Library·Gautama: Nyayasutra 5.1, with Bhasya [NyS]·5
साधर्म्यवैधर्म्योत्कर्षापकर्षवर्ण्यावर्ण्यविकल्पसाध्यप्राप्त्यप्राप्तिप्रसङ्गप्रतिदृष्टान्तानुत्पत्तिसंशयप्रकरणाहेत्वर्थापत्त्यविशेषोपपत्त्युपलब्ध्यनुपलब्ध्यनित्यनित्यकार्यसमाः ॥
sādharmyavaidharmyotkarṣāpakarṣavarṇyāvarṇyavikalpasādhyaprāptyaprāptiprasaṅgapratidṛṣṭāntānutpattisaṃśayaprakaraṇāhetvarthāpattyaviśeṣopapattyupalabdhyanupalabdhyanityanityakāryasamāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधर्म्यवैधर्म्याभ्याम् उपसंहारे तद्धर्मविपर्ययोपपत्तेः साधर्म्यवैधर्म्यसमौ ॥
sādharmyavaidharmyābhyām upasaṃhāre taddharmaviparyayopapatteḥ sādharmyavaidharmyasamau //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोत्वाद् गोसिद्धिवत् तत्सिद्धिः ॥
gotvād gosiddhivat tatsiddhiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साध्यदृष्टान्तयोर् धर्मविकल्पाद् उभयसाध्यत्वाच् चोत्कर्शापकर्शवर्ण्यावर्ण्यविकल्पसाध्यसमाः ॥
sādhyadṛṣṭāntayor dharmavikalpād ubhayasādhyatvāc cotkarśāpakarśavarṇyāvarṇyavikalpasādhyasamāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंचित्साधर्म्याद् उपसंहारसिद्धेर् वैधर्म्याद् अप्रतिषेधः ॥
kiṃcitsādharmyād upasaṃhārasiddher vaidharmyād apratiṣedhaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साध्यातिदेशाच् च दृष्टान्तोपपत्तेः ॥
sādhyātideśāc ca dṛṣṭāntopapatteḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्य साध्यम् अप्राप्य वा हेतोः प्राप्त्याविशिष्टत्वाद् अप्राप्त्यासाधकत्वाच् च प्राप्त्यप्राप्तिसमौ ॥
prāpya sādhyam aprāpya vā hetoḥ prāptyāviśiṣṭatvād aprāptyāsādhakatvāc ca prāptyaprāptisamau //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घटादिनिष्पत्तिदर्शनात् पीडने चाभिचाराद् अप्रतिषेधः ॥
ghaṭādiniṣpattidarśanāt pīḍane cābhicārād apratiṣedhaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टान्तस्य कारणानपदेशात् प्रत्यवस्थानाच् च प्रतिदृष्टान्तेन प्रसङ्गप्रतिदृष्टान्तसमौ॥
dṛṣṭāntasya kāraṇānapadeśāt pratyavasthānāc ca pratidṛṣṭāntena prasaṅgapratidṛṣṭāntasamau//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदीपोपादानप्रसङ्गविनिवृत्तिवत् तद्विनिवृत्तिः ॥
pradīpopādānaprasaṅgavinivṛttivat tadvinivṛttiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिदृष्टान्तहेतुत्वे च नाहेतुर् दृष्टान्तः ॥
pratidṛṣṭāntahetutve ca nāhetur dṛṣṭāntaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राग् उत्पत्तेः कारणाभावाद् अनुत्पत्तिसमः ॥
prāg utpatteḥ kāraṇābhāvād anutpattisamaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाभावाद् उत्पन्नस्य कारणोपपत्तेर् न कारणप्रतिषेधः ॥
tathābhāvād utpannasya kāraṇopapatter na kāraṇapratiṣedhaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामान्य+दृष्टान्तयोर् ऐन्द्रियकत्वे समाने नित्यानित्यसाधर्म्यात् संशयसमः ॥
sāmānya+dṛṣṭāntayor aindriyakatve samāne nityānityasādharmyāt saṃśayasamaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधर्म्यात् संशये न संशयो वैधर्म्याद् उभयथा वा संशये ऽत्यन्तसंशयप्रसङ्गो नित्यत्वानभ्युपगमाच् च सामान्य्स्याप्रतिषेधः ॥
sādharmyāt saṃśaye na saṃśayo vaidharmyād ubhayathā vā saṃśaye 'tyantasaṃśayaprasaṅgo nityatvānabhyupagamāc ca sāmānysyāpratiṣedhaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभयसाधर्म्यात् प्रक्रियासिद्धेः प्रकरणसमः ॥
