Library·Pasupatasutra with Kaundinya's Pancarthabhasya·5·5.39

Pasupatasutra with Kaundinya's Pancarthabhasya 5.39

* इति

* iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एवं कुर्वन् सर्वज्ञो ऽस्यासंमोहं ज्ञापयति

* evaṃ kurvan sarvajño 'syāsaṃmohaṃ jñāpayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* उक्तम् । कार्यकरणाञ्जनेभ्यो निरञ्जनेभ्यश्च सर्वपुरुषेभ्यः । अप्राप्तान्तं पुरुषं यो ऽभ्यधिकं वर्णयेत् स बुधः

* uktam / kāryakaraṇāñjanebhyo nirañjanebhyaśca sarvapuruṣebhyaḥ / aprāptāntaṃ puruṣaṃ yo 'bhyadhikaṃ varṇayet sa budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* आह गतं यद् गन्तव्यम्

* āha gataṃ yad gantavyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अथ किमयमुपचारः

* atha kimayamupacāraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* उच्यते न

* ucyate na

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अपरिज्ञानान् नास्माकं योगनिष्ठं तन्त्रम्

* aparijñānān nāsmākaṃ yoganiṣṭhaṃ tantram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अपितु तत्कैवल्यव्यतिरिक्तोऽपि सर्वज्ञेनोच्यते

* apitu tatkaivalyavyatirikto'pi sarvajñenocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अप्रमादाद् गच्छेद् दुःखानाम् अन्तमीशप्रसादात्

* apramādād gacched duḥkhānām antamīśaprasādāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अत्र प्रमादशब्दो ऽनागतानवधानगतत्वं पारतन्त्र्यं च ख्यापयतीत्यर्थः

* atra pramādaśabdo 'nāgatānavadhānagatatvaṃ pāratantryaṃ ca khyāpayatītyarthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तदङ्कुरपरिरक्षणवद् अनागतकालप्रतीकारकरणेन चैवायम् अप्रमादीशब्दो द्रष्टव्यः

* tadaṅkuraparirakṣaṇavad anāgatakālapratīkārakaraṇena caivāyam apramādīśabdo draṣṭavyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तस्माद् युक्तेनैवाप्रमादिना स्थेयम्

* tasmād yuktenaivāpramādinā stheyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तथा वर्तमानेन माहेश्वरमैश्वर्यं प्राप्तमेवेत्युक्तम्

* tathā vartamānena māheśvaramaiśvaryaṃ prāptamevetyuktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* गच्छेद् इति गतिः प्राप्तिर्भवति

* gacched iti gatiḥ prāptirbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* गमॢ सृपॢ गतौ

* gamḷ sṛpḷ gatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* प्राप्नोतीत्यात्मेति पत्त्रपाण्डुताफलपाकवत्

* prāpnotītyātmeti pattrapāṇḍutāphalapākavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* कथम्

* katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तस्मिन्नेव प्रवर्ततो यो ऽयं दुःखापोहो गुणस्तत्रेयं गतिरिति संज्ञा क्रियत इत्यर्थः

* tasminneva pravartato yo 'yaṃ duḥkhāpoho guṇastatreyaṃ gatiriti saṃjñā kriyata ityarthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* दुःखानाम् इत्यत्र प्रसिद्धानि दुःखान्याध्यात्मिकाधिभौतिकाधिदैविकानि

* duḥkhānām ityatra prasiddhāni duḥkhānyādhyātmikādhibhautikādhidaivikāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तत्राध्यात्मिकं द्विविधं दुःखं शारीरं मानसं च

* tatrādhyātmikaṃ dvividhaṃ duḥkhaṃ śārīraṃ mānasaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तत्र मनसि भवं मानसं क्रोधलोभमोहभयविषादेर्ष्यासूयाद्वेषमदमानमात्सर्यारत्याद्यविशेषदर्शनादिनिमित्तं तद् दुःखम्

* tatra manasi bhavaṃ mānasaṃ krodhalobhamohabhayaviṣāderṣyāsūyādveṣamadamānamātsaryāratyādyaviśeṣadarśanādinimittaṃ tad duḥkham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तथा शारीरमपि शिरोरोगदन्तरोगाक्षिरोगज्वरप्रतिमत्स्यातिसारकासश्वासोदरामयादिनिमित्तोत्पन्नं दुःखम्

* tathā śārīramapi śirorogadantarogākṣirogajvarapratimatsyātisārakāsaśvāsodarāmayādinimittotpannaṃ duḥkham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तथान्यदपि पञ्चविधं दुःखं भवति

* tathānyadapi pañcavidhaṃ duḥkhaṃ bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तद्यथा गर्भजन्माज्ञानजरामरणम् इति

* tadyathā garbhajanmājñānajarāmaraṇam iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तत्र गर्भे तावद् यदायं पुरुषो मातुरुदरे न्यस्तगात्रः खण्डशकटस्थ इव पुमान् नियमश्रमम् अनुभवमानो ऽवकाशरहितः आकुञ्चनप्रसारणादिष्व् अपर्याप्तावकाशः सर्वक्रियासु निरुद्ध इत्येवम् अद्वारके अन्धतमसि मूढो बन्धनस्थ इव पुमान् अवश्यं समनुभवति

* tatra garbhe tāvad yadāyaṃ puruṣo māturudare nyastagātraḥ khaṇḍaśakaṭastha iva pumān niyamaśramam anubhavamāno 'vakāśarahitaḥ ākuñcanaprasāraṇādiṣv aparyāptāvakāśaḥ sarvakriyāsu niruddha ityevam advārake andhatamasi mūḍho bandhanastha iva pumān avaśyaṃ samanubhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* कस्मात्

* kasmāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* चेतनत्वाद् भोक्तृत्वात् तन्मयत्वाच् च न तु कार्यकरणानि

* cetanatvād bhoktṛtvāt tanmayatvāc ca na tu kāryakaraṇāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* कस्मात्

* kasmāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अचेतनावादभोक्तृत्वाद् अतन्मयत्वाच् च

* acetanāvādabhoktṛtvād atanmayatvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तथा जन्मदुःखमपि

* tathā janmaduḥkhamapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यदायं पुरुषो जायमानः पुरीषपङ्कमग्नवदनो मूत्रधाराभिर् अभिषिच्यमानो देहे संवृतद्वारके योनिनिःसरणसंकटे ऽत्यर्थं पीड्यमानो ऽस्थिमर्मबन्धनैः प्रघृष्यमाणो विक्रोशन् निनदंश् च जायते

* yadāyaṃ puruṣo jāyamānaḥ purīṣapaṅkamagnavadano mūtradhārābhir abhiṣicyamāno dehe saṃvṛtadvārake yoniniḥsaraṇasaṃkaṭe 'tyarthaṃ pīḍyamāno 'sthimarmabandhanaiḥ praghṛṣyamāṇo vikrośan ninadaṃś ca jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* पश्चात् पुनस्तस्यानुचितेन बाह्येन वायुना जननावर्तेन स्पृष्टस्य तीव्रं दुःखमभिव्यज्यते

* paścāt punastasyānucitena bāhyena vāyunā jananāvartena spṛṣṭasya tīvraṃ duḥkhamabhivyajyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* राजपुष्टकादिवत्

* rājapuṣṭakādivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तेन चास्य जात्यन्तरादिस्मृतिहेतुसंस्कारलोपो भवति

* tena cāsya jātyantarādismṛtihetusaṃskāralopo bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एव जन्मदुःखं पुरुष एवानुभवति

* eva janmaduḥkhaṃ puruṣa evānubhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* कस्मात्

* kasmāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* चेतनत्वाद् भोक्तृत्वात् तन्मयत्वाच् च

* cetanatvād bhoktṛtvāt tanmayatvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* न तु कार्यकरणानि

* na tu kāryakaraṇāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* कस्मात्

* kasmāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अचेतनत्वाद् अभोक्तृत्वाद् अतन्मयत्वाच् च

* acetanatvād abhoktṛtvād atanmayatvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तथा अज्ञानदुःखमपि अहंकारसत्कृतगात्रो न जानन् को ऽहं कुतोऽहं कस्याहं केन वा बन्धनेन बद्धोऽहमिति किं कारणं किमकारणं किं भक्ष्यं किमभक्ष्यं किं पेयं किमपेयं किं सत्यं किमसत्यं किम् ज्ञानं किमज्ञानम् इत्यज्ञानदुःखं पुरुष एवानुभवति

* tathā ajñānaduḥkhamapi ahaṃkārasatkṛtagātro na jānan ko 'haṃ kuto'haṃ kasyāhaṃ kena vā bandhanena baddho'hamiti kiṃ kāraṇaṃ kimakāraṇaṃ kiṃ bhakṣyaṃ kimabhakṣyaṃ kiṃ peyaṃ kimapeyaṃ kiṃ satyaṃ kimasatyaṃ kim jñānaṃ kimajñānam ityajñānaduḥkhaṃ puruṣa evānubhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* कस्मात्

* kasmāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* चेतनत्वाद् भोक्तृत्वात् तन्मयत्वाच् च

* cetanatvād bhoktṛtvāt tanmayatvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* न तु कार्यकरणानि

* na tu kāryakaraṇāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* कस्मात्

* kasmāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अचेतनत्वाद् अभोक्तृत्वाद् अतन्मयत्वाच् च

* acetanatvād abhoktṛtvād atanmayatvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तथा जरादुःखमपि

* tathā jarāduḥkhamapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यदायं पुरुषो जराजर्जरितः कृशशरीरः शिथिलीकृतनयनकपोलनासिकाभ्रूदशनावरणः क्रौञ्चजानुरिव निर्विण्णो ऽक्षिदूषिकादिष्वपकर्षणादिष्व् असमर्थो विहंग इव लूनपक्षो लङ्घनप्लवनधावनादिष्व् असमर्थः पूर्वातीतानि भोगव्यायामशिल्पकर्माण्य् अनुस्मरमाणः स्मृतिवैकल्यम् आपन्नो ऽवश्यं क्लेशमनुभवति

* yadāyaṃ puruṣo jarājarjaritaḥ kṛśaśarīraḥ śithilīkṛtanayanakapolanāsikābhrūdaśanāvaraṇaḥ krauñcajānuriva nirviṇṇo 'kṣidūṣikādiṣvapakarṣaṇādiṣv asamartho vihaṃga iva lūnapakṣo laṅghanaplavanadhāvanādiṣv asamarthaḥ pūrvātītāni bhogavyāyāmaśilpakarmāṇy anusmaramāṇaḥ smṛtivaikalyam āpanno 'vaśyaṃ kleśamanubhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* कस्मात्

* kasmāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* चेतनत्वाद् भोक्तृत्वात् तन्मयत्वाच् च

* cetanatvād bhoktṛtvāt tanmayatvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* न तु कार्यकरणाणि

* na tu kāryakaraṇāṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* कस्मात्

* kasmāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अचेतनत्वाद् अभोक्तृत्वाद् अतन्मयत्वाच् च

* acetanatvād abhoktṛtvād atanmayatvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तथा मृत्युदुःखमपि

* tathā mṛtyuduḥkhamapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यदायं पुरुषो मरणसमये श्लथकरणः शिरोधरम् अवलम्बमानः श्वासनोच्छ्वसनतत्परः खुरुखुरायमाणकण्ठः स्वोपार्जितमणिकनकधनधान्यपत्नीपुत्रपशुसंघातः कस्य भविष्यतीत्य् अनुतप्यमानः विषयाननु दोदूयमानः सलिलादि याचमानो विरक्तवदनो मर्मभिश् छिद्यमानैर् अवश्यं क्लेशमनुभवति

* yadāyaṃ puruṣo maraṇasamaye ślathakaraṇaḥ śirodharam avalambamānaḥ śvāsanocchvasanatatparaḥ khurukhurāyamāṇakaṇṭhaḥ svopārjitamaṇikanakadhanadhānyapatnīputrapaśusaṃghātaḥ kasya bhaviṣyatīty anutapyamānaḥ viṣayānanu dodūyamānaḥ salilādi yācamāno viraktavadano marmabhiś chidyamānair avaśyaṃ kleśamanubhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* कस्मात्

* kasmāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* चेतनत्वाद् भोक्तृत्वात् तन्मयत्वाच् च

* cetanatvād bhoktṛtvāt tanmayatvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* न तु कार्यकरणानि

* na tu kāryakaraṇāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* कस्मात्

* kasmāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अचेतनत्वाद् अभोक्तृत्वाद् अतन्मयत्वाच् च

* acetanatvād abhoktṛtvād atanmayatvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* उक्तं हि । गर्भे प्रविशन् दुःखं निवसन् दुःखं विनिष्क्रमन् दुःखम् । जातश्च दुःखम् ऋच्छति तस्मादपुनर्भवः श्रेयान्

* uktaṃ hi / garbhe praviśan duḥkhaṃ nivasan duḥkhaṃ viniṣkraman duḥkham / jātaśca duḥkham ṛcchati tasmādapunarbhavaḥ śreyān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इति

* iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तथान्यदपि पञ्चविधं दुःखं भवति

* tathānyadapi pañcavidhaṃ duḥkhaṃ bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तद्यथा इहलोकभयं परलोकभयम् अहितसंप्रयोगः हितविप्रयोगः इच्छाव्याघातश्चेति

* tadyathā ihalokabhayaṃ paralokabhayam ahitasaṃprayogaḥ hitaviprayogaḥ icchāvyāghātaśceti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तथान्यदपि त्रिविधं दुःखं भवति

* tathānyadapi trividhaṃ duḥkhaṃ bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* आध्यात्मिकमज्ञानं पुरुषे आधिभौतिकं विषयित्वम् आधिदैविकं च पशुत्वं त्रिविधम् अपरं प्राहुः

* ādhyātmikamajñānaṃ puruṣe ādhibhautikaṃ viṣayitvam ādhidaivikaṃ ca paśutvaṃ trividham aparaṃ prāhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इत्येवमादीनि बाधनाया अप्रीतिफलाया जन्मनिमित्तत्वाद् दुःखानीत्युपचर्यन्ते

* ityevamādīni bādhanāyā aprītiphalāyā janmanimittatvād duḥkhānītyupacaryante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* आह चरणाधिकारे ऽनतिप्रसादाद् अशिवत्वसंज्ञके सर्वाण्य् अनतिप्रसादबीजत्वात् कुतो नात्यन्तनिवृत्तानि भवन्ति

* āha caraṇādhikāre 'natiprasādād aśivatvasaṃjñake sarvāṇy anatiprasādabījatvāt kuto nātyantanivṛttāni bhavanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* कस्मात्

* kasmāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* संहारं प्राप्तस्य निगडमुक्ताधिकारवन् मुक्ताव् अतिशयितगुणप्राप्त्यर्थम् उच्यते गच्छेद् दुःखानामन्तम्

* saṃhāraṃ prāptasya nigaḍamuktādhikāravan muktāv atiśayitaguṇaprāptyartham ucyate gacched duḥkhānāmantam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* दुःखानाम् अत्यन्तं परमापोहो गुणावाप्तिश्च परं भवतीति

* duḥkhānām atyantaṃ paramāpoho guṇāvāptiśca paraṃ bhavatīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तदुभयमपि इत एव भवतीति

* tadubhayamapi ita eva bhavatīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तदाह ईशप्रसादात्

* tadāha īśaprasādāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अत्रेश इत्येतद् भगवतो नामधेयम्

* atreśa ityetad bhagavato nāmadheyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ईशः कस्मात्

* īśaḥ kasmāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* विद्यादिकार्यस्येशनादीशः

* vidyādikāryasyeśanādīśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* प्रसादो नाम सम्प्रदानेच्छा

* prasādo nāma sampradānecchā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तस्मात् प्रसादात् सर्वदुःखापोहो गुणावाप्तिश् चदिम् उपाध्यन्तरात् परपरिवादादिवचनात् शुद्धिरिव युगपदित्यर्थः

* tasmāt prasādāt sarvaduḥkhāpoho guṇāvāptiś cadim upādhyantarāt paraparivādādivacanāt śuddhiriva yugapadityarthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एवम् अयम् अथशब्दः

* evam ayam athaśabdaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* पशुपतेर् इत्युद्दिष्टयोर् दुःखान्तप्रसादयोर् गच्छेद् दुःखानाम् अन्तमीशप्रसादादिति दुःखान्तं परिसमाप्तमिति

* paśupater ityuddiṣṭayor duḥkhāntaprasādayor gacched duḥkhānām antamīśaprasādāditi duḥkhāntaṃ parisamāptamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एवमध्यायपरिसमाप्तिं कृत्वा युक्तं वक्तुम्

* evamadhyāyaparisamāptiṃ kṛtvā yuktaṃ vaktum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.