु सर्वत्र भूमिपानां प्रशस्यते

aparaṃ śṛṇu me putra yatkarttavyaṃ tvayādhunā / aviśvāsastu sarvatra bhūmipānāṃ praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोषस्य च परिज्ञानं जनानां जनवल्लभ । रसवद्द्रव्यमाकर्षेः पुष्पेभ्य इव षट्पदः

koṣasya ca parijñānaṃ janānāṃ janavallabha / rasavaddravyamākarṣeḥ puṣpebhya iva ṣaṭpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया पुत्रेण संप्राप्तं पुनरेवेह यौवनम्

tvayā putreṇa saṃprāptaṃ punareveha yauvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमामपूर्वां वररूपमोहिनीं संप्राप्य भार्यां द्विजराजवक्त्राम् । सुखेन संयोज्य च ते ऽद्य भारं सप्तोदधिद्वीपभवं प्ररंस्ये

imāmapūrvāṃ vararūpamohinīṃ saṃprāpya bhāryāṃ dvijarājavaktrām / sukhena saṃyojya ca te 'dya bhāraṃ saptodadhidvīpabhavaṃ praraṃsye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रीडाकरस्तात मनुष्यलोके समर्थपुत्रे सुरताभिकामी । भवेत्पिता चेद्ब्रलिभिश्च युक्तो जीर्णद्विजः श्वेतशिरोरुहश्च

vrīḍākarastāta manuṣyaloke samarthaputre suratābhikāmī / bhavetpitā cedbralibhiśca yukto jīrṇadvijaḥ śvetaśiroruhaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीर्णो ऽप्यजीर्णस्तव सौख्यवृद्धो वाञ्छे इमां लोकवरां वरार्हाम् । संत्यज्य देवान्मम हेतुमागतामनङ्गबाणाभिहतां सुनेत्राम्

jīrṇo 'pyajīrṇastava saukhyavṛddho vāñche imāṃ lokavarāṃ varārhām / saṃtyajya devānmama hetumāgatāmanaṅgabāṇābhihatāṃ sunetrām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामं रमिष्ये द्रुतकां चनाभां ह्येकान्तशीलः परिपूर्णचेताः । भूत्वा तु गुप्तो वननिर्झरेषु रम्येषु दिव्येषु नदीतटेषु

kāmaṃ ramiṣye drutakāṃ canābhāṃ hyekāntaśīlaḥ paripūrṇacetāḥ / bhūtvā tu gupto vananirjhareṣu ramyeṣu divyeṣu nadītaṭeṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं पुरन्ध्री मम जीविताधिका सुखेन धार्या त्रिदिवैकनारी । अस्यास्तु हेतोर्विबुधा विमूढा यथा रमायै धरणीशसंघाः

iyaṃ purandhrī mama jīvitādhikā sukhena dhāryā tridivaikanārī / asyāstu hetorvibudhā vimūḍhā yathā ramāyai dharaṇīśasaṃghāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वाक्यमाकर्ण्य पितुः सुबुद्धिः प्रणम्य भक्त्या जननीसमेतम् । नृपोत्तमं तं नृपनन्दनो ऽसौ दिदेश भोगार्थमनेकवित्तम्

tadvākyamākarṇya pituḥ subuddhiḥ praṇamya bhaktyā jananīsametam / nṛpottamaṃ taṃ nṛpanandano 'sau dideśa bhogārthamanekavittam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आज्ञाविधेयांस्तु पितुर्नियोज्य दासांश्च दासीश्च हिरण्यकण्ठीः । मत्स्यध्वजार्त्तस्य सुखाय पुत्रस्ततो महीरक्षणमाचचार

ājñāvidheyāṃstu piturniyojya dāsāṃśca dāsīśca hiraṇyakaṇṭhīḥ / matsyadhvajārttasya sukhāya putrastato mahīrakṣaṇamācacāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपैस्तुतो धर्मविभूषणो ऽसौ समावृतो द्वीपवतीं समग्राम् । तस्येत्थमुर्वीं चरतश्च भूप न पापबुद्धिं कुरुते जनैघः

nṛpaistuto dharmavibhūṣaṇo 'sau samāvṛto dvīpavatīṃ samagrām / tasyetthamurvīṃ carataśca bhūpa na pāpabuddhiṃ kurute janaighaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चापि वृक्षः फलपुष्पहीनो न क्षेत्रमासीद्यवशालिहीनम् । स्रवन्ति गावो घटपूरदुग्धं घृताधिकं शर्करवत्सुमिष्टम्

na cāpi vṛkṣaḥ phalapuṣpahīno na kṣetramāsīdyavaśālihīnam / sravanti gāvo ghaṭapūradugdhaṃ ghṛtādhikaṃ śarkaravatsumiṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीरं सुपेयं सकलार्तिनाशनं पापापहं पुष्टिविवर्धनं च । जनो न कश्चिद्विभवस्य गोप्ता भर्तुहिं भार्या न कटूक्तिवादिनी

kṣīraṃ supeyaṃ sakalārtināśanaṃ pāpāpahaṃ puṣṭivivardhanaṃ ca / jano na kaścidvibhavasya goptā bhartuhiṃ bhāryā na kaṭūktivādinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रो विनीतः पितृशासने रतो वधूः स्थिता हस्तपुटे च श्वश्रोः । द्विजोपदेशे हि जनो व्यवस्थितो वेदोक्तधर्माचरणाद्द्विजोत्तमाः

putro vinītaḥ pitṛśāsane rato vadhūḥ sthitā hastapuṭe ca śvaśroḥ / dvijopadeśe hi jano vyavasthito vedoktadharmācaraṇāddvijottamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भुञ्जते माधववासरे जना न यान्ति शोषं भुविः निम्नगास्तु । संभुज्य माना नहि यान्ति संपदः संभोगयुक्तैरपि मानवैः क्षयम्

na bhuñjate mādhavavāsare janā na yānti śoṣaṃ bhuviḥ nimnagāstu / saṃbhujya mānā nahi yānti saṃpadaḥ saṃbhogayuktairapi mānavaiḥ kṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवृद्धिमायान्ति जलैरिवोर्द्ध्वं दूर्वातृणं शाद्वलतामुपैति । कृती च लोको ह्यभवत्समस्तो धर्माङ्गदे पालनसंप्रवृत्ते

vivṛddhimāyānti jalairivorddhvaṃ dūrvātṛṇaṃ śādvalatāmupaiti / kṛtī ca loko hyabhavatsamasto dharmāṅgade pālanasaṃpravṛtte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुक्त्वा तु सौख्यानि च यान्ति मानवा हरेः पदं तद्दिनसेवनेन । द्वाराणि सध्वान्तनिशासु भूप गुप्तानि कुर्वन्ति न दस्यु भीताः

bhuktvā tu saukhyāni ca yānti mānavā hareḥ padaṃ taddinasevanena / dvārāṇi sadhvāntaniśāsu bhūpa guptāni kurvanti na dasyu bhītāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चापि गोपेषु ददन्ति वृत्तिं स्वेच्छाचरा मन्दिरमाव्रजन्ति । क्षीरं क्षरन्त्यो घटवत्सुभूरिशो वत्सप्रियाः शान्तिकराश्च गावः

na cāpi gopeṣu dadanti vṛttiṃ svecchācarā mandiramāvrajanti / kṣīraṃ kṣarantyo ghaṭavatsubhūriśo vatsapriyāḥ śāntikarāśca gāvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकृष्टपच्या धरणी समस्ता प्ररूढसस्या किल लाङ्गलं विना । मातुः पयोभिः शिशवः सुपुष्टा भर्तुः प्रयोगैः प्रमदाः सुपुष्टाः

akṛṣṭapacyā dharaṇī samastā prarūḍhasasyā kila lāṅgalaṃ vinā / mātuḥ payobhiḥ śiśavaḥ supuṣṭā bhartuḥ prayogaiḥ pramadāḥ supuṣṭāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपैः सुगुप्तास्तु जनाः सुपुष्टाः सत्याभियुक्तो हि वृषः सुपुष्टः । एवं विधे धर्मरतिप्रधाने जने प्रवृत्ते हरिभक्तियुक्ते । संरक्ष्यमाणे हि नृपात्मजेन जगाम कालः सुखहे तुभूतः

nṛpaiḥ suguptāstu janāḥ supuṣṭāḥ satyābhiyukto hi vṛṣaḥ supuṣṭaḥ / evaṃ vidhe dharmaratipradhāne jane pravṛtte haribhaktiyukte / saṃrakṣyamāṇe hi nṛpātmajena jagāma kālaḥ sukhahe tubhūtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरामयो भूतिसमन्वितश्च सभूरिवर्षोत्सवकारकश्च । पृथ्वीपतिश्चातिविमोहितश्च विमोहिनीचेष्टितसौख्ययुक्तः

nirāmayo bhūtisamanvitaśca sabhūrivarṣotsavakārakaśca / pṛthvīpatiścātivimohitaśca vimohinīceṣṭitasaukhyayuktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनं न जानाति न चापि रात्रिं मासं च पक्षं च स वत्सरं च । अतीव मुग्धः सुरतेन तस्या विरञ्चिपुत्र्याः शुभचेष्टितायाः विमोहिनीसंगमने नृपस्य बभूव शक्तिस्त्वधिका मनोजे । यथा यथा सेवत एव भूपस्तथा तथा वृद्धिमियर्ति वीर्यम् । पक्षेषु शुक्लेष्विव शीतभानुर्न क्षीयते संततसेवनेन

dinaṃ na jānāti na cāpi rātriṃ māsaṃ ca pakṣaṃ ca sa vatsaraṃ ca / atīva mugdhaḥ suratena tasyā virañciputryāḥ śubhaceṣṭitāyāḥ vimohinīsaṃgamane nṛpasya babhūva śaktistvadhikā manoje / yathā yathā sevata eva bhūpastathā tathā vṛddhimiyarti vīryam / pakṣeṣu śukleṣviva śītabhānurna kṣīyate saṃtatasevanena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृन्दारकः पीतसुधारसो यथा संस्पृश्य संस्पृश्य पुनर्नवो ऽसौ । पिबंस्तु पानं सुमनोहरं हि शृण्वंस्तु गीतं सुपदप्रयुक्तम्

vṛndārakaḥ pītasudhāraso yathā saṃspṛśya saṃspṛśya punarnavo 'sau / pibaṃstu pānaṃ sumanoharaṃ hi śṛṇvaṃstu gītaṃ supadaprayuktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यंश्च रूपं स नितंबिनीनां स्पृशन्स्पृशन्मोहिनिवक्त्रचन्द्रम् । विमर्द्दमानस्तु करेण तुङ्गौ सुखेन पीनौ पिशितोपरूढौ

paśyaṃśca rūpaṃ sa nitaṃbinīnāṃ spṛśanspṛśanmohinivaktracandram / vimarddamānastu kareṇa tuṅgau sukhena pīnau piśitoparūḍhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घनस्तनौ काञ्चनकुंभतुल्यौ प्रच्छादितौ हारविभूषणेन । वलित्रयं नातिविवर्द्धमानं मनोहरं लोमशराजिशोभम्

ghanastanau kāñcanakuṃbhatulyau pracchāditau hāravibhūṣaṇena / valitrayaṃ nātivivarddhamānaṃ manoharaṃ lomaśarājiśobham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तनस्य रूपं परितो विलोक्य दध्रे वराङ्ग्याः शुभलोचनायाः । नहीदृशं चारुतरं नितान्तं नितंबिनीनां मनसो ऽभिरामम्

stanasya rūpaṃ parito vilokya dadhre varāṅgyāḥ śubhalocanāyāḥ / nahīdṛśaṃ cārutaraṃ nitāntaṃ nitaṃbinīnāṃ manaso 'bhirāmam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यादृग्विधं मोहिनमोहनार्थं विनिर्मितं यद्विधिना स्वरूपम् । मृगेन्द्रशत्रोःकरसन्निकाशे जङ्घे विलोमे द्रुतकाञ्चनाभे

yādṛgvidhaṃ mohinamohanārthaṃ vinirmitaṃ yadvidhinā svarūpam / mṛgendraśatroḥkarasannikāśe jaṅghe vilome drutakāñcanābhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शशाङ्ककान्तिर्द्दशनस्य पङ्क्तिर्निगूढगुल्फे जनमोहनार्थम् । आपादशीर्षं किल तत्स्वरूपं संपश्यतच्चारुविशालनेत्र्याः

śaśāṅkakāntirddaśanasya paṅktirnigūḍhagulphe janamohanārtham / āpādaśīrṣaṃ kila tatsvarūpaṃ saṃpaśyataccāruviśālanetryāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेने सुराणामधिकं हि राजा कृतार्थमात्मानमतीव हर्षात् । अहो सुतन्वी विपुलेक्षणेयं याचिष्यते यच्च तदेव देयम्

mene surāṇāmadhikaṃ hi rājā kṛtārthamātmānamatīva harṣāt / aho sutanvī vipulekṣaṇeyaṃ yāciṣyate yacca tadeva deyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्यास्तु रम्ये सुरते शुभाया दास्यामि चान्ते निजवित्तजातम् । सुदुर्लभं देयमदेयमन्यैर्दास्यामि चास्या यदि वाप्यदेयम्

asyāstu ramye surate śubhāyā dāsyāmi cānte nijavittajātam / sudurlabhaṃ deyamadeyamanyairdāsyāmi cāsyā yadi vāpyadeyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्यप्यदेयं मम जीवितं हि याचिष्यते चेद्यदि हेमवर्णा । दास्यामि चेदं न विचारयिष्ये पुत्रं विना नास्ति नदेयमस्याः

yadyapyadeyaṃ mama jīvitaṃ hi yāciṣyate cedyadi hemavarṇā / dāsyāmi cedaṃ na vicārayiṣye putraṃ vinā nāsti nadeyamasyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.