Library·Prakasa-Samhita·1·1.10
इति श्री प्रकाशसंहितायां प्रथमपरिच्छेदे नवमो ऽध्यायः श्रीहंस उवाच सर्वत्र भाविःऋजवो विष्णोर्वायोर्भवन्ति हि । अण्डान्तर्बहिस्था वा नानैर्जन्म लभन्ति ते
iti śrī prakāśasaṃhitāyāṃ prathamaparicchede navamo 'dhyāyaḥ śrīhaṃsa uvāca sarvatra bhāviḥṛjavo viṣṇorvāyorbhavanti hi / aṇḍāntarbahisthā vā nānairjanma labhanti te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यामोहायासुराणान्तु अन्यजा इव भान्ति ते । ब्रह्मापरोक्षिणःसर्वे रुद्राद्याः भावितात्विकाः
vyāmohāyāsurāṇāntu anyajā iva bhānti te / brahmāparokṣiṇaḥsarve rudrādyāḥ bhāvitātvikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहङ्कारेश्वरैर्वायुजातैर्जता भवन्ति हि । उत्तमैःसर्वनीचानां सृष्टिरङ्गेर्धदेशतः
ahaṅkāreśvarairvāyujātairjatā bhavanti hi / uttamaiḥsarvanīcānāṃ sṛṣṭiraṅgerdhadeśataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं क्रमात्सृष्टिरुक्ता व्युत्क्रमेण लयः स्मृतः । अण्डोर्ध्वदेशतत्वेशा अत्र पूर्वोक्तरीतितः
evaṃ kramātsṛṣṭiruktā vyutkrameṇa layaḥ smṛtaḥ / aṇḍordhvadeśatatveśā atra pūrvoktarītitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुप्रारब्धा बहुविधा दोषसम्बन्धवर्जिताः । ये ये यथा यथा जाताः सृष्टिकाले भवन्ति हि
suprārabdhā bahuvidhā doṣasambandhavarjitāḥ / ye ye yathā yathā jātāḥ sṛṣṭikāle bhavanti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणसृष्ट्युत्तरं जाताः सर्वेस्थूलशरीरिणः । अंशानन्दबलज्ञानदेशकालापरोक्षकाः
guṇasṛṣṭyuttaraṃ jātāḥ sarvesthūlaśarīriṇaḥ / aṃśānandabalajñānadeśakālāparokṣakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लयसृष्टिपदावेश गुणलक्षणकान्तयः । एवं चतुर्दशमहातारतम्याः प्रकीर्तिताः
layasṛṣṭipadāveśa guṇalakṣaṇakāntayaḥ / evaṃ caturdaśamahātāratamyāḥ prakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदेषु देशकालेषु लिङ्गदेहेषु चाक्षरे । प्रकृतौ सर्वजीवानां महत्तत्वगुणत्रये
vedeṣu deśakāleṣu liṅgadeheṣu cākṣare / prakṛtau sarvajīvānāṃ mahattatvaguṇatraye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंशा ऋजूनां सन्त्येव विपाद्यंशा न तेषु हि । अहङ्कारे विपाद्यंशा न तत्रेन्द्रादिकांशकाः
aṃśā ṛjūnāṃ santyeva vipādyaṃśā na teṣu hi / ahaṅkāre vipādyaṃśā na tatrendrādikāṃśakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीचनीचामरमनो देहादिषु सुरोत्तमाः । वसन्त्यंशैर्ननीचास्तु स्वोत्तमेषु विशन्ति हि
nīcanīcāmaramano dehādiṣu surottamāḥ / vasantyaṃśairnanīcāstu svottameṣu viśanti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अण्डादन्तर्बहिस्त्वेवमंशोत्था तारतम्यधीः । विधेः सर्वाङ्गसायुज्यं वाण्याः वाचिमनस्यपि
aṇḍādantarbahistvevamaṃśotthā tāratamyadhīḥ / vidheḥ sarvāṅgasāyujyaṃ vāṇyāḥ vācimanasyapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वोत्पत्यङ्गेषु देवानां सायुज्यं दिशतीश्वरः । उत्तमानां महानन्दा नीचनीचेषु सङ्गताः
svotpatyaṅgeṣu devānāṃ sāyujyaṃ diśatīśvaraḥ / uttamānāṃ mahānandā nīcanīceṣu saṅgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतांशादवरा नीचानन्दादुत्तमगामि तत् । शतांशादुत्तमा मुक्तौ श्वेतद्वीपादिषु स्फुटम्
śatāṃśādavarā nīcānandāduttamagāmi tat / śatāṃśāduttamā muktau śvetadvīpādiṣu sphuṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिषु स्थानेषु श्रीभागे चिन्मात्रानन्दमूर्जितम् । भूदुर्गाभागयोः प्राप्तव्यानन्द(दं शुद्ध) सात्विकैः
triṣu sthāneṣu śrībhāge cinmātrānandamūrjitam / bhūdurgābhāgayoḥ prāptavyānanda(daṃ śuddha) sātvikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहैर्भोगोचितानन्त शुद्धसात्विकवस्तुभिः । भूदुर्गाभ्यां कल्पितैस्तैर्भगवान् भक्तसन्ततेः
dehairbhogocitānanta śuddhasātvikavastubhiḥ / bhūdurgābhyāṃ kalpitaistairbhagavān bhaktasantateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तमानां स बहुलं नीचानामल्पमेव च । तत्तद्योग्य निजानन्दं ददाति पुरुषः स्वराट्
uttamānāṃ sa bahulaṃ nīcānāmalpameva ca / tattadyogya nijānandaṃ dadāti puruṣaḥ svarāṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्तौ स्वोत्तम भोग्योरु मुदपेक्षाल्पिकस्य तु । न विद्यते हि स्वानन्दपूर्णस्य न पुनर्जनिः
muktau svottama bhogyoru mudapekṣālpikasya tu / na vidyate hi svānandapūrṇasya na punarjaniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखाज्ञानानादिकं भूयो भग्नलिङ्गस्य नेष्यते । शतशब्दो दशसहस्रपरं प्राप्तं वदन्ति हि
duḥkhājñānānādikaṃ bhūyo bhagnaliṅgasya neṣyate / śataśabdo daśasahasraparaṃ prāptaṃ vadanti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तमानां बलं भूरिनीचानामल्पमेव तु । गर्भोदकागतः शेषः मूर्ध्नैकेनाखिलं भुवम्
uttamānāṃ balaṃ bhūrinīcānāmalpameva tu / garbhodakāgataḥ śeṣaḥ mūrdhnaikenākhilaṃ bhuvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स द्वीपाब्धिसरिच्छैलां धत्ते सर्षपवत्सदा । तं वै शेषं सहस्रास्यं वायुकूर्मो महाबलः
sa dvīpābdhisaricchailāṃ dhatte sarṣapavatsadā / taṃ vai śeṣaṃ sahasrāsyaṃ vāyukūrmo mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धत्ते पुच्छाग्रतः शक्रपूर्वाः शेषाद्बलावराः । बहवो गोमहिष्याद्या एक कुञ्जर भोजने
dhatte pucchāgrataḥ śakrapūrvāḥ śeṣādbalāvarāḥ / bahavo gomahiṣyādyā eka kuñjara bhojane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावत्तावत्कूर्महस्तितोप्येते हि कोटिशः । मिलिता अपि नागेन योद्धुमर्हति न क्वचितु
yāvattāvatkūrmahastitopyete hi koṭiśaḥ / militā api nāgena yoddhumarhati na kvacitu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथोत्तमसुरैर्नीचसुराः कोटिसहस्रशः । मिलिताः प्रथनेनेशाः किमुमर्त्यास्तु राक्षसाः
tathottamasurairnīcasurāḥ koṭisahasraśaḥ / militāḥ prathaneneśāḥ kimumartyāstu rākṣasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो बलेन सर्वेषां तारतम्यं विवेचितम् । अनालोच्यानन्तकल्पेष्वण्डान्तर्बहिरास्थितम्
ato balena sarveṣāṃ tāratamyaṃ vivecitam / anālocyānantakalpeṣvaṇḍāntarbahirāsthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतीतं वर्तमानं चानागतं वस्तु सञ्चयम् । सदा करतलामलकवद्वेत्ति विष्ण्वनुग्रहात्
atītaṃ vartamānaṃ cānāgataṃ vastu sañcayam / sadā karatalāmalakavadvetti viṣṇvanugrahāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनादि नित्यानधिकान् निर्विशेषादनन्तरान् । सोपि नारायणगुणानालोच्याप्यतिकालतः
anādi nityānadhikān nirviśeṣādanantarān / sopi nārāyaṇaguṇānālocyāpyatikālataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तकल्याणगुणपूर्णस्यानन्तभागतः । विभक्तानन्तभागैकभाग ज्ञप्तौ न हि क्षमः
anantakalyāṇaguṇapūrṇasyānantabhāgataḥ / vibhaktānantabhāgaikabhāga jñaptau na hi kṣamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनेश्वरगुणज्ञानेज्ञानम् ऋजुगणस्य हि । अतीतानागतजगद्विषयीकरणे क्षमम्
vineśvaraguṇajñānejñānam ṛjugaṇasya hi / atītānāgatajagadviṣayīkaraṇe kṣamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलोच्य वैष्णवज्ञानेप्यधिकं सर्वजीवतः । विपशेषादिकज्ञानं सर्वदालोचनादपि
ālocya vaiṣṇavajñānepyadhikaṃ sarvajīvataḥ / vipaśeṣādikajñānaṃ sarvadālocanādapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वोत्तमैर्भिन्नजगतः विषयीकरणे क्षमम् । न भवेदेकदेशेन जानन्त्येते न चान्यथा
svottamairbhinnajagataḥ viṣayīkaraṇe kṣamam / na bhavedekadeśena jānantyete na cānyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जडञ्चाचेतनं वापि शिवाद्याः पुष्करान्तिमाः । लिङ्गबद्धाः पदस्थाश्च भाविनश्चापरोक्षिणः
jaḍañcācetanaṃ vāpi śivādyāḥ puṣkarāntimāḥ / liṅgabaddhāḥ padasthāśca bhāvinaścāparokṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अण्डान्तरे बहिश्चापि तात्विका बहुरूपतः । स्थिता अपि न जानन्ति साकल्येन जगद्गतम्
aṇḍāntare bahiścāpi tātvikā bahurūpataḥ / sthitā api na jānanti sākalyena jagadgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनादिसर्वजीवानां ज्ञानं तद्विविधं मतम् । स्वारूपिकं च बाह्यञ्च नित्यं स्वारूपिकं मतम्
anādisarvajīvānāṃ jñānaṃ tadvividhaṃ matam / svārūpikaṃ ca bāhyañca nityaṃ svārūpikaṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजन्यं शाश्वतं विष्णोः बन्धस्य वशगं सदा । जीवङ्गेशाधीनमायावशगं क्रमयोगतः
ajanyaṃ śāśvataṃ viṣṇoḥ bandhasya vaśagaṃ sadā / jīvaṅgeśādhīnamāyāvaśagaṃ kramayogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधनेन व्यञ्ज्यमानमामुक्त्यन्तं ततः परम् । एकप्रकारमज्ञानं रहितं स्वोत्तमाश्रितात्
sādhanena vyañjyamānamāmuktyantaṃ tataḥ param / ekaprakāramajñānaṃ rahitaṃ svottamāśritāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानाच्छतगुणन्यूनर्म् इश्वरे वा जगत्यलम् । अनन्तवेदोक्तगुणान् विष्णेर्जानाति पद्मभूः
jñānācchataguṇanyūnarm iśvare vā jagatyalam / anantavedoktaguṇān viṣṇerjānāti padmabhūḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदस्थो वा विमुक्तो वा तदन्ये तद्गुणस्थिताः । क्रमेणैव शतंन्यूनज्ञानं विष्णोरुपासकाः
padastho vā vimukto vā tadanye tadguṇasthitāḥ / krameṇaiva śataṃnyūnajñānaṃ viṣṇorupāsakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राकृतोप्राकृतशरीराश्रितस्य ऋजोःसदा । मनस्यनित्यं यज्जन्यं पुनः पुनरपि स्फुटम्
prākṛtoprākṛtaśarīrāśritasya ṛjoḥsadā / manasyanityaṃ yajjanyaṃ punaḥ punarapi sphuṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्बाह्येवृत्तिरुपं च यथार्थं सर्वदापि च । तेषां पञ्चविधज्ञानं क्वचिदेव न सर्वदा
tadbāhyevṛttirupaṃ ca yathārthaṃ sarvadāpi ca / teṣāṃ pañcavidhajñānaṃ kvacideva na sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैत्यावेशादि शून्यास्ते सदा दुर्विषयोज्झिताः । साक्षीन्द्रियैः सहाप्येतल्लिङ्गसूक्ष्मेन्द्रियावृतैः
daityāveśādi śūnyāste sadā durviṣayojjhitāḥ / sākṣīndriyaiḥ sahāpyetalliṅgasūkṣmendriyāvṛtaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थूलेन्द्रियैः सुविषयासक्तैः प्रात्यक्षकी मतिः । यदार्थैव तया दोषशून्या सद्युक्तिजा मतिः
sthūlendriyaiḥ suviṣayāsaktaiḥ prātyakṣakī matiḥ / yadārthaiva tayā doṣaśūnyā sadyuktijā matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्तिजन्यं तु यज्ञानमानुमानिकमीरितः । प्रत्यक्षमनुमानञ्च आगमस्तस्य साधनम्
yuktijanyaṃ tu yajñānamānumānikamīritaḥ / pratyakṣamanumānañca āgamastasya sādhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथार्थैव तथा वेदशास्त्रार्थश्रवणादपि । मनोजातं स्वागमजं यथार्थज्ञानमेव हि
yathārthaiva tathā vedaśāstrārthaśravaṇādapi / manojātaṃ svāgamajaṃ yathārthajñānameva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशादवरदेशेतु क्रमात्तत्वेषु संश्रिताः । तत्वव्यापारकाले तु स्वरूपोचितशक्तयः
deśādavaradeśetu kramāttatveṣu saṃśritāḥ / tatvavyāpārakāle tu svarūpocitaśaktayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथागमसमुद्भूतं त्रिविधं परिकीर्तितम् । ज्ञानं मनःसमुद्भूतं बाह्यकार्यमितीरितम्
yathāgamasamudbhūtaṃ trividhaṃ parikīrtitam / jñānaṃ manaḥsamudbhūtaṃ bāhyakāryamitīritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्प्रत्यक्षानुमानं च आगमस्तस्य साधनम् । जीवः प्रमाताविषया अर्थास्ते कारणामताः
yatpratyakṣānumānaṃ ca āgamastasya sādhanam / jīvaḥ pramātāviṣayā arthāste kāraṇāmatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूद्रादीनान्तु यज्झानं बाह्यं मनसि सम्भवम् । प्रत्यक्षाद्यैस्त्रभिः सद्भिः साधनैरप्यनित्यकम्
rūdrādīnāntu yajjhānaṃ bāhyaṃ manasi sambhavam / pratyakṣādyaistrabhiḥ sadbhiḥ sādhanairapyanityakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वचिद्यथार्थं तज्ञानमयथार्थं क्वचिद्भवेत् । कर्मदेवाजानजाद्याः देवदासाः क्रमावराः
kvacidyathārthaṃ tajñānamayathārthaṃ kvacidbhavet / karmadevājānajādyāḥ devadāsāḥ kramāvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवगन्धर्वपर्यन्ताः सांशाः सर्वे प्रकीर्तिताः । निरंशास्ते सदामर्त्यगन्धर्वाद्या स्तृणान्तिमाः
devagandharvaparyantāḥ sāṃśāḥ sarve prakīrtitāḥ / niraṃśāste sadāmartyagandharvādyā stṛṇāntimāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवा एषां स्वरूपन्तु ज्ञनं नित्यं यथार्थकम् । उत्तमोत्तमतो न्यूनम् अयथार्थादिकं क्रमात्
jīvā eṣāṃ svarūpantu jñanaṃ nityaṃ yathārthakam / uttamottamato nyūnam ayathārthādikaṃ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाह्यं जन्यमनित्यं च यथार्थं प्रायशः सदा । रिश्वरे वा जगति वा क्रमादल्पावगाहि च
bāhyaṃ janyamanityaṃ ca yathārthaṃ prāyaśaḥ sadā / riśvare vā jagati vā kramādalpāvagāhi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ज्ञाने तारतम्यं देवेषूच्चावचेष्वलम् । महद्गणत्रयेष्वंशाः ऋजूनां सन्ति चोन्नते
iti jñāne tāratamyaṃ deveṣūccāvaceṣvalam / mahadgaṇatrayeṣvaṃśāḥ ṛjūnāṃ santi connate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशे तत्र न रुद्रादि देवांशास्तदधस्तने । देशेहङ्कृतिरुद्रादि देवांशाःसन्ति सर्वदा
deśe tatra na rudrādi devāṃśāstadadhastane / deśehaṅkṛtirudrādi devāṃśāḥsanti sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रेन्द्राद्या न तिष्ठन्ति ततोप्यवरदेशगाः । भूताव्यतीनां मर्यादा यद्देशे यादृशीरिता
tatrendrādyā na tiṣṭhanti tatopyavaradeśagāḥ / bhūtāvyatīnāṃ maryādā yaddeśe yādṛśīritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलाषोडशतद्गाश्च तत्तदा वृत्तिसन्तताः । मनः शब्दः श्रोत्रवाचां कलास्त्वाकाशसन्तताः
kalāṣoḍaśatadgāśca tattadā vṛttisantatāḥ / manaḥ śabdaḥ śrotravācāṃ kalāstvākāśasantatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वक्स्पर्शपाणिसंज्ञास्तु कलावायुसमाश्रिताः । नेत्ररूपाङ्घ्रिसंज्ञास्तु कलास्तेजः शरीरगाः
tvaksparśapāṇisaṃjñāstu kalāvāyusamāśritāḥ / netrarūpāṅghrisaṃjñāstu kalāstejaḥ śarīragāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसनारसगुह्यानां कलावारिसमाश्रिताः । गन्धघ्राणोपस्थकला पृथिव्यावरणाश्रिता
rasanārasaguhyānāṃ kalāvārisamāśritāḥ / gandhaghrāṇopasthakalā pṛthivyāvaraṇāśritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोमात्रेन्द्रियकला भूतेषु क्रमयोगतः । तदाधिकारा हरिणा शक्राद्याः पुष्करान्तिमाः
manomātrendriyakalā bhūteṣu kramayogataḥ / tadādhikārā hariṇā śakrādyāḥ puṣkarāntimāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूक्ष्मस्थूलोत्पत्तिकाले उत्तमास्तूर्ध्वदेशगाः । नीचनीचास्तूच्चदेशस्थितोच्चोच्चसुराश्रयात्
sūkṣmasthūlotpattikāle uttamāstūrdhvadeśagāḥ / nīcanīcāstūccadeśasthitoccoccasurāśrayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशादवरदेशे तु क्रमात्तत्वेषु संस्थिताः । तत्वव्यापारकाले तु स्वरूपोचितशक्तयः
deśādavaradeśe tu kramāttatveṣu saṃsthitāḥ / tatvavyāpārakāle tu svarūpocitaśaktayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति देशोचित महातारतम्यं वदन्ति हि । देवमानेनाब्दशतं पौर्वापर्यव्यवस्थया
iti deśocita mahātāratamyaṃ vadanti hi / devamānenābdaśataṃ paurvāparyavyavasthayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋजूनां च जनिः प्रोक्ता सहस्राब्दान्तरामताः । विपाद्यास्तु तथेन्द्राद्या दशसाहस्रवत्सरैः
ṛjūnāṃ ca janiḥ proktā sahasrābdāntarāmatāḥ / vipādyāstu tathendrādyā daśasāhasravatsaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमात्पौर्वापर्यजाताः कालान्नीचोच्चभाविनः । अथ सर्वस्यापरोक्षतारतम्यं विविच्यते
kramātpaurvāparyajātāḥ kālānnīcoccabhāvinaḥ / atha sarvasyāparokṣatāratamyaṃ vivicyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृणादिसर्वजीवानां स्वरूपोद्धार आगते । काले तत्तद्योग्यजीवसाधनोचितकालके
tṛṇādisarvajīvānāṃ svarūpoddhāra āgate / kāle tattadyogyajīvasādhanocitakālake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिश्च श्रीब्रह्मवायू सभार्यौ च तदाज्ञया । एतदन्यद्वीपवर्षजायामानान् हि सर्वशः
hariśca śrībrahmavāyū sabhāryau ca tadājñayā / etadanyadvīpavarṣajāyāmānān hi sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वकर्मवशगान् स्वर्गान्तरिक्षधरान् चरन् । नानायोनिगतान् जीवान् अतलाद्याधरस्थितान्
svakarmavaśagān svargāntarikṣadharān caran / nānāyonigatān jīvān atalādyādharasthitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्धर्तुकामो भगवान् भारते जनयिष्यति । तत्र मानुषयोन्युत्थांस्तत्रापि ब्राह्मणोत्तमान्
uddhartukāmo bhagavān bhārate janayiṣyati / tatra mānuṣayonyutthāṃstatrāpi brāhmaṇottamān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सर्वस्वरूपोरुव्यक्तिकारककर्मणा । संयोज्य सर्वसद्योग्यज्ञानदानगुरूत्तमान्
tatra sarvasvarūporuvyaktikārakakarmaṇā / saṃyojya sarvasadyogyajñānadānagurūttamān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्नदेशे भिन्नकाले योजयत्यखिलं हरिः । तृणादिमर्त्यपर्यन्तगन्धर्वास्ते ह्यनन्तशः
bhinnadeśe bhinnakāle yojayatyakhilaṃ hariḥ / tṛṇādimartyaparyantagandharvāste hyanantaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरंशास्ते प्रतीकालम्बनास्ते कर्मयोगिनः । देवगन्धर्वपूर्वास्त्वाजानजान्ता समस्तशः
niraṃśāste pratīkālambanāste karmayoginaḥ / devagandharvapūrvāstvājānajāntā samastaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रतीकालम्बना सांशाः क्रमोच्च ज्ञानयोगिनः । प्रतीकस्थं शरीरस्थं पश्यन्तीति तथाह्वयाः
apratīkālambanā sāṃśāḥ kramocca jñānayoginaḥ / pratīkasthaṃ śarīrasthaṃ paśyantīti tathāhvayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतीकाद्बहिरीशस्य दर्शानात् कर्मदेवताः । अप्रतीकालम्बनाश्च प्रायोविज्ञानयोगिनः
pratīkādbahirīśasya darśānāt karmadevatāḥ / apratīkālambanāśca prāyovijñānayoginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषामण्डान्तरे जन्मापरोक्षादि प्रशस्यते । निरंशाः पक्वकाले तु उत्क्राम्यैव महरादिगाः
eṣāmaṇḍāntare janmāparokṣādi praśasyate / niraṃśāḥ pakvakāle tu utkrāmyaiva maharādigāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषां लये स्वोत्तमेषु प्रवेशो नैव विद्यते । देवगन्धर्वपूर्वाणां भूमावुत्क्रमणाल्लयः
eṣāṃ laye svottameṣu praveśo naiva vidyate / devagandharvapūrvāṇāṃ bhūmāvutkramaṇāllayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महालये स्वोत्तमेषु प्रवेशः लूक्ष्मदेहतः । उत्क्रमानुत्क्रमान्योगिनोह्यतत्वेश्वरवशान् जगुः
mahālaye svottameṣu praveśaḥ lūkṣmadehataḥ / utkramānutkramānyoginohyatatveśvaravaśān jaguḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्करान्ता तात्विकाश्च क्वापि नोत्क्रमणाल्लयाः । यान्ति स्थूलशरीरैस्ते स्वोत्तमेषु विशन्ति हि
puṣkarāntā tātvikāśca kvāpi notkramaṇāllayāḥ / yānti sthūlaśarīraiste svottameṣu viśanti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताननुक्रमणान्याहुः योगिनो भक्तियोगिनः । सत्कर्मज्ञानभक्ती च सर्वेषां सर्वदापि हि
tānanukramaṇānyāhuḥ yogino bhaktiyoginaḥ / satkarmajñānabhaktī ca sarveṣāṃ sarvadāpi hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवश्यकास्ते सर्वेपि तत्तत्प्राचुर्यतस्तथा । निरंशाःसत्साधनायोचितजन्मसहस्रतः
avaśyakāste sarvepi tattatprācuryatastathā / niraṃśāḥsatsādhanāyocitajanmasahasrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानन्तु दशभिः प्राप्य सद्भक्तिं त्रिभिराप्य च । दृष्ट्वा हृदिस्थं मुच्यन्ते ह्यतस्ते कर्मयोगिनः
jñānantu daśabhiḥ prāpya sadbhaktiṃ tribhirāpya ca / dṛṣṭvā hṛdisthaṃ mucyante hyataste karmayoginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्कर्मकृत्वा निष्काम्यं लभन्ति गुरुसन्तती । अतात्विका देवदासाः सत्कर्मशतजन्मभिः
satkarmakṛtvā niṣkāmyaṃ labhanti gurusantatī / atātvikā devadāsāḥ satkarmaśatajanmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा दशसहस्रोरुजन्मभिर्ज्ञानमाप्य च । भक्तिं त्रिशतकैराप्य मुच्यन्ते ज्ञानयोगिनः
kṛtvā daśasahasrorujanmabhirjñānamāpya ca / bhaktiṃ triśatakairāpya mucyante jñānayoginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतस्ते कर्मदेवतास्तदूर्ध्वं भक्तियोगिनः । तृणाद्याः स्वहृदिस्थं तं पश्यन्त्युचितजन्मभिः
ataste karmadevatāstadūrdhvaṃ bhaktiyoginaḥ / tṛṇādyāḥ svahṛdisthaṃ taṃ paśyantyucitajanmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीपकान्तिविशिष्टेशं न देवान् नैव मर्त्यगम् । घटिकार्धं शरीरे वा मुक्तौ शक्तिस्तु तादृशी
dīpakāntiviśiṣṭeśaṃ na devān naiva martyagam / ghaṭikārdhaṃ śarīre vā muktau śaktistu tādṛśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिन्मात्रोपासनाशक्तिः नैवाधिकगुणोत्तरे । तेषार्म् इदृश एवं स्यात् अपररोक्षो हि नाधिकः
cinmātropāsanāśaktiḥ naivādhikaguṇottare / teṣārm idṛśa evaṃ syāt apararokṣo hi nādhikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामकृष्णादि रूपाणि बहिः पश्यन्त्यपि क्वचित् । मानुषत्वेन पश्यन्ति अपरोक्षेन संस्मृतः
rāmakṛṣṇādi rūpāṇi bahiḥ paśyantyapi kvacit / mānuṣatvena paśyanti aparokṣena saṃsmṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थूलहृद्गापरोक्षास्तु बाह्यस्तादपरोक्षकाः । स्वस्वरूपस्थजीवाभस्वतन्त्रस्य च दर्शनम्
sthūlahṛdgāparokṣāstu bāhyastādaparokṣakāḥ / svasvarūpasthajīvābhasvatantrasya ca darśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वरूपाभ्यापरोक्षस्तु सर्वेषामेवमेव हि । पादोनघटिकामात्रं स्वरूपे प्राकृते हृदि
svarūpābhyāparokṣastu sarveṣāmevameva hi / pādonaghaṭikāmātraṃ svarūpe prākṛte hṛdi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यन्ति क्रिमिकीटाद्याः प्रदीपप्रभया हरिम् । स्वरूपचक्षुषादृष्टिः अपरोक्ष इतीर्यते
paśyanti krimikīṭādyāḥ pradīpaprabhayā harim / svarūpacakṣuṣādṛṣṭiḥ aparokṣa itīryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेद देशाक्षरोकालो जीवेशौ प्राकृतेन्द्रियैः । न वेद्या हि स्वरूपेण वेद्या एव प्रकीर्तिताः
veda deśākṣarokālo jīveśau prākṛtendriyaiḥ / na vedyā hi svarūpeṇa vedyā eva prakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्त्या हरिप्रसादेन नष्टेत्वज्ञानपञ्चके । रत्नवद्भासुरे लिङ्गे सूक्ष्मदेहेस्थितस्य तु
bhaktyā hariprasādena naṣṭetvajñānapañcake / ratnavadbhāsure liṅge sūkṣmadehesthitasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवस्य चक्षुषी व्यक्तो भवतः स्वेन पश्यति । तेजोमयस्वरूपस्थं स्थूलहृद्गं क्रमेण तु
jīvasya cakṣuṣī vyakto bhavataḥ svena paśyati / tejomayasvarūpasthaṃ sthūlahṛdgaṃ krameṇa tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यवमात्रं हरिन्तार्णाः कीटाद्याः बदरीमितम् । अङ्गुष्टाग्रमितं वृषाः प्रदीपदशसन्निभम्
yavamātraṃ harintārṇāḥ kīṭādyāḥ badarīmitam / aṅguṣṭāgramitaṃ vṛṣāḥ pradīpadaśasannibham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिं पश्यन्ति घटिकामितं कालं रमापतिम् । समं दीपं चिदानन्दं चिदानन्दात्मकं मृगाः
hariṃ paśyanti ghaṭikāmitaṃ kālaṃ ramāpatim / samaṃ dīpaṃ cidānandaṃ cidānandātmakaṃ mṛgāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खगाश्च पशवो गावः हृद्गं जीवगतं हरिम् । प्रदीपशतभायुक्तं घटिकार्धतदर्धकम्
khagāśca paśavo gāvaḥ hṛdgaṃ jīvagataṃ harim / pradīpaśatabhāyuktaṃ ghaṭikārdhatadardhakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सच्चिदान्द आत्मेति मानुष्यैर्ध्यैयर् इश्वरः । विद्युद्वन्मानुषा विद्युर्दशविद्युन्मितं नृपाः
saccidānda ātmeti mānuṣyairdhyaiyar iśvaraḥ / vidyudvanmānuṣā vidyurdaśavidyunmitaṃ nṛpāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजानस्तद्विगुणाभं सूर्यमण्डलवत्सुराः । गन्धर्वाः पितरःसूर्यशतसन्निभमीश्वरम्
rājānastadviguṇābhaṃ sūryamaṇḍalavatsurāḥ / gandharvāḥ pitaraḥsūryaśatasannibhamīśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोप्यः कृष्णाङ्गसङ्गार्हाः पञ्चसाहस्रसूर्यभम् । आजानजादशसाहसस्रार्काभं त्वग्निजा अपि
gopyaḥ kṛṣṇāṅgasaṅgārhāḥ pañcasāhasrasūryabham / ājānajādaśasāhasasrārkābhaṃ tvagnijā api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्लक्षाधिकाशीतिलक्षजीवगणेष्वपि । दशैव पुरुषाः प्रोक्तास्तात्विकास्तेषु पञ्च च
caturlakṣādhikāśītilakṣajīvagaṇeṣvapi / daśaiva puruṣāḥ proktāstātvikāsteṣu pañca ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्जन्यादवराः पञ्च पुष्करादुत्तमा मताः । सस्त्रीकाःसोमहीना अण्डादन्तर्बहिस्थिताः
parjanyādavarāḥ pañca puṣkarāduttamā matāḥ / sastrīkāḥsomahīnā aṇḍādantarbahisthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिंशच्चारणरक्षांसि सप्ततिः सर्वजातिषु । अन्तरालेतु पद्मोत्था ब्रह्मायावद्धितिष्ठति
triṃśaccāraṇarakṣāṃsi saptatiḥ sarvajātiṣu / antarāletu padmotthā brahmāyāvaddhitiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत्संवत्सरगत प्रतिप्रतिदिनेष्वपि । सांशा अतात्विकाः सर्वेसंख्यया वक्ष्यमाणया
tāvatsaṃvatsaragata pratipratidineṣvapi / sāṃśā atātvikāḥ sarvesaṃkhyayā vakṣyamāṇayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मितास्तु प्रतिकल्पेपि पदस्था ह्यपरोक्षिणः । उर्वश्याद्याह्यप्सरसः शतंशा स्व(स्वष्ट)संख्यया
mitāstu pratikalpepi padasthā hyaparokṣiṇaḥ / urvaśyādyāhyapsarasaḥ śataṃśā sva(svaṣṭa)saṃkhyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिता अजानजैस्तुल्याः कर्मदेवसमापराः । शतं पितॄणां सप्तैव तेषूर्वश्यादिभिः समाः
mitā ajānajaistulyāḥ karmadevasamāparāḥ / śataṃ pitṝṇāṃ saptaiva teṣūrvaśyādibhiḥ samāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये आजानजेभ्यस्तु न्यूनास्तेभ्योवराः क्रमात् । गन्धर्वास्तु शतं तेषु अष्टौ तुल्याश्च कर्मजैः
anye ājānajebhyastu nyūnāstebhyovarāḥ kramāt / gandharvāstu śataṃ teṣu aṣṭau tulyāśca karmajaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतकोटिमिताः सर्वे ऋषयो विंशदुत्तमाः । तेष्वेव तावत्विष्टाभिः शतकं कर्मजैः समम्
śatakoṭimitāḥ sarve ṛṣayo viṃśaduttamāḥ / teṣveva tāvatviṣṭābhiḥ śatakaṃ karmajaiḥ samam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदन्ये आजानजेभ्यस्तुल्या अग्निसुता अपि । द्व्यष्टौसहस्राणि शतन्त्रिंशच्चारणरक्षसाम्
tadanye ājānajebhyastulyā agnisutā api / dvyaṣṭausahasrāṇi śatantriṃśaccāraṇarakṣasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साध्यसिद्धास्तथान्यास्तु सप्ततिः सर्वजातिषु । शतं सिद्धाजानजाख्या पश्यन्ति हृदि जीवगम्
sādhyasiddhāstathānyāstu saptatiḥ sarvajātiṣu / śataṃ siddhājānajākhyā paśyanti hṛdi jīvagam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोटिसूर्यप्रभं कर्मदेवा हृद्गं बहिस्थितम् । द्विसप्तलोकसमितं ते प्रतीकावलम्बनाः
koṭisūryaprabhaṃ karmadevā hṛdgaṃ bahisthitam / dvisaptalokasamitaṃ te pratīkāvalambanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्त्याः द्विघटिकामात्रं त्रिनाड्यन्तं नृपोत्तमाः । तथा मानुषगन्धर्वाश्चतुर्नाड्यन्तमीश्वरम्
martyāḥ dvighaṭikāmātraṃ trināḍyantaṃ nṛpottamāḥ / tathā mānuṣagandharvāścaturnāḍyantamīśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षण्णाड्यन्तं सुगन्धर्वा गोप्यायामान्तमञ्जसा । शतोनशतकोट्यस्तु ऋषयोग्निसुता अपि
ṣaṇṇāḍyantaṃ sugandharvā gopyāyāmāntamañjasā / śatonaśatakoṭyastu ṛṣayognisutā api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साजानजादशघटिकामितं कालं जगद्गुरुम् । पश्यन्ति कर्मदेवास्तु मध्याह्नान्तं परेश्वरम्
sājānajādaśaghaṭikāmitaṃ kālaṃ jagadgurum / paśyanti karmadevāstu madhyāhnāntaṃ pareśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वोत्तमस्पर्धयाहीनाः दुष्प्रारब्धविवर्जिताः । भावरूपाज्ञानशून्याः दैत्यावेशविवर्जिताः
svottamaspardhayāhīnāḥ duṣprārabdhavivarjitāḥ / bhāvarūpājñānaśūnyāḥ daityāveśavivarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वोक्तकान्त्याकाले तं पश्यन्ति जगदीश्वरम् । पूर्वोक्तदोषरहितास्तात्विकाःसर्वदा हरिम्
pūrvoktakāntyākāle taṃ paśyanti jagadīśvaram / pūrvoktadoṣarahitāstātvikāḥsarvadā harim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यन्तिदिवपर्यन्ता दोषा एते हि नीचकैः । उत्तमेषूत्तमेष्वल्पास्तथा चान्यतरामताः
paśyantidivaparyantā doṣā ete hi nīcakaiḥ / uttameṣūttameṣvalpāstathā cānyatarāmatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणो दोष सम्बन्धो न क्वापि क्व चद् दृश्यते । राजानो मर्त्यगन्धर्वपूर्वा षट्दशपूर्वकान्
brahmaṇo doṣa sambandho na kvāpi kva cad dṛśyate / rājāno martyagandharvapūrvā ṣaṭdaśapūrvakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतं दशसहस्रांश्च लक्षकोटिमितान् गुणान् । विष्णोर्गुणानर्बुदांश्च सर्वानपि ततोधिकान्
śataṃ daśasahasrāṃśca lakṣakoṭimitān guṇān / viṣṇorguṇānarbudāṃśca sarvānapi tatodhikān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तवेदोक्तगुणान् ब्रह्मोपास्यति नेतरः । मर्त्योच्चा हृदि देवांश्च पदस्था पीठदेवताः
anantavedoktaguṇān brahmopāsyati netaraḥ / martyoccā hṛdi devāṃśca padasthā pīṭhadevatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथावरणगान् देवान् पश्यन्त्यपि च मण्डलम् । सुषुम्नां सप्तकमलान्यपि तद्गहरीश्वरे
tathāvaraṇagān devān paśyantyapi ca maṇḍalam / suṣumnāṃ saptakamalānyapi tadgaharīśvare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थानेशं चैव मूलेशं राजानो मर्त्यगायकाः । इडापिङ्गलनाडिस्थान् क्रमोच्चान् सर्वदेहगान्
sthāneśaṃ caiva mūleśaṃ rājāno martyagāyakāḥ / iḍāpiṅgalanāḍisthān kramoccān sarvadehagān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्वेशां स्तद्गतहरेः रूपाणि अ(नि)खिलान्यपि । ध्यात्वोपास्य विमुच्यन्ते देवा आजानजाह्वयाः
tatveśāṃ stadgatahareḥ rūpāṇi a(ni)khilānyapi / dhyātvopāsya vimucyante devā ājānajāhvayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.