ubhayasādharmyāt prakriyāsiddheḥ prakaraṇasamaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिपक्षात् प्रकरणसिद्धेः प्रतिषेधानुपपत्तिः प्रतिपक्षोपपत्तेः ॥
pratipakṣāt prakaraṇasiddheḥ pratiṣedhānupapattiḥ pratipakṣopapatteḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रैकाल्यासिद्धेर् हेतोर् अहेतुसमः ॥
traikālyāsiddher hetor ahetusamaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हेतुतः साध्यसिद्धेस् त्रैकाल्यासिद्धिः ॥
na hetutaḥ sādhyasiddhes traikālyāsiddhiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिषेदानुपपत्तेश् च प्रतिषेद्धव्याप्रतिषेधः ॥
pratiṣedānupapatteś ca pratiṣeddhavyāpratiṣedhaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थापत्तितः प्रतिपक्षसिद्धेर् अर्थापत्तिसमः ॥
arthāpattitaḥ pratipakṣasiddher arthāpattisamaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुक्तस्यार्थापत्तेः पक्षहानेर् उपपत्तिर् अनुक्तत्वाद् अनैकानतिकत्वाच् चार्थापत्तेः ॥
anuktasyārthāpatteḥ pakṣahāner upapattir anuktatvād anaikānatikatvāc cārthāpatteḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकधर्मोपपत्तेर् अविशेषे सर्वाविशेषप्रसङ्गात् सद्भावोपपत्तेर् अविशेषसमः ॥
ekadharmopapatter aviśeṣe sarvāviśeṣaprasaṅgāt sadbhāvopapatter aviśeṣasamaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वचित् तद्धर्मोपपत्तेः क्वचिच् चानुपपत्तेः प्रतिषेधाभावः ॥
kvacit taddharmopapatteḥ kvacic cānupapatteḥ pratiṣedhābhāvaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभयकारणोपपत्तेर् उपपत्तिसमः ॥
ubhayakāraṇopapatter upapattisamaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपपत्तिकारणाभ्यनुज्ञानाद् अप्रतिषेधः ॥
upapattikāraṇābhyanujñānād apratiṣedhaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्दिष्टकारणाभावे ऽप्य् उपलम्भाद् उपलब्धिसमः ॥
nirdiṣṭakāraṇābhāve 'py upalambhād upalabdhisamaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारणान्तराद् अपि तद्धर्मोपपत्तेर् अप्रतिषेधः ॥
kāraṇāntarād api taddharmopapatter apratiṣedhaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदनुपलब्धेर् अनुपलम्भाद् अभावसिद्धौ तद्विपरीतोपपत्तेर् अनुपलब्धिसमः ॥
tadanupalabdher anupalambhād abhāvasiddhau tadviparītopapatter anupalabdhisamaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुपलम्भात्मकत्वाद् अनुपलब्धेर् अहेतुः ॥
anupalambhātmakatvād anupalabdher ahetuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानविकल्पानां च भावाभावसंवेदनाद् अध्यात्मम् ॥
jñānavikalpānāṃ ca bhāvābhāvasaṃvedanād adhyātmam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधर्म्यात् तुल्यधर्मोपपत्तेः सर्वानित्यत्वप्रसङ्गाद् अनित्यसमः ॥ न्य्स्भ् ५,१।३२ साधर्म्यात् तुल्यधर्मोपपत्तेः सर्वानित्यत्वप्रसङ्गाद् अनित्यसमः ॥५,१।३२ अनित्येन घटेन साधर्म्याद् अनित्यः शब्द इति ब्रुवतो ऽस्ति घटेनानित्येन सर्वभावानां साधर्म्यम् इति सर्वस्यानित्यत्वम् अनिष्टं सम्पद्यते । सो ऽयम् अनित्यत्वेन प्रत्यवस्थानाद् अनित्यसम इति ॥ न्य्स्भ्
