Library·Gautama: Nyayasutra 5.1, with Bhasya [NyS]·1

Gautama: Nyayasutra 5.1, with Bhasya [NyS] 1

प्रमाणप्रमेयसंशयप्रयोजनदृष्टान्तसिद्धान्तावयवतर्कनिर्णयवादजल्पवितण्डाहेत्वाभासच्छुलजातिनिग्रहस्थानानां तत्त्वज्ञानान्निःश्रेयसाधिगमः॥

pramāṇaprameyasaṃśayaprayojanadṛṣṭāntasiddhāntāvayavatarkanirṇayavādajalpavitaṇḍāhetvābhāsacchulajātinigrahasthānānāṃ tattvajñānānniḥśreyasādhigamaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखजन्मप्रवृत्तिदोषमिथ्याज्ञानानामुत्तरोत्तरापाये तदनन्तराभावादपवर्गः ॥

duḥkhajanmapravṛttidoṣamithyājñānānāmuttarottarāpāye tadanantarābhāvādapavargaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यक्षानुमानोपमानशब्दाः प्रमाणानि ॥

pratyakṣānumānopamānaśabdāḥ pramāṇāni //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियार्यसन्निकर्षोत्पन्नु ज्ञानमव्यपदेश्यमव्यभिचारि व्यवसायात्मकं प्रत्यक्षम् ॥

indriyāryasannikarṣotpannu jñānamavyapadeśyamavyabhicāri vyavasāyātmakaṃ pratyakṣam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तत्पूर्वकं त्रिविधम् अनुमानं पूर्ववच्छेषवत्सामान्यतो दृष्टं च ॥

atha tatpūrvakaṃ trividham anumānaṃ pūrvavaccheṣavatsāmānyato dṛṣṭaṃ ca //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसिद्धसाधर्म्यात्साध्यसाधनमुपमानम् ॥

prasiddhasādharmyātsādhyasādhanamupamānam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आप्तोपदेशः शब्दः ॥

āptopadeśaḥ śabdaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स द्विविधो दृष्टादृष्टार्थत्वात् ॥

sa dvividho dṛṣṭādṛṣṭārthatvāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्माशरीरेन्द्रियार्थबुद्धिमनःवृत्तिदोषप्रेत्यभावफलदुःखापवर्गासतु प्रमेयम् ॥

ātmāśarīrendriyārthabuddhimanaḥvṛttidoṣapretyabhāvaphaladuḥkhāpavargāsatu prameyam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इच्छाद्वेषप्रयत्नसुखदुःखज्ञानान्यात्मनो लिङ्गम् ॥

icchādveṣaprayatnasukhaduḥkhajñānānyātmano liṅgam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेष्टेन्द्रियार्थाश्रयः शरीरम् ॥

ceṣṭendriyārthāśrayaḥ śarīram //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घ्राणरसनचक्षुस्त्वक्श्रोत्राणीन्द्रियाणि भूतेभ्यः ॥

ghrāṇarasanacakṣustvakśrotrāṇīndriyāṇi bhūtebhyaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथिव्यापस्तेजो वायुराकाशमिति भूतानि ॥

pṛthivyāpastejo vāyurākāśamiti bhūtāni //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धरसरूपस्पर्शशब्दाः पृथिव्यादिगुणास्तदर्थाः ॥

gandharasarūpasparśaśabdāḥ pṛthivyādiguṇāstadarthāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धिरूपलब्धिर्ज्ञानमित्यनर्थान्तरम् ॥

buddhirūpalabdhirjñānamityanarthāntaram //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युगपज्ज्ञानानुत्पत्तिर्मनसो लिङ्गम् ॥

yugapajjñānānutpattirmanaso liṅgam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्तिर्वाग्बुद्धिशरीरारम्भः ॥

pravṛttirvāgbuddhiśarīrārambhaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवर्तनालक्षणा दोषाः ॥

pravartanālakṣaṇā doṣāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् उत्पत्तिः प्रेत्यभावः ॥

punar utpattiḥ pretyabhāvaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्तिदोषजनितो ऽर्थः फलम् ॥

pravṛttidoṣajanito 'rthaḥ phalam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाधनालक्षणं दुःखम् ॥

bādhanālakṣaṇaṃ duḥkham //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदत्यन्तविमोक्षो ऽपवर्गः ॥

tadatyantavimokṣo 'pavargaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समानानेकधर्मोपपत्तेर्विप्रतिपत्तेरूपलब्ध्यनुपलब्ध्यव्यवस्थातश्च विशेषापेक्षो विमर्शः संशयः ॥

samānānekadharmopapattervipratipatterūpalabdhyanupalabdhyavyavasthātaśca viśeṣāpekṣo vimarśaḥ saṃśayaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यमर्थमधिकृत्य प्रवर्तते तत्प्रयोजनम् ॥

yamarthamadhikṛtya pravartate tatprayojanam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लौकिकपरीक्षदाणां यस्मिन्न् अर्थे बुद्धिसाम्यं स दृष्टान्तः ॥

laukikaparīkṣadāṇāṃ yasminn arthe buddhisāmyaṃ sa dṛṣṭāntaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्त्राधिकरणाभ्युपगसंसस्थितिः सिद्धान्तः ॥

tantrādhikaraṇābhyupagasaṃsasthitiḥ siddhāntaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वतन्त्रप्रतितन्त्राधिकरणाभ्युपगमसंस्थित्यर्थान्तरभावात् ॥

sarvatantrapratitantrādhikaraṇābhyupagamasaṃsthityarthāntarabhāvāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वतन्त्राविरुद्धस्तन्त्रे ऽधिकृतो ऽर्थः सर्वतन्त्रसिद्धान्तः ॥

sarvatantrāviruddhastantre 'dhikṛto 'rthaḥ sarvatantrasiddhāntaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समानतन्त्रसिद्धः परतन्त्रासिद्धः प्रतितन्त्रसिद्धान्तः ॥

samānatantrasiddhaḥ paratantrāsiddhaḥ pratitantrasiddhāntaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्सिद्धाव् अन्यप्रकरणसिद्धिः सः अधिकरणसिद्धान्तः ॥

yatsiddhāv anyaprakaraṇasiddhiḥ saḥ adhikaraṇasiddhāntaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरीक्षिताभ्युपगमात् तद्विशेषपरीक्षणमभ्युपगसिद्धान्तः ॥

aparīkṣitābhyupagamāt tadviśeṣaparīkṣaṇamabhyupagasiddhāntaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिज्ञाहेतूदाहरणोपनयनिगमनान्यवयवाः ॥

pratijñāhetūdāharaṇopanayanigamanānyavayavāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साध्यनिर्देशः प्रतिज्ञा ॥

sādhyanirdeśaḥ pratijñā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदाहरणसाधर्म्यात्साध्यसाधनं हेतुः ॥

udāharaṇasādharmyātsādhyasādhanaṃ hetuḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा वैधर्म्यात् ॥

tathā vaidharmyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साध्यसाधर्म्यात् तद्धर्मभावी दृष्टान्तः उदाहरणम् ॥

sādhyasādharmyāt taddharmabhāvī dṛṣṭāntaḥ udāharaṇam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्विपर्ययात् वा विपरीतम् ॥

tadviparyayāt vā viparītam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदाहरणापेक्षः तथा इति उपसंहारः न तथा इति वा साध्यस्य उपनयः ॥

udāharaṇāpekṣaḥ tathā iti upasaṃhāraḥ na tathā iti vā sādhyasya upanayaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेत्वपदेशात्प्रतिज्ञायाः पुनर्वचनं निगमनम् ॥

hetvapadeśātpratijñāyāḥ punarvacanaṃ nigamanam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविज्ञाततत्त्वे ऽर्थे कारणोपपत्तितस्तत्त्वज्ञानार्थमूहस्तर्कः ॥

avijñātatattve 'rthe kāraṇopapattitastattvajñānārthamūhastarkaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमृश्य पक्षप्रतिपक्षाभ्यामर्थावधारण निर्णयः ॥

vimṛśya pakṣapratipakṣābhyāmarthāvadhāraṇa nirṇayaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमाणतर्कसाधनोपालम्भः सिद्धान्ताविरुद्धः पञ्चावयवोपपन्नः पक्षप्रतिपक्षपरिग्रहो वादः ॥

pramāṇatarkasādhanopālambhaḥ siddhāntāviruddhaḥ pañcāvayavopapannaḥ pakṣapratipakṣaparigraho vādaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोक्तोपपन्नः छलजातिनिग्रहस्थानसाधनोपालम्भः जल्पः ॥

yathoktopapannaḥ chalajātinigrahasthānasādhanopālambhaḥ jalpaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स प्रतिपक्षस्थापनाहीनः वितण्डा ॥

sa pratipakṣasthāpanāhīnaḥ vitaṇḍā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सव्यभिचारविरुद्धप्रकरणसमसाध्यसमकालातीता हेत्वाभासाः ॥

savyabhicāraviruddhaprakaraṇasamasādhyasamakālātītā hetvābhāsāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनैकान्तिकः सव्यभिचारः ॥

anaikāntikaḥ savyabhicāraḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धान्तम् अभ्युपेत्य तद्विरोधी विरुद्धः ॥

siddhāntam abhyupetya tadvirodhī viruddhaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मात् प्रकरणचिन्ता सः निर्णयार्थमपदिष्टः प्रकरणसमः ॥

yasmāt prakaraṇacintā saḥ nirṇayārthamapadiṣṭaḥ prakaraṇasamaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साध्याविशिष्टः साध्यत्वात् साध्यसमः ॥

sādhyāviśiṣṭaḥ sādhyatvāt sādhyasamaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालात्ययापदिष्टः कालातीतः ॥

kālātyayāpadiṣṭaḥ kālātītaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वचनविधातो ऽर्थविकल्पोपत्या छलम् ॥

vacanavidhāto 'rthavikalpopatyā chalam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् त्रिविधं वाक्छलं सामान्यच्छलमुपचारच्छलं च ॥

tat trividhaṃ vākchalaṃ sāmānyacchalamupacāracchalaṃ ca //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविशेषाभिहिते ऽर्थे वक्तुरभिप्रायादर्थानतरकल्पना वाक्छलम् ॥

aviśeṣābhihite 'rthe vakturabhiprāyādarthānatarakalpanā vākchalam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्भवतो ऽर्थस्यातिसामान्ययोगाद् असम्भूतार्थकल्पना सामान्यच्छलम् ॥

sambhavato 'rthasyātisāmānyayogād asambhūtārthakalpanā sāmānyacchalam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मविकल्पनिर्देशे अर्थसद्भावप्रतिषेधः उपचारच्छलम् ॥

dharmavikalpanirdeśe arthasadbhāvapratiṣedhaḥ upacāracchalam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाक्छलम् एवोपचारच्छलं तद् अविशेषात् ॥

vākchalam evopacāracchalaṃ tad aviśeṣāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तदर्थान्तरभावात् ॥

na tadarthāntarabhāvāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविशेषे वा किञ्चित्साधर्म्यात् एकच्छलप्रसङ्गः ॥

aviśeṣe vā kiñcitsādharmyāt ekacchalaprasaṅgaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधर्म्यवैधर्म्याभ्यां प्रत्यवस्थानं जातिः ॥

sādharmyavaidharmyābhyāṃ pratyavasthānaṃ jātiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रतिपत्तिः अप्रतिपत्तिः च निग्रहस्थानम् ॥

vipratipattiḥ apratipattiḥ ca nigrahasthānam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्विकल्पाञ्जातिनिग्रहस्थानबहुत्वम् ॥

tadvikalpāñjātinigrahasthānabahutvam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.