* विस्तरस्तु वामो देवो ज्येष्ठो रुद्रः कामः शंकरः कालः कलविकरणो बलविकरणोऽघोरो घोरतरः सर्वः शर्व तत्पुरुषो महादेव ॐकार ऋषिर् विप्रो महानीश ईशान ईश्वरो ऽधिपतिर्ब्रह्मा शिव इत्येवमाद्यो विस्तरः

* vistarastu vāmo devo jyeṣṭho rudraḥ kāmaḥ śaṃkaraḥ kālaḥ kalavikaraṇo balavikaraṇo'ghoro ghorataraḥ sarvaḥ śarva tatpuruṣo mahādeva oṃkāra ṛṣir vipro mahānīśa īśāna īśvaro 'dhipatirbrahmā śiva ityevamādyo vistaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.13

* विभागोऽपि अन्यत् पतित्वम् अन्यद् अजातत्वम् अन्यद् भवोद्भवत्वमित्याद्यो विभागः

* vibhāgo'pi anyat patitvam anyad ajātatvam anyad bhavodbhavatvamityādyo vibhāgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.14

* विशेषः अन्येषां प्रधानादीनि अस्माकं तद्व्यतिरिक्तो भगवानीश्वरः

* viśeṣaḥ anyeṣāṃ pradhānādīni asmākaṃ tadvyatirikto bhagavānīśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.15

* कारणाधिकारे यस्मादाह ईश्वरः सर्वभूतानामिति

* kāraṇādhikāre yasmādāha īśvaraḥ sarvabhūtānāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.16

* एष उपसंहारः सार्वकामिक इत्याचक्षते

* eṣa upasaṃhāraḥ sārvakāmika ityācakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.17

* निगमनम् ईश ईशान ईश्वरोऽधिपतिर्ब्रह्मा शिव इति

* nigamanam īśa īśāna īśvaro'dhipatirbrahmā śiva iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.18

* तथा पशुरिति कार्यपदार्थस्योद्देशः

* tathā paśuriti kāryapadārthasyoddeśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.19

* तस्य विस्तरो विद्या कला पशवः

* tasya vistaro vidyā kalā paśavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.20

* उत्पाद्या अनुग्राह्यास् तिरोभाव्यकाल्प्यविकार्यम् अस्पदस्य बोध्यधिष्ठेयत्वे चेत्येवम् आद्यः सूत्रविद्याधर्मार्थकामैर् भेदैर् दुःखान्तः विद्या

* utpādyā anugrāhyās tirobhāvyakālpyavikāryam aspadasya bodhyadhiṣṭheyatve cetyevam ādyaḥ sūtravidyādharmārthakāmair bhedair duḥkhāntaḥ vidyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.21

* कला द्विविधाः

* kalā dvividhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.22

* कार्याख्याः करणाख्याश् च

* kāryākhyāḥ karaṇākhyāś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.23

* तत्र कार्याख्याः पृथिव्याद्याः

* tatra kāryākhyāḥ pṛthivyādyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.24

* करणाख्या बुद्ध्याद्याः

* karaṇākhyā buddhyādyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.25

* पशवश् च त्रिविधाः

* paśavaś ca trividhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.26

* देवा मनुष्यास् तिर्यञ्चः

* devā manuṣyās tiryañcaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.27

* तत्र देवा अष्टविधा ब्रह्माद्याः

* tatra devā aṣṭavidhā brahmādyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.28

* मानुष्यं चानेकविधं ब्राह्मणाद्यम्

* mānuṣyaṃ cānekavidhaṃ brāhmaṇādyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.29

* तिर्यग्योनि च पञ्चविधं पशुमृगाद्यम्

* tiryagyoni ca pañcavidhaṃ paśumṛgādyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.30

* पशवः साञ्जना निरञ्जनाश् च

* paśavaḥ sāñjanā nirañjanāś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.31

* एवमाद्यो विस्तरः

* evamādyo vistaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.32

* विभागोऽपि अन्या विद्या अन्याः कलाः अन्ये च पशव इत्येवमाद्यो विभागः

* vibhāgo'pi anyā vidyā anyāḥ kalāḥ anye ca paśava ityevamādyo vibhāgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.33

* विशेषः अन्येषां प्रधानादीनि कारणानि तानीह शास्त्रे कार्यत्वेन व्याख्यातानि

* viśeṣaḥ anyeṣāṃ pradhānādīni kāraṇāni tānīha śāstre kāryatvena vyākhyātāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.34

* तत्र प्रधानं कारणम् अन्येषां तदिह शास्त्रे पश्यनात् पाशकत्वात् कार्यत्वेन व्याख्यातम्

* tatra pradhānaṃ kāraṇam anyeṣāṃ tadiha śāstre paśyanāt pāśakatvāt kāryatvena vyākhyātam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.35

* तथा पुरुषः कारणमन्यत्र इह शास्त्रे पशुत्वात् कार्यत्वेन व्याख्यातः

* tathā puruṣaḥ kāraṇamanyatra iha śāstre paśutvāt kāryatvena vyākhyātaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.36

* तथा कर्ममध्यत्वात् कालः स्वभावः उपसंहारवत्

* tathā karmamadhyatvāt kālaḥ svabhāvaḥ upasaṃhāravat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.37

* भूतानि विकार्यत्वात् कार्यत्वेन व्याख्यातानि

* bhūtāni vikāryatvāt kāryatvena vyākhyātāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.38

* इत्येष विशेषः

* ityeṣa viśeṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.39

* उपसंहारः सार्वकामिक इत्यर्थः

* upasaṃhāraḥ sārvakāmika ityarthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.40

* निगमनं विद्याकलाभूतानि ब्रह्मेति

* nigamanaṃ vidyākalābhūtāni brahmeti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.41

* तथा योगमिति योगपदार्थस्योद्देशः

* tathā yogamiti yogapadārthasyoddeśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.42

* तस्यैवं चरतः योगः प्रवर्तते उभयथा यष्टव्यः अत्यागतिं गमयते नान्यभक्तिस्तु शंकरे एवं देवनित्यतानित्ययुक्तता अध्ययनं ध्यानं स्मरणं नित्यसायुज्यमिति विस्तरः विभागः क्रियालक्षणं क्रियोपरमलक्षणं दूरदर्शनश्रवणमननविज्ञानानि गणपतिः भूयिष्ठं सम्प्रवर्तते सिद्धः गच्छेद् दुःखानामन्तम् इत्येवमाद्यो विभागः

* tasyaivaṃ carataḥ yogaḥ pravartate ubhayathā yaṣṭavyaḥ atyāgatiṃ gamayate nānyabhaktistu śaṃkare evaṃ devanityatānityayuktatā adhyayanaṃ dhyānaṃ smaraṇaṃ nityasāyujyamiti vistaraḥ vibhāgaḥ kriyālakṣaṇaṃ kriyoparamalakṣaṇaṃ dūradarśanaśravaṇamananavijñānāni gaṇapatiḥ bhūyiṣṭhaṃ sampravartate siddhaḥ gacched duḥkhānāmantam ityevamādyo vibhāgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.43

* ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिश्च

* jñānaśaktiḥ kriyāśaktiśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.44

* तत्र ज्ञानशक्तिः श्रवणाद्या

* tatra jñānaśaktiḥ śravaṇādyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.45

* क्रियाशक्तिः मनोजवित्वाद्या

* kriyāśaktiḥ manojavitvādyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.46

* इत्येवमाद्यो विभागः

* ityevamādyo vibhāgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.47

* विशेषः अन्येषां कैवल्यम् इह तु विशेषो विकरणमिति

* viśeṣaḥ anyeṣāṃ kaivalyam iha tu viśeṣo vikaraṇamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.48

* प्रतिकरण इति कैवल्यधर्मातिशक्तिर् निष्कलम् ऐश्वर्यमित्येष विशेषः

* pratikaraṇa iti kaivalyadharmātiśaktir niṣkalam aiśvaryamityeṣa viśeṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.49

* उपसंहारः इत्य् एभिर् गुणैर्युक्त इति

* upasaṃhāraḥ ity ebhir guṇairyukta iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.50

* अतो यावन्ति वाक्यविशेषाणि संनिकृष्टविप्रकृष्टानि निर्वचनानि तानि च सर्वनिर्वचनानीति कृत्वा युक्तमुक्तम्

* ato yāvanti vākyaviśeṣāṇi saṃnikṛṣṭaviprakṛṣṭāni nirvacanāni tāni ca sarvanirvacanānīti kṛtvā yuktamuktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.51

* एवमत्र श्रीभगवत्कौण्डिन्यविरचिते श्रीमद्योगपाशुपतशास्त्रसूत्रव्याख्याने पञ्चार्थभाष्ये पञ्चमोऽध्यायः सह ब्रह्मणा ग्रन्थतो ऽर्थतश्च परिसमाप्त इति

* evamatra śrībhagavatkauṇḍinyaviracite śrīmadyogapāśupataśāstrasūtravyākhyāne pañcārthabhāṣye pañcamo'dhyāyaḥ saha brahmaṇā granthato 'rthataśca parisamāpta iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

PSBh 5.46.52

* शुभम्

* śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.