sādharmyāt tulyadharmopapatteḥ sarvānityatvaprasaṅgād anityasamaḥ // NySBh 5,1.32 sādharmyāt tulyadharmopapatteḥ sarvānityatvaprasaṅgād anityasamaḥ //5,1.32 anityena ghaṭena sādharmyād anityaḥ śabda iti bruvato 'sti ghaṭenānityena sarvabhāvānāṃ sādharmyam iti sarvasyānityatvam aniṣṭaṃ sampadyate / so 'yam anityatvena pratyavasthānād anityasama iti // NySBh
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधर्म्याद् असिद्धेः प्रतिषेधासिद्धिः प्रतिषेध्यसाधर्म्यात् ॥
sādharmyād asiddheḥ pratiṣedhāsiddhiḥ pratiṣedhyasādharmyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टान्ते च साध्यसाधनभावेन प्रज्ञातस्य धर्मस्य हेतुत्वात् तस्य चोभयथाभावान् नाविशेषः ॥
dṛṣṭānte ca sādhyasādhanabhāvena prajñātasya dharmasya hetutvāt tasya cobhayathābhāvān nāviśeṣaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यम् अनित्यभावाद् अनित्ये नित्यत्वोपपत्तेर् नित्यसमः ॥
nityam anityabhāvād anitye nityatvopapatter nityasamaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिषेध्ये नित्यम् अनित्यभावाद् अनित्ये ऽनित्यत्वोपपत्तेः प्रतिषेधाभावः ॥
pratiṣedhye nityam anityabhāvād anitye 'nityatvopapatteḥ pratiṣedhābhāvaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयत्नकार्यानेकत्वात् कार्यसमः ॥
prayatnakāryānekatvāt kāryasamaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यान्यत्वे प्रयत्नाहेतुत्वम् अनुपलब्धिकारणोपपत्तेः ॥
kāryānyatve prayatnāhetutvam anupalabdhikāraṇopapatteḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिषेधे ऽपि समानो दोषः ॥
pratiṣedhe 'pi samāno doṣaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्रैवम् ॥
sarvatraivam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिषेधविप्रतिषेधे प्रतिषेधदोषवद् दोषः ॥
pratiṣedhavipratiṣedhe pratiṣedhadoṣavad doṣaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिषेधं सदोषम् अभ्युपेत्य प्रतिषेधविप्रतिषेधे समानो दोषप्रसङ्गो मतानुज्ञा ॥
pratiṣedhaṃ sadoṣam abhyupetya pratiṣedhavipratiṣedhe samāno doṣaprasaṅgo matānujñā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वपक्षलक्षणापेक्षोपपत्त्युपसंहारे हेतुनिर्देशे परपक्षदोषाभ्युपगमात् समानो दोषः ॥
svapakṣalakṣaṇāpekṣopapattyupasaṃhāre hetunirdeśe parapakṣadoṣābhyupagamāt samāno doṣaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिज्ञाहानिः प्रतिज्ञान्तरं प्रतिज्ञाविरोधः प्रतिज्ञासंन्यासो हेत्वन्तरमर्थान्तरं निरर्थकम् अविज्ञातार्थम् अपार्थकम् अप्राप्तकालं न्यूनमधिकं पुनरुक्तम् अननुभाषणम् अज्ञानम् अप्रतिभा विक्षेपो मतानुज्ञा पर्यनुयोज्योपेक्षणं निरनुयोज्यानुयोगोपसिद्धान्तो हेत्वाभासाश्च निग्रहस्थानानि ॥
pratijñāhāniḥ pratijñāntaraṃ pratijñāvirodhaḥ pratijñāsaṃnyāso hetvantaramarthāntaraṃ nirarthakam avijñātārtham apārthakam aprāptakālaṃ nyūnamadhikaṃ punaruktam ananubhāṣaṇam ajñānam apratibhā vikṣepo matānujñā paryanuyojyopekṣaṇaṃ niranuyojyānuyogopasiddhānto hetvābhāsāśca nigrahasthānāni //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिदृष्टान्तधर्माभ्यनुज्ञा स्वदृष्टान्ते प्रतिज्ञाहानिः ॥
pratidṛṣṭāntadharmābhyanujñā svadṛṣṭānte pratijñāhāniḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिज्ञातार्थप्रतिषेधे धर्मविकल्पात्तदर्थनिर्देशः प्रतिज्ञान्तरम् ॥
pratijñātārthapratiṣedhe dharmavikalpāttadarthanirdeśaḥ pratijñāntaram //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिज्ञाहेत्वोर्विरोधः प्रतिज्ञाविरोधः ॥
pratijñāhetvorvirodhaḥ pratijñāvirodhaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षप्रतिषेधे प्रतिज्ञातार्थापनयनं प्रतिज्ञासंन्यासः ॥
pakṣapratiṣedhe pratijñātārthāpanayanaṃ pratijñāsaṃnyāsaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविशेषोक्ते हेतौ प्रतिषिद्धे विशेषमिच्छतो हेत्वन्तरम् ॥
aviśeṣokte hetau pratiṣiddhe viśeṣamicchato hetvantaram //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकृतादर्थादप्रतिसंबद्धार्थम् अर्थान्तरम् ॥
prakṛtādarthādapratisaṃbaddhārtham arthāntaram //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णक्रमनिर्देशवद् निरर्थकम् ॥
varṇakramanirdeśavad nirarthakam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिषत्प्रतिवादिभ्यां त्रिरभिहितमप्यविज्ञातम् अविज्ञातार्थम् ॥
pariṣatprativādibhyāṃ trirabhihitamapyavijñātam avijñātārtham //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौर्वापर्यायोगादप्रतिसंबद्धार्थम् अपार्थकम् ॥
paurvāparyāyogādapratisaṃbaddhārtham apārthakam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
॥ अवयवविपर्यासवचनमप्राप्तकालम् (सू। ११) ॥
// avayavaviparyāsavacanamaprāptakālam (sū. 11) //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हीनमन्यतमेनाप्यवयवेन न्यूनम् ॥
hīnamanyatamenāpyavayavena nyūnam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेतूदाहरणाधिकमधिकम् ॥
hetūdāharaṇādhikamadhikam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दार्थयोः पुनर्वचनं पुरुक्तमन्यत्रानुवादात् ॥
śabdārthayoḥ punarvacanaṃ puruktamanyatrānuvādāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थादापन्नस्य स्यशब्देन पुनर्वचनं पुनरुक्तम् ॥
arthādāpannasya syaśabdena punarvacanaṃ punaruktam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञातस्य परिषदा त्रिरभिहितष्याप्यप्रत्युच्चारणमननुभाषणम् ॥
vijñātasya pariṣadā trirabhihitaṣyāpyapratyuccāraṇamananubhāṣaṇam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविज्ञातं चाज्ञानम् ॥
avijñātaṃ cājñānam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरस्याप्रतिपत्तिरप्रतिभा ॥
uttarasyāpratipattirapratibhā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यप्रसङ्गात् कथाविच्छेदो विक्षेपः ॥
kāryaprasaṅgāt kathāvicchedo vikṣepaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वपक्षदोषाभ्युपगमात् परपक्षे दोषप्रसङ्गो मतानुज्ञा ॥
svapakṣadoṣābhyupagamāt parapakṣe doṣaprasaṅgo matānujñā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निग्रहस्थानप्राप्तस्यानिग्रहः पर्यनुयोज्योपेक्षणम् ॥
nigrahasthānaprāptasyānigrahaḥ paryanuyojyopekṣaṇam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिग्रहस्थाने निग्रहस्थानाभियोगो निरनुयोज्यानुयोगः ॥
anigrahasthāne nigrahasthānābhiyogo niranuyojyānuyogaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धान्तमभ्युपेत्यानियमात्मकथाप्रसङ्गो ऽपसिद्धान्तः ॥
siddhāntamabhyupetyāniyamātmakathāprasaṅgo 'pasiddhāntaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेत्वाभासाश्च यथोक्त ॥
hetvābhāsāśca yathokta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.