Nārada Purāṇa 2.24

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे रुक्माङ्गदसंलापो नाम त्रयोविंशो ऽध्यायः राजोवाच यत्त्वया व्याहृतं वाक्यं ममेदं गौतमेरितम् । मन्दरे पर्वतश्रेष्ठे हरिवासरभोजनम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge rukmāṅgadasaṃlāpo nāma trayoviṃśo 'dhyāyaḥ rājovāca yattvayā vyāhṛtaṃ vākyaṃ mamedaṃ gautameritam / mandare parvataśreṣṭhe harivāsarabhojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमतेन पुराणानां व्याहृतं यद्द्विजन्मना । क्षुद्रशास्त्रोपदेशेन लोलुपेन वरानने

amatena purāṇānāṃ vyāhṛtaṃ yaddvijanmanā / kṣudraśāstropadeśena lolupena varānane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराणे निर्णयो ह्येष विद्वद्भिः समुदाहृतः । न शङ्खेन पिबेत्तोयं न हन्यात्कूर्मसूकरौ

purāṇe nirṇayo hyeṣa vidvadbhiḥ samudāhṛtaḥ / na śaṅkhena pibettoyaṃ na hanyātkūrmasūkarau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादश्यां न भोक्तव्यं पक्षयोरुभयोरपि । अगम्यागमने देवि अभक्ष्यस्य च भक्षणे

ekādaśyāṃ na bhoktavyaṃ pakṣayorubhayorapi / agamyāgamane devi abhakṣyasya ca bhakṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकार्यकरणे जन्तोर्गोसहस्रवधः स्मृतः । जानन्नपि कथं देवि भोक्ष्ये ऽहं हरिवासरे

akāryakaraṇe jantorgosahasravadhaḥ smṛtaḥ / jānannapi kathaṃ devi bhokṣye 'haṃ harivāsare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरोडाशो ऽपि वामोरु संप्राप्ते हरिवासरे । अभक्ष्येण समः प्रोक्तः किं पुनश्चात्तनक्रिया

puroḍāśo 'pi vāmoru saṃprāpte harivāsare / abhakṣyeṇa samaḥ proktaḥ kiṃ punaścāttanakriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुकूलं नृणां प्रोक्तं क्षीणानां वरवर्णिनि । मूलं फलं पयस्तोयमुपभोज्यं मुनीश्वरैः

anukūlaṃ nṛṇāṃ proktaṃ kṣīṇānāṃ varavarṇini / mūlaṃ phalaṃ payastoyamupabhojyaṃ munīśvaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नत्वत्र भोजनं कैश्चिदेकादश्यां प्रदर्शितम् । ज्वरिणां लङ्घनं शस्तं धार्मिकाणामुपोषणम्

natvatra bhojanaṃ kaiścidekādaśyāṃ pradarśitam / jvariṇāṃ laṅghanaṃ śastaṃ dhārmikāṇāmupoṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभं गतिप्रदं प्रोक्तं संप्राप्ते हरिवासरे । ज्वरमध्ये कृतं पथ्यं निधनाय प्रकल्पते

śubhaṃ gatipradaṃ proktaṃ saṃprāpte harivāsare / jvaramadhye kṛtaṃ pathyaṃ nidhanāya prakalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैष्णवे तु दिने भुक्तं नरकायैव केवलम् । माग्रहं कुरु वामोरु व्रतभङ्गो भवेन्मम

vaiṣṇave tu dine bhuktaṃ narakāyaiva kevalam / māgrahaṃ kuru vāmoru vratabhaṅgo bhavenmama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदन्यद्वोचते तुभ्यं तत्कर्तास्मि न संशयः । मोहिन्युवाच न चान्यद्रोचते राजन्विना वै भोजनं तव

yadanyadvocate tubhyaṃ tatkartāsmi na saṃśayaḥ / mohinyuvāca na cānyadrocate rājanvinā vai bhojanaṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवितस्यापि दानेन न मे किञ्चित्प्रयोदजनम् । न च वेदेषु दृष्टो ऽयमुपवासो हरेर्दिने

jīvitasyāpi dānena na me kiñcitprayodajanam / na ca vedeṣu dṛṣṭo 'yamupavāso harerdine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निमन्तो न विप्रा हि मन्यन्ते समुपोषणम् । वेदबाह्य कथं धर्मं भवांश्चरितुमिच्छति

agnimanto na viprā hi manyante samupoṣaṇam / vedabāhya kathaṃ dharmaṃ bhavāṃścaritumicchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वचो निशम्य मोहिन्या राजा वेदविदां वरः । उवाच मानसे क्रुद्धः प्रहसन्निव भूपते

vaco niśamya mohinyā rājā vedavidāṃ varaḥ / uvāca mānase kruddhaḥ prahasanniva bhūpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणु मोहिनि मद्वाक्यं वेदो ऽयं बहुधा स्थितः । यज्ञकर्मक्रिया वेदः स्मृतिर्वेदो गृहाश्रमे

śṛṇu mohini madvākyaṃ vedo 'yaṃ bahudhā sthitaḥ / yajñakarmakriyā vedaḥ smṛtirvedo gṛhāśrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मृतिर्वेदः क्रियावेदः पुराणेषु प्रतिष्ठितः । पुराणपुंरुषाज्जातं यथेदं जगदद्भुतम्

smṛtirvedaḥ kriyāvedaḥ purāṇeṣu pratiṣṭhitaḥ / purāṇapuṃruṣājjātaṃ yathedaṃ jagadadbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेदं वाङ्मयं जातं पुराणेभ्यो न संशयः । वेदार्थादधिकं मन्ये पुराणार्थं वरानने

tathedaṃ vāṅmayaṃ jātaṃ purāṇebhyo na saṃśayaḥ / vedārthādadhikaṃ manye purāṇārthaṃ varānane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदाः प्रतिष्ठिताः सर्वे पुराणेष्वेव सर्वदा । बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं प्रहरिष्यति

vedāḥ pratiṣṭhitāḥ sarve purāṇeṣveva sarvadā / bibhetyalpaśrutādvedo māmayaṃ prahariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वेदे ग्रहसंचारो न शुद्धिः कालबोधिनी । तिथिवृद्धिक्षयो वापि पर्वग्रहविनिर्णयः

na vede grahasaṃcāro na śuddhiḥ kālabodhinī / tithivṛddhikṣayo vāpi parvagrahavinirṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति हासपुराणैस्तु निश्चयो ऽयं कृतः पुरा । यन्न दृष्टं हि वेदेषु तत्सर्वं लक्ष्यते स्मृतौ

iti hāsapurāṇaistu niścayo 'yaṃ kṛtaḥ purā / yanna dṛṣṭaṃ hi vedeṣu tatsarvaṃ lakṣyate smṛtau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभयोर्यन्न दृष्टं हि तत्पुराणैः प्रगीयते । प्रायश्चित्तं तु हत्यायामातुरस्यौषधं प्रिये

ubhayoryanna dṛṣṭaṃ hi tatpurāṇaiḥ pragīyate / prāyaścittaṃ tu hatyāyāmāturasyauṣadhaṃ priye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चापि पापशुद्धिः स्यादात्मनश्च परस्य वा । यद्वेदैर्गीयते सुभ्रु उपाङ्गैर्यत्प्रगीयते

na cāpi pāpaśuddhiḥ syādātmanaśca parasya vā / yadvedairgīyate subhru upāṅgairyatpragīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराणैः स्मृतिभिश्चैव वेद एव निगद्यते । रटन्तीह पुराणानि भूयो भूयो वरानने

purāṇaiḥ smṛtibhiścaiva veda eva nigadyate / raṭantīha purāṇāni bhūyo bhūyo varānane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भोक्तव्यं न भोक्तव्यं संप्राप्ते हरिवासरे । पुराणमन्यथा मत्वा तिर्यग्योनिमवाप्नुयात्

na bhoktavyaṃ na bhoktavyaṃ saṃprāpte harivāsare / purāṇamanyathā matvā tiryagyonimavāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्रातो ऽपि सुदान्तो ऽपि न गतिं प्राप्नुयादिति । पितरं को न वन्देत मातरं को न पूजयेत्

saṃsrāto 'pi sudānto 'pi na gatiṃ prāpnuyāditi / pitaraṃ ko na vandeta mātaraṃ ko na pūjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को न गच्छेत्सरिच्छ्रेष्ठां को भुङ्क्ते हरिवासरे । को हि दूषयते वेदं ब्राह्मणं को निपातयेत्

ko na gacchetsaricchreṣṭhāṃ ko bhuṅkte harivāsare / ko hi dūṣayate vedaṃ brāhmaṇaṃ ko nipātayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को गच्छेत्परदारान् हि को भुङ्क्ते हरिवासरे

ko gacchetparadārān hi ko bhuṅkte harivāsare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नहीदृशं पापमिहास्ति जन्तोर्विमूढचित्तस्य दिने हरेः प्रिये । यद्भोजनेनात्मनिपातकारिणा यमस्य रवातेषु चिरं सुलोचने

nahīdṛśaṃ pāpamihāsti jantorvimūḍhacittasya dine hareḥ priye / yadbhojanenātmanipātakāriṇā yamasya ravāteṣu ciraṃ sulocane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोहिन्युवाच शीघ्रमानय विप्रांस्त्वं घूर्णिके वेदपारगान् । येषां वाक्येन युक्तो ऽयं राजा कुर्याद्धि भोजनम्

mohinyuvāca śīghramānaya viprāṃstvaṃ ghūrṇike vedapāragān / yeṣāṃ vākyena yukto 'yaṃ rājā kuryāddhi bhojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तद्वाक्यमुपाकर्ण्य ब्राह्मणान्वेदशालिनः । गौतमादीन्समाहूय मोहिनीपार्श्वमानयत

sā tadvākyamupākarṇya brāhmaṇānvedaśālinaḥ / gautamādīnsamāhūya mohinīpārśvamānayata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान्विप्रानागतान्दृष्ट्वा वेदवेदाङ्गपारगान् । मोहिनी सहिता राज्ञा ववन्दे कार्यतत्परा

tānviprānāgatāndṛṣṭvā vedavedāṅgapāragān / mohinī sahitā rājñā vavande kāryatatparā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपविष्टास्तु ते सर्वे शातकैंभमयेषु च । आसनेषु महीपाल ज्वलदग्निसमप्रभाः

upaviṣṭāstu te sarve śātakaiṃbhamayeṣu ca / āsaneṣu mahīpāla jvaladagnisamaprabhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां मध्ये वयोवृद्धो गौतमो वाक्यमब्रवीत् । वयं समागता देवि नानाशास्त्रविशारदाः

teṣāṃ madhye vayovṛddho gautamo vākyamabravīt / vayaṃ samāgatā devi nānāśāstraviśāradāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वसंदेहहर्तारो यदर्थं ते समाहुताः । तच्छत्वा वचनं तेषां मोहिनी ब्रह्मणः सुता

sarvasaṃdehahartāro yadarthaṃ te samāhutāḥ / tacchatvā vacanaṃ teṣāṃ mohinī brahmaṇaḥ sutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वासाध्यकृतं कर्तुं प्रवृत्तांस्तानुवाच ह । मोहिन्युवाच संदेहस्तु जडौ ह्येष स्वल्पो वा स्वमतिर्यथा

sarvāsādhyakṛtaṃ kartuṃ pravṛttāṃstānuvāca ha / mohinyuvāca saṃdehastu jaḍau hyeṣa svalpo vā svamatiryathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽयं वदति राजा वै नाहं भोक्ष्ये हरेर्दिने । अन्नाधारमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्

so 'yaṃ vadati rājā vai nāhaṃ bhokṣye harerdine / annādhāramidaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृता ह्यपि तथान्नेन प्रीयन्ते पितरो दिवि । कर्कन्धुमात्रं प्रहुतं पुरोडाशं हि देवताः

mṛtā hyapi tathānnena prīyante pitaro divi / karkandhumātraṃ prahutaṃ puroḍāśaṃ hi devatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामयन्ति द्विजश्रेष्ठास्ततो ऽन्नं ह्यमृतं परम् । पिपीलिकापि क्षुधिता मुखेनादाय तण्डुलम्

kāmayanti dvijaśreṣṭhāstato 'nnaṃ hyamṛtaṃ param / pipīlikāpi kṣudhitā mukhenādāya taṇḍulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिलं व्रजति दुःखेन कस्यान्नं नहि रोचते । अयं खादति नान्नाद्यं संप्राप्ते हरिवासरे

bilaṃ vrajati duḥkhena kasyānnaṃ nahi rocate / ayaṃ khādati nānnādyaṃ saṃprāpte harivāsare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजधर्मं परित्यज्य परधर्मे व्यवस्थितः । विधावानां यतीनां च युज्यते व्रतसेवनम्

nijadharmaṃ parityajya paradharme vyavasthitaḥ / vidhāvānāṃ yatīnāṃ ca yujyate vratasevanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परधर्मरतो यः स्यात्स्वधर्मविमुखो नरः । स्ॐऽधे तमसि मज्जेत यावदिन्द्राश्चतुर्द्दश

paradharmarato yaḥ syātsvadharmavimukho naraḥ / soṃ'dhe tamasi majjeta yāvadindrāścaturddaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपवासादिकरणं भूभुजां नोदितं क्वचित् । प्रजासंरक्षणं त्यक्त्वा चतुर्वर्गफलप्रदम्

upavāsādikaraṇaṃ bhūbhujāṃ noditaṃ kvacit / prajāsaṃrakṣaṇaṃ tyaktvā caturvargaphalapradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारीणां भर्तृशूश्रूषा पुत्राणां पितृसेवनम् । शूद्राणां द्विजसेवा च लोकरक्षा महीभृताम्

nārīṇāṃ bhartṛśūśrūṣā putrāṇāṃ pitṛsevanam / śūdrāṇāṃ dvijasevā ca lokarakṣā mahībhṛtām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वकं कर्म परित्यज्य यो ऽन्यत्र कुरुते श्रमम् । अज्ञानाद्वा प्रमादाच्च पतितः स न संशयः

svakaṃ karma parityajya yo 'nyatra kurute śramam / ajñānādvā pramādācca patitaḥ sa na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽयमद्य महीपालो यतिधर्म्मे व्यवस्थितः । सुबुद्ध्याचारशीलश्च वेदोक्तं त्यजति द्विजाः

so 'yamadya mahīpālo yatidharmme vyavasthitaḥ / subuddhyācāraśīlaśca vedoktaṃ tyajati dvijāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेच्छाचारा तु या नारी यो ऽविनीतः सुतो द्विजाः । एकान्तशीलो नृपतिर्भृत्यः कर्मविवर्जितः

svecchācārā tu yā nārī yo 'vinītaḥ suto dvijāḥ / ekāntaśīlo nṛpatirbhṛtyaḥ karmavivarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे ते नरकं यान्ति ह्यप्रतिष्ठश्च यो द्विजाः । अयं हि नियमोपेतो हरिपूजनतत्परः

sarve te narakaṃ yānti hyapratiṣṭhaśca yo dvijāḥ / ayaṃ hi niyamopeto haripūjanatatparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आक्रन्दे वर्त्तमाने तु न यद्येष प्रधावति । व्यपोह्य हरिपूजां वै ब्रह्महत्यां तु विन्दति

ākrande varttamāne tu na yadyeṣa pradhāvati / vyapohya haripūjāṃ vai brahmahatyāṃ tu vindati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीणदेहे हरिदिने कथं संयमयिष्यति । अन्नात्प्रभवति प्राणः प्राणाद्देहविचेष्टनम्

kṣīṇadehe haridine kathaṃ saṃyamayiṣyati / annātprabhavati prāṇaḥ prāṇāddehaviceṣṭanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेष्टया रिपुनाशश्च तद्धीनः परिभूयते । एवं ज्ञात्वा मया राजा बोध्यमानो न बुद्ध्यति

ceṣṭayā ripunāśaśca taddhīnaḥ paribhūyate / evaṃ jñātvā mayā rājā bodhyamāno na buddhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदेव व्रतं राज्ञो यत्प्रजापालनं चरेत् । न व्रतं किञ्चिदस्त्यन्यन्नृपस्य द्विजसत्तमाः

etadeva vrataṃ rājño yatprajāpālanaṃ caret / na vrataṃ kiñcidastyanyannṛpasya dvijasattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं देव कार्येण नराधिपस्य कृत्वा हि मन्युं विषयस्थितानाम् । तद्देवकार्यं स च यज्ञहोमो यद्रक्तपातो न भवेत् स्वराष्ट्रे

kiṃ deva kāryeṇa narādhipasya kṛtvā hi manyuṃ viṣayasthitānām / taddevakāryaṃ sa ca yajñahomo yadraktapāto na bhavet svarāṣṭre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.