Library·Gautama: Nyayasutra 5.1, with Bhasya [NyS]·3

Gautama: Nyayasutra 5.1, with Bhasya [NyS] 3

दर्शनस्पर्शनाभ्यामेकार्थग्रहणात् ॥

darśanasparśanābhyāmekārthagrahaṇāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विषयव्यवस्थानात् ॥

na viṣayavyavasthānāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्व्यवस्थानादेवात्मसद्भावादप्रतिषेधः ॥

tadvyavasthānādevātmasadbhāvādapratiṣedhaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरदाहे पातकाभावात् ॥

śarīradāhe pātakābhāvāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदभावः सात्मकप्रदाहेपि तन्नित्यत्वात् ॥

tadabhāvaḥ sātmakapradāhepi tannityatvāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कार्याश्रयकर्तृवधात् ॥

na kāryāśrayakartṛvadhāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सव्यदृष्टस्येतरेण प्रत्यभिज्ञानात् ॥

savyadṛṣṭasyetareṇa pratyabhijñānāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैकस्मिन्नासास्थिव्यवहिते द्वित्वाभिमानात् ॥

naikasminnāsāsthivyavahite dvitvābhimānāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकविनाशे द्वितीयाविनाशाद् नैकत्वम् ॥

ekavināśe dvitīyāvināśād naikatvam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवयवनाशे ऽप्य् अवयव्युपलब्धेरहेतुः ॥

avayavanāśe 'py avayavyupalabdherahetuḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टान्तविरोधादप्रतिषेधः ॥

dṛṣṭāntavirodhādapratiṣedhaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियान्तरविकारात् ॥

indriyāntaravikārāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न स्मृतेः स्मर्तव्यविषयत्वात् ॥

na smṛteḥ smartavyaviṣayatvāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदात्मगुणसद्भावादप्रतिषेधः ॥

tadātmaguṇasadbhāvādapratiṣedhaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नात्मप्रतिपत्तिहेतूनां मनसि संभवात् ॥

nātmapratipattihetūnāṃ manasi saṃbhavāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञातुर्ज्ञानसाधनोपपत्तेः संज्ञाभेदमात्रम् ॥

jñāturjñānasādhanopapatteḥ saṃjñābhedamātram //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नियमश्च निरनुमानः ॥

niyamaśca niranumānaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वाभ्यस्तस्मृत्यनुबन्धाज्जातस्य हर्षभयशोकसंप्रतिपत्तेः ॥

pūrvābhyastasmṛtyanubandhājjātasya harṣabhayaśokasaṃpratipatteḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्मादिषु प्रबोधसंमीलनविकारवत्तद्विकारः ॥

padmādiṣu prabodhasaṃmīlanavikāravattadvikāraḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोष्णशीतवर्षकालनिमित्तत्वात् पञ्चात्मकविकाराणाम् ॥

noṣṇaśītavarṣakālanimittatvāt pañcātmakavikārāṇām //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेत्याहाराभ्यासकृतात् स्तन्याभिलाषात् ॥

pretyāhārābhyāsakṛtāt stanyābhilāṣāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयसो ऽयस्कान्ताभिगमनवत्तदुपसर्पणम् ॥

ayaso 'yaskāntābhigamanavattadupasarpaṇam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्यत्र प्रवृत्त्यभावात् ॥

nānyatra pravṛttyabhāvāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीतरागजन्मादर्शनात् ॥

vītarāgajanmādarśanāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सगुणद्रव्योत्पत्तिवत्त्दुत्पत्तिः ? ॥

saguṇadravyotpattivattdutpattiḥ ? //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न संकल्पनिमित्तत्वाद्रागादीनाम् ॥

na saṃkalpanimittatvādrāgādīnām //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पार्थिवं गुणान्तरोपलब्धेः ॥

pārthivaṃ guṇāntaropalabdheḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पार्थिवाप्यतैजसं तद्गुणोपलब्धेः

pārthivāpyataijasaṃ tadguṇopalabdheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःश्वासोच्छ्वासोपलब्धेश् चातुर्भौतिकम्

niḥśvāsocchvāsopalabdheś cāturbhautikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धक्लेदपाकव्यूहावकाशदानेभ्यः पाञ्चभौतिकम्

gandhakledapākavyūhāvakāśadānebhyaḥ pāñcabhautikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतिप्रामाण्याच्च ॥

śrutiprāmāṇyācca //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णसारे सत्युपलम्भाद् व्यतिरिच्य चोपलम्भात्संशयः ॥

kṛṣṇasāre satyupalambhād vyatiricya copalambhātsaṃśayaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महदणुग्रहणात् ॥

mahadaṇugrahaṇāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रश्म्यर्थसंनिकर्षविशेषात् तद्ग्रहणम् ॥

raśmyarthasaṃnikarṣaviśeṣāt tadgrahaṇam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदनुपलब्धेरहेतुः ॥

tadanupalabdherahetuḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानुमीयमानस्य प्रत्यक्षतो ऽनुपलब्धिरभावहेतुः ॥

nānumīyamānasya pratyakṣato 'nupalabdhirabhāvahetuḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रव्यगुणधर्मभेदाच्चोपलब्धिनिमयः ॥

dravyaguṇadharmabhedāccopalabdhinimayaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मकारितश्चेन्द्रियाणां व्यूहः पुरुषार्थतन्त्रः ॥

karmakāritaścendriyāṇāṃ vyūhaḥ puruṣārthatantraḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यन्दिनोल्काप्रकाशानुपलब्धिवत्तदनुपलब्धिः ॥

madhyandinolkāprakāśānupalabdhivattadanupalabdhiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न रात्रावप्यनुपलब्धेः ॥

na rātrāvapyanupalabdheḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाह्यप्रकाशानुग्रहाद्र विषयोपलब्धेरनभिव्यक्तितो ऽनुपलब्धिः ॥

bāhyaprakāśānugrahādra viṣayopalabdheranabhivyaktito 'nupalabdhiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिव्यक्तौ चाभिभवात् ॥

abhivyaktau cābhibhavāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नक्तञ्चरनयनरश्मिदर्शनाच्च ॥

naktañcaranayanaraśmidarśanācca //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्राप्यग्रहणं काचाभ्रपटलस्फटिकान्तरितोपलब्धेः ॥

aprāpyagrahaṇaṃ kācābhrapaṭalasphaṭikāntaritopalabdheḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुड्यान्तरितानुपलब्धेरप्रतिषेधः ॥

kuḍyāntaritānupalabdherapratiṣedhaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रतीघातात् संनिकर्षोपपत्तिः ॥

apratīghātāt saṃnikarṣopapattiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदित्यरश्मेः स्फटिकान्तरितेपि दाह्ये ऽविघातात् ॥

ādityaraśmeḥ sphaṭikāntaritepi dāhye 'vighātāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेतरेतरधर्मप्रसङ्गात् ॥

netaretaradharmaprasaṅgāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदर्शोदकायोः प्रसादस्वाभाव्याद् रूपोपलब्धिवत्तदुपलब्धिः ॥

ādarśodakāyoḥ prasādasvābhāvyād rūpopalabdhivattadupalabdhiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टानुमितानां नियोगप्रतिषेधानुपपत्तिः ॥

dṛṣṭānumitānāṃ niyogapratiṣedhānupapattiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थानान्यत्वे नानात्वाद् अवयविनानास्थानत्वाच्च संशयः ॥

sthānānyatve nānātvād avayavinānāsthānatvācca saṃśayaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वगव्यतिरेकात् ॥

tvagavyatirekāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न युगपदार्थानुपलब्धेः ॥

na yugapadārthānupalabdheḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रतिषेधाच्च न त्वगेका ॥

vipratiṣedhācca na tvagekā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियार्थपञ्चत्वात् ॥

indriyārthapañcatvāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तदर्थबहुत्वात् ॥

na tadarthabahutvāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धत्वाद्यव्यतिरेकाद् गन्धादीनामप्रतिषेधः ॥

gandhatvādyavyatirekād gandhādīnāmapratiṣedhaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषयत्वाव्यतिरेकादेकत्वम् ॥

viṣayatvāvyatirekādekatvam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न बुद्धिलक्षणाधिष्ठानगत्याकृतिजातिपञ्चत्वेभ्यः ॥

na buddhilakṣaṇādhiṣṭhānagatyākṛtijātipañcatvebhyaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतगुणविशेषोपलब्धेस्तादात्म्यम् ॥

bhūtaguṇaviśeṣopalabdhestādātmyam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धरसरूपस्पर्शशब्दानां स्पर्शपर्यन्ताः पृथिव्याः ॥

gandharasarūpasparśaśabdānāṃ sparśaparyantāḥ pṛthivyāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्तेजोवायूनां पूर्वं पूर्वमपोह्याकाशस्योत्तरः ॥

aptejovāyūnāṃ pūrvaṃ pūrvamapohyākāśasyottaraḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न सर्वगुणानुपलब्धेः ॥

na sarvaguṇānupalabdheḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकश्येनोत्तरोत्तरगुणसद्भावादुत्तराणां तदनुपलब्धिः ॥

ekaikaśyenottarottaraguṇasadbhāvāduttarāṇāṃ tadanupalabdhiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्टं ह्यपरं परेण ॥

viṣṭaṃ hyaparaṃ pareṇa //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पार्थिवाप्ययोः प्रत्यक्षत्वात् ॥

na pārthivāpyayoḥ pratyakṣatvāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वपूर्वगुणोत्कर्षात् तत्तत्प्रधानम् ॥

pūrvapūrvaguṇotkarṣāt tattatpradhānam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तव्द्यवस्थानं तु भूयस्त्वात् ॥

tavdyavasthānaṃ tu bhūyastvāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सगुणानामिन्द्रियभावात् ॥

saguṇānāmindriyabhāvāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनैव तस्याग्रहणाच्च ॥

tenaiva tasyāgrahaṇācca //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शब्दगुणोपलब्धेः ॥

na śabdaguṇopalabdheḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदुपलब्धिरितरेतरद्रव्यगुणवैधर्म्यात् ॥

tadupalabdhiritaretaradravyaguṇavaidharmyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदुपलब्धिरितरेतरद्रव्यगुणवैधर्म्यात् ॥

tadupalabdhiritaretaradravyaguṇavaidharmyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्माकाशसाधर्म्यात् संशयः ॥

karmākāśasādharmyāt saṃśayaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषयप्रत्यभिज्ञानात् ॥

viṣayapratyabhijñānāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साध्यसमत्वादहेतुः ॥

sādhyasamatvādahetuḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न युगपदग्रहणात् ॥

na yugapadagrahaṇāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रत्यभिज्ञाने च विनाशप्रसङ्गः ॥

apratyabhijñāne ca vināśaprasaṅgaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमवृत्तित्वादयुगपद्ग्रहणम् ॥

kramavṛttitvādayugapadgrahaṇam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रत्यभिज्ञानं च विषयान्तरव्यासङ्गात् ॥

apratyabhijñānaṃ ca viṣayāntaravyāsaṅgāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न गत्यभावात् ॥

na gatyabhāvāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फटिकान्यत्वाभिमानवत् तदन्यत्वाभिमानः ॥

sphaṭikānyatvābhimānavat tadanyatvābhimānaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फटिकेप्यपरापरोत्पत्तेः क्षणिकत्वाद् व्यक्तीनामहेतुः ॥

sphaṭikepyaparāparotpatteḥ kṣaṇikatvād vyaktīnāmahetuḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नियमहेत्वभावाद् यथादर्शनमभ्यनुज्ञा ॥

niyamahetvabhāvād yathādarśanamabhyanujñā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोत्पत्तिविनाशकारणोपलब्धेः ॥

notpattivināśakāraṇopalabdheḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीरविनाशे कारणानुपलब्धिवद् दध्युत्पत्तिवच्च तदुपपत्तिः ॥

kṣīravināśe kāraṇānupalabdhivad dadhyutpattivacca tadupapattiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिङ्गतो ग्रहणाद् नानुपलब्धिः ॥

liṅgato grahaṇād nānupalabdhiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पयसः परिणामगुणान्तरप्रादुर्भावात् ॥

na payasaḥ pariṇāmaguṇāntaraprādurbhāvāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यूहान्तराद् द्रव्यान्तरोत्पत्तिदर्शनं पूर्वद्रव्यनिवृत्तेरनुमानम् ॥

vyūhāntarād dravyāntarotpattidarśanaṃ pūrvadravyanivṛtteranumānam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचिद्विनाशकारणानुपलब्धेः क्वचिच्चोपलब्धेरनेकान्तः ॥

kvacidvināśakāraṇānupalabdheḥ kvaciccopalabdheranekāntaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेन्द्रियार्थयोस् तद्विनाशेपि ज्ञानावस्थानात् ॥

nendriyārthayos tadvināśepi jñānāvasthānāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युगपज्ज्ञेयानुपलब्धेश्च न मनसः ॥

yugapajjñeyānupalabdheśca na manasaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदात्मगुणत्वेपि तुल्यम् ॥

tadātmaguṇatvepi tulyam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियैर् मनसः संनिकर्षाभावात् तदनुत्पत्तिः ॥

indriyair manasaḥ saṃnikarṣābhāvāt tadanutpattiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोत्पत्तिकारणानपदेशात् ॥

notpattikāraṇānapadeśāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनाशकारणानुपलब्धेश्चावस्थाने तन्नित्यत्वप्रसङ्गः ॥

vināśakāraṇānupalabdheścāvasthāne tannityatvaprasaṅgaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनित्यत्वग्रहाद् बुद्धेर्बुद्ध्यन्तराद्विनाशः शब्दवत् ॥

anityatvagrahād buddherbuddhyantarādvināśaḥ śabdavat //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानसमवेतात्मप्रदेशसंनिकर्षान्मनसः स्मृत्युत्पत्तेर्न युगपदुत्पत्तिः ॥

jñānasamavetātmapradeśasaṃnikarṣānmanasaḥ smṛtyutpatterna yugapadutpattiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्तःशरीर वृत्तित्वान्मनसः ॥

nāntaḥśarīra vṛttitvānmanasaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साध्यत्वादहेतुः ॥

sādhyatvādahetuḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मरतः शरीरधारणोपपत्तेरप्रतिषेधः ॥

smarataḥ śarīradhāraṇopapatterapratiṣedhaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तद् आशुगतित्वान्मनसः ॥

na tad āśugatitvānmanasaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न स्मरणकालानियमात् ॥

na smaraṇakālāniyamāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मप्रेरणयदृच्छाज्ञताभिश्च न संयोगविशेषः ॥

ātmapreraṇayadṛcchājñatābhiśca na saṃyogaviśeṣaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यासक्तमनसः पादव्यथनेन संयोगविशेषेण समानम् ॥

vyāsaktamanasaḥ pādavyathanena saṃyogaviśeṣeṇa samānam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रणिधानलिङ्गादिज्ञानानामयुगपद्भावादयुगपत्स्मरणम् ॥

praṇidhānaliṅgādijñānānāmayugapadbhāvādayugapatsmaraṇam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञस्येच्छाद्वेषनिमित्तत्वादारम्भनिवृत्त्योः ॥

jñasyecchādveṣanimittatvādārambhanivṛttyoḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तल्लिङ्गत्वादिच्छाद्वेषयोः पार्थिवाद्येष्वप्रतिषेधः ॥

talliṅgatvādicchādveṣayoḥ pārthivādyeṣvapratiṣedhaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परश्वादिष्वारम्भनिवृत्तिदर्शनात् ॥

paraśvādiṣvārambhanivṛttidarśanāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नियमानियमौ तु तद्विशेषकौ ॥

niyamāniyamau tu tadviśeṣakau //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोक्तहेतुत्वात् पारतन्त्र्यादकृताभ्यागमाच्च न मनसः ॥

yathoktahetutvāt pāratantryādakṛtābhyāgamācca na manasaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिशेषाद् यथोक्तहेतूपपत्तेश्च ॥

pariśeṣād yathoktahetūpapatteśca //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मरणं त्वात्मनो ज्ञस्वाभाव्यात् ॥

smaraṇaṃ tvātmano jñasvābhāvyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रणिधाननिबन्धाभ्यासलिङ्गलक्षणसादृश्यपरिग्रहाश्रयाश्रितसम्बन्धानन्तर्यवियोगैककार्यविरोधातिशयप्राप्तिव्यवधानसुखदुःखेच्छाद्वेषभयोर्थित्वक्रियारागधर्माधर्मनिमित्तेभ्यः ॥

praṇidhānanibandhābhyāsaliṅgalakṣaṇasādṛśyaparigrahāśrayāśritasambandhānantaryaviyogaikakāryavirodhātiśayaprāptivyavadhānasukhaduḥkhecchādveṣabhayorthitvakriyārāgadharmādharmanimittebhyaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मानवस्थायिग्रहणात् ॥

karmānavasthāyigrahaṇāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यक्तग्रहणमनवस्थायित्वाद् विद्युत्संपाते रूपाव्यक्तग्रहणवत् ॥

avyaktagrahaṇamanavasthāyitvād vidyutsaṃpāte rūpāvyaktagrahaṇavat //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेतूपादानात् प्रतिषेद्धव्याभ्यनुज्ञा ॥

hetūpādānāt pratiṣeddhavyābhyanujñā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न प्रदीपार्चिःसंतत्यभिव्यक्तग्रहणवत् तद्ग्रहणम् ॥

na pradīpārciḥsaṃtatyabhivyaktagrahaṇavat tadgrahaṇam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रव्ये स्वगुणपरगुणोपलब्धेः संशयः ॥

dravye svaguṇaparaguṇopalabdheḥ saṃśayaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावच्छरीरभावित्वाद्रूपादीनाम् ॥

yāvaccharīrabhāvitvādrūpādīnām //